TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET AL İ OĞUZ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/36977) Karar Tarihi: 8/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : Mehmet Ali O ĞUZ Vekili : Av. Kübra AYKA Ş BALKAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir.
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET AL İ OĞUZ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/36977) Karar Tarihi: 8/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : Mehmet Ali O ĞUZ Vekili : Av. Kübra AYKA Ş BALKAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 31/10/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla elde edilen bilgi ve belgelere göre olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 39. Başvurucu hakk ında Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) üyeli ğinden Bursa Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. 10. Başvurucu 11/8/2016 tarihinde Ankara da gözalt ına al ınarak Ankara Asayi ş Şube Müdürlü ğü nezarethanesine konulmu ştur. 11. 12/8/2016 tarihinde doktor raporu al ındıktan sonra kap ısında Aranan Şahıslar Büro Amiri yaz ılı bir odaya al ınarak üç polis memurunun i şkence yapt ığını öne sürmü ştür. 12. 13/8/2016 tarihinde yap ılan muayene esnas ında yan ında polis de bulundu ğu için yaln ız bel ağrısı olduğunu söyleyebildi ğini belirtmi ştir. 13. Başvurucu 14/8/2016 tarihinde Bursa Emniyet Müdürlü ğüne getirilmi ştir. A. Doktor Raporlar ı 14. Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesinde tanzim edilen raporlar: - 11/8/2016 saat 20.22: Darp ve cebir izi yoktur. - 13/8/2016 saat 17.15: Darp ve cebir izi yok, bel a ğrısı şikâyeti bulunmaktad ır. 15. Bursa Devlet Hastanesinde düzenlenen raporlar: - 14/8/2016 saat 02.22: İki bölgede ekimoz bulundu ğu anlaşılm ıştır. Hekimin yaz ısı okunaks ız olduğundan rapordaki ayr ıntılar anlaşılamam ıştır. - 15-18/8/2016 tarihleri aras ında yap ılan muayenelerde yeni darp ve cebir izi bulunmam ıştır. - 19/8/2016 saat 00.44: Sol omuz ve boyun solda, bel orta alt k ısımda eski sıyrıklar bulunmakta; basit t ıbbi müdahaleyle giderilebilir, yeni darp ve cebir izine rastlanmam ıştır. - 20-22/8/2016 tarihli raporlarda yeni darp ve cebir izi tespit edilmemi ştir. B. Olayla İlgili Yap ılan İlk İşlem 16. Başvurucu 21/8/2016 tarihinde kollukta ifadesi al ınırken avukat ına işkence gördüğünü söylemi ş, avukat ı da 22/8/2016 tarihinde Bursa Baro Ba şkanl ığına bildirimde bulunmuştur. Bursa Baro Ba şkanl ığı, 2. Ceza ve Tutukevleri İzleme Kuruluna ( İzleme Kurulu) dilekçeyi göndermi ştir. İzleme Kurulu ise Bursa Cumhuriyet Ba şsavc ılığına suç ihbar ında bulunmu ştur. Bursa Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 8/9/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının yetkili oldu ğu gerekçesiyle yetkisizlik karar ı vermiştir. 17. 23/8/2016 tarihli şikâyet dilekçesiyle ba şvurucu, Bursa Cumhuriyet Başsavc ılığına suç ihbar ında bulunmu ştur. Başvurucu şikâyet dilekçesinde 11/8/2016 tarihinde saat 18.00 de Ankara daki evinden gözalt ına al ınarak Ankara Asayi ş Şube Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 4Müdürlüğü nezarethanesine götürüldü ğünü, nezarethaneden saat 17.25 te ç ıkar ıldığını, adli rapor ald ırıldıktan sonra saat 17.35 te kap ısında Aranan Şahıslar Büro Amirli ği yaz ılı odada ayr ıntılı eşkâllerini verdi ği üç polis memurunun darp, tehdit ve hakaretlerine maruz kald ığını, olaylara Bakanl ıkta memur olarak çal ışan ve ayn ı suçlamayla gözalt ına al ınan İ.D. isimli kişinin de tan ık olduğunu, muayene olurken yan ında polis memuru da oldu ğu için doktora sadece belinin a ğrıdığını söyleyebildi ğini, polisin doktora bir şeyler f ısıldad ığını, daha sonraki raporlar ında ise darp izlerinin tespit edildi ğini ifade etmi ştir. 18. Bursa Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 9/9/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavc ılığının yetkili oldu ğu gerekçesiyle yetkisizlik karar ı vermiştir. 19. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı her iki dosyay ı birleştirerek 2/12/1999 tarihli ve 4483 say ılı Memurlar ve Di ğer Kamu Görevlilerinin Yarg ılanmas ı Hakk ında Kanun un 4. maddesinin dördüncü f ıkras ı uyar ınca işleme koymama karar ı vermiştir. 10/10/2016 tarihli karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesi'nin 11/08/2016 tarih ve 5/2098 numaral ı raporunda "Darp, cebir yoktur" şeklinde doktor kanaati görülmü ş, müştekinin iddialar ını doğrulayacak derecede ba şkaca herhangi bir delile de rastlan ılmam ıştır. Bu nedenle mü ştekinin işkence ve tehdide maruz kald ığı yönündeki genel ve soyut nitelikte olan, ciddi bulgu ve belgelere dayanmayan şikâyet dilekçesinin 4483 Say ılı Yasan ın 5232 Say ılı Yasa ile de ğişik 4/son maddesi gere ğince İŞLEME KONULMAMASINA, Karar ın müşteki vekiline bildirilmesine, Dan ıştay 1. Dairesinin 03/03/2005 tarihli 2004/794 Esas ve 2005/301 karar sayılı içtihad ı gereğince kesin olarak karar verildi. 20. Karar ın başvurucuya tebli ğ edildiğine dair bir bilgi bulunmamaktad ır C. Olayla İlgili Olarak Yap ılan İkinci İşlem 21. Başvurucu vekilinin Bursa Baro Ba şkanl ığına yapt ığı ihbar sonucunda Bursa Barosu Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına suç ihbar ında bulunmu ştur. 22. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 2/12/2016 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: Müşteki vekilinin Bursa Baro Ba şkanl ığına vermiş olduğu şikayet dilekçesind e müştekinin Bursa TEM'deki ifadesine CMK görevlendirmesi ile girdi ğini, müştekinin 12/08/2016 tarihinde Ankara da göz alt ına al ındığını, 13 veya 14 A ğustos 2016 tarihinde Ankara da gözalt ında bulundu ğu esnada Asayi ş Büroda görevli polis memurlar ının kendisine fiziki olarak i şkence yapt ıklar ını, ailesine zarar vermekle tehdit ettiklerini, b u hususlar ı müşteki ifadesinden tespit etti ğini beyan etti ği, Bursa Baro Ba şkanl ığınca evrak ın C.Başsavc ılığımıza gönderildi ği, ancak ayn ı olayla ilgili olarak C.Ba şsavc ılığımızın 2016/135780 soru şturma nolu dosyas ında soru şturma yap ılarak dilekçenin i şleme konulmama karar ı verildiği, karar ın gerekçesinde Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesinin 11/08/2016 tarih ve 5/2098 nolu raporunda mü ştekinin vücudunda darp cebir Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 5izinin bulunmamas ının gerekçe gösterildi ği tüm soru şturma evrak ı kapsam ından anlaşılmıştır. NETİCE: Müştekinin işkence ve tehdite maruz kald ığına dair iddias ının genel ve soyut nitelikte kald ığı, bu hususta daha önce C. Ba şsavc ılığımızca soruşturma yap ıldığı anlaşıldığından, şüpheli polis memurlar ı hakk ında mükerrer soru şturma nedeni ile CMK'n ın 223/7 maddesi uyar ınca KOVU ŞTURMAYA YER OLMADI ĞINA 23. Bu karara yap ılan itiraz Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 27/1/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 24. 4/10/2017 tarihinde tebli ğ edilen karara kar şı başvurucu 31/10/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 25. 4483 say ılı Kanun'un 1., 2., 4. ve 9. maddelerinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: Amaç Madde 1 Bu Kanunun amac ı, memurlar ve di ğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle i şledikleri suçlardan dolay ı yarg ılanabilmeleri için izin vermeye yetkili mercileri belirtmek ve izlenecek usulü düzenlemektir." "Kapsam Madde 2 Bu Kanun,Devletin ve di ğer kamu tüzel ki şilerinin genel idare esaslar ına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdi ği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle i şledikleri suçlar hakk ında uygulan ır. (Ek: 2/1/2003-4778/33 md.) 765 say ılı Türk Ceza Kanununun 243 ve 245 inci maddeleri ile 1412 say ılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 154 üncü maddesini n dördüncü f ıkras ı kapsam ında aç ılacak soru şturma ve kovu şturmalarda bu Kanun hükümleri uygulanmaz." "Olay ın yetkili mercie iletilmesi, i şleme konulmayacak ihbar ve şikayetler Madde 4 Cumhuriyet ba şsavc ılar ı, memurlar ve di ğer kamu görevlilerinin b u Kanun kapsam ına giren suçlar ına ilişkin herhangi bir ihbar veya şikayet ald ıklar ında vey a böyle bir durumu ö ğrendiklerinde ivedilikle toplanmas ı gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespitten ba şka hiçbir i şlem yapmayarak ve hakk ında ihbar veya şikayette bulunulan memur veya di ğer kamu görevlisinin ifadesine ba şvurmaks ızın evrak ın bir örneğini ilgili makama göndererek soru şturma izni isterler. Diğer makam ve memurlarla kamu görevlileri de, bu Kanun kapsam ına giren bir suç işlendiğini ihbar, şikayet, bilgi, belge veya bulgulara dayanarak ö ğrendiklerinde durumu izin vermeye yetkili mercie iletirler. (Değişik üçüncü f ıkra: 17/7/2004-5232/2 md.) Bu Kanuna göre memurlar ve di ğer kamu görevlileri hakk ında yap ılacak ihbar ve şikâyetlerin soyut ve genel nitelikte olmamas ı, ihbar veya şikâyetlerde ki şi veya olay belirtilmesi, iddialar ın ciddî bulgu ve belgeler e Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 6dayanmas ı, ihbar veya şikâyet dilekçesinde dilekçe sahibinin do ğru ad, soyad ve imzas ı ile iş veya ikametgâh adresinin bulunmas ı zorunludur. (Değişik dördüncü f ıkra: 17/7/2004-5232/2 md.) Üçüncü f ıkradaki şartlar ı taşımayan ihbar ve şikâyetler Cumhuriyet ba şsavc ılar ı ve izin vermeye yetkili merciler taraf ından işleme konulmaz ve durum, ihbar veya şikâyette bulunana bildirilir. Anca k iddialar ın, s ıhhati şüpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmu ş olmas ı halinde ad, soyad ve imza ile i ş veya ikametgâh adresinin do ğruluğu şart ı aranmaz. Ba şsavc ılar ve yetkili merciler ihbarc ı veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundad ır." "İtiraz Madde 9 Yetkili merci, soru şturma izni verilmesine veya verilmemesine ili şkin karar ını Cumhuriyet ba şsavc ılığına, hakk ında inceleme yap ılan memur veya di ğer kam u görevlisine ve varsa şikayetçiye bildirir. (Değişik ikinci f ıkra: 20/8/2016-6745/4 md.) Soru şturma izni verilmesine ili şkin karara kar şı hakk ında inceleme yap ılan memur veya di ğer kamu görevlisi; soru şturma izn i verilmemesine ili şkin karara kar şı ise Cumhuriyet ba şsavc ılığı veya şikayetçi, izin vermey e yetkili merciler taraf ından verilen i şleme koymama karar ına karşı da şikâyetçi itiraz yoluna gidebilir. İtiraz süresi, yetkili merciin karar ının tebliğinden itibaren on gündür. İtiraza, 3 üncü maddenin (e), (f), g (Cumhurba şkan ınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde say ılanlar için Dan ıştay İkinci Dairesi, di ğerleri için yetkili merciin yarg ı çevresinde bulundu ğu bölge idare mahkemesi bakar. İtirazlar, öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara ba ğlan ır. Verilen kararlar kesindir. V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 8/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu; i. Gözalt ına al ındıktan sonra Ankara dan Bursa ya getirildi ğinde Bursa Devlet Hastanesinde yap ılan 14/8/2016 tarihli adli muayenesinde darp ve cebir izlerinin, dolay ısıyla kötü muameleye maruz kald ığının tespit edildi ğini, buna kar şın nezarethaneye konulmadan önce ald ırılan 11/8/2016 tarihli ilk doktor raporunun esas alınarak şikâyetin soyut ve temelsiz oldu ğu değerlendirmesiyle 4483 say ılı Kanun un 4. maddesinin dördüncü f ıkras ı gereğince Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca 10/10/2016 tarihinde dilekçenin i şleme konulmamas ına karar verildi ğini hâlbuki adli muayene raporlar ının tamam ına kabaca bak ıldığında bile kötü muamelenin izinin sürülebilece ğini, işkence ve kötü muamele vakalar ının soruşturulmas ının 4483 say ılı Kanun a tabi olmad ığını, ii. 20/8/2016 tarihli ve 6745 say ılı Kanun un 44. maddesiyle dilekçenin işleme konulmama karar ına karşı şikâyetçinin itiraz hakk ı bulunmas ına karşın bu hakk ın kulland ırılmad ığını, Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 7iii. Olayla ilgili yap ılan ikinci soru şturman ın da genel ve soyut nitelikte kalan işkence iddias ına ilişkin daha önceden soru şturma yap ıldığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmad ığı karar ıyla sonuçland ırıldığını, işkencenin doktor raporlar ıyla kan ıtlanmas ına karşın etkili bir soru şturma yürütülmedi ğini belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini öne sürmü ştür. 28. Bakanl ık görüşünde; başvurucunun gözalt ında bulundu ğu süre içinde avukat yard ımından faydalanmas ına karşın iddia edilen tarihten yakla şık bir hafta sonra şikâyette bulunduğu, üzerine dü şen özen yükümlülü ğünü yerine getirmedi ği, Sulh Ceza Hâkimliğindeki sorgusunda i şkence iddialar ını dillendirmedi ği ifade edilmi ştir. 29. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında gözalt ına al ındıktan yakla şık on gün sonra 21/8/2016 tarihinde kendisine müdafi atand ığını, bu süre içinde kimseyle görüştürülmemesinin bile i şkence gördü ğüne dair emare oldu ğunu, Savc ılıktaki ifadelerinde işkenceden bahsetmesine kar şın resen soru şturma ba şlatılmad ığını, Sulh Ceza Hâkimliğindeki sorgu s ıras ında bundan bahsetti ğini ancak bu durumun tutanaklara yans ımad ığını, işkence olaylar ının doğrudan Savc ılık taraf ından soru şturulmas ı gereken suçlardan oldu ğunu belirtmi ştir. B. Değerlendirme 30. Anayasa n ın "Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar başlıklı 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. 31. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar ba şlıklı 5. maddesi şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak v e hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 33. Devletin ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ındaki poziti f yükümlülü ğünün usule ili şkin bir boyutu bulunmaktad ır. Bu usul yükümlülü ğü çerçevesinde devlet, her türlü fiziksel ve ruhsal sald ırı olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili resmî bir soru şturma yürütmek Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 8durumundad ır. Bu tarz bir soru şturman ın temel amac ı, söz konusu sald ırılar ı önleyen hukukun etkin bir şekilde uygulanmas ını güvenceye almak ve kar ıştıklar ı olaylarda kam u görevlilerinin ya da kurumlar ının kendi sorumluluklar ı alt ında meydana gelen olaylar için hesap vermelerini sa ğlamakt ır (Cezmi Demir ve di ğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 110). 34. Buna göre bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde -Anayasa n ın 17. maddesi Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesindeki genel yükümlülükle birlikte yorumland ığında- etkili resmî bir soru şturman ın yap ılmas ını gerektirmektedir. Bu soruşturma, sorumlular ın belirlenmesini ve cezaland ırılmas ını sağlamaya elveri şli olmal ıdır. Bu mümkün olmazsa bu madde sahip oldu ğu öneme ra ğmen pratikte etkisiz hâle gelecek ve baz ı hâllerde devlet görevlilerinin fiilî dokunulmazl ıktan yararlanarak kontrolleri alt ında bulunan ki şilerin haklar ını istismar etmeleri mümkün olacakt ır (Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 25). 35. Yürütülecek ceza soru şturmalar ı, sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verecek şekilde etkili ve yeterli olmal ıdır. Soruşturman ın etkili ve yeterli oldu ğundan söz edilebilmesi için soru şturma makamlar ının resen harekete geçerek olay ı ayd ınlatabilece k ve sorumlular ın tespitine yarayabilecek bütün delilleri toplamalar ı gerekir, dolay ısıyla kötü muamele iddialar ının gerektirdi ği soruşturma ba ğıms ız bir şekilde h ızlı ve derinlikli yürütülmelidir. Di ğer bir ifadeyle yetkililer, olay ve olgular ı ciddiyetle ö ğrenmeye çal ışmal ı; soruşturmay ı sonland ırmak ya da kararlar ını temellendirmek için çabuk ve temelden yoksun sonuçlara dayanmamal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 114). 36. Devletin pozitif yükümlülü ğü kapsam ında bazen tek ba şına soruşturma yap ılmam ış olmas ı veya yeterli soru şturma yap ılmam ış olmas ı da kötü muamele te şkil edebilmektedir. Dolay ısıyla şartlar ne olursa olsun yetkililer, resmî şikâyet yap ılır yap ılmaz harekete geçmelidir. Şikâyet yap ılmad ığında bile i şkence veya kötü muamele oldu ğunu gösteren yeterli, kesin belirtiler oldu ğunda soru şturma aç ılmas ı sağlanmal ıdır. Bu bağlamda soruşturman ın derhâl ba şlamas ı, bağıms ız biçimde, kamu denetimine tabi olarak özenli ve süratli yürütülmesi, bir bütün olarak etkili olmas ı gerekir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 116). 37. Soruşturma sonucunda al ınan karar ın soruşturmada elde edilen tüm bulgular ın kapsaml ı, nesnel ve tarafs ız bir analizine dayal ı olmas ı, bunun yan ı sıra söz konusu karar ın vücut bütünlü ğüne yönelik müdahalenin Anayasa n ın arad ığı zorunlu bir durumda n kaynaklanan ölçülü bir müdahale olup olmad ığına yönelik bir de ğerlendirme içermesi de gerekmektedir ( Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 99). 38. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi kararlar ında bir ki şinin sağlıklı hâldeyken gözalt ına al ındığı ancak sal ıverildiği zaman vücudunda yaralanma tespit edildi ği durumlarda söz konusu yaralanman ın nas ıl oluştuğu hususunda makul bir aç ıklama getirme ve ma ğdurun bu yöndeki iddialar ını şüphede b ırakacak kan ıtlar ı sunma yükümlülü ğünün devlete ait olduğu, özellikle ilgili iddialar ın doktor raporlar ı ile doğruland ığı hâllerde Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 3. maddesi anlam ında sorunlar ın ortaya ç ıkacağı ifade edilmi ştir (Cezmi Demir ve di ğerleri , 94). Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 9ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 39. Başvurucunun gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığına dair iddias ının savunulabilir düzeyde oldu ğunu ortaya koyan adli raporlar bulunmaktad ır. Şikâyet dilekçesinde kendisini kimlerin ne şekilde darp ve tehdit etti ğine dair detayl ı aç ıklamalar başvurucunun kötü muamele şikâyetinin soru şturmaya konu edilmesi gerekti ğini ortaya koymaktad ır. 40. " Genel İlkeler " k ısm ında aç ıkland ığı üzere kötü muamele iddialar ına ilişkin soruşturmalar ın etkili oldu ğunun kabul edilebilmesi için savunulabilir nitelikte kötü muamele iddialar ının kamu makamlar ı taraf ından öğrenilir öğrenilmez soru şturma ba şlatılmas ı için ilgili mercilere bildirilmesi gerekmektedir hatta ma ğdurlar ın şikâyetlerinin bulunmad ığı hâllerde dahi bu nitelikte bir muamelenin mevcudiyetine ili şkin ciddi delil veya emareler bulunduğunun fark ına var ıldığı bir durumda resen harekete geçme yükümlülü ğü devam etmektedir. 41. Başvurucunun gözalt ına al ındıktan iki gün sonra 14/8/2016 tarihli muayenesinde darp ve cebir izinin tespit edildi ği raporun bir örne ğinin Cumhuriyet Başsavc ılığına gönderilmemesi resen ve derhâl soru şturma aç ılmas ı ilkesiyle çeli şmektedir. Başvurucunun 21/8/2016 ve 23/8/2016 tarihinde kollukta ve Savc ılıkta yapt ığı savunmalar ında da kötü muamele iddias ını dile getirmesine kar şın resen soru şturma başlatılmam ıştır. 42. Başvurucu ve müdafiinin ihbarlar ı üzerine ba şlatılan ilk soru şturma, 4483 say ılı Kanun un 4. ve 9. maddesi uyar ınca soyut ve genel nitelikte oldu ğu gerekçesiyle 10/10/2016 tarihinde i şleme koymama karar ıyla neticelenmi ştir. Ayn ı olayla ilgili ayn ı zamanda yürütülen ikinci soru şturma dosyas ında önceki karara i şaret edilerek 2/12/2016 tarihinde mükerrer soru şturma nedeniyle kovu şturmaya yer olmad ığı karar ıyla sonuçlanm ıştır. Gerekçeleri incelendi ğinde her iki karar ın ayn ı gerekçelere istinaden verildi ği görülmektedir. 43. Kamu görevlilerinin görevlerini devlet ad ına ifa etmeleri ve görevlerinin ifas ı ile ortaya ç ıkan birtak ım durumlarla ba ğlant ılı olarak s ık s ık şikâyet edilme ve soru şturma tehdidi alt ında olma riski ile kar şı karşıya olmalar ı nedeniyle haklar ında adli soru şturma yürütülmesinin belirli bir makam ın iznine ba ğlanmas ı hukuk devletinde makul görülebilir. Nitekim Anayasa n ın 129. maddesinin alt ıncı fıkras ında, memurlar ve di ğer kamu görevlileri hakk ında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovu şturmas ı aç ılmas ının -kanunla belirlenen istisnalar d ışında- kanunun gösterdi ği idari mercinin iznine ba ğlı olduğu düzenlenmi ştir (Erdal Sar ıkaya [GK], B. No: 2017/37237, 17/3/2021, 111; Hidayet Enmek ve Eyüpsabri Tina ş, B. No: 2013/7907, 21/4/2016, 106, 107). 44.Şikâyete konu eylemin 4483 say ılı Kanun kapsam ında kalan suçlar aras ında olmad ığının tespit edilmesi soru şturma yapma yetkisinin do ğrudan Cumhuriyet savc ısında olduğu anlam ına gelecek ve derhâl soru şturma işlemlerine ba şlanarak delillerin toplanmas ı yönünde önem arz edecektir. 4483 say ılı Kanun kapsam ına girmeyen bir suç ya da ki şi yönünden an ılan Kanun nun i şletilmesi etkili soru şturma yükümlülü ğü yönünden sorun te şkil edecektir. Bu nedenle şikâyete konu fiil ve failin 4483 say ılı Kanun kapsam ında kal ıp kalmad ığı titizlikle incelenmelidir ( Ümmühan Seçil Sucu , B. No: 2017/15128, 19/11/2020, 74; Erdal Sar ıkaya, 124). Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 1045. Kolluk görevlileri hakk ında yürütülen kötü muamele iddias ının 4483 say ılı Kanun un 2. maddesinin be şinci f ıkras ına göre izin şart ına bağlı olmad ığı göz ard ı edilerek dilekçenin i şleme konulmamas ına karar verilmi ştir. Bu durum kamu görevlilerinin ceza soruşturmas ından muaf tutuldu ğu izlenimine yol açabilir. 46. Aç ıkça mesnetsiz oldu ğuna ilişkin veri bulunmayan iddia yönünden dahi soruşturma izni verilerek failin ve suç isnad ının araştırılmas ına imkân tan ınmas ı etkili soruşturma yükümlülü ğünün gere ğidir ( Ümmühan Seçil Sucu , 83). Kötü muamele iddias ının makul şüphe uyand ıracak düzeyde oldu ğunu gösteren doktor raporlar ı, polis memurlar ının eşkâllerine kadar varan anlat ımlar ve tan ık gibi birçok delil gösterilmesine karşın iddialar ın soyut ve genel nitelikte görülerek dilekçenin i şleme konulmamas ının sorumlular ın ve olay ın gerçekle şme koşullar ının ortaya ç ıkar ılmas ını olanaks ız hale getirdi ği ve etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmesi önünde engel te şkil ettiği sonucuna ula şılm ıştır. 47. Başvurucunun şikâyetinin tespiti, ayn ı zamanda sunaca ğı ve olay ın ayd ınlat ılmas ını sağlayacağı değerlendirilen delillerin toplanmas ına katk ı sağlamak bak ımından büyük öneme sahiptir. Somut olayda ba şvurucunun Savc ılık taraf ından dinlenmedi ği ve bu ba ğlamda delillerinin tespit edilmedi ği anlaşılm ıştır. 48. "İlgili Hukuk " k ısm ında aç ıkland ığı üzere 4483 say ılı Kanun un 9. maddesine göre dilekçenin i şleme konulmamas ı karar ına karşı şikâyetçinin itiraz etmesi mümkünken 10/10/2016 tarihinde kesin nitelikte oldu ğu belirtilerek itiraz yolunun fiilen kapat ılmas ı başvurucunun me şru menfaatlerinin korunmas ı için sürece kat ılımına mani olmu ştur. 49. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan kötü muamele yasa ğının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 50. Savc ılık taraf ından ceza soru şturmas ı başlatılmad ığından şu aşamada kötü muamele yasa ğının maddi boyutunun incelenmesine yeterli veri bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 51. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali v e sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvuruc u lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 52. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 1153. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 54. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 55.İhlalin kovu şturmaya yer olmad ığı ya da daimî arama karar ı gibi baz ı nedenlerle soruşturman ın sonland ırılmas ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmas ı için karar ın bir örne ğinin ilgili Cumhuriyet başsavc ılığına gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden soru şturma yap ılmas ı sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden soru şturma yap ılmas ı karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili Cumhuriyet ba şsavc ılığının yeniden soru şturma yap ılmas ı sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı Cumhuriyet ba şsavc ılığının yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden soru şturma yapma karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (benzer yöndeki kararlar için bkz. Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 56.İncelenen ba şvuruda Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan kötü muamele yasa ğının usul yönünden ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. İhlalin soru şturma ve bu kapsamda verilen Savc ılık karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 57. Bu durumda kötü muamele yasa ğının usule ili şkin boyutunun ihlal sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeni soru şturma, hak ihlaline yol açan karar ın ortadan kald ırılmas ından ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden soruşturma yap ılmak üzere Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Soru şturma No: 2016/167097) gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 58. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için kötü muamele Başvuru Numaras ı: 2017/36977 Karar Tarihi : 8/6/2021 12yasağının usul yönünden ve kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 27.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının usul boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin kötü muamele yasa ğının usule ili şkin boyutunun ihlalinin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmak üzere Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 27.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI