TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR N.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21761) Karar Tarihi: 22/7/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 6/10/2020-31266 Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Hüseyin KAYA Başvurucu : N.K. Vekili : Av. Onur BULUT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hukuka ayk ırılığı kesin yarg ı ka
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR N.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21761) Karar Tarihi: 22/7/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 6/10/2020-31266 Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Hüseyin KAYA Başvurucu : N.K. Vekili : Av. Onur BULUT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hukuka ayk ırılığı kesin yarg ı karar ıyla tespit edilen s ınır d ışı etme işlemine ba ğlı olarak idari gözetim alt ında tutulma dolay ısıyla hükmedilen tazminat ın yetersiz görülmesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının, uygun olmayan ko şullarda tutulma sebebiyle tazminata hükmedilmemesi nedeniyle kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 38. Başvurucu 31/7/1988 do ğumlu olup Özbekistan vatanda şıdır. 9. Başvurucu hakk ında fuhuş yapt ığı gerekçesiyle 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu'nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) ve (d) bentleri uyar ınca Bal ıkesir Valili ği taraf ından 17/2/2015 tarihinde s ınır d ışı etme ve idari gözetim kararlar ı al ınm ıştır. An ılan s ınır d ışı karar ına karşı başvurucu, Bal ıkesir 1. İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde yürütmeyi durdurma talepli iptal davas ı açm ıştır. Mahkeme taraf ından 2/4/2015 tarihinde yürütmenin durdurulmas ına, 11/9/2015 tarihinde ise s ınır d ışı etme işleminin iptaline karar verilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun talebi üzerine İzmir 1. Sulh Ceza Hâkimli ğince (Hâkimlik) 15/4/2015 tarihinde söz konusu idari gözetim sonland ırılm ış ve 16/4/2015 tarihinde ba şvurucu serbest b ırak ılm ıştır. 10. Başvurucu; haks ız yere toplamda altm ış iki gün idari gözetim alt ında kald ığını, bu süre zarf ında elinden özel e şyalar ının al ındığını, hijyen ko şullar ının kötü oldu ğunu, temiz çarşaf dahi verilmedi ğini, ad ının fuhuş eylemiyle an ılmas ı nedeniyle üzüntü duydu ğunu belirterek Mahkeme nezdinde 70.000 TL tazminat talepli tam yarg ı davas ı açm ıştır. Mahkeme taraf ından esastan incelenen davada, s ınır d ışı etme işleminde her ne kadar -delil yetersizliği nedenine dayanan- hukuka ayk ırılık tespiti bulunsa da bunun tazminat gerektiren ağırlıkta olmad ığı vurgulanarak 27/10/2016 tarihinde ret karar ı verilmiştir. Kararda başvurucunun yakaland ığı evde Gürcistan uyruklu iki kad ının daha oldu ğu ve ifadelerinde para karşılığı cinsel ili şkiye girme eylemini reddetmelerine kar şın evde bulunan iki erke k şahs ın aksini belirtti ği, ayr ıca Ev Arama Tutana ğı'nda yatak odalar ında peçete, ıslak mendil ve kullan ılm ış prezervatif ambalajlar ının bulundu ğu hususlar ına vurgu yap ılm ıştır. 11. Başvurucu bu karar ı istinaf yoluna ba şvurmuş, dava dilekçesinde ileri sürdü ğü şikâyetleri istinaf dilekçesinde de tekrar etmi ştir. İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdare Dava Dairesi (Daire) yapt ığı yarg ılama sonucunda 2/3/2017 tarihinde verdi ği kararla ba şvurucunun tazminat talebini k ısmen kabul ederek yasal faiziyle birlikte 5.000 TL tazminat a hükmetmi ştir. Kararda, ba şvurucu hakk ında tesis edilen s ınır d ışı etme karar ının kesin yarg ı karar ıyla ortadan kald ırıldığına vurgu yap ılıp haks ız tutmadan kaynaklanan manevi zarara dikkat çekilirken ba şvurucunun tutulma ko şullar ının kötü muamele olu şturduğu iddias ına dair herhangi bir incelemeye yer verilmedi ği görülmü ştür. Gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: "...ülkemize yasal yollarla geçici olarak kalmak üzere giri ş yapm ış olan davac ının yarg ı karar ı ile gerçek ve geçerli olmad ığı kesin olarak karara ba ğlanm ış fuhuş yoluyla me şru olmayan yollarla geçimini sa ğlıyor olmas ı nedeniyle s ınırdışı edilmesine karar verilmesi, hukuka ayk ırılığı kesin hükümle belirlenmi ş olan bu i şlemin yerine getirilmesi için ayn ı nedenle 14.02.2015 - 16.04.2015 döneminde geri gönderme merkezlerinde idari gözetim alt ında tutularak özgürlü ğünden yoksun b ırak ılmas ı, ileri sürülen nedenin onur k ırıcı bir neden olmas ı, özgürlüğünden yoksun b ırak ıldığı süre, bu sürede yarg ısal başvuru yollar ının kullan ılmas ına ilişkin yarg ısal sürecin i şleyişi, davac ının bir anne olarak çocu ğu ve ülkesindeki aile çevresindeki sosyal ve ruhsal s ıkıntılar ı ile manevi tazminat ın yukar ıda anılan niteli ği ve ölçütleri gözönünde bulunduruldu ğunda; davac ının yaşadığı üzüntü , korku, mahçubiyet nedeniyle gördü ğü manevi zarar ın; 5.000,00 TL ile tazmini, tazminat isteminin fazlaya ili şkin k ısm ının reddi gerekti ğinden... " 12. Bu karar ba şvurucuya 24/3/2017 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 24/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 4IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 13. 6458 say ılı Kanun'un ba şvuru konusu i şlemlerin yap ıldığı tarihteki hâliyle yürürlükte olan 3., 52., 53., 57., 58. ve 59. maddelerinin ilgili k ısımlar ı ile 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu nun 2. maddesinin ilgili k ısımlar ı için bkz. B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-20. 14. 6458 say ılı Kanun'un 54. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Aşağıda say ılan yabanc ılar hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınır: ç) Türkiye de bulundu ğu süre zarf ında geçimini me şru olmayan yollardan sa ğlayanlar d) Kamu düzeni veya kamu güvenli ği ya da kamu sa ğlığı aç ısından tehdit olu şturanlar " B. Uluslararas ı Hukuk 1. Mevzuat15. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) "İşkence yasa ğı" kenar başlıklı 3. maddesi şöyledir: "Hiç kimse i şkenceye veya insanl ık d ışı ya da aşağılay ıcı muamele veya cezaya tab i tutulamaz. " 16. Sözle şme'nin " Özgürlük ve güvenlik hakk ı" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "1. Herkes özgürlük ve güvenlik hakk ına sahiptir. A şağıda belirtilen haller d ışında ve yasan ın öngördü ğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlü ğünden yoksun b ırak ılamaz: ... f) Kişinin, usulüne ayk ırı surette ülke topraklar ına girmekten al ıkonmas ı veya hakk ında derdest bir s ınır d ışı ya da iade i şleminin olmas ı nedeniyle yasaya uygun olarak yakalanmas ı veya tutulmas ı; ... 5. Bu madde hükümlerine ayk ırı bir yakalama veya tutma i şleminin ma ğduru olan herkes tazminat hakk ına sahiptir. " 17. 18/6/2003 tarihli ve 25142 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanarak yürürlü ğe giren 16/12/1966 tarihli Birle şmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözle şmesi'nin 7. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 5"Hiç kimse i şkenceye ya da zalimane, insanl ık d ışı ya da küçük dü şürücü muamele ya da cezaland ırmaya maruz b ırak ılamaz. Özellikle, hiç kimse kendi özgür r ızas ı olmadan t ıbbi ya da bilimsel deneylere tabi tutulamaz. " 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 18. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) yabanc ılar ın tutulma ko şullar ını Sözleşme nin 3. maddesinde yer alan aşağılay ıcı muamele yasa ğı kapsam ında incelemi ştir (benzer yöndeki kararlar için bkz. Ananyev ve di ğerleri/Rusya, B. No: 42525/07 ve 60800/08, 10/4/2012, 120; Yarashonen/Türkiye, B. No: 72710/11, 24/9/2014, 51; Hagyo/Macaristan , B. No: 52624/10, 23/4/2013; Abdolkhani ve Karimnia/Türkiye (2), B. No: 30471/08, 1/3/2010, 61; Dougoz/Yunanistan , B. No: 40907/98, 6/3/2001; Charahili/Türkiye , B. No: 46605/07, 13/4/2010; Moghaddas/Türkiye , B. No: 46134/08, 15/2/2011). 19. Sözle şme nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi uyar ınca tutulma tedbirine ba şvurulabilmesi bireyin suç i şlemesinin veya kaçmas ının engellenmesindeki gibi tutulman ın zorunluluk hâline gelmi ş olmas ı gerekmez. An ılan f ıkra gereğince s ınır d ışı veya iade sürecinin i şlediği dönemle s ınırlı olmak kayd ıyla herhangi bir nedenle ki şinin özgürlüğünden yoksun b ırak ılmas ı mümkündür. Bu sürecin özenli bir şekilde yürütülmemesi durumunda tutulma, an ılan f ıkraya uygun olmaktan ç ıkar. Bunun yan ında özgürlükten yoksun b ırakma hukuki olmal ıdır. Ancak ulusal hukuka uygunluk tek ba şına yeterli de ğildir. Sözleşme nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı, özgürlükten yoksun b ırakmada ayr ıca bireylerin keyfîli ğe karşı korunmas ı amac ının da gözönünde bulundurulmas ını gerektirir. Herhangi bir keyfî tutulman ın Sözleşme yle uyumlu oldu ğundan söz edilemez ve Sözleşme nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı bağlam ında keyfîlik kavram ı iç hukuka ayk ırılıktan öte anlamlar içerir ( A. ve diğerleri/Birle şik Krall ık [BD], B. No: 3455/05, 19/2/2009, 164). V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 22/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucu; idare taraf ından hakk ında hukuka ayk ırı şekilde s ınır d ışı etme ve buna bağlı olarak da idari gözetim kararlar ı verildiğini, an ılan işlemlerin hukuka ayk ırılıklar ının yarg ı kararlar ıyla da kesin şekilde tespit edildi ğini ancak belirtilen nedenlerle kendisine verilen tazminat miktar ının yetersiz oldu ğunu iddia ederek Anayasa'n ın 19. maddesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca Mahkeme ve Hâkimli ğin kanunda öngörülen -s ıras ıyla on be ş ve beş günlük- süreleri a şarak -7 ay ve 8 günde- kara r verdiğini, bu nedenle de Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini belirtmi ştir. 2. Değerlendirme 22. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 6Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesi kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 23. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ıyla ikinci f ıkras ının ilgili k ısm ı ve dokuzuncu f ıkras ı şöyledir: "Herkes ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. Şekil ve şartlar ı kanunda gösterilen: ...hakk ında s ınır d ışı etme yahut geri verme karar ı verilen bir ki şinin yakalanmas ı veya tutuklanmas ı; halleri d ışında kimse hürriyetinden yoksun b ırak ılamaz. ... Bu esaslar d ışında bir i şleme tâbi tutulan ki şilerin uğrad ıklar ı zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir. " 24. Anayasa n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin ki şi özgürlü ğü ve güvenliği hakk ına sahip oldu ğu ilke olarak konulduktan sonra ikinci ve üçüncü f ıkralar ında, şekil ve şartlar ı kanunda gösterilmek şart ıyla kişilerin özgürlü ğünden mahrum bırak ılabileceği durumlar s ınırlı olarak say ılm ıştır. Dolay ısıyla kişinin özgürlük ve güvenlik hakk ının k ısıtlanmas ı ancak Anayasa'n ın an ılan maddesi kapsam ında belirlenen durumlardan herhangi birinin varl ığı hâlinde söz konusu olabilir ( Ramazan Aras , B. No: 2012/239, 2/7/2013, 43). 25.İdari gözetim alt ına alma yetkisi Anayasa n ın 19. maddesi ve Sözle şme nin 5. maddesi ile kabul edilmi ş istisnai bir yetkidir. Buna göre bir yabanc ının s ınır d ışı edilmesi veya geri verilmesi karar ının yürütülmesi sürecinde şekil ve şartlar ı kanunla gösterilen usule uygun olarak yakalanmas ı veya tutulu durumda bulundurulmas ı mümkündür ( Rıda Boudraa , B. No: 2013/9673, 21/1/2015, 73). Bu gibi durumlarda bir ki şinin suç i şlemesinin vey a kaçmas ının önlenmesi gibi gerekçelere ihtiyaç bulunmaks ızın sadece bu i şlemlerin yürütülmesi sürecine dayan ılarak idari gözetim tedbiri uygulanmas ına karar verilebilir. Ancak Anayasa n ın 19. maddesi uyar ınca s ınır d ışı etme veya iade i şlemleri gerekli özen içinde yürütülmezse art ık kişi özgürlüğünden ve mahrumiyetin me şruiyetinden söz edilemez (K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015, 123). 26.İdari gözetim, istisnai bir yol oldu ğu ve kişiyi özgürlü ğünden yoksun b ırakma sonucunu do ğurduğu için bunun hukuka uygun olmas ı ve keyfî muamele te şkil etmemesi gerekmektedir ( K.A., 124). 27. Somut olayda ba şvurucu, bireysel ba şvuruda bulunmadan önce -Anayasa Mahkemesinin de B.T. (ayn ı kararda bkz. 70, 71, 73) karar ında işaret ettiği şekilde- idari yarg ıda tazminat davas ı açm ış ve her ne kadar derece mahkemesince davas ı esasta n reddedilse de istinaf yarg ılamas ında talebi k ısmen kabul edilerek 5.000 TL tazminat alm ıştır. Ancak ba şvurucuya göre verilen tazminat Anayasa Mahkemesinin benzer yöndeki başvurularda ( A.S., B. No: 2014/2841, 9/6/2016) takdir etti ği tazminat miktar ından azd ır. 28. Başvurucunun hukuka ayk ırı tutulduğu kesin yarg ı karar ıyla tespit edilmi ş ve buna bağlı olarak da belli bir miktar tazminata hükmedilmi ştir. Tazminat miktar ı yarg ı Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 7makamlar ınca her olay ın kendine has ko şullar ı içinde ve belli bir dengelemeyle takdir edilmektedir. Takdir edilen bu tutar maruz kal ınan hak ihlali ile aç ık bir orant ısızlık oluşturmad ığı sürece Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru incelemesinde -ba şvurucunun da talep ettiği şekilde- kanun yolu incelemesindekine benzer mahiyette bir tazminat miktar ı hesaplamas ına gitmemektedir. Buna göre ba şvurucunun haks ız tutulmas ı nedeniyle maruz kald ığı manevi zarar ile Daire taraf ından takdir edilen tazminat miktar ı aras ında aç ık bir orant ısızlık olduğundan bahsedilemez. 29. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinde güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasa ğıyla Bağlant ılı Olarak Etkili Ba şvuru Hakk ının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 30. Başvurucu; altm ış iki gün boyunca tutuldu ğu nezarethane ve geri gönderme merkezinde (GGM) hijyenik olmayan nemli bir ortamda kald ığını, elinden özel e şyalar ının alındığını, temiz çar şaf dahi verilmedi ğini iddia etmi ştir. Bu nedenle ba şvurucuya göre Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğı ve bu yasakla ba ğlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili ba şvuru hakk ı ihlal edilmi ştir. 2. Değerlendirme 31. Anayasa n ın "Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar başlıklı 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. " 32. Anayasa n ın "Temel hak ve hürriyetlerin korunmas ı" kenar başlıklı 40. maddesi şöyledir: "Anayasa ile tan ınm ış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden ba şvurma imkân ının sağlanmas ını isteme hakk ına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili ki şilerin hangi kanun yollar ı ve mercilere ba şvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundad ır. Kişinin, resmî görevliler taraf ından vâki haks ız işlemler sonucu u ğrad ığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakk ı sakl ıdır." 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun GGM'deki tutulma ko şullar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ve buna dair etkili bir yarg ı yolu bulunmad ığı için etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 8ilişkin iddialar ı, Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesi kapsam ında değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden35.İşkence ve kötü muamele yasa ğına ilişkin şikâyetlerin devletin negatif ve poziti f yükümlülükleri dikkate al ınarak maddi boyutlar ve usul boyutlar ı bak ımından ayr ı ayr ı incelenmesi gerekmektedir. Devletin negatif yükümlülü ğü bireyleri i şkence, insanl ık d ışı, aşağılay ıcı muameleye ya da cezaya tabi tutmama sorumlulu ğunu içerirken devletin poziti f yükümlülü ğü hem bireyleri bu tür muamelelerden korumay ı (önleyici yükümlülük) hem de etkili bir soru şturma yoluyla sorumlular ın tespiti ve cezaland ırılmas ı sorumlulu ğunu (soruşturma yükümlülü ğü) içermektedir. İşkence ve kötü muamele yasa ğının maddi boyutu, negatif yükümlülük ile önleyici yükümlülü ğü kapsamakta; pozitif yükümlülü ğün alan ında kalan soru şturma yükümlülü ğü ise usul boyutunu olu şturmaktad ır (benzer yöndeki inceleme usulünü içeren kararlar için bkz. Cezmi Demir ve di ğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 75; Mehmet Şah Araş ve diğerleri , B. No: 2014/798, 28/9/2016, 64; Mustafa Rollas , B. No: 2014/7703, 2/2/2017, 49). 36. Anayasa Mahkemesi önceki kararlar ında idari gözetim alt ında tutulan yabanc ılar ın tutulma ko şullar ını devletin pozitif yükümlülü ğü ile bağlant ılı olarak kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelemi ştir (Rıda Boudraa ; K.A.; F.A. ve M.A. , B. No: 2013/655, 20/1/2016; A.V. ve di ğerleri , B. No: 2013/1649, 20/1/2016; F.K. ve di ğerleri , B. No: 2013/8735, 17/2/2016; T.T., B. No: 2013/8810, 18/2/2016; A.S., B. No: 2014/2841, 9/6/2016; I.S. ve diğerleri , B. No: 2014/15824, 22/9/2016). 37. Kişinin ihlal iddialar ına konu yerden ayr ılm ış olmas ı durumunda tutma hâli de sona erece ğinden tutmadan kaynaklanan ihlalin devam etti ğinden söz edilemez. Ayr ıca gözetim merkezinden ayr ılarak hürriyetine kavu şan kişinin tutma ko şullar ının geleceğe yönelik olarak düzeltilmesini istemesinde hukuki yarar ı kalmayacakt ır. Bu itibarla gözetim merkezinden sal ıverilen yabanc ılar yönünden art ık mevcut ihlali önleyici ya da tutma koşullar ının geleceğe yönelik olarak düzeltilmesini temin edici hukuk yollar ına başvurulmas ı anlam ını yitirmekte, bu durumda u ğran ılan zararlar ı tazmin edici mekanizmalar ın varl ığı yeterli hâle gelmektedir. Dolay ısıyla gözetim merkezlerinden sal ıverilenlerin ayr ıldıklar ı tarihe kadar maruz kald ıklar ı tutma ko şullar ına ilişkin şikâyetleri bak ımından etkili hukuk mekanizmas ının tazminat yolu oldu ğu söylenebilir ( B.T., 49). 38.İdari gözetim alt ında tutma, idari nitelik ta şıyan bir karara dayanmaktad ır. Öte yandan yabanc ılar ın idari gözetim alt ında tutuldu ğu nezarethane ve GGM'lerin yönetim, denetim ve i şletilmesi İçişleri Bakanl ığı taraf ından yürütülen bir kamu hizmetidir. Yabanc ılar ın tutulduklar ı nezarethane ve GGM'lerin ko şullar ının ilgili ulusal ve uluslararas ı hukukta belirtilen standartlara uygun hâlde bulundurulmas ı İçişleri Bakanl ığının sorumlulu ğundad ır (B.T., 53). Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 939. 2577 say ılı Kanun'un 2. maddesinde, idari i şlem ve eylemlerden dolay ı kişisel haklar ı doğrudan muhtel olanlar taraf ından idari yarg ıda tam yarg ı davas ı aç ılabileceği belirtilmiştir. Buna göre idarenin i şlem ve eylemlerinden kaynaklanan her türlü zarar ın idari yarg ıda aç ılacak bir tam yarg ı davas ına konu edilmesi mümkündür. An ılan kuralda idari işlem veya eylem türleri yönünden herhangi bir ayr ım yap ılmad ığından idari fonksiyona giren her türlü i şlem veya eylem sebebiyle olu şan zarar ın tazmininin bu kurala dayan ılarak idari yarg ıda aç ılacak bir tam yarg ı davas ıyla istenebilmesinin mümkün oldu ğu anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla herhangi bir idari eyleme ili şkin zarar ın idari yarg ıda dav a konusu edilebilmesi için 2577 say ılı Kanun'un 2. maddesinin yeterli bir yasal zemin oluşturduğu görülmektedir. Bu durumda nezarethane ve GGM'lerdeki tutulma ko şullar ının hukuka uygun olmamas ı nedeniyle do ğan zararlar ın 2577 say ılı Kanun'un 2. maddesi uyar ınca idari yarg ıda tam yarg ı davas ına konu edilmesinin olanakl ı olduğu sonucuna var ılmaktad ır (B.T., 54). 40. Bu ba ğlamda idari yarg ıda aç ılacak tam yarg ı davas ında idare mahkemesinin tutulma ko şullar ının ilgili ulusal ve uluslararas ı hukuka uygun olup olmad ığını denetleme ve bu çerçevede tutulma ko şullar ının hukuka ayk ırı olduğunu tespit etmesi hâlinde -zarar ın ve bu zararla tutulma ko şullar ı aras ında illiyet ba ğının da bulunmas ı kayd ıyla- tazminata hükmetme yetkisini haiz oldu ğu hususunda tereddüt bulunmamaktad ır (B.T., 55). 41. Somut olayda ba şvurucunun dava dilekçesinde ve istinaf dilekçesinde tutulm a koşullar ından aç ıkça şikâyet etti ği görülmektedir. Buna kar şın hem derece mahkemesi karar ında hem de kanun yolu incelemesinde ba şvurucunun an ılan iddialar ı değerlendirilmedi ği gibi neden de ğerlendirilmedi ğine ilişkin bir aç ıklama da yap ılmam ıştır (bkz. 10, 11). Mahkeme ve Daire taraf ından yap ılan incelemede davan ın sadece haks ız tutma iddias ına hasredilerek tutulma ko şullar ı bak ımından kötü muamele yasa ğının ihlal edildiği yönündeki iddia hususunda bir ara ştırma faaliyetine giri şilmemesi ve buna göre var ılacak yarg ısal kanaatin verilen karara yans ıtılmamas ı tutma ko şullar ının insani standartlara uygun olup olmad ığı yolunda bir denetim yap ılmad ığını göstermektedir. 42. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde güvence altına al ınan etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 43. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesini ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 10açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. " 44. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 45. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 46. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 47.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 48.İncelenen ba şvuruda Mahkemenin ba şvurucunun tazminat isteminin esas ını incelememesi sebebiyle kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 49. Bu durumda kötü muamele yasa ğının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş; yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 11uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bal ıkesir 1. İdare Mahkemesine (E.2015/2047, K.2016/1466) gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 50.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için iddia edilen hukuka ayk ırılığın tespiti durumunda ba şvurucunun tazminat talebini de esastan de ğerlendirecek bir yeniden yarg ılama yap ılacağından başvurucunun tazminat talebinin bu a şamada reddine kara r verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 51. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun kamuya aç ık belgelerde kimli ğinin RESEN G İZLİ TUTULMASINA, B. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili başvuru hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin kötü muamele yasa ğının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bal ıkesir 1. İdare Mahkemesine GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, F. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdare Dava Dairesine GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/21761 Karar Tarihi : 22/7/2020 12İ. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ