TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NAHİDE ÇUBUKCU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16579) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/16579 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eser AKINCI Başvurucu : Nahide ÇUBUKCU Vekili : Av. Hüsnü TUNA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ölüm olay ına ilişkin soruşturman ın etkili olmamas ı nedeniyle ya şa m hakk
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NAHİDE ÇUBUKCU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16579) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/16579 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eser AKINCI Başvurucu : Nahide ÇUBUKCU Vekili : Av. Hüsnü TUNA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ölüm olay ına ilişkin soruşturman ın etkili olmamas ı nedeniyle ya şa m hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/5/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucunun k ızı olan A.Ç. 20/9/2010 tarihinde, tatil yapmak amac ıyla gittiği İzmir'in Çe şme ilçesindeki bir otelin havuzunda ölü olarak bulunmu ştur. 8. Çeşme Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca başlatılan soruşturma sonucunda 3/6/2011 tarihinde, olay ın gerçekle ştiği otelin işleteni olan M.K. hakk ında taksirle ölüme neden olma suçundan dava aç ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/16579 Karar Tarihi : 17/11/2021 29. Çeşme Asliye Ceza Mahkemesince (Mahkeme) 10/10/2013 tarihinde verilen mahkûmiyet karar ı Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 7/5/2015 tarihli ilam ıyla 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. ve 61. maddelerinin uygulanmas ına ilişkin hatalar nedeniyle bozulmu ştur. 10. Mahkemenin bozma üzerine verdi ği 20/11/2015 tarihli karar Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 21/1/2019 tarihli ilam ıyla onanm ış ve hüküm kesinle şmiştir. 11. Nihai karar olan Yarg ıtay ilam ına ilişkin olarak Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) evrak i şlem kütü ğü üzerinde yap ılan incelemede, yarg ılama sürecinde kat ılan vekili olarak görev yapan ve bireysel ba şvuruda da vekil olarak ba şvurucuyu temsil eden avukat Hüsnü Tuna taraf ından ilgili karar ın 20/2/2019 günü saat 17.03.44 te aç ılarak okunduğu tespit edilmi ştir. 12. Bununla birlikte ba şvurucunun vekili Yarg ıtay ın onama karar ının tebliğ edilmediğini, an ılan karar ı UYAP üzerinden 3/5/2019 tarihinde ö ğrendiğini belirtmektedir. 13. Başvurucu 7/5/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 15. Başvurucu; k ızının ölümüne ili şkin soruşturman ın eksik yap ılmas ı yüzünde n etkili olmad ığını, yarg ılaman ın uzun sürdü ğünü, bu nedenlerle ya şam, adil yarg ılanma ve etkili başvuru haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 16. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru usulü " kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayanlar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 17. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) " Başvuru süresi ve mazeret " kena r başlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. " 18. Bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri de otuz günlük süre kural ıdır. Sürenin başvurunun her a şamas ında dikkate al ınmas ı gerekir ( Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, 32). Otuz günlük süreye ili şkin başlang ıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenme tarihi esas al ınmal ıdır. Başvuru Numaras ı: 2019/16579 Karar Tarihi : 17/11/2021 319. Bireysel ba şvurunun süre ko şuluna bağlanmas ıyla hukuki istikrar ın sağlanmas ı hedeflenmektedir. Dolay ısıyla anayasal bir hak arama yolu olan bireysel ba şvurunun yap ılmas ı için belli sürelerin öngörülmesi hukuki istikrar ilkesinin bir gere ğidir ve bu süre -bireysel ba şvuru yap ılmas ını imkâns ız k ılacak ölçüde k ısa olmad ıkça- bireysel ba şvuru hakk ına ayk ırılık oluşturmaz. 20. Bireysel ba şvurular ın 6216 say ılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. An ılan düzenlemelerde ba şvuru yolu öngörülen durumlarda bireysel ba şvuru süresinin ba şlang ıcına ilişkin olarak başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta ba şvuru yap ılamayaca ğı dikkate alınarak bu ibarenin nihai karar ın gerekçesinin ö ğrenildiği tarih olarak anla şılmas ı gerekir (A. C. ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, 25). 21. Bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye ba şlamas ı yönünden nihai karar ın gerekçesinin tebli ği, öğrenme şekillerinden biridir ( Mehmet Ali Kurtuldu , B. No: 2013/5504, 28/5/2014, 27). Ancak ö ğrenme, gerekçeli karar ın tebliği ile s ınırlı olarak gerçekle şmez; başka şekillerde de ö ğrenme söz konusu olabilir. Ba şvurucunun nihai karar ın gerekçesini dava dosyas ını incelemek suretiyle ö ğrenmesi mümkündür. Bu do ğrultuda dosyadan suret alınmas ı gibi hâllerde ba şvurucunun gerekçeli karar ı öğrendiği kabul edilebilir. Başvurucular ın nihai karar ın gerekçesini öğrendiklerini beyan ettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin ba şlang ıcı olarak ele al ınabilir (İlyas Türedi , B. No: 2013/1267, 13/6/2013, 21, 22). 22. Diğer yandan somut olay ın koşullar ında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olmas ı gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, ba şvuru süresinin ba şlang ıcı için bu tarihi de esas alabilir ( Ögeday Ak ın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, 38). 23. Bu ba ğlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukat ına tebliğ edilmemi ş olmakl a birlikte nihai karar olan gerekçeli Yarg ıtay ilam ının ilk derece mahkemesine ula ştığı, başvurucunun avukat ının ise bireysel ba şvuru formunda bu karardan haberdar olduklar ını belirttiği tarihten daha önce ilk derece mahkemesine söz konusu ilam ın tebliğe ç ıkar ılmas ı için birden fazla talepte bulundu ğunun anla şıldığı bir bireysel ba şvuruda ba şvuru süresinin avukat ın ilk yaz ılı talep tarihinden itibaren i şlemeye ba şlad ığını kabul etmi ştir. An ılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai karar ilk derece mahkemesine ula ştığından başvurucunun haberdar oldu ğu ve bu durumda UYAP Avukat Bilgi Sistemi'ni kulland ığı görülen ba şvurucu vekilinin nihai karar sonucunu ve gerekçesini kesin olarak ö ğrenme olanağına sahip bulundu ğu konusunda şüphe olmad ığını ifade etmi ştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800, 1/12/2016, 25-27). 24. UYAP, kullan ıcılar ın kendilerini ilgilendiren bilgi ve belgelere ihtiyaç duymalar ı hâlinde h ızlı ve kolay şekilde ula şabilmelerini sa ğlamaktad ır. Her türlü bilgi ve belge al ışverişi de UYAP üzerinden elektronik ortamda ve anl ık denebilecek k ısa sürede gerçekleştirilebilmektedir ( Hüseyin A şkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020, 26). 25. Yarg ı sisteminin parças ı olarak avukatlar, sistemde vekâleti bulunan dava dosyalar ını internet üzerinden UYAP'tan yararlanarak inceleyebilmekte; bu dosyalardan suret alabilmekte, elektronik imza ile sistemdeki dava dosyalar ına evrak ekleyebilmekte, yeni dav a dosyas ı açabilmekte ve harç ödeyebilmektedir. Ayr ıca nihai karar ın gerekçesine eri şmenin Başvuru Numaras ı: 2019/16579 Karar Tarihi : 17/11/2021 4mümkün hâle geldi ği durumlarda ba şvurucu avukatlar ı bu sistemi kullanmak suretiyle nihai karar ın gerekçesini kesin olarak ö ğrenme imkân ını da elde etmektedir ( Hüseyin A şkan, 27). 26. Tüm bu i şlemler yap ılırken bilgi ve belgelerin son hâli, de ğişmez ve güvenli bir şekilde veri taban ında saklanmakta ve belgeler üzerinde yap ılan işlemler UYAP evrak i şlem kütüğünde kay ıt alt ına al ınmaktad ır. Evrak i şlem kütüğü, evrak üzerinde yap ılan işlemleri (doküman olu şturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazd ırma gibi) kay ıt alt ına almaktad ır. Kay ıt alt ına al ınan evrak üzerindeki i şlemleri yapan şahs ın ad ı soyad ı, s ıfat ı, birimi, yap ılan işlemin niteli ği, tarih ve saati sistemde saklanmaktad ır (Hüseyin A şkan, 28). 27. Yarg ılama sürecinde nihai karar olan Yarg ıtay ilam ına ilişkin olarak UYAP evrak işlem kütü ğü üzerinde yap ılan incelemede de ilgili karar ın başvurucunun avukat ı Hüsnü Tuna taraf ından 20/2/2019 tarihinde saat 17.03.44 te aç ılarak okundu ğu tespit edilmi ş ve buna ili şkin olarak ekran ç ıktısı al ınıp dosya aras ına konulmu ştur. Dolay ısıyla bu işlemi yapan ilgililerden i şlem s ıras ında nihai karar ın sonucunu ö ğrenmeleri beklenir. Böyle bir durumda i şlem yap ılırken nihai karar ın sonucunun ö ğrenildiği kabul edilece ğinden bireysel başvuru süresinin bu tarihten itibaren ba şlatılmas ı gerekir. 28. Somut olayda Yarg ıtay ilam ının başvurucunun avukat ı taraf ından UYAP üzerinden okundu ğu, bu kapsamda 20/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruya ili şkin nihai karardan haberdar olundu ğunun ve bu do ğrultuda bireysel ba şvuru süresinin bu tarihten itibaren i şlemeye ba şlad ığının kabul edilmesi gerekir. Nitekim ilgili usul kurallar ı uyar ınca sürenin münhas ıran tebliğden itibaren i şlemeye ba şlayacağının kabul edildi ği uygulamalar ın aksine bireysel ba şvuru yolunda ba şvuru süresi, ihlalin ö ğrenilmesi esas ına bağlanm ıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Mehmet Özcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020, 27). 29. Sonuç olarak bireysel ba şvuru konusu yarg ılama sürecine ili şkin nihai karardan 20/2/2019 tarihinde haberdar oldu ğu anlaşılan başvurucunun otuz günlük bireysel başvurus u süresinden sonra 7/5/2019 tarihinde yapt ığı bireysel ba şvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş