TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEMAL YÜZBA ŞI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27081) Karar Tarihi: 26/5/2021 Başvuru Numaras ı : 2018/27081 Karar Tarihi : 26/5/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Kemal YÜZBA ŞI Vekili : Av. Cihan EK İCİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar uygulamas ı ile kamuya terk edilen ta şınmaz ın terk amac ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEMAL YÜZBA ŞI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27081) Karar Tarihi: 26/5/2021 Başvuru Numaras ı : 2018/27081 Karar Tarihi : 26/5/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Kemal YÜZBA ŞI Vekili : Av. Cihan EK İCİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar uygulamas ı ile kamuya terk edilen ta şınmaz ın terk amac ı dışında kullan ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının; mahkeme karar ının hatal ı olmas ı ve yarg ılaman ın makul sürede tamamlanmamas ı nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvuru Numaras ı : 2018/27081 Karar Tarihi : 26/5/2021 37. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Başvuru Konusu Olay ın Arka Plan ı 9. Başvurucu, Gaziantep'in Şehitkamil ilçesi Pancarl ı Mahallesi 1308 ada 12 parselde kay ıtlı 2157 m² yüz ölçümündeki ta şınmaz ın malikidir. Ba şvurucunun maliki oldu ğu taşınmaz, Gaziantep Büyük şehir Belediye (Belediye) Encümeninin 19/6/1998 tarihli karar ı ile Gaziantep 100. Y ıl Atatürk Kültür Park ı ve Çevresi Spor Tesisleri ve Fuar Alanlar ı Kentsel Tasar ım Projesi içinde fuar alan ı, kültür sitesi, tematik gösteri alanlar ı, aç ık otoparklar, gezinti yollar ı, yeşil alanlar ve sosyal tesis alan ı olarak planland ığından kam u yarar ı aç ısından kamula ştırılm ıştır. 10. Başvurucunun ta şınmaz ının da içinde bulundu ğu alan Belediye Meclisinin 18/3/2011 tarihli karar ı ile Sar ıgüllük kentsel dönü şüm ve geli şim proje alan ı ilan edilmi ştir. Başvurucu, mezkûr i şleme karşı kamu yarar ı ve kişisel menfaatlerin zedelendi ği iddias ı ile ask ı süresi içinde 22/4/2011 tarihinde itiraz etmi ştir. Belediye Meclisi 13/5/2011 tarihli meclis oturumunda itiraz ın reddine karar vermi ştir. 11. Başvurucu bu defa 13/6/2011 tarihinde Belediyeye ba şvurarak 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 8. maddesine göre anla şma yolu ile kamula ştırılan taşınmaz ın yine ayn ı Kanun'un 23. maddesi mucibince iadesi talebinde bulunmu ştur. Belediye Ba şkanl ığı 14/6/2011 tarihli yaz ısıyla 2942 say ılı Kanun'a göre yap ılan kamulaştırma işleminin ard ından 5 y ıllık süre sonundaki 1 y ıllık zaman içinde yap ılacak talep doğrultusunda kamula ştırılan taşınmazlar ın iade edilebilece ğini, buna mukabil söz konusu taşınmaz hakk ındaki kamula ştırma işleminin üzerinden 13 y ıl geçtiği gerekçesiyle ta şınmaz ın iadesinin yap ılamad ığını bildirmiştir. B. Başvuruya Konu Yarg ılama Süreci 12. Başvurucu 1998 y ılında Belediye taraf ından fuar alan ı, kültür sitesi ve sosyal tesis alan ı yap ılmak amac ıyla kamula ştırılan taşınmaz ın imar de ğişiklikleriyle kentse l dönüşüm alan ı, daha sonra da konut alan ı ve ticari alan olarak belirlenmesi nedeniyle taşınmaz ın kendisine iadesi ya da de ğer art ışı nedeniyle tazminata hükmedilmesi istemiyle 22/7/2011 tarihinde Gaziantep 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) Belediye aleyhine dava açm ıştır. Başvurucu 18/3/2011 tarihli Belediye Meclisi karar ı ile kamula ştırma amac ı d ışına ç ıkıldığını, eski ta şınmaz ının ticaret ve konut alan ı olarak ilan edildi ğini belirterek 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddeleri uyar ınca geri alma hakk ının doğduğunu ileri sürmü ştür. 13. Mahkeme 6/6/2012 tarihli karar ıyla 2942 say ılı Kanun'un 8. maddesi uyar ınca taşınmaz maliki ile var ılan uzla şma sonucu yap ılan kamula ştırmalara kar şı dava açılamayaca ğı gerekçesiyle davan ın reddine hükmetmi ştir. 14. Temyiz edilen hüküm, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin (Daire) 18/4/2013 tarihli ilam ıyla onanm ıştır. Başvuru Numaras ı : 2018/27081 Karar Tarihi : 26/5/2021 415. Başvurucunun karar düzeltme istemi üzerine Daire bu defa 28/1/2014 tarihinde onama karar ını kald ırarak somut olayda ayn ı amac ın gerçekle şmesi için davaya konu taşınmazla birlikte çok say ıda taşınmaz ın da kamula ştırıldığı anlaşıldığından, kamula ştırılan bu taşınmazlar ın kamula ştırma bedeline en son kesinle şen parsele göre dava açma süresi belirlenip yap ılacak inceleme sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yaz ılı şekilde hüküm kuruldu ğu gerekçesiyle hükmün bozulmas ına karar vermi ştir. 16. Yarg ılama s ıras ında 2942 say ılı Kanun'un 23. maddesine 10/9/2014 tarihli ve 6552 say ılı Kanun ile eklenen ve 2942 say ılı Kanun'un geçici 9. maddesi gere ği devam eden davalarda da uygulanmas ı benimsenen üçüncü f ıkra ile kamula ştırılan taşınmazlarda, bu işlemin kesinle şmesinden itibaren kamu hizmetine tahsisi lüzumu kalmamas ı hâlinde mal sahiplerinin kanundan kaynaklanan yetkilerini kullanabilmeleri için 5 y ıllık hak dü şürücü süre öngörülmü ştür. 17. Yarg ıtay ın bozma karar ı sonras ında dava dosyas ı Mahkemenin 2014/391 Esas numaras ını alm ıştır. Mahkeme 24/12/2014 tarihli karar ıyla davan ın 2942 say ılı Kanun'un 23. maddesinde tan ımlanan geri alma davas ı vasf ı taşıdığını saptam ış ancak ayn ı Kanun'un 22. maddesi gere ğince dava konusu ta şınmaz ın ve ayn ı yerdeki di ğer taşınmazlar ın kamulaştırılmas ının yap ıldığı tarihten dava tarihine kadar 5 y ıllık hak dü şürücü sürenin geçmiş olduğu gerekçesiyle davan ın reddine hükmetmi ştir. 18. Temyiz edilen hüküm Dairenin 7/3/2017 tarihli ilam ıyla onanm ıştır. Karar ın gerekçesi özetle şöyledir: i. Hak dü şürücü süreler, kanunlar ve sözle şme ile belirlenen bir sürenin geçmesiyle sadece dava hakk ını değil bizzat hakk ın kendisini ortadan kald ıran ve hâkim taraf ından resen nazara al ınmas ı gereken süreler olup hukuki güvenli ğin ve istikrar ın sağlanmas ı amac ına hizmet etmektedir. ii. 2942 say ılı Kanun'un 23. maddesi ile kamula ştırılan taşınmazlar ın kamulaştırma bedelinin kesinle şmesinden itibaren kamu hizmetine tahsisi lüzumu kalmamas ı hâlinde mal sahiplerinin yasadan kaynaklanan yetkilerini kullanabilmeleri için 5+1 y ıllık süre öngörülmü ştür. iii. Somut olayda da 5+1 y ıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra aç ılan davan ın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktad ır. 19. Başvurucunun karar düzeltme istemi Daire taraf ından 5/7/2018 tarihinde reddedilmi ş ve karar kesinle şmiştir. 20. Nihai karar ba şvurucunun vekiline 29/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 21. Başvurucu 7/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 22. Başvurucu, bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra 16/5/2019 tarihinde vefat etmiştir. 23. Başvurucunun murisleri, avukatlar ı arac ılığıyla 2/7/2020 tarihinde verdikleri dilekçeyle bireysel ba şvurudaki talepleri yineleyerek ba şvuruya devam etmek istediklerini beyan etmi şlerdir. Başvuru Numaras ı : 2018/27081 Karar Tarihi : 26/5/2021 5IV.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 26/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 25. Başvurucu, kamula ştırılan ta şınmaz ın kamula ştırma amac ıyla kullan ılmamas ından ve imar de ğişikliğiyle Belediyenin ta şınmazdan önemli ölçüde gelir elde etmesinden yak ınmaktad ır. Başvurucu, ta şınmaz ın iadesi ya da kamula ştırma bedeli ile taşınmaz ın güncel de ğeri aras ındaki fark ın ödenmesi gerekti ğini ileri sürmektedir. Ba şvurucu ayr ıca mahkeme karar ının haks ız olmas ından ve yarg ılaman ın makul sürede tamamlanmamas ından da şikâyetçidir. Ba şvurucu sonuç olarak fuar alan ı, kültür sitesi, tematik gösteri alanlar ı, aç ık otoparklar, gezinti yollar ı, yeşil alanlar ve sosyal tesis alan ı yap ılmas ı amac ıyla kamula ştırılan taşınmaz ın imar plan ındaki vasf ının ticari alan ve konut alan ı olarak de ğiştirilmesi nedeniyle geri alma hakk ının doğduğunu ileri sürerek adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 26. Bakanl ık görüşünde, ayn ı konuda daha önce farkl ı başvurucular taraf ından Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) nezdinde yap ılan başvurular hakk ında tesis edilen kararlar hat ırlat ılarak söz konusu kararlar ın başvuranlar ın mevcut bir mülkü veya me şru bir beklentilerinin olmad ığı ve makul dengeyi bozan bir yüke katland ıklar ının söylenemeyece ği yönünde hükümler içerdi ği belirtilmi ştir. Bakanl ık, ayn ı şekilde makul süre şikâyeti hakk ında da yine ilgili A İHM kararlar ını hat ırlatarak tüm bu hususlar ın da gözönünde bulundurulmas ının faydal ı olacağı yönünde görü ş bildirmiştir. B. Değerlendirme 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 49. maddesinin (7) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurular ın incelenmesinde, bu Kanun ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlar ının bireysel ba şvurunun niteli ğine uygun hükümleri uygulan ır." 28. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 84. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurular ın incelenmesinde, kararlar ın infaz ında Kanun ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlar ının bireysel ba şvurunun niteli ğine uygun hükümleri uygulan ır." 29. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun " Dava sıras ında taraflardan birinin ölümü " kenar ba şlıklı 55. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Taraflardan birinin ölümü hâlinde, mirasç ılar miras ı kabul veya reddetmemi şse, bu hususta kanunla belirlenen süreler geçinceye kadar dava ertelenir. Bununla beraber hâkim, gecikmesinde sak ınca bulunan hâllerde, talep üzerine davay ı takip için kayy ım atanmas ına karar verebilir. " Başvuru Numaras ı : 2018/27081 Karar Tarihi : 26/5/2021 630. 22/11/2001 tarihli ve 4721 say ılı Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi şu şekildedir: "Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre, yasal mirasç ılar için mirasç ı olduklar ını daha sonra ö ğrendikleri ispa t edilmedikçe mirasb ırakan ın ölümünü ö ğrendikleri; vasiyetname ile atanm ış mirasç ılar için mirasb ırakan ın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildi ği tarihten i şlemeye ba şlar." 31. Başvuruyla ilgili inceleme devam ederken ba şvurucunun 16/5/2019 tarihinde öldüğü, nüfus kay ıtlar ından anla şılm ıştır. 32. Anayasa Mahkemesi Asya Oktay ve di ğerleri (B. No: 2014/3549, 22/3/2017, 18-21) karar ında başvurucunun bireysel ba şvurunun yap ıldığı tarihten sonra ölmesi durumunda ba şvurunun incelenmesine devam edilip edilemeyece ğine ilişkin ilkelerini belirlemiştir. An ılan karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "18. Uygulamada hukuk yarg ılamalar ında, taraflardan birinin ölümü halinde dava sonunda verilecek hükmün olumlu veya olumsuz bir şekilde mirasç ılar ın haklar ını etkilemesi nedeniyle davaya mirasç ılar taraf ından devam edilebilece ğinin kabul edildi ği hallerde, mahkemelerce mirasç ılara usulüne uygun olarak tebligat yap ılarak miras ı reddetmeye n mirasç ılar ın mecburi dava arkada şı olarak davada yer almalar ının sağland ığı görülmektedir (Yarg ıtay 21. Hukuk Dairesi E. 2015/20127, K. 2015/21189, 26/11/2015). 19. Asli görevi Anayasa'y ı yorumlamak, böylece Anayasa'da yer alan temel hak ve özgürlüklerin kapsam ve s ınırlar ını belirlemek olan Anayasa Mahkemesinin (Mahkeme ) bireysel ba şvuru yolunda ba şvurucular ın başvuru tarihinden sonra vefat etmeleri hâlinde yukar ıda yer verilen usulü benimseyerek 4721 say ılı Kanun'un an ılan hükümlerindeki tarihleri tespit etme ve buna göre miras ı reddetmeyen mirasç ılar ın başvuruya devam etmelerini sa ğlama yükümlülü ğünü üstlenmesinin, Mahkemenin asli görevini yerine getirmesi önünde engel te şkil edecek ve böylelikle Mahkemeyi temel i şlevinden uzaklaştırabilecek olmas ı nedeniyle bireysel ba şvurunun niteli ğine uygun dü şmediği görülmektedir. 20. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendine göre ba şvurunu n incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılmas ı hâlinde başvurunun dü şmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2 ) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı, yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ği öngörülmü ştür. 21. Yukar ıda yer verilen aç ıklamalar do ğrultusunda Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâller gibi ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ıldığı durumlarda, ba şvurucular ın vefa t etmesi hâlinde ba şvuruya devam edilmesinin sa ğlanmas ı yönünden öncelikli yükümlülü ğün başvuruya devam etme haklar ı olan şahıslarda bulundu ğu kabul edilmelidir." 33. Anayasa Mahkemesi Asya Oktay ve di ğerleri karar ındaki içtihad ından sonraki dönemde, bireysel ba şvuru devam ederken ba şvurucunun ölmesi durumunda ölüm tarihinde n sonra makul bir süre içinde kendili ğinden Anayasa Mahkemesine ba şvurarak ba şvuruya devam etmek istedi ğini bildiren mirasç ılar ın -menfaatlerinin bulunup bulunmad ığını da Başvuru Numaras ı : 2018/27081 Karar Tarihi : 26/5/2021 7gözeterek- ba şvurular ını incelemi ştir (diğerleri aras ından bkz. Ayten Ye ğenoğlu, B. No: 2015/1685, 23/5/2018 [ölümden yakla şık üç ay sonra]; Fatma Ülker Akkaya, B. No: 2014/18979, 22/2/2018 [ölümden iki ay sonra]). Mirasç ılar ın başvuruyu devam ettirme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmedi ği hâllerde ise dü şme karar ı verilmektedir ( Ali Sedat Yücelik ve di ğerleri, B. No: 2015/2574, 9/5/2018, 22-25; Abbas Çelik ve di ğerleri, B. No: 2014/749, 7/3/2018, 26-29; Haşim Özpolat, B. No: 2014/3140, 21/9/2017, 19; Şükran Çopuraslan, B. No: 2014/4695, 14/9/2017, 22). 34. Anayasa Mahkemesi T.G. (B. No: 2017/21163, 9/1/2019, 17-20) karar ında bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra ölen ba şvurucular ın mirasç ılar ının başvuruyu devam ettirme yönündeki taleplerini Anayasa Mahkemesine iletebilecekleri makul süreyi -hakl ı mazeretler sakl ı kalmak kayd ıyla- ölüm tarihinden itibaren dört ay olarak tespit etmi ştir. 35. Somut olayda ba şvuru devam ederken ölen ba şvurucunun mirasç ılar ı ölüm tarihinden itibaren dört ay geçtikten sonra ba şvuruya devam etmek istediklerine ili şkin taleplerini Anayasa Mahkemesine iletmi şlerdir. Bu durumda ba şvuruya devam etme talebinin dört ayl ık süre içinde yap ılmad ığı aç ıktır. 36. Öte yandan somut ba şvuruya benzer şikâyetler, Anayasa Mahkemesince karara bağlanm ış olup bu kararlarda ilgili Anayasa hükümleri uygulan ıp yorumlanm ış, temel hak ve özgürlüğün kapsam ve s ınırlar ı belirlenmi ştir ( Sadettin Tiryaki ve di ğerleri , B. No: 2013/4623, 21/1/2016, Emine Çelik ve di ğerleri , B. No: 2013/5809, 15/12/2015). Dolay ısıyla başvurunun incelenmesini devam ettirmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktad ır. 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun DÜ ŞMESİNE, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 26/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN