TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR UMUT ERCAN HENDEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/22718) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/22718 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Umut Ercan HENDEN Vekili : Av. Fatma G İRGİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir gösteri yürüyü şüne kat ılan başvurucunun cezaland ırılmas ının to
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR UMUT ERCAN HENDEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/22718) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/22718 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Umut Ercan HENDEN Vekili : Av. Fatma G İRGİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir gösteri yürüyü şüne kat ılan başvurucunun cezaland ırılmas ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/5/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. 1995 do ğumlu olan ba şvurucu, olay tarihinde Eski şehir Osmangazi Üniversitesi Mimarl ık Fakültesi İnşaat Mühendisli ği Bölümünde ö ğrencidir. Başvuru Numaras ı: 2017/22718 Karar Tarihi : 24/6/2020 38. 19/12/2013 tarihinde Giresun'un Sultan Selim Mahallesi üzerinden başlayarak Atatürk Meydan ı'nda bas ın aç ıklamas ı ile sona eren bir toplant ı ve gösteri yürüyü şüne kat ılm ıştır. Halkevleri Derne ği Giresun Şubesi ile bu Derne ğin bir kolu olan Liseli Genç Umut mensubu ba şvurucunun da aralar ında olduğu yaklaşık yirmi be ş kişilik bir grubun saat 15.00 s ıralar ında Dernek binas ından ç ıkarak ellerinde "H ırsızlığa Talana Art ık Yeter Hükümet İstifa Giresun Halkevleri" yaz ılı pankart ı ve "Yolsuzlu ğa Karşı Liseliler İsyanda Liseli Genç Umut, Ya ğma ve Talana Son Giresun Halkevi, AKP ve Cemaat Halka Kar şıdır, Halk ın Paras ını Yedirtmeyece ğiz Giresun Halkevi" yaz ılı dövizleri açt ıklar ı, yürüyü ş esnas ında " Hırsız Akp Hesap Verecek, Yalana Talana Zorbal ığa Son, Sizin Yolunuz Yolsuzlu k Olmuş, Akp Mezara Halk İktidara, Karanl ığa Meydan Okuyoruz, Art ık Yeter Hüküm Halk ındır" şeklinde slogan att ıklar ı polis memurlar ı taraf ından tutulan CD Döküm Tutana ğı ile tespit edilmi ştir. 9. Toplant ı öncesi herhangi bir bildirim yap ılmam ıştır. Ayr ıca söz konus u yürüyüşün yap ıldığı güzergâh, Giresun Valili ği taraf ından belirlenen toplant ı ve gösteri yap ılabilecek yerler aras ında değildir. 10. Giresun Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Savc ılık) söz konusu toplant ı ve gösteri yürüyüşüne kat ılanlar hakk ında soru şturma ba şlatm ıştır. Soruşturma sonucunda Savc ılık başvurucu hakk ında 6/10/1983 tarihli ve 2911 say ılı Kanun'un 28. maddesinin birinci f ıkras ı gereğince kanuna ayk ırı toplant ı veya gösteri yürüyü şü düzenleme veya yönetenlerle bunlar ın hareketlerine kat ılma suçundan 23/1/2014 tarihinde iddianame düzenlemi ştir. 11. Başvurucu da dâhil dokuz ki şinin yarg ıland ığı dava Giresun 1. Asliye Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülmü ştür. Mahkeme 22/12/2016 tarihinde ba şvurucu hakk ında kanuna ayk ırı toplant ı ve gösteri yürüyü şüne kat ılma suçundan 1 y ıl 3 ay hapis cezas ına ve verilen cezan ın ertelenmesine karar vermi ştir. Gerekçeli karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: " ... Emniyet Müdürlü ğünün ... yaz ısı uyar ınca gösteri yürüyü şlerinin şekil ve şartlar ına ilişkin hükümlere san ıklarca riayet edilmedi ği, dernek taraf ından düzenleme kurulu oluşturulmad ığı, Valilik makam ına herhangi bir bildirimde bulunulmad ığı, eylem başlang ıcından yürüyü ş bitiminde Atatürk Meydan ında yap ılan bas ın aç ıklamas ı esnas ına kadar kanunsuz olarak gerçekle ştiği, yürüyüşün yap ılmamas ı konusunda dernek ba şkan ına gerekli ikazlar ın yap ıldığı, yap ılan yürüyü şün 2911 say ılı kanunun 23. maddesinde belirtilen a, d, e, f, h bentlerine ayk ırılık teşkil ettiğinin bildirildi ği anlaşılmakla, san ıklar ın üzerlerine atılı eylemin unsurlar ının oluştuğu kanaatine var ılmıştır..." 12. İstinaf üzerine karar, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 17/3/2017 tarihli ret karar ıyla kesinle şmiştir. Karar ba şvurucuya 3/4/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 13. Başvurucu 2/5/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. 2911 say ılı Kanun un 3. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, önceden izin almaks ızın, bu Kanun hükümlerine göre silahs ız ve sald ırısız olarak kanunlar ın suç saymad ığı belirli amaçlarla toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenlem e hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2017/22718 Karar Tarihi : 24/6/2020 415. 2911 say ılı Kanun'un 10. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "(Değişik f ıkra: 3/8/2002 tarih ve 4771 say ılı Kanun'un 5. md.) Toplant ı yap ılabilmesi için, düzenleme kurulu üyelerinin tamam ının imzalayacaklar ı bir bildirim, toplant ının yap ılmas ından en az k ırksekiz saat önce ve çal ışma saatleri içinde, toplant ının yap ılacağı yerin bağlı bulunduğu valilik veya kaymakaml ığa verilir." 16. 2911 say ılı Kanun'un 23. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "a) 9 ve 10 uncu madde hükümlerine uygun biçimde bildirim verilmeden veya toplant ı veya yürüyü ş için belirtilen gün ve saatten önce veya sonra; ... e) 20 nci maddedeki yöntem ve şartlara ve 22 nci maddedeki yasak ve önlemler e uyulmaks ızın, ... Yap ılan toplant ılar veya gösteri yürüyü şleri Kanuna ayk ırı say ılır." 17. 2911 say ılı Kanun'un 28. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Kanuna ayk ırı toplant ı veya gösteri yürüyü şleri düzenleyen veya yönetenlerle bunlar ın hareketlerine kat ılanlar, fiil daha a ğır bir cezay ı gerektiren ayr ı bir suç te şkil etmediği takdirde bir y ıl alt ı aydan üç y ıla kadar hapis cezas ı ile cezaland ırılır. V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Mahkemenin 24/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu, bar ışçıl toplant ı ve gösteri yürüyü şüne kat ılm ış olmas ına rağmen eylemi nedeniyle cezaland ırılmas ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin özü toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına ilişkin oldu ğundan iddialar ının bir bütün olarak Anayasa'n ın 34. maddesi kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 21. Anayasa n ın "Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı" kenar ba şlıklı 34. maddesi şöyledir: "Herkes, önceden izin almadan, silahs ız ve sald ırısız toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına sahiptir. Başvuru Numaras ı: 2017/22718 Karar Tarihi : 24/6/2020 5Toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlığın ve genel ahlak ın veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla ve kanunla s ınırlanabilir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir." 22. 7188 say ılı Kanun'un 29. maddesiyle 4/12/2001 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 286. maddesine eklenen (3) numaral ı fıkra uyar ınca -temyiz edilemeyecek kararlar kapsam ında olsa bile- say ılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararlar ı temyiz edilebilecektir. An ılan f ıkrada say ılanla r aras ında 2911 say ılı Kanun'da yer alan " Yasaklara ayk ırı hareket" kenar ba şlıklı 28. maddesinin birinci f ıkras ı da yer almaktad ır. 23. 7188 say ılı Kanun'un 31. maddesi ile 5271 say ılı Kanun'a eklenen geçici 5. maddeye göre de 5271 say ılı Kanun'un 286. maddesinin (3) numaral ı fıkras ında yap ılan düzenleme -on be ş gün içinde talep etmek ko şuluyla- ayn ı suçlarla ilgili olarak bölge adliye mahkemelerince verilmi ş kesin nitelikteki kararlar hakk ında da uygulanacakt ır. 24. Buna göre 7188 say ılı Kanun ile 5271 say ılı Kanun'un 286. maddesine eklenen (3) numaral ı fıkra kapsam ındaki suçlarla ilgili olarak daha önce bölge adliye mahkemeleri ceza dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar bak ımından da temyiz kanun yoluna başvurulmas ına olanak tan ınarak temyiz edilebilecek kararlar ın kapsam ı genişletilmiştir. Kanun koyucu, kesin nitelikteki kararlara kar şı temyiz kanun yolu açarak farkl ı uygulamalar ın önüne geçmeyi ve yeknesak bir uygulama yap ılmas ını amaçlam ıştır. Temyiz kanun yolu aç ılan suçlar incelendi ğinde temel haklar ile ba ğlant ılı olanlar ın esas al ındığı görülmektedir. Buna göre kanun koyucunun an ılan değişiklikle bu konudaki hak ihlallerini n önüne geçmeyi amaçlad ığı söylenebilir ( Mehmet Ayçilek , B. No: 2018/14603, 10/12/2019, 22) 25. Başvurucu, Mahkemenin 22/12/2016 tarihli ve E.2014/49, K.2016/791 say ılı karar ıyla 2911 say ılı Kanun'un 28. maddesinin birinci f ıkras ı gereğince toplant ı veya gösteri yürüyüşleri düzenleme ya da yönetenlerle bunlar ın hareketlerine kat ılma suçundan mahkûm edilmiştir. An ılan mahkûmiyet hükmü, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 17/3/2017 tarihli ve E.2017/383, K.2017/353 say ılı istinaf ba şvurusunun esastan reddi karar ıyla kesinle şmiştir. Yukar ıda belirtilen de ğişiklikler gözetildi ğinde ba şvurucu hakk ındaki kesinle şmiş hükmün -belli sürede ba şvurmak ko şuluyla- temyiz edilebilme olanağına kavuştuğu anlaşılmaktad ır (benzer yönde de ğerlendirme için bkz. Mehmet Ayçilek , 23). 26. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." Başvuru Numaras ı: 2017/22718 Karar Tarihi : 24/6/2020 628. Başvuru yollar ının tüketilip tüketilmedi ği, ilke olarak Anayasa Mahkemesine başvurunun yap ıldığı tarihteki duruma bak ılarak değerlendirilir. Ancak Anayasa Mahkemesi baz ı durumlarda bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra olu şturulan yeni ba şvuru yollar ının tüketilmesi gerekti ğine de karar verebilir. Özellikle belli konulardaki sorunlara çözüm bulmak amac ıyla sonradan olu şturulmuş bir yol söz konusu ise ikincillik ilkesi, o konudaki temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddialar ının -bu yol vas ıtas ıyla- öncelikle idari ve yarg ısal makamlarca de ğerlendirilmesine imkân tan ınmas ını gerekli k ılabilir (baz ı değişikliklerle bkz. Sait Orçan, B. No: 2016/29085, 19/7/2017, 35; Mehmet Ayçilek , 28). 29. Bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra yeni bir ba şvuru yolunun olu şturulmas ı hâlinde Anayasa Mahkemesi söz konusu ba şvuru yolunun düzenleni ş şekli itibar ıyla ulaşılabilir olup olmad ığını, ihlal iddialar ı yönünden makul bir ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama niteli ğini haiz olup olmad ığını değerlendirir. Somut olayda 7188 say ılı Kanun ile 5271 say ılı Kanun'un 286. maddesine eklenen (3) numaral ı fıkra kapsam ındaki suçlarla ilgili olarak daha önce bölge adliye mahkemeleri ceza dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar bak ımından sonradan temyiz kanun yolu aç ılm ış olup aç ılan temyiz kanun yolunun ulaşılabilir olmad ığı ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunmad ığı söylenemez. Sonradan aç ılan bu yol, usul hukukundaki temyiz kanun yolunun ba şvuru süresi ve belli s ınırda kalan cezalar aç ısından geni şletilmiş şekli olup an ılan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı aç ıktır (Mehmet Ayçilek , 29-31). 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 24/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL