TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HACER DENER İ VE OKAN OKUTUCU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/1868) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/1868 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Hacer DENER İ 2. Okan OKUTUCU Başvurucular Vekili : Av. Celalettin METO I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsil
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HACER DENER İ VE OKAN OKUTUCU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/1868) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/1868 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Hacer DENER İ 2. Okan OKUTUCU Başvurucular Vekili : Av. Celalettin METO I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla aç ılan davan ın Yarg ıtay daireleri aras ında süregelen görü ş ayr ılığı dolay ısıyla reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 3/1/2019 ve 12/2/2019 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. 2019/5626 numaral ı başvuru dosyas ının hukuki ve fiilî irtibat nedeniyle 2019/1868 numaral ı başvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2019/1868 numaral ı dosya üzerinden yürütülmesine ve di ğer dosyan ın kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/1868 Karar Tarihi : 13/10/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular Hacer Deneri ve Okan Okutucu s ıras ıyla Bozcaada ve Çanakkale Kaymakaml ığı Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vak ıflar ında (Vak ıflar) hizmet akdine dayal ı olarak çal ışmaktad ır. 10. Başvurucular, kamu personeli olduklar ını ileri sürerek 4/7/1956 tarihli ve 6772 say ılı Devlet ve Ona Ba ğlı Müesseselerde Çal ışan İşçilere İlave Tediye Yap ılmas ı Hakk ında Kanun uyar ınca her bir y ıllık çal ışma süresi içinde ödenmesi gereken iki ayl ık tutar ındaki ilave tediye alaca ğının ödenmesi amac ıyla Vak ıflar aleyhine ayr ı ayr ı dava açm ışlard ır. 11. Ezine Asliye Hukuk Mahkemesi, i ş mahkemesi s ıfat ıyla yapm ış olduğu yarg ılama sonunda 14/6/2017 tarihli kararla ba şvurucu Hacer Deneri'nin davas ının kabulüne karar vermi ştir. Gerekçeli kararda; davac ının daval ı Vakfa ba ğlı olarak 1994 y ılından itibaren çal ışmaya başlad ığı, daval ı Vakf ın kamu kurumu niteli ğinde oldu ğu, 6772 say ılı Kanun kapsam ında bulunan kurumlarda çal ışanlara her y ıl için ilave tediye ödeme yap ılacağı açıklanm ıştır. 12. Daval ı, istinaf yoluna ba şvurmuştur. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi 23/5/2018 tarihli kararla Vakf ın özel hukuk tüzel ki şi olmas ı nedeniyle 6772 say ılı Kanun gere ğince kamu kurumu niteli ğinde olmad ığını belirterek ilk derece mahkemesi karar ını ortadan kald ırm ış ve davan ın reddine karar vermi ştir. 13. Başvurucu Hacer Deneri karar ı temyiz etmi ştir. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi 15/10/2018 tarihinde temyiz talebini reddetmi ştir. 14. Çanakkale İş Mahkemesi ise bozma sonras ı yapm ış olduğu yarg ılama sonucunda 30/3/2018 tarihli kararla ba şvurucu Okan Okutucu'nun açt ığı davay ı reddetmi ştir. Kararda Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Kurulunun (Yarg ıtay İBK) 9/6/2017 tarihli karar ı uyar ınca Vakf ın özel hukuk tüzel ki şisi olduğu vurgulanm ıştır. Bu sebeple Vakf ın 6772 say ılı Kanun kapsam ında olmad ığı belirtilerek ba şvurucunun ilave tediye alaca ğından yararlanamayaca ğı sonucuna var ılm ıştır. 15. Başvurucu Okan Okutucu karar ı temyiz etmi ştir. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 24/9/2018 tarihli karar ıyla temyiz talebi reddedilmi ştir. 16. Başvurucular s ıras ıyla 3/1/2019 ve 12/2/2019 tarihlerinde bireysel ba şvurularda bulunmuşlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 17.İlgili hukuk için bkz. Yasemin Bodur , B. No: 2017/29896, 25/12/2018, 14-32. V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/1868 Karar Tarihi : 13/10/2020 4A. Başvurucular ın İddialar ı 19. Başvurucular Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin kararlar ına göre ilave tediye alacaklar ının ödenmesi gerekti ğini belirtmi şlerdir. Söz konusu kararlara ra ğmen Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin kararlar ı uyar ınca davalar ının haks ız ve hukuka ayk ırı bir şekilde reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma haklar ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. B. Değerlendirme 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular farkl ı karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının özünün adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda bir inceleme yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 21. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 22. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Yasemin Bodur (ayn ı kararda bkz. 35-45) karar ında ortaya konulmu ştur. An ılan kararda Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi bağlam ındaki görevinin hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmek oldu ğu belirtilmi ştir. Bu noktada derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlamas ından kaynaklanan içtihat fark ının süregelen bir hâl ald ığı durumlarda uygulamadaki tutars ızlıklar ı ortadan kald ıracak nitelikteki tedbirlerin önemine i şaret edilmi ştir. Hukukun üstünlü ğü ilkesi gere ği devletin ayn ı yarg ı koluna dâhil mahkemeler aras ındaki derin ve süregelen içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırabilecek nitelikte bir mekanizmay ı kurmak ve bu mekanizman ın etkin bir şekilde işleyişini sağlayacak düzenlemeler yapmakla yükümlü oldu ğu ifade edilmi ştir. 23. Ayn ı kararda Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin ve sonradan bu görev verilen (kapat ılan) Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin an ılan Vak ıf çal ışanlar ının kamu işçisi olduğuna ve şartlar ı uygunsa ilave tediye alaca ğından yararlanacaklar ına dair kararlar verdi ği belirtilmiştir. Buna kar şılık olarak Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin an ılan Vak ıflar ın özel hukuk tüzel ki şisi statüsüne sahip oldu ğunu ve dolay ısıyla kamu personeli s ıfat ı bulunmayan çal ışanlar ının ilave tediyeden yararlanmayaca ğını istikrarl ı olarak hüküm alt ına ald ığı ifade edilmiştir. Yarg ıtay daireleri aras ındaki derin ve süregelen içtihat fark ının faaliyete gire n istinaf mahkemesi niteli ğindeki bölge adliye mahkemesi daireleri aras ında da sürdürüldü ğü saptanm ıştır (Yasemin Bodur , 48, 50). 24. An ılan kararda sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ı çal ışanlar ının ilave tediye alaca ğına hak kazan ıp kazanmayaca ğı hususunda süregelen içtihat farkl ılığının derinleşmiş ve sürekli bir nitelik kazanm ış olduğu, bu durumun davalar ın somut özelli ğinden kaynaklanmad ığı ve bu durumun ortadan kald ırılmas ını sağlayacak içtihad ı birleştirme karar ı Başvuru Numaras ı: 2019/1868 Karar Tarihi : 13/10/2020 5gibi elveri şli bir mekanizma i şletilmemesi nedenleriyle var ılan sonucun ba şvurucu için öngörülemez oldu ğu ve yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeledi ği sonucuna ula şılm ıştır (Yasemin Bodur , 52). 25. Diğer taraftan, ba şvurucunun hizmet akdi ile çal ıştığı Vakf ın niteliğini de ele alan Yarg ıtay İBK'ya ra ğmen Yarg ıtay daireleri, söz konusu karar ın vak ıflar ın niteliğini belirlemekle birlikte çal ışanlar ın statüsüne ili şkin bir tespit içermedi ği görüşünden hareketle önceki görü şleri doğrultusunda kararlar vermeye devam etmi ştir (Yasemin Bodur , 20, 23). 26. Somut ba şvurunun da ayn ı hususa ili şkin olmas ı ve Yasemin Bodur karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmamas ı nedeniyle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 28. Başvurucular ihlalin tespiti ile ilave tediye alaca ğına karar verilmesi talebinde bulunmuştur. Başvurucular ın manevi tazminat talebi bulunmamaktad ır. 29. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 30. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2019/1868 Karar Tarihi : 13/10/2020 631. Bununla birlikte 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve i şlem niteli ğinde karar verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederken idarenin, yarg ısal makamlar ın veya yasama organ ının yerine geçerek i şlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederek gerekli i şlemlerin tesis edilmesi için karar ı ilgili mercilere gönderir ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 57). 32. Anayasa Mahkemesince Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Somut olaylarda ihlalin ayn ı hukuki nedene dayal ı olarak benzer konumdaki ki şiler taraf ından aç ılan davalarda aradan geçen uzun zamana ra ğmen Yarg ıtay daireleri aras ındaki görü ş fark ının ortadan kald ırılıp uygulama birli ğinin sağlanmamas ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Diğer bir ifadeyle ihlal, ba şvurucunun ayn ı anda iki farkl ı yorumu yürürlükte bulunan ve bu nedenle belirlilik kriterini ta şımayan bir hukuk kural ına tabi tutulmas ından kaynaklanmaktad ır. 33. Anayasa Mahkemesince yap ılan ihlal tespitinin derece mahkemesi karar ının sonucuna yönelik olmad ığının ve derece mahkemesince var ılan sonuçtan ba ğıms ız olduğunun altı çizilmelidir. Hâl böyle olunca ihlalin giderilmesi için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. Aksi durum yani ihlalin giderim şekli olarak yarg ılaman ın yenilenmesine hükmedilmesi, bu yorumlardan birine üstünlük tan ınarak taraflardan bir lehine tercihte bulunulmas ı anlam ına gelebilecektir. Bu da var olan ihlali gidermeyece ği gibi derece mahkemesinde görülen uyu şmazl ığın diğer taraf ı aleyhine yeni ihlallerin do ğmas ına yol açabilecektir. Dolay ısıyla somut olayda yarg ılaman ın yenilenmesi ihlalin sonuçlar ını ortadan kald ıracak nitelikte bir yol olarak kabul edilemeyece ğinden, başvurucular ın manevi tazminat talep etmedikleri de dikkate al ınarak yaln ızca ihlalin tespitine karar verilmesi gerekir. 34. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvuruya konu olayda böyle bir illiyet ba ğı bulunmad ığından tediye alaca ğının ödenmesine yönelik talebin reddine karar verilmesi gerekir. 35. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç tutar ının başvuruculara ayr ı ayr ı, 3.000 TL vekâlet ücretinin mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucular ın ilave tediye alacaklar ının ödenmesine yönelik taleplerinin REDDİNE, Başvuru Numaras ı: 2019/1868 Karar Tarihi : 13/10/2020 7D. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç tutar ının başvuruculara AYRI AYRI, 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ezine Asliye Hukuk Mahkemesi (E.2016/300, K.2017/187) ile Çanakkale İş Mahkemesine (E.2018/49, K.2018/111) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI