TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DUYGU D İKMENO ĞLU ÖZKAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/29841) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/29841 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucular : 1. Duygu D İKMENOĞLU ÖZKAN 2. Hamza KURAL 3. Sedat GÜMÜ Ş 4. Senem D İKMENOĞLU AKBAL 5. Senih ÖZAY 6. Tahsin SEZER Başvurucular
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DUYGU D İKMENO ĞLU ÖZKAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/29841) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/29841 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucular : 1. Duygu D İKMENOĞLU ÖZKAN 2. Hamza KURAL 3. Sedat GÜMÜ Ş 4. Senem D İKMENOĞLU AKBAL 5. Senih ÖZAY 6. Tahsin SEZER Başvurucular Vekili: Av. Senih ÖZAY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; İzmir'in Bergama ilçesi Ovac ık bölgesinde bulunan alt ın madeni için çevresel etki de ğerlendirmesinin uygun bulunmas ı nedeniyle özel hayata ve aile hayat ın a sayg ı hakk ının; yarg ılaman ın makul sürede sonuçland ırılmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 28/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 5. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/29841 Karar Tarihi : 3/2/2022 3III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden eri şilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Çevre ve Şehircilik Bakanl ığı (Çevre Bakanl ığı) taraf ından 18/2/2009 tarihinde Koza Alt ın İşletmeleri Anonim Şirketi (Şirket) ad ına İzmir'in Bergama ilçesi Ovac ık, Çamköy ve Narl ıca köyleri s ınırlar ında alt ın ve gümü ş madeni i şletilmesi amac ıyla "Çevresel etki değerlendirmesi olumludur." (ÇED olumlu karar ı) karar ı verilmiştir. 8. Başvurucular, bu karar ın iptali istemiyle 14/4/2009 tarihinde İzmir 1. İdare Mahkemesinde Çevre Bakanl ığı aleyhine dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, 2004 y ılında sunulan nihai çevresel durum de ğerlendirme raporunun iptal edilmesi üzerine, bu defa birkaç ek yap ılıp ad ı ÇED raporu olarak de ğiştirilen ayn ı rapora ÇED olumlu görü şü verildiği, ÇED raporunun tamamen eski, güncelli ğini yitirmi ş, yarg ı kararlar ıyla aç ıkça ayk ırılığı kan ıtlanm ış nitelikte oldu ğu belirtilmi ştir. Dilekçede ayr ıca, 1997 y ılında Dan ıştay ın, siyanür liçi yöntemiyle maden i şletmeciliğini kamu yarar ına ayk ırı bulduğu, bu karardan sonraki tüm işlemlerin Dan ıştay ın karar ının arkas ından dolanma amac ıyla yap ıldığı belirtilerek an ılan karar ın iptali talep edilmi ştir. 9.İzmir 1. İdare Mahkemesi 22/4/2009 tarihinde dava dilekçesinde bulunmas ı gereken temel unsurlar ın bulunmad ığı gerekçesiyle dilekçenin reddine kesin olarak karar vermiştir. 10. Başvurucular, bu karar üzerine 26/5/2009 tarihinde ayn ı mahkemede yeniden dava açm ış, Şirket ve çok say ıda Şirket çal ışanı bu davaya müdahil olarak kat ılm ıştır. İzmir 1. İdare Mahkemesi 11/3/2010 tarihinde davan ın İzmir 3. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) derdest olan dava ile birle ştirilmesine ve dosyan ın Mahkemeye gönderilmesine karar vermiştir. 11. Mahkeme, 4/10/2011 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Gerekçede alt ın madeni i şletmesine dayanak yönetmelik hükmünün Dan ıştay taraf ından iptaline karar verildiği, bu iptal karar ından sonra 17/7/2008 tarihli ve 26939 say ılı Resmî Gazete'd e yay ımlanan Çevresel Etki De ğerlendirmesi Yönetmeli ği'nin yürürlü ğe girdiği ifade edilmiştir. Bu çerçevede i şletmeci taraf ından yap ılan başvuru üzerine gerçekle ştirile n işlemler neticesinde tesis edilen ÇED olumlu karar ında mevzuata ve hukuka ayk ırılık görülmedi ği vurgulanm ıştır. 12. Başvurucular temyiz talebinde bulunmu ştur. Temyiz dilekçesinde Mahkemenin yetersiz inceleme yapt ığı belirtilerek usul ve yasaya ayk ırı karar ın bozulmas ı talep edilmi ştir. Dan ıştay Ondördüncü Dairesi (Daire), 16/4/2014 tarihinde karar ın bozulmas ına karar vermiştir. Bozma gerekçesinde; uyu şmazl ığın çözümünün özel ve teknik bilgi gerektirdi ği, bu nedenle i şleme konu proje hakk ındaki ÇED olumlu karar ının uzman bilirkişilere mahallinde yapt ırılacak keşif ve bilirki şi incelemesi sonucuna göre de ğerlendirilmesi gerektiği belirtilmi ştir. 13. Mahkemenin bozma karar ına gereğince ald ığı 12/5/2016 tarihli bilirkişi raporda; davaya konu ÇED raporunun ilgili yönetmeli ğe uygun olarak al ındığı, siyanürleme işleminde, su kaynaklar ının kullan ımında ve çevresel izleme program ında mevzuat ve uygulama aç ısından eksiklik gözlenmedi ği belirtilmi ştir. Raporda ayr ıca, maden i şletme sahas ının flora ve faunas ı ile ilgili rapor bölümünün arazi gerçe ğini yans ıtmad ığı, deprem riski ve ta şkın aç ısından maden i şletmesine ait ÇED raporunda özensizlik ve bilimsel Başvuru Numaras ı: 2018/29841 Karar Tarihi : 3/2/2022 4eksiklikler bulundu ğu ifade edilmi ştir. Mahkeme, ayn ı bilirkişi heyetinden ek rapor alınmas ına karar vermi ştir. 15/11/2016 tarihli ek raporda ÇED kapsam ındaki alan ın deprem riski aç ısından değerlendirilmesi için konunun uzmanlar ı taraf ından uzun süreli saha çal ışmas ının yap ılmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 14. Mahkeme, 25/4/2017 tarihinde davan ın kabulü ile dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. Gerekçede, bilirki şi raporuna at ıfla davaya konusu alana ili şkin düzenlene n ÇED raporunun flora ve faunaya ili şkin hususlar d ışında hukuka uygun olarak haz ırland ığı ancak, bu alan ın gerçek flora, fauna ve di ğer canl ı gruplar ı bak ımından tür çe şitliliği, popülasyon zenginli ği, Türkiye'deki da ğılışı, yok olma durumu belirlenmeden haz ırland ığı anlaşıldığından 18/2/2009 tarihli ÇED olumlu karar ının iptalinin gerekti ği belirtilmi ştir. 15. Çevre Bakanl ığı ve Şirket, temyiz talebinde bulunmu ştur. Temyi z dilekçelerinde; hükme esas al ınan bilirki şi raporundaki tespitlerin hatal ı olduğu, nitekim ayn ı işlemin iptali istemiyle 2004 y ılında aç ılan bir davada ÇED raporunun bilimsel olarak yeterli kapsam ve detayda oldu ğunun belirlendi ği ifade edilmi ştir. 16. Daire, 26/4/2018 tarihinde Mahkeme karar ının bozulmas ına ve davan ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. Bozma karar ında, bilirki şilerce alanda bulunan veya bulunmas ı muhtemel endemik, nadir ve nesli tehlike alt ında olan flora ve fauna türlerinden hangilerine ÇED raporunda yer verilmedi ğinin somut olarak ortaya konulmad ığı belirtilmi ştir. Buna karşın, ÇED raporunda flora ve fauna ile ilgili tür çe şitliliğine, popülasyon zenginli ğine, Türkiye'deki da ğılışına ve yok olma durumuna yeterince de ğinildiği belirtilerek ÇED olumlu karar ında hukuka ayk ırılık bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 17. Nihai karar, ba şvurucular vekiline 28/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucular 28/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 20. Başvurucular, İzmir'in Bergama ilçesi Ovac ık alt ın madeni i şletmesine verilen izin nedeniyle yörenin flora ve faunas ının önemli ölçüde zarar gördü ğünü, Mahkemenin ÇED olumlu karar ının iptaline karar vermesine kar şın, Dan ıştay ın hukuka ayk ırı olarak bu karar ın bozulmas ına karar verdi ğini belirtmi şlerdir. Maden i şletmesi nedeniyle yörede tar ımın bitme noktas ına geldiğini, içme suyu k ıtlığı oluştuğunu, kanser vak ıalar ında art ışlar yaşand ığını, yarg ılaman ın çok uzun sürdü ğünü ifade eden ba şvurucular, makul sürede yarg ılanma hakk ı, çevre hakk ı, yaşama hakk ı ve kişinin maddi ve manevi varl ığının korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 21. Bakanl ık görüşünde; konuya ili şkin yarg ı süreci hakk ında bilgi verilerek, nihai olarak Çevre Bakanl ığının 18/2/2009 tarihli ÇED olumlu karar ının geçerlili ğini sürdürdü ğü belirtilmiştir. Görüşte, an ılan karar ın al ınmas ına dayanak te şkil eden kriterlere yer verilmi ş ve Şirketin madencilik faaliyetlerini tamamlamas ından sonra otuz y ıl boyunca izleme çal ışmalar ına devam edilece ği vurgulanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/29841 Karar Tarihi : 3/2/2022 522. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında; yarg ılama sürecinin âdil yürütülmedi ğini, Bakanl ık görüşüne karşı ifade edilebilecek farkl ı bir husus bulunmad ığını belirtmişlerdir. B. Değerlendirme 23. Bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri de ba şvuru süresidir. Süre, ba şvurunun her aşamas ında dikkate al ınmas ı gereken bir usul hükmüdür ( Deniz Baykal , B. No: 2013/7521, 4/12/2013, 32). 24. Bireysel ba şvurunun süre ko şuluna ba ğlanmas ıyla başvuruculara, bireysel başvuruda bulunmak için imkân yan ında hukuki belirlilik de sa ğlanmaktad ır. Dolay ısıyla dava açma ya da kanun yollar ına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi -bu süreler dav a açmay ı imkâns ız k ılacak ölçüde k ısa olmad ıkça- hukuki belirlilik ilkesinin bir gere ğidir ve mahkemeye eri şim hakk ına ayk ırı değildir ( Remzi Durmaz , B. No: 2013/1718, 2/10/2013, 27). 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği bireysel ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otu z gün içinde yap ılmas ı gerekir. 26. Somut olayda, nihai karar ba şvurucular vekiline 28/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmesine kar şın, tebliğden itibaren otuz gün geçtikten sonra 28/9/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunuldu ğu anlaşılm ıştır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun, di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 3/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.