TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZCAN DERELİ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/6606) Karar Tarihi: 15/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/6606 Karar Tarihi : 15/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Osman ÖZDEM İREL Başvurucular : Özcan DEREL İ ve diğerleri [bkz. ekli tablo] I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru ceza davas ının uzun sürmesi nedeniyle makul süred
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZCAN DERELİ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/6606) Karar Tarihi: 15/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/6606 Karar Tarihi : 15/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Osman ÖZDEM İREL Başvurucular : Özcan DEREL İ ve diğerleri [bkz. ekli tablo] I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru ceza davas ının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ı ile Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Konular ının ayn ı olmas ı sebebiyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının 2019/6606 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2019/6606 numaral ı dosya üzerinden yap ılmas ına ve diğer dosyalar ın kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2019/6606 Karar Tarihi : 15/12/2021 28. Başvurucular ın bir kısmı, haklarında yürütülen yargılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının; bir di ğer kısmı ise makul sürede yargılanma hakkının yan ı sıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine çe şitli tarihlerde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 9. Anayasa Mahkemesinin 15/12/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yardım Talebi Yönünden 10. Başvuruculardan bir k ısmı, bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılayacak gelirleri olmad ığını beyan ederek adli yardım talebinde bulunmu ştur. 11. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucuların İddiaları 12. Başvurucular, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 2. Değerlendirmea. Kabul Edilebilirlik Yönünden 13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden14. Ceza yargılamas ının süresi tespit edilirken sürenin ba şlangıç tarihi olarak bir kişiye suç işledi ği iddias ının yetkili makamlar taraf ından bildirildi ği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözalt ı gibi birtak ım tedbirlerin uyguland ığı tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak suç isnad ına ilişkin nihai karar ın verildi ği, yargılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır ( B.E., B. No: 2012/625, 9/1/2014, 34). 15. Ceza yargılamas ının süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yargılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yargılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yargılaman ın süratle sonuçland ırılmasındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır ( B.E., 29). Başvuru Numaras ı: 2019/6606 Karar Tarihi : 15/12/2021 316. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında ekli tablonun (F) sütununda belirtilen yarg ılama sürelerinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 17. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 18. Başvuruculardan bir k ısm ı, makul sürede yarg ılanma hakk ının yan ı s ıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 19. Başvurucular ın iddialar ı, Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru inceleme yetkisine girdi ği ölçüde ve sunulan belgeler çerçevesinde de ğerlendirildi ğinde, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ın aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu, 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'da düzenlenen di ğer kabul edilebilirlik kriterlerini de kar şılamad ığı anlaşılmaktad ır. 20. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının kabul edilebilirlik kriterlerin i karşılamamas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 21. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 22. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 23. Somut olayda, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 24.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruya konu her bir davan ın özel koşullar ı dikkate al ınarak hesaplanan ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın başvuruculara ayr ı ayr ı ödenmesine kara r verilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2019/6606 Karar Tarihi : 15/12/2021 425. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğradıklarını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olması nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 26. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tablonun (D) sütununda belirtilen harçtan olu şan yargılama giderlerinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Adli yardım talebinde bulunan ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. 1. Makul sürede yargılanma h akk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDU ĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının kabul edilebilirlik kriterlerini kar şılamamas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, C. Anayasa nın 36. maddesinde güvence alt ına alınan adil yargılan ma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hak kının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Başvuruculara ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, E. Başvurucular ın maddi tazminat taleplerinin ve fazlaya ilişkin manevi tazminat taleplerinin REDD İNE, F. Ekli tablonun (D) sütununda belirtilen harçlar ın ekli tabloda gösterildi ği gibi başvuruculara ÖDENMESİNE, G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecik me olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örneğinin bilgi için ilgili Mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numarası : 2019/6606 Karar Tarihi : 15/12/2021 5İ. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDERİLMESİNE 15/12/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN