TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR B.S. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/8344) Karar Tarihi: 26/7/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 6/10/2022-31975 Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : B.S. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında m
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR B.S. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/8344) Karar Tarihi: 26/7/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 6/10/2022-31975 Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : B.S. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında masumiye t karinesinin ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/3/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR A. Genel Bilgiler, Ola ğanüstü Hâl İlan ı ve Bu Süreçte Uygulanan Tedbirler 8. Başvuruya konu olaylara ili şkin genel bilgiler ile ola ğanüstü hâl ilan ı ve bu süreçte uygulanan tedbirler için bkz. M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 11-19. Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 2B. Başvuru Konusu Olaya ili şkin Süreç 9. Başvurucu, Ceyhan hâkimi olarak görev yapmakta iken Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu (HSYK) Genel Kurulunun 31/8/2016 tarihli karar ıyla Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) ile ba ğlant ısı bulundu ğu gerekçesiyle 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. maddesine dayan ılarak meslekten ç ıkar ılm ıştır. 10. Başvurucu, baro levhas ına avukat olarak yaz ılma talebiyle 14/3/2018 tarihinde Gaziantep Barosuna (Baro) ba şvurmuştur. Başvurucunun talebi, Baro Yönetim Kurulunun 5/4/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 11. Başvurucu, Baro taraf ından talebinin reddedilmesi üzerine an ılan karara kar şı 9/5/2018 tarihinde Türkiye Barolar Birli ğine (TBB) itiraz etmi ştir. TBB Yönetim Kurulu 1/6/2018 tarihli karar ı ile itiraza konu Baro karar ını uygun bulmu ş ve başvurucunun itiraz ını reddetmiştir. İtiraz ın reddine ili şkin kararda, ba şvurucu hakk ında Adana 12. A ğır Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan kamu davas ı aç ıldığı belirtilmiştir. Başvurucuya isnat edilen suçun 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 5. maddesinin birinci f ıkras ının (a) bendinde belirtilen avukatl ığa kabulde engel hâllerden oldu ğu gerekçesiyle itiraz ın reddedilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 12. TBB'nin söz konusu karar ı Bakanl ığın 11/8/2018 tarihli karar ıyla uygun bulunmuştur. Kararda, TBB karar ında belirtilen gerekçelerin yan ı s ıra başvurucunun meslekten ç ıkar ıldığı ve başvurucu hakk ında HSYK'da disiplin dosyas ının bulundu ğu vurgulanm ıştır. 13. Başvurucu, baro levhas ına yaz ılma isteminin reddedilmesi i şleminin iptali talebiyle 2/11/2018 tarihinde Ankara 2. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkeme) TBB ve Bakanl ık aleyhine iptal davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu; itiraz ının reddedildi ği TBB karar ının hukuka ayk ırı olduğuna, gerekçe olarak dayan ılan 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin birinci f ıkras ının (a) bendinde söz konusu suçlardan mahkûmiyet şart ının arand ığına dikkat çekmi ştir. Başvurucu, hakk ında verilmi ş bir mahkûmiyet karar ı olmamas ına rağmen ön yarg ı ile hareket edilerek verilen kararda ceza yarg ılamas ına yönelik süreçle ilgili olarak adli mercilerden önce yarg ılama yap ılıp karar verildi ğini ifade etmi ştir. 14.İdare Mahkemesi 28/6/2019 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Karar gerekçesinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan yarg ıland ığı Ceza Mahkemesi taraf ından 7/2/2019 tarihinde 8 y ıl 1 ay 15 gün hapis cezas ına mahkûm edildi ği ve karar ın istinaf a şamas ında olduğu belirtilmi ştir. Başvurucu hakk ında belirtilen bu süreci n 1136 say ılı Kanun'a göre avukatl ığa kabule engel olan durumlar aras ında oldu ğu ifade edilmiştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "... Bu durumda, davac ının Adana 12. A ğır Ceza Mahkemesinin E:2017/94 say ısında görülen ceza yarg ılamas ında 'Silahl ı Terör Örgütüne Üye Olmak' suçundan 8 y ıl 1 ay 15 hapis cezas ına mahkum edilmesi nedeniyle 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 'avukatl ığa kabulde engeller' aras ında say ılan 5/1-(a) maddesindeki şart ı taşımad ığından, Ankara Barosu nezdinde staj listesine yaz ılma talebinin reddine ili şkin Gaziantep Barosunun Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 305.04.2018 tarih ve 16 say ılı karar ına karşı yap ılan itiraz ın reddine ili şkin Türkiye Barolar Birliğinin 01.06.2018 tarih ve 2018/571 say ılı karar ında hukuka ayk ırılık bulunmam ıştır. ..." 15. Başvurucunun istinaf ba şvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesinin 9/1/2020 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 16. Nihai karar 4/2/2020 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 5/3/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. C. Başvurucu Hakk ındaki Ceza Yarg ılamas ına İlişkin Süreç 18. Başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan yarg ıland ığı Ceza Mahkemesi taraf ından 7/2/2019 tarihli kararla 8 y ıl 1 ay 15 gün hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. Adana Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi taraf ından yap ılan istinaf incelemesi sonucunda 12/2/2020 tarihinde ba şvurucunun etkin pişmanl ıkta bulundu ğu gerekçesiyle 5 y ıl 5 ay hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına kara r verilmiştir. Dava, ba şvurucunun temyiz isteminde bulunmas ı nedeniyle Yarg ıtayda inceleme aşamas ındad ır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 19. 1136 say ılı Kanun'un "Avukatl ığa kabul şartlar ı" kenar ba şlıklı 3. maddesi şöyledir: "Avukatl ık mesleğine kabul edilebilmek için: a) Türkiye Cumhuriyeti vatanda şı olmak, b) Türk hukuk fakültelerinden birinden mezun olmak veya yabanc ı memleket huku k fakültesinden mezun olup da Türkiye hukuk fakülteleri programlar ına göre noksan kalan derslerden ba şarılı sınav vermi ş bulunmak, c) Avukatl ık staj ını tamamlayarak staj bitim belgesi alm ış bulunmak, d) [mülga] e) Levhas ına yaz ılmak istenen baro bölgesinde ikametgah ı bulunmak, f) Bu Kanuna göre avukatl ığa engel bir hali olmamak gerekir." 20. 1136 say ılı Kanun'un "Avukatl ığa kabulde engeller" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Aşağıda yaz ılı durumlardan birinin varl ığı halinde, avukatl ık mesleğine kabul istemi reddolunur : Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 4a) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmi ş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolay ı iki y ıldan fazla süreyle hapis cezas ına ya da Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin i şleyişine karşı suçlar, ( ) zimmet, irtikâp, rü şvet, h ırsızlık, doland ırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat kar ıştırma, edimin ifas ına fesat kar ıştırma, suçtan kaynaklanan malvarl ığı değerlerini aklama veya kaçakç ılık suçlar ından mahkûm olmak, ...Aday ın birinci f ıkran ın (a) bendinde yaz ılı cezalardan birini gerektiren bir suçtan kovuşturma alt ında bulunmas ı halinde, avukatl ığa al ınmas ı isteği hakk ındaki karar ın b u kovuşturman ın sonuna kadar bekletilmesine karar verilebilir. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 21.İlgili uluslararas ı hukuk için bkz. Serdar Ta şcı, B. No: 2016/517, 23/6/2020, 20-32 . V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Anayasa Mahkemesinin 26/7/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 23. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talep etmi ştir. 24. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Masumiyet Karinesinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 25. Başvurucu, mahkeme karar ında hem hakk ındaki ceza davas ının devam etti ğinin belirtilmesinin hem de hakk ında mahkûmiyet karar ı bulundu ğu gerekçesiyle davas ının reddedilmesinin çeli şki oluşturduğunu ifade etmi ştir. Avukatl ık mesleğini icra edenler aras ında ayn ı suçtan hakk ında kovu şturma bulunanlar oldu ğunu, mahkeme karar ında yeterli bir gerekçenin bulunmad ığını, hakk ında kesinle şmiş bir mahkûmiyet karar ı olmadan verilen karar ın masumiyet karinesini, çal ışma hakk ını, eşitlik ilkesini ve adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 26. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucu hakk ındaki ceza yarg ılamas ı sürecine değinildikten sonra 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin üçüncü f ıkras ında ayn ı maddenin birinci f ıkras ının (a) bendinde belirtilen suçlardan hakk ında kovu şturma bulunanlar ın baro levhas ına veya staj listelerine yaz ılma taleplerinin kovu şturman ın sonuna kada r Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 5bekletilebilece ğinin idarenin takdirinde oldu ğu ifade edilmi ştir. Mahkeme taraf ından başvurucu hakk ında yap ılan değerlendirmenin an ılan üçüncü f ıkra kapsamda oldu ğu ve mahkeme karar ında geçen ifadelerin masumiyet karinesini ihlal eder nitelikte olmad ığı vurgulanm ıştır. 27. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyan ında başvuru formunda yer alan iddialar ına ek olarak duru şma isteminin İdare Mahkemesi taraf ından kabul edilmesine rağmen duru şmadan haberdar edilmedi ğini ileri sürmü ş; başvuru konusu ile ilgili Anayasa Mahkemesi kararlar ına at ıf yapm ıştır. Ayr ıca başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmu ştur. 2. Değerlendirme 28. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyan ında duru şma talebinin kabul edilmesine ra ğmen duru şmadan haberdar edilmedi ğini ilk defa ileri sürmü şse de otuz günlük başvuru süresinden sonra verilen dilekçede ilk kez ileri sürülen şikâyetlerin dikkate al ınmas ı ve incelenmesi mümkün de ğildir (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Sinan Oğan, B. No: 2017/32685, 2/6/2020). 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun an ılan şikâyetlerinin genel olarak ceza yarg ılamas ı süreci devam ederken İdare Mahkemesinin iptal davas ında hakk ında mahkûmiyet karar ı verildiği gerekçesine dayand ığına ilişkin oldu ğundan ba şvurunun masumiyet karinesi yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 30. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 31. Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ı şöyledir: "Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu say ılamaz." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 33. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında adil yarg ılanma hakk ı güvence altına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 6alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 34. Sözle şme'nin 6. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında, kendisine bir suç itham edilen herkesin suçlulu ğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum say ılacağı düzenlenmi ştir. Bu itibarla masumiyet karinesi, Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olmakla beraber suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu say ılamayaca ğı belirtilmek suretiyle Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü fıkras ında ayr ıca düzenlenmi ştir (Adem Hüseyino ğlu, B. No: 2014/3954, 15/2/2017, 33). 35. Adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olan masumiyet karinesinin sa ğlad ığı güvencenin iki yönü bulunmaktad ır. Güvencenin ilk yönü ki şi hakk ındaki ceza yarg ılamas ı sonuçlan ıncaya kadar geçen, bir ba şka ifadeyle ki şinin ceza gerektiren bir suçla itham edildiği (suç isnad ı alt ında oldu ğu) sürece ili şkin olup suçlu oldu ğuna dair hüküm tesis edilene kadar ki şinin suçlulu ğu ve eylemleri hakk ında erken aç ıklamalarda bulunulmas ını yasaklar. Güvencenin bu yönünün kapsam ı sadece ceza yarg ılamas ını yürüten mahkemeyle sınırlı değildir. Güvence ayn ı zamanda di ğer tüm idari ve adli makamlar ın da işlem ve kararlar ında, suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar ki şinin suçlu oldu ğu yönünde ima ya da açıklamalarda bulunmamas ını gerekli k ılar. Dolay ısıyla sadece suç isnad ına konu ceza yarg ılamas ı kapsam ında değil ceza yarg ılamas ı ile eş zamanl ı olarak yürütülen di ğer hukuki süreç ve yarg ılamalarda da (idari, hukuk, disiplin gibi) masumiyet karinesinin ihlali söz konusu olabilir ( Galip Şahin, B. No: 2015/6075, 11/6/2018, 39). Güvencenin ikinci yönü ise ceza yarg ılamas ı sonucunda mahkûmiyet d ışında bir hüküm kuruldu ğunda devreye girer ve daha sonraki yarg ılamalarda ceza gerektiren suçla ilgili olarak ki şinin masumiyetinden şüphe duyulmamas ını, kamu makamlar ının toplum nezdinde ki şinin suçlu oldu ğu izlenimini uyand ıracak işlem ve uygulamalardan kaç ınmas ını gerektirir ( Galip Şahin, 40). 36. Masumiyet karinesinin sa ğlad ığı güvencelerin kapsam ı bu şekilde belirlendikte n sonra ise bireysel ba şvuruya konu olay yönünden bu güvencelerin geçerli olup olmad ığının ortaya konulmas ı gerekmekte olup bu husus Anayasa'n ın 36. maddesinin somut davaya uygulanabilirli ğinin ve dolay ısıyla başvurunun kabul edilebilirli ğinin tespiti bak ımından önem arz etmektedir. 37. Masumiyet karinesine ili şkin anayasal güvencelerin harekete geçirilebilmesi için kural olarak ki şinin suç isnad ı alt ında bulunmas ı gerekmektedir. Bununla birlikte masumiyet karinesinin ikinci boyutuna ili şkin güvencelerin uygulanabilmesi, ki şinin hâlihaz ırda suç isnad ı alt ında bulunmas ını zorunlu k ılmamaktad ır. Ancak ceza yarg ılamas ının sonuçlanmas ından sonra ba şlayan veya ceza yarg ılamas ı henüz sonuçlanmadan ba şlasa bile ceza yarg ılamas ının kesinle şmesinden sonra da devam eden medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yarg ılamalarda masumiyet karinesinin uygulanabilmesi için ba şvurucunun söz konus u medeni yarg ılama ile hakk ında yürütülen ve sona eren ceza yarg ılamas ı aras ında bağlant ı bulunduğunu göstermesi gerekmektedir. Medeni hak yarg ılamas ında, ceza yarg ılamas ında verilen karar ın sonucunun dikkate al ındığı ve değerlendirildi ği veya ceza dosyas ında yer alan delillerin irdelendi ği ya da ba şvurucunun hakk ındaki suçlamay ı doğuran olaylara dahli ile ilgili irdelemelerde bulunuldu ğu veya ba şvurucunun muhtemel suçlulu ğuyla ilgili yorum Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 7yap ıldığı hâllerde söz konusu ba ğlant ının var oldu ğu kabul edilebilir. Bununla birlikte hukuk yarg ılamas ı ile ceza yarg ılamas ı aras ındaki ba ğlant ının varl ığına işaret eden olgular ın tüketme yoluyla say ılmas ının mümkün olmad ığı, bunlar ın kararlar ın verildiği yarg ılamalar ın türüne ve içeri ğine göre de ğişebileceği kabul edilmelidir. Ancak ba ğlant ının varl ığı değerlendirilirken kararda kullan ılan dilin kritik önemi olaca ğı vurgulanmal ıdır (Bar ış Baş [GK], B. No: 2016/14253, 2/7/2020, 50). 38. Bireysel ba şvuruya konu olayda ba şvurucu hakk ındaki baro levhas ına kaydedilmemesine dair i şlemin iptali davas ı ile ceza yarg ılamas ının eş zamanl ı olarak yürütüldü ğü ancak iptal davas ına ilişkin idari davan ın ceza yarg ılamas ı devam ederken sonuçland ığı görülmü ştür. Başvurucunun baro levhas ına kaydedilmemesine ili şkin işlemin iptali istemiyle açt ığı idari davada masumiyet karinesinin ihlal edildi ği iddias ı bağlam ındaki şikâyeti, İdare Mahkemesinin ceza yarg ılamas ıyla bağlant ı kurarak olu şturduğu gerekçeye yöneliktir. Dolay ısıyla davaya konu olaylar nedeniyle yürütülen ceza yarg ılamas ı devam ederken ba şvurucunun baro levhas ına kaydedilme talebini reddeden idari makam ile bu işlemin hukuka uygunluk denetimini yapan yarg ı merciinin kulland ığı ifadelerin ve dayand ığı gerekçelerin şikâyet konusu edildi ği bu ba şvuruda, masumiyet karinesinin sa ğlad ığı güvencenin ilk yönü devreye girmektedir. Hâl böyle olunca somut ba şvurunun masumiyet karinesinin sa ğlad ığı güvencelerin, bir ba şka ifadeyle Anayasa'n ın 36. maddesinin uygulanabilece ği sonucuna var ılm ıştır. Bu itibarla ihlal iddialar ının Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ının kapsam ında yer ald ığı, bir başka ifadeyle ba şvurunun Anayasa ve Sözleşme hükümleriyle konu bak ımından bağdaştığı anlaşılm ıştır. 39. Öte yandan aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 40. Masumiyet karinesi, hakk ında suç isnad ı bulunan bir ki şinin adil bir yarg ılama sonunda suçlu oldu ğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum say ılmas ı gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gere ğini oluşturmaktad ır (AYM, E.2013/133, K.2013/169, 26/12/2013). An ılan karine, ki şinin suç i şlediğine dair kesinle şmiş bir yarg ı karar ı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence alt ına almaktad ır. Ayr ıca hiç kimse, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar yarg ılama makamlar ı ve kamu otoriteleri taraf ında n suçlu olarak nitelendirilemez ve suçlu muamelesine tabi tutulamaz ( Kürşat Eyol , B. No: 2012/665, 13/6/2013, 26). 41. Ceza muhakemesiyle e ş zamanl ı olarak yürütülen, bir ba şka ifadeyle ki şinin henüz suç isnad ı alt ında oldu ğu, ceza makamlar ı taraf ından hakk ında herhangi bir hüküm kurulmad ığı süreçte devam eden soru şturma ve yarg ılamalarda masumiyet karinesi bak ımından önemli olan husus; kamu makamlar ının işlem ya da kararlar ında belirttikleri gerekçeler veya kulland ıklar ı dil nedeniyle bireye cezai sorumluluk yüklememeleri, ceza mahkemeleri taraf ından henüz suçlu bulunmam ış bireyin masumiyeti üzerine gölge düşürülmesine sebebiyet vermemeleridir ( Galip Şahin, 47). 42. Bununla birlikte ceza yarg ılamas ına konu maddi olay ve olgular ın diğer kamu makamlar ınca (idari/adli) ayr ıca değerlendirilmesi ve bu de ğerlendirme sonucunda ula şılacak Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 8kanaate göre i şlem/karar tesis edilmesi mümkündür. Bu ba ğlamda hukuk yarg ılamalar ında ceza yarg ılamas ında elde edilen bir delile dayan ılmas ı ya da ki şi hakk ında yap ılan ceza yarg ılamas ına bir olgu olarak at ıf yap ılmas ı tek başına masumiyet karinesinin sa ğlad ığı güvencelere ayk ırılık teşkil etmez. Ancak adli ve idari makamlar ın kendi görev s ınırlar ını aşarak kişiyi suçlu ilan etmesi veya bu ba ğlamda birtak ım ç ıkar ımlarda bulunmas ı masumiye t karinesinin ihlaline yol açabilir. Masumiyet karinesi kapsam ındaki güvencelerin sa ğlan ıp sağlanmad ığının tespiti yap ılırken ise karar ın gerekçesinin bir bütün olarak de ğerlendirilmesi gerekir ( Galip Şahin, 48). 43. Masumiyet karinesinin ihlal edilip edilmedi ği değerlendirilirken özellikle hukuk ve idari yarg ılama bak ımından üzerinde durulmas ı gereken önemli hususlardan biri, yarg ılamay ı yapan makam ın ilgili ki şiye suç isnat edip etmedi ği ve ceza yarg ılamas ı karar ını sorgulay ıp sorgulamad ığıdır. Kamu otoriteleri veya görevlileri taraf ından hakk ında soruşturma veya kovu şturma yürütülen ki şiyle ilgili olarak yarg ılama süreci bir mahkûmiyet hükmüyle kesinlik kazanmadan suçlulu ğa dair herhangi bir kanaat ifade edilmi ş olmas ı ya da ceza yarg ılamas ı mahkûmiyet d ışında bir kararla sona ermesine ra ğmen sona ermeye ili şkin kararda san ığın suçlu olabilece ğinin ifade edilmesi durumunda masumiyet karinesinin ihlali söz konusu olabilecektir. Bu kapsamda karar vericilerin kulland ıklar ı dil kritik önem ta şır (Mustafa Ak ın, B. No: 2013/2696, 9/9/2015, 38, 39). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Bireysel ba şvuruya konu olayda ba şvurucu hakk ındaki ceza ve idari yarg ı süreçlerinin e ş zamanl ı olarak yürütüldü ğü ancak baro levhas ına yaz ılma talebinin reddedilmesi i şlemine kar şı aç ılan idari davan ın ceza yarg ılamas ında verilen karar henüz kesinleşmeden sonuçland ığı, bir başka ifadeyle ba şvurucunun suçlulu ğunun idari davada karar verildi ği sırada hükmen sabit olmad ığı görülmü ştür. Bu itibarla somut olayda idari işlemin tesisi ve yarg ılamas ı sürecinde kamu makamlar ının kararlar ında belirtti ği gerekçeler veya kulland ığı dil nedeniyle henüz ceza mahkemesi taraf ından kesinle şmiş bir ceza yarg ılamas ı sonucu suçlu bulunmam ış olan başvurucunun masumiyetine gölge dü şürülmesine sebebiyet verilip verilmedi ğinin ortaya konulmas ı gerekmektedir. 45. Baro levhas ına yaz ılma talebini itirazen inceleyen TBB, devam eden ceza yarg ılamas ını gerekçe göstererek ba şvurucunun baro levhas ına yaz ılma talebinin reddedilmesine yönelik Baro karar ını onaylam ıştır. TBB gerekçede, ba şvurucuya isnat edilen suçun 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin birinci f ıkras ının (a) bendinde belirtilen avukatl ığa kabulde engel hâllerden olmas ı nedeniyle itiraz ın reddedilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir. Söz konusu karar Bakanl ık taraf ından da uygun bulunmu ştur. İptal davas ına ilişkin yarg ılaman ın devam etti ği süreçte ceza yarg ılamas ında ilk derece mahkemesi taraf ından karar verilmi ş ancak karar ba şvurucu taraf ından istinaf edilmi ştir. TBB'nin itiraz ın reddine dair karar ını ve anılan karar ı uygun bulan Bakanl ığın işlemini denetleyen İdare Mahkemesi karar ı ceza yarg ılamas ı sonucunda verilen fakat kesinle şmemiş bir karar ile do ğrudan ve tek bir ba ğ kurulmas ı suretiyle verilmi ştir. 46. 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin birinci f ıkras ının (a) bendinde avukatl ığa engel hâller; kasten i şlenen bir suçtan dolay ı iki y ıldan fazla süreyle hapis cezas ına mahkûm olma ya da devletin güvenli ğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin i şleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rü şvet, h ırsızlık, doland ırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat kar ıştırma, edimin ifas ına fesat kar ıştırma, suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama veya kaçakç ılık suçlar ından mahkûm olma şeklinde ifade Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 9edilmiştir. Ayn ı maddenin üçüncü f ıkras ında ise birinci f ıkran ın (a) bendinde yaz ılı cezalardan birini gerektiren bir suçtan kovu şturma alt ında bulunulmas ı hâlinde avukatl ığa alınma iste ği hakk ındaki karar ın kovuşturman ın sonuna kadar bekletilmesine kara r verilebilece ği düzenlenmi ştir. Söz konusu düzenlemede birinci f ıkraya göre an ılan maddede belirtilen suçlardan mahkûm olmak avukatl ık yapmaya engel hâl olarak belirtilmi şken üçüncü f ıkraya göre birinci f ıkran ın (a) bendinde belirtilen suçlardan kovu şturma bulunmas ı baro levhas ına yaz ılma talebinin kovu şturma sonuna kadar bekletilmesinin idareye b ırak ıldığı bir takdir hâlidir. 47. Başvurucuya isnat edilen suçun 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkras ının (a) bendinde belirtilen avukatl ığa kabulde engel hâllerden oldu ğu gerekçesiyle başvurucunun itiraz ını reddeden TBB'nin i şleminin iptali talebiyle aç ılan davada İdare Mahkemesi, ba şvurucunun baro levhas ına kaydedilme talebinin reddine ili şkin işleme karşı açt ığı iptal davas ını başvurucu hakk ında ceza yarg ılamas ı sonucunda mahkûmiyet karar ı verildiğini belirterek ba şvurucunun 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin birinci f ıkras ının (a) bendindeki şart ı taşımad ığı gerekçesiyle reddetmi ştir. Ceza yarg ılamas ı sonucunda verilen kararlar ın kesinleşmeden ilgilisi hakk ında hüküm ifade etmemesi masumiyet karinesinin bir sonucudur. İdare Mahkemesinin iptal davas ı yönünden davan ın reddine gerekçe olarak gösterdiği Ceza Mahkemesi karar ı kesin bir karar olmad ığı gibi dosya kapsam ında başvurucu hakk ında yürütülen ceza davas ının derdest oldu ğu da belirtilmektedir. Bununla birlikte iptal davas ının reddine gerekçe olarak İdare Mahkemesi karar ında yer alan ifadelerin kesinle şmiş bir mahkûmiyet karar ının sonuçlar ına dayanacak şekilde aç ıkland ığı görülmekte, di ğer bir deyişle bu ifadeler ba şvurucuya cezai bir sorumluluk yükleyen isnat olarak alg ılanmaktad ır. 48. Bakanl ık görüşünde, başvuruya konu İdare Mahkemesi karar ının 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında yani hakk ında kovu şturma bulunanlar ın taleplerinin ertelenebilece ği düzenlemesine dayan ılarak verildi ği iddia edilmi şse de kararda söz konusu maddenin birinci f ıkras ının (a) bendine dayan ıldığı aç ıkça belirtilmektedir. Bu durumda ba şvurucu hakk ında devam eden bir yarg ılama bulunmas ına rağmen sanki yarg ılama tamamlanarak mahkûmiyet karar ı kesinleşmiş gibi 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin birinci f ıkras ının (a) bendine dayan ılarak verilen ret karar ı ile idari i şlemi denetleyen İdare Mahkemesinin erken ç ıkar ımda bulundu ğu değerlendirilmi ştir. Bu tespit karşısında İdare Mahkemesinin iptal davas ına ilişkin yarg ılama kapsam ında kalan yetki sınırını masumiyet karinesini ihlal edecek şekilde aştığı anlaşılm ıştır. 49. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. ve 38. maddelerinde güvence alt ına alınan masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekmektedir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 50. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 10Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 51. Başvurucu maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 52. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 53. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 54.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 55.İncelenen ba şvuruda İdare Mahkemesinin dayand ığı gerekçe ve kulland ığı ifadeler nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 56. Bu durumda masumiyet karinesinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 2. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2020/8344 Karar Tarihi : 26/7/2022 1157.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, C. Masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, D. Anayasa n ın 36. ve 38. maddelerinde güvence alt ına al ınan masumiyet karinesinin İHLAL ED İLDİĞİNE, E. Karar ın bir örne ğinin masumiyet karinesinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 2. İdare Mahkemesine (Ankara 2. İdare Mahkemesinin 28/6/2019 tarihli ve E.2018/2369, K.2019/1299 say ılı karar ı ile ilgilidir.) GÖNDER İLMESİNE, F. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.