TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ARI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/14829) Karar Tarihi: 28/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Ahmet ARI 2. Aycan YURT 3. Beşir ARI 4. Burhan ARI 5. Emine AKTA Ş 6. Güler ARSLAN 7. Mehmet ARI 8. Mehmet Emin ARI 9. Menfiya DEM İR 10. Nurettin
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ARI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/14829) Karar Tarihi: 28/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Ahmet ARI 2. Aycan YURT 3. Beşir ARI 4. Burhan ARI 5. Emine AKTA Ş 6. Güler ARSLAN 7. Mehmet ARI 8. Mehmet Emin ARI 9. Menfiya DEM İR 10. Nurettin ARI 11. Şefik ARI Vekili : Av. Ömer TUNÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedelinin dü şük belirlenmesi nedeniyle mülkiye t hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 16/2/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 35. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, başvuru hakk ında görü ş bildirilmesine gerek olmad ığını beyan etmiştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Siirt'in Kurtalan ilçesine ba ğlı Çeltikbaşı köyünde bulunan ve ba şvuruculara ait olan 503 parsel say ılı taşınmaz ın 191.000 m²lik bölümü hakk ında Kurtalan Asliye Hukuk Mahkemesince (Mahkeme) 20/12/2012 tarihinde acele el koyma karar ı al ınm ış ve 766.101 TL acele kamula ştırma bedelinin ödenmesine hükmedilmi ştir. 9. Devlet Su İşleri Genel Müdürlü ğü (DSİ) taraf ından başvurucular aleyhine 29/3/2013 tarihinde kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı aç ılm ıştır. 10. Mahkemece 5/12/2013 tarihinde yap ılan keşif sonras ı düzenlenen 27/1/2014 tarihli bilirki şi kurulu raporunda, kapitalizasyon faiz oran ı başlıklı kısımda taşınmaz ın ve bölgenin somut özellikleri belirtilerek kapitalizasyon faiz oran ının %6 üzerinden hesaplanaca ğı belirtilmi ştir. Taşınmaz ın değeri net gelir yöntemine göre hesaplanm ıştır. Taşınmaz ın sulu tarla oldu ğu ve ilk y ıl buğday ve silajl ık m ısır, ikinci y ıl pamuk, üçüncü y ıl mercimek ve bostan, dördüncü y ıl ise dane m ısır ekildiği esas al ınarak kamula ştırma bedeli tespit edilmi ştir. 11. Mahkemece 31/3/2015 tarihinde davan ın kabulüne, 2.674.000 TL olarak belirlenen kamula ştırma bedelinden acele kamula ştırma dosyas ında yat ırılan 766.101 TL'nin mahsubu ile 1.907.899 TL kamula ştırma bedelinin ödenmesine karar verilmi ştir. 12. Taraflarca temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince (Daire) 18/2/2016 tarihinde onanm ıştır. Başvurucular ın karar düzeltme talebi de ayn ı Daire taraf ından 26/12/2016 tarihinde reddedilmi ştir. 13. Nihai karar 17/1/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 14. Başvurucular, 16/2/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Mevzuat Hükümleri15. 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu nun Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve ta şınmaz mal ın idare ad ına tescili kenar ba şlıklı 10. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 4 Kamulaştırman ın sat ın alma usulü ile yap ılamamas ı halinde idare, asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve ta şınmaz mal ın kamula ştırma bedelinin tespitiyle, idare adına tesciline karar verilmesini ister. Mahkeme, idarenin ba şvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün sonras ı için belirledi ği duruşma gününü, ta şınmaz mal ın malikine bildirerek duru şmaya kat ılmaya çağırır. Duruşma günü idareye de tebli ğ olunur. Mahkemece yap ılan duruşmada taraflar ın bedelde anla şamamalar ı halinde hakim, e n geç on gün içinde ke şif ve otuz gün sonras ı için de duru şma günü tayin ederek, 15 inci maddede say ılan bilirki şiler marifetiyle ve tüm ilgililerin huzurunda ta şınmaz mal ın değerini tespit için mahallinde ke şif yapar Bilirkişiler, taraflar ve di ğer ilgililerin beyan ını da dikkate alarak, 11 inci maddedeki esaslar do ğrultusunda ta şınmaz mal ın değerini belirten raporlar ını onbeş gün içind e mahkemeye verirler. Mahkeme bu raporu, duru şma günü beklenmeksizin taraflara tebli ğ eder. Yap ılacak duru şmaya hakim, taraflar veya vekillerini ve bilirki şileri çağırır. Bu duruşmada taraflar ın bilirkişi raporlar ına varsa itirazlar ı dinlenir ve bilirki şilerin bu itirazlara kar şı beyanlar ı al ınır. Taraflar ın bedelde anla şamamalar ı halinde gerekti ğinde hakim taraf ından onbe ş gün içinde sonuçland ırılmak üzere yeni bir bilirki şi kurulu tayin edilir ve hakim, taraflar ın ve bilirkişilerin rapor veya raporlar ı ile beyanlar ından yararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamula ştırma bedeli tespit eder. Mahkemece tespit edilen bu bedel, ta şınmaz mal, kaynak veya irtifak hakk ının kamula ştırılma bedelidir. İdarece, kamula ştırma bedelini n hak sahibi ad ına yat ırıldığına dair makbuzun ibraz ı halinde mahkemece, ta şınmaz mal ın idare ad ına tesciline ve kamula ştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilir ve bu karar, tapu dairesine ve paran ın yat ırıldığı bankaya bildirilir. Tescil hükmü kesin olup taraflar ın bedele ili şkin temyiz haklar ı sakl ıdır. (Ek f ıkra: 11/04/2013-6459 S.K./6. md) Kamula ştırma bedelinin tespiti için aç ılan davan ın dört ay içinde sonuçland ırılamamas ı hâlinde, tespit edilen bedele bu süreni n bitiminden itibaren kanuni faiz i şletilir. 16. 2942 say ılı Kanun un Kamulaştırma bedelinin tespiti esaslar ı kenar başlıklı 11. maddesi şöyledir: 15 inci madde uyar ınca oluşturulacak bilirki şi kurulu, kamula ştırılacak taşınmaz ma l veya kayna ğın bulundu ğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, haz ır bulunan ilgililer i de dinledikten sonra ta şınmaz mal veya kayna ğın; a) Cins ve nevini,b) Yüzölçümünü, c) K ıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlar ını ve her unsurun ayr ı ayr ı değerini, d)Varsa vergi beyan ını, Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 5e)Kamula ştırma tarihindeki resmi makamlarca yap ılmış kıymet takdirlerini, f) Arazilerde, ta şınmaz mal veya kayna ğın kamula ştırma tarihindeki mevkii v e şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı halinde getirece ği net gelirini, g) Arsalarda, kamula ştırılma gününden önceki özel amac ı olmayan emsal sat ışlara göre sat ış değerini, h) Yap ılarda, ( )(2) resmi birim fiyatlar ı ve yap ı maliyet hesaplar ını ve y ıpranm a pay ını, ı) Bedelin tespitinde etkili olacak di ğer objektif ölçüleri, Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu unsurlar ın cevaplar ını ayr ı ayr ı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyan ını da dikkate alarak gerekçeli bir de ğerlendirm e raporuna dayal ı olarak ta şınmaz mal ın değerini tespit ederler. Taşınmaz mal ın değerinin tespitinde, kamula ştırmay ı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olaca ğı değer art ışlar ı ile ilerisi için dü şünülen kullanma şekillerine göre getirece ği kâr dikkate al ınmaz. . 2. Yarg ıtay İçtihad ı 17. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun (HGK) 4/4/2007 tarihli ve E.2007/160, K.2007/189 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: ...Dava, kamula ştırma bedelinin art ırılmas ı istemine ili şkindir. Davac ı vekili; tapuda müvekkili ad ına kay ıtlı bulunan Gaziantep ili, Şahinbey ilçesi, Kapcağız köyü 48 parsel say ılı taşınmaz ın daval ı idarece k ısmen kamula ştırılmas ı sonucu Kıymet Takdir Komisyonunca dü şük bedel takdir edildi ğini, Gaziantep-Kilis karayolu üzerinde bulunan birinci s ınıf tar ım arazisi niteli ğindeki taşınmaz ın, her iki il merkezine de yak ın konumda bulunmas ı ve diğer özellikleri nedeniyle daha yüksek de ğerde oldu ğunu ileri sürerek, 17.715.000.000 TL kamula ştırma bedel fark ının ferağ tarihinden itibaren i şleyece k yasal faizi ile birlikte daval ı idareden tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmi ştir. Daval ı vekili; K ıymet Takdir Komisyonu taraf ından dava konusu ta şınmaz içi n belirlenen bedelin günün ekonomik ko şullar ına, emsal ve rayiçlere uygun oldu ğunu savunarak, davan ın reddine karar verilmesi gerekti ğini cevaben bildirmi ştir. Mahkemenin; dava konusu ta şınmaza %5 kapitalizasyon faiz oran ı uygulanma k suretiyle net gelire göre de ğer biçen ve %50 objektif de ğer art ışı kabul eden ilk bilirki şi kurulu raporunu esas alarak 'davan ın k ısmen kabulüne, 13.953.097.517 TL kamula ştırma bedel fark ının dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte daval ıdan tahsiline' dai r verdiği karar, Özel Dairece yukar ıda aç ıklanan nedenle bozulmu ş; Yerel Mahkemece 'taşınmaz ın mücavir alan s ınırlar ı d ışında ve il merkezine yak ın olup ula şım sorununun bulunmad ığı, daha önce görülüp, onanarak kesinle şen Gaziantep Asliye 4. Hukuk Mahkemesi nin 01.06.2004 gün ve E:2004/22 K:2004/277 say ılı karar ında da %50 objektif değer art ışının kabul edildi ğinin anlaşıldığı' gerekçesiyle önceki kararda direnilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 6Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyu şmazl ık; hükme esas al ınan bilirkişi kurulu raporunda, objektif de ğer art ışına esas al ınan unsurlar ın, ayn ı zamanda kapitalizasyon faizinin belirlenmesinde esas al ınan unsurlar olup olmad ığı; dolay ısıyla net gelire göre belirlenen bedele, objektif de ğer art ırıcı unsur ilave edilmesinin gereki p gerekmedi ği noktas ında toplanmaktad ır. Uyuşmazl ığın çözümüne geçilmeden önce, arazi niteli ğindeki taşınmaz ın kamula ştırma bedelinin tespiti esaslar ının aç ıklanmas ında yarar vard ır. 2942 say ılı Kamula ştırma Kanunu nun 11.maddesinin üçüncü f ıkras ının (f) bendi uyar ınca; tar ım arazisi niteli ğindeki taşınmaz ın mevkii ve şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı halinde ekilecek ürünler ve münavebeye al ınan bu ürünlerin elde edilmesi içi n yap ılacak harcamalar gözönünde tutularak, net gelirin hesaplanmas ı ve bilimsel yolla değerinin bulunmas ı, bedel tespitinde etkisi olan di ğer objektif ölçülerde dikkate al ınara k maddenin (i) bendi uyar ınca her unsurun gerekçeleri ve de ğere katk ı oranlar ı ayr ı ayr ı belirtilip gösterilmek suretiyle kamula ştırma karşılığının tespit edilmesi gerekir. Bu noktada; arazi niteli ğindeki ta şınmaz ın net gelirine göre de ğerlendirilmesi, kapitalizasyon faizinin uygulanmas ını gerektirir. Arazinin rant ı (net geliri) ile sat ış değeri (ç ıplak değeri) aras ındaki oran olarak tan ımlanan kapitalizasyon faizi, belli bir bölgede, ayn ı yıl içerisinde ayn ı tür tar ımsal üretimin yap ıldığı ayn ı vas ıf ve karakterdeki arazinin gerçek sat ış bedeli ile net geliri belirlendikten sonra oranlanarak bulunur. Bir y ıl içinde bölgede sat ışı yap ılan tüm arazilerin tespit edilen ortalama dekar fiyat ının, ayn ı arazilerin ortalama net geliri saptad ıktan sonra her iki ortalama rakam ın birbirine olan oran ı, yüzde ile ifade edilen kapitalizasyon faizidir. Bulunan bu oran, ayn ı yıl içinde o bölgede cari ortalama kapitalizasyon faiz oran ını ifade eder. Bu oran, o bölgedeki araziler için bir baz olarak hareket noktas ını oluşturur. Bu ortalama oran ın, k ıymeti takdir edilen araziye uydurulmas ı gerekir. Şu aç ıklamalardan anla şıldığı üzere; geni ş kapsaml ı araştırma ve belgelendirilen anketlere dayal ı olarak saptanan o bölgeye ait ortalama faiz oran ı, belli bir arazinin kıymetinin takdirinde hareket noktas ı al ınmak üzere kullan ılır. Kıymeti takdir edilecek arazinin bedelinin belirlenmesinde uygulanacak kapitalizasyon faiz oran ı ise; bölgede geçerli ortalama orandan hareketle, arazinin özel nitelikleri, e ş deyişle sulu veya kuru olu şu, toprağın yap ısı, ekilebilecek ürünler, verimi, yüzölçümü, taşınmaz topra ğının kompozisyonu, meyil oran ı, önemli yerle şim birimlerine yak ınlığı, tar ımsal amaçl ı alt yap ı olanaklar ı gibi nitelikleri dikkate al ınarak belirlenmektedir. Araziye uygulanacak faiz oran ı, saptanan bu niteliklere göre azal ıp çoğalacakt ır. Ancak Ülkemizde, bölgelere özgü kapitalizasyon faiz oran ı belirlenmemi ş olup; Yerleşmiş uygulama ve Yarg ıtay içtihatlar ına göre bu oran ın Türkiye nin co ğrafi konumu, iklim koşullar ı, toprak yap ısı ve verimlili ğe etkili olan di ğer unsurlar dikkate al ınarak % 3 ila % 15 aras ında olabilece ği kabul edilmi ştir. Hemen ifade edilmelidir ki; kararlar ı ile uygulamada birli ği sağlamakla da görevli bulunan Yarg ıtay ın, belli bölgelerde baz al ınacak cari ortalama faiz oranlar ı konusunda bir birikime sahip oldu ğu ve diğer hukuki unsurlar yan ında uygulama birli ği yönünden d e yarg ısal denetim yapmak durumunda bulundu ğu kuşkusuzdur. Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 7Nitekim, Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulu nun 31.10.1990 gün, E: 1990/5-508 K:1990/540 ve 28.06.1995 gün, E:1995/18 K:1995/687 say ılı kararlar ında da, az yukar ıda değinilen görü ş ve ilkeler benimsenmi ştir. Diğer taraftan; 2942 say ılı Kamula ştırma Kanunu nun 11.maddesinin (f) bend i uyar ınca arazinin de ğerinin mevkii ve şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı halinde getireceği net gelir esas al ınarak belirlenece ği hükme ba ğland ıktan sonra; ayn ı maddenin (i) bendinde, bedelin tespitinde etkili olacak di ğer 'objektif ölçülerin' esas al ınacağı hükm ü getirilmiştir. Görüldüğü üzere; tar ım arazisinin as ıl değer belirleme ölçütleri 11. maddenin (f ) bendinde yer almakta olup, (i) bendinde öngörülen 'bedelin tespitinde etkili olacak di ğer objektif ölçüler' tali art ırım unsurlar ını içermektedir. Şu hale göre; objektif ölçüler, ürünün pazarlanmas ı kolayl ıklar ı, nakliye maliyetinin düşük olmas ı, Büyükşehir ve anayollara yak ınlık gibi tar ımsal faaliyet ve gereklerine uygun unsurlar olup; net gelire göre hesaplanan bedelin objektif ölçüler dikkate al ınarak makul bir oranda art ırılmas ına, yasa olanak vermektedir. Burada önemle vurgulanmal ıdır ki; bilimsel metodla bulunan de ğer, 'objektif ölçüler ' nedeni ile artt ırılırken mutlaka objektif nedenlere dayan ılmal ı, taşınmaz ın (f) bendine göre değerlendirilmesinde ya da kapitalizasyon faiz oran ının seçilmesinde dikkate al ınmam ış olmal ıdır. Somut olayda; dava konusu ta şınmaz Gaziantep il merkezine yak ın, % 3-4 oran ında meyilli, bu ğday ve mercimek ekilen kuru tar ım arazisi vasf ında olup; hükme esas al ınan bilirkişi kurulu raporunda, belirtilen bu unsurlar ın yan ı sıra, taşınmaz ın geometrik şeklinin düzgün olmas ı ve ulaşım kolayl ığı da dikkate al ınarak, kapitalizasyon faiz oran ı %5 oran ında uygulanm ıştır. Ne var ki bilirki şi kurulu raporunda, ta şınmaz ın il merkezine yak ın olduğu ve ulaşım faktörünün kolayl ıklar getirdi ği gerekçesiyle %50 objektif de ğer art ışı kabul edilmi ş ise de; bu unsurlar kapitalizasyon faiz oran ının seçilmesinde de dikkate al ındığından; belirtilen unsurlar, az yukar ıda aç ıklanan ilkeler uyar ınca, objektif art ırım sebebi olamaz. Direnme karar ında sözü edilen ve Gaziantep ili Şahinbey ilçesi Yöreli köyü 351, 33 0 parsel say ılı taşınmazlar ın kamula ştırılmas ı nedeniyle aç ılan kamula ştırma bedelinin art ırılmas ı davas ında; Mahkemece %50 objektif de ğer art ırıcı unsur ilave eden bilirki şi kurulu raporu esas al ınarak verilen karar, Özel Dairece onanarak kesinle şmiştir. Görüldüğü gibi, Yerel Mahkemenin direnme hükmünde dayand ığı o davan ın konusu olan taşınmaz Töreli köyünde olup, dava konusu ta şınmaz Kapca ğız köyünde bulunmaktad ır. Dolay ısıyla, yukar ıda değinilen karara konu ta şınmazlar ile, eldeki davaya konu ta şınmaz ın bütün ay ırıcı nitelikleri, e ş söyleyişle özel nitelikleri farkl ı olduğundan ve objektif ölçüler nedeni ile art ırımın mutlaka objektif nedenlere dayan ılarak yap ılmas ı gerektiğinden; objektif de ğer art ışı yönünden paralel bir uygulama yap ılmas ı zorunlulu ğundan söz edilemez. Hal böyle olunca; Yerel Mahkemece, Hukuk Genel Kurulu nca da benimsenen ve belirlenen bedele objektif de ğer art ırıcı unsur ilave edilmemesi gere ğine değinen Özel Daire bozma karar ına uyularak, bilirki şi kurulunca net gelire göre tespit edilen kamula ştırma bedel fark ına hükmedilmesi gerekirken; %50 objektif de ğer art ışı uygulanmak suretiyle kamulaştırma bedelinin fazla art ırılmas ı ve yan ılgılı gerekçeyle bu yönde direnme karar ı verilmesi do ğru değildir. Direnme karar ı bu nedenle bozulmal ıdır..." Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 818. Yarg ıtay HGK'n ın 9/11/2016 tarihli ve E.2016/18-1988, K.2016/1051 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: ...Yarg ıtay' ın yerleşmiş uygulamalar ına göre tar ım arazisinde de ğer, taşınmaz ın yıllık tar ımsal gelirinin kapitalizasyon faizine oranlanmas ı suretiyle bulunmaktad ır. Kapitalizasyon faizi ise %3-%15 aras ında değişmekte olup, bu ayn ı zamanda arazinin rant ı ile sat ış değeri aras ındaki oran ı belirledi ğinden, uygulanacak kapitalizasyon faiz oran ı saptan ırken arazinin verimine etkili olan (sulu, taban arazisi, topra ğın terkibi, ekilebilecek ürünler) faktörler yan ında, sat ış değerine etkili olabilecek faktörler de (önemli yerle şim birimlerine yak ınlığı, tar ımsal amaçl ı alt yap ı olanaklar ı, pazarlama ve ula şım probleminin olmamas ı, yerleşim merkezine yak ınlığı vs.) dikkate al ınır..." 19. Dairenin 12/6/2017 tarihli ve E.2016/22420, K.2017/15805 say ılı karar ının ilgili kısm ı şöyledir: Sulu tarla niteli ğindeki Çeltikba şı köyü 644 parsel numaral ı taşınmaza net geliri esas al ınarak değer biçilmesinde yöntem itibariyle bir isabetsizlik görülmemi ştir. Bu nedenle davac ı idare vekilinin temyiz itirazlar ı yerinde de ğildir. Bir k ısım daval ılar vekilinin temyiz istemine gelince, 1- Sulu tar ım arazisi niteli ğindeki taşınmaz ın değeri belirlenirken Dairemizin yerle şmiş uygulamalar ına göre % 4 oran ında kapitalizasyon faizi uygulanmas ı gerekirken, bu oran ın % 5 olarak kabulü ile az bedel tespiti ... Doğru görülmemi ştir..." 20. Dairenin 19/4/2017 tarihli ve E.2016/13220, K.2017/11314 say ılı karar ının ilgili kısm ı şöyledir: Sulu tar ım arazisi niteli ğindeki Çeltikba şı Köyü, 164 parsel say ılı taşınmaz ın gelir metodu esas al ınarak değer biçilmesinde yöntem itibariyle bir isabetsizlik görülmemi ştir. Bu nedenle davac ı vekilinin temyiz itirazlar ı yerinde olmad ığından temyiz isteminin reddine karar verildikten sonra; Daval ılar vekilinin temyiz itirazlar ıyönünden yap ılan incelemede, Sulu tar ım arazisi niteli ğindeki taşınmaz ın değeri belirlenirken Dairemizin yerle şmiş uygulamalar ına göre %5 oran ında kapitalizasyon faizi uygulanmas ı gerekirken, bu oran ın %6 olarak kabulü ile eksik bedel tespiti... Doğru görülmemi ştir..." 21. Dairenin 19/4/2017 tarihli ve E.2013/299, K.2017/11306 say ılı; 19/4/2017 tarihli ve E.2016/13222, K.2017/11305 say ılı; 19/4/2017 tarihli ve E.2013/309, K.2017/11304 say ılı kararlar ı da benzer yöndedir. Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 9B. Uluslararas ı Hukuk 22. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 23. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) Kahyaoğlu ve diğerleri/Türkiye (B. No: 37203/05, 31/5/2016, 4-19) karar ına konu olayda, ba şvurucular ın taşınmaz ının bir bölümü üzerinde kamula ştırma yap ılmaks ızın veya kamu irtifak ı tesis edilmeksizin enerji nakil hatt ı geçirilmi ştir. Başvurucular taraf ından kamula ştırmas ız el atma nedeniyle aç ılan tazminat davas ında mahkeme bilirki şi görüşüne başvurmuş ve bilirki şi, taşınmaz ın bir bölümünün üzerinden enerji nakil hatt ı geçirilmi ş olmas ı dolay ısıyla değerinin %9 oran ında azald ığını kabul ederek tazminat hesaplam ıştır. Ancak mahkemece, Yarg ıtay kararlar ında kamu irtifak ı kurulmas ı nedeniyle ta şınmazda olu şacak değer düşüklüğünün taşınmaz ın toplam de ğerinin %2'sini geçemeyece ğinin belirtildi ği gerekçe gösterilerek zarar ın taşınmaz değerinin %2'siyle s ınırlı olduğu sonucuna ula şılm ıştır. Mahkeme, bu görü şten yola ç ıkarak bilirkişi raporundaki tespite ra ğmen taşınmaz ın değerinin %7'sine isabet eden tazminat istemi yönünden davay ı reddetmi ş ve söz konusu karar Yarg ıtay taraf ından onanm ıştır. 24. AİHM, bilirki şi raporunda ta şınmazda olu şan değer kayb ı taşınmaz ın gerçek değerinin %9'u olarak tespit edildi ği hâlde yerel mahkemenin Yarg ıtay içtihad ından hareketle zarar miktar ını taşınmaz değerinin %2'si ile s ınırland ırdığına işaret ettikten sonra yarg ı mercilerince bunun gerekçesinin aç ıklanamad ığını vurgulam ıştır. AİHM, Yarg ıtay ın farkl ı durumlar ın gözönünde bulundurulmas ını d ışlayan kat ı yorumu nedeniyle başvurucular ın taşınmaz değerinin %7'sine tekabül eden zararlar ının karşılanamad ığını belirtmiş ve bunun da kamu yarar ı ile bireysel yarar aras ındaki adil dengeyi bozdu ğunu ifade ederek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şmıştır (Kahyaoğlu ve diğerleri/Türkiye, 33-40). 25.Kutlu ve di ğerleri/Türkiye (B. No: 51861/11, 13/12/2016) karar ında da, kamulaştırılan bir ta şınmaz ın bilirkişi raporunda objektif de ğer art ışının %40 oran ında belirtilmesine ra ğmen derece mahkemelerince %25 olarak belirlenmesi mülkiyet hakk ı bağlam ında incelenmi ştir. AİHM; derece mahkemelerinin bilirki şi raporundaki sonuçlar ın gözard ı edilmesinin nedenlerini somut ve yeterli gerekçelerle aç ıklamas ı gerektiğini, somut olayda ise göz önünde bulundurulacak ölçütlerin basit bir anlat ımının, mahkemece de ğer düşüklüğü oran ının %25 ile s ınırland ırılmas ına neden olan kriterlerin neden ve nas ıl dikkate alındığı belirtilmedi ği için yeterli bir gerekçe olarak kabul edilemeyece ğini belirtmiştir. AİHM; sonuç olarak, tazminat miktar ının belirlenme şeklinin, söz konusu miktar ın maruz kal ınan zarara makul bir şekilde uygun oldu ğunu belirtmeye imkân vermedi ği gerekçesiyle ölçülülük yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir ( Kutlu ve diğerleri/Türkiye , 62-76). Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 10V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 28/1/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 27. Başvurucular, ta şınmaz ın bulundu ğu Çeltikba şı köyündeki di ğer taşınmazlara ilişkin benzer davalarda Yarg ıtay ın yerleşik içtihad ı doğrultusunda kamula ştırma bedelinin hesab ında kapitalizasyon faizinin %5 olarak kabul edilmesine ra ğmen başvuru konus u dosyada %6 kabul edilmesinden yak ınarak, ödenen tutar ın kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek bedelini yans ıtmaktan uzak oldu ğunu belirtmi ş ve adil yarg ılanma ile mülkiyet haklar ının ve eşitlik ve hukuki güvenlik ilkelerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 28.İddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 29. Anayasa'n ın "Kamulaştırma" kenar başlıklı 46. maddesi şöyledir: "Devlet ve kamu tüzelki şileri; kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, gerçek karşılıklar ını peşin ödemek şart ıyla, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme ba ğlanan art ırım bedeli nakden ve pe şin olara k ödenir. Ancak, tar ım reformunun uygulanmas ı, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi, yeni ormanlar ın yetiştirilmesi, k ıyılar ın korunmas ı ve turiz m amac ıyla kamula ştırılan topraklar ın bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebilece ği bu hallerde, taksitlendirme süresi be ş yılı aşamaz; b u takdirde taksitler e şit olarak ödenir. Kamulaştırılan topraktan, o topra ğı doğrudan do ğruya işleten küçük çiftçiye ai t olanlar ının bedeli, her halde pe şin ödenir. İkinci f ıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemi ş kamulaştırma bedellerinde kamu alacaklar ı için öngörülen en yüksek faiz uygulan ır. " 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular mülkiyet hakk ı ile birlikte adil yarg ılanma hakk ı ve eşitlik ve hukuki güvenlik ilkelerinin de ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. Ancak ba şvurucular ın şikâyetlerinin özünün kamula ştırma bedelinin miktar ına ilişkin olduğu gözetildi ğinde şikâyetlerin tümünün mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 111. Kabul Edilebilirlik Yönünden 31. Başvurucular ın kamula ştırma bedelinin tespitine ili şkin şikâyetinin aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığına ve başka bir kabul edilemezlik nedeni de bulunmad ığından kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Mülkün Varl ığı ile Müdahalenin Varl ığı ve Türü 32. Somut olayda ba şvurucular ın taşınmaz ı k ısmen kamula ştırılm ıştır. Taşınmaz mal varl ığının Anayasa n ın 35. maddesinde yer alan mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhil olduğunda tereddüt bulunmamaktad ır. Başvurucular ın taşınmaz ının mülkiyetinin kamulaştırma yoluyla Hazineye geçmi ş olmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği açıktır. Anayasa Mahkemesinin çok say ıda karar ında da belirtildi ği üzere ta şınmaz ın kamulaştırılmas ı mülkiyetten yoksun b ırakma niteli ği taşımaktad ır (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32; AYM, E.1988/34, K.1989/26, 21/6/1989; E.2011/58, K.2012/70, 17/5/2012). b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 33. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 34. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). i. Kanunilik35. Kamula ştırman ın usul ve esaslar ı 2942 say ılı Kanun'da düzenlenmi ştir. Somut olayda, ba şvurucular ın ta şınmaz ının Il ısu Baraj ı ve Hidroelektrik Santrali'nin yap ılmas ı amac ıyla idare karar ıyla kamula ştırıldığı ve kamula ştırma sürecinin 2942 say ılı Kanun a göre sürdürülerek tamamland ığı görülmektedir. Bu durumda mülkiyetten yoksun b ırakman ın kanuni dayana ğının bulundu ğu anlaşılmaktad ır. ii. Meşru Amaç 36. Somut olayda ba şvurucular ın taşınmaz ı Il ısu Baraj ı ve Hidroelektri k Santrali'nin yap ılmas ı amac ıyla kamula ştırılm ıştır. Baraj ve hidroelektrik santrali yap ılmas ında kamu yarar ı bulunduğu aç ıktır. Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 12iii. Ölçülülük (1) Genel İlkeler 37. Ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102, K.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2013/32, K.2013/112, 10/10/2013; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 38). 38. Mülkiyet hakk ından yoksun b ı rakma biçimindeki müdahalelerde, hedeflenen kamu yarar ı ile malikin bireysel yarar ı aras ında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike tazminat ödenmek suretiyle sa ğlanabilir. Di ğer bir ifadeyle mülkten yoksun b ırakmalarda malike tazminat ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen a şırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçt ır. Anayasa'n ın 46. maddesi uyar ınca kamula ştırma yoluyla maliki n mülkiyet hakk ının sona erdirildi ği hâllerde malike ödenmesi gereken tazminat ta şınmaz ın gerçek bedelidir. Bu itibarla ta şınmaz ın gerçek bedelinin ödenmedi ği durumlarda somut olay ın koşullar ı da gözetilerek müdahalenin orant ılı olmad ığı sonucuna ula şılabilir ( Cevat Aydın, B. No: 2014/13886, 4/10/2017, 59). 39. Çok say ıda al ıcısı ve sat ıcısı bulunmayan ve sat ışa konu olan mallar ın ayn ı nitelikte (homojen) olmad ığı emlak piyasas ında bir ta şınmaz ın herkes için geçerli, tek, değişmez ve kolay hesaplanabilir bir fiyat ının olmad ığı da gözönünde bulundurulmal ıdır. Anayasa'n ın korumas ı alt ında bulunan mülkiyet hakk ı aç ısından önemli olan, kamula ştırılan veya üzerinde irtifak hakk ı kurulan ta şınmaz ın gerçek de ğerinin 2942 say ılı Kanun'a göre belirlenmesi, irtifak hakk ı kurulan ta şınmazda meydana gelen de ğer düşüklüğü karşılığının objektif kriterlere göre tespit edilmesi ve ula şılmak istenen kamu yarar ı ile orant ılı bir bedelin başvuruculara ödenmesidir ( Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri , B. No: 2013/2511, 22/1/2015, 48). 40. Kamula ştırma yoluyla malikin mülkiyet hakk ının sona erdirildi ği hâllerde taşınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi orant ılılık ilkesinin gere ğidir. Taşınmaz bedelinin tespiti teknik ve uzmanl ık gerektiren bir konudur. Bu nedenle kamula ştırılan taşınmaz ın bedelinin tespiti uzman mahkemelerin ve Yarg ıtay ın bu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Anayasa Mahkemesi bu konuda uzmanla şmış bir mahkeme olmad ığı gibi mülkiyet hakk ı kapsam ında yap ılan bireysel ba şvurularda bedel veya değer düşüklüğü karşılığını hesaplamak gibi bir görevi de bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ile ödenen bedel aras ındaki ilişki yönünden yapaca ğı tespit, orant ılılık incelemesinden ibarettir ( Mukadder Sa ğlam ve diğerleri , 49; Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri , B. No: 2014/1964, 23/2/2017, 52). 41. Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyuşmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda sa ğland ığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 13kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Ayr ıca belirtmek gerekir ki bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde de ğerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir (Kamil Darbaz ve Gmo Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 42. Somut olayda ta şınmazlar ı kamulaştırılan başvuruculara ödenmesi gereken tazminat miktar ının tespitine yönelik olarak aç ılan davada Mahkemece ta şınmaz ın gerçek bedelinin tespiti amac ıyla bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. Bilirki şi kurulu taraf ından düzenlenen 27/1/2014 tarihli raporda ta şınmaz ın sulu tarla oldu ğu ve ilk y ıl buğday ve silajl ık mısır, ikinci y ıl pamuk, üçüncü y ıl mercimek ve bostan, dördüncü y ıl ise dane m ısır ekildiği kabul edilmi ş ve net gelir yöntemine göre kapitalizasyon faizi %6, objektif de ğer art ış oran ı ise %20 kabul edilerek kamula ştırma bedeli 2.970.050 TL olarak tespit edilmi ştir. Ancak Mahkemece acele kamula ştırma dosyas ında yap ılan 28/5/2012 tarihli ke şifte fidan olmamas ı, 6/12/2013 tarihinde as ıl dosyada yap ılan keşifte fidan olmas ı ve bu tarihler aras ında 4 y ıl yerine 18 ay bulunmas ı sebebiyle bilirki şilerden al ınan ek rapor da dikkate al ınarak kamulaştırma bedeli 2.674.000 TL olarak tespit edilmi ş ve Mahkemece bu bedele hükmedilmi ştir. 43. Başvurucular, ta şınmaz ın kamula ştırma değerini etkileyen kapitalizasyon faizi oran ının %6 olarak dikkate al ınmas ından yak ınm ışlard ır. 44. 2942 say ılı Kanun'un 11. maddesinin birinci f ıkras ının (f) bendinde araziler için kamulaştırma bedelinin ta şınmaz ın kamula ştırma tarihindeki mevkii ile şartlar ına göre ve olduğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getirece ği net getiri esas al ınarak belirlenmesi öngörülmektedir. Net gelir yönteminde, ta şınmazda mutat olarak ekilen tar ım ürünlerinin ortalama verim miktar ı ile değerlendirme y ılındaki ortalama toptan kilogram sat ış fiyatlar ı esas al ınarak arazinin de ğerlendirme y ılında bir dekar ından elde edilecek gayrisafi geliri bulunur. Gayrisafi gelirden ortalama masraflar ç ıkar ılarak net gelir hesaplan ır. Hesaba al ınan ürünlerin y ıllık ortalama fiyatlar ı değil hasat dönemindeki fiyatlar ı esas al ınır (Cevat Ayd ın, 57). 45. Taşınmaz ın değerini etkileyen objektif unsurlar da de ğerin belirlenmesinde hesaba kat ılmaktad ır. Bu unsurlar ın tahdidi olarak say ılmas ı mümkün de ğil ise de ta şınmaz ın yola ve yerle şim yerine yak ınlığı, ticari ve i ş kapasitesi, deniz, göl, nehir gibi tabii güzelliklere uzakl ığı, imarl ı bölgelere yak ınlığı gibi özellikler buna örnek gösterilebili r (Cevat Ayd ın, 59). 46. Olayda bilirki şi raporunda, kapitalizasyon faiz oran ının tespitinde, bölgede arazi sat ışlar ındaki gerçek fiyatlar, arazi yat ırımının faiz hadleri ortalamas ı, devlet tahvilleri faiz hadleri, Ziraat Bankas ının arazi için kabul etmi ş olduğu ipotek faiz oranlar ı, enflasyon ve para değerlerindeki dalgalanmalar, bölgenin iklim ve ekolojik ko şullar ının durumu, sosyo-ekonomik geli şmişlik derecesi gibi etkenlerin rol oynad ığı aç ıklanm ıştır. Ayr ıca ülkemizde ta şınmazlar ın en büyük güvence olarak görüldü ğü, küçük i şletme sahiplerindeki toprak sevgisi ve bölgenin geli şmişlik durumu, tar ımsal kredilerde uygulanan faiz oranlar ı gibi unsurlar dikkate al ınarak taşınmaz ın bulundu ğu bölgede kapitalizasyon faiz oran ının %6 olarak tespit edildi ği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 1447. Bilirki şi; uyuşmazl ığın çözümünü etkileyen ve hâkimin hukuki bilgisiyle ayd ınlat ılamayan bilimsel ve teknik meseleleri aç ıklığa kavuşturmak, bu tür meselelerde mahkemeyi bilgilendirmek amac ıyla görü şüne başvurulan uzman ki şi olup bilirki şi görüşünün mahkemeyi ba ğlamayaca ğı muhakkakt ır. Bilirkişi raporu, hâkimin uyu şmazl ığı çözerken dikkate alaca ğı takdiri bir delilden ibarettir. Hâkim; bilirki şi görüşünü içeren raporun yeterlili ğini, raporda aç ıklanan görü ş ve kanaatin itibar edilebilirli ğini, dayand ığı olgular ı gözönünde bulundurarak hükme esas al ınıp al ınmayacağını serbestçe de ğerlendirir ve takdir eder. Bu ba ğlamda hâkim, bilimsel ve teknik bak ımdan yetersiz ve çeli şkili buldu ğu bilirkişi raporlar ını hükme esas almak zorunda de ğildir. Bu durum, karar verme ve hüküm kurma yetkisinin hâkime ait olmas ının doğal bir sonucudur. Aksi takdirde şekil olarak hükmü kuran hâkim olsa da gerçekte hüküm bilirki şi taraf ından verilmi ş olur ki bu durum yarg ı yetkisinin devri anlam ına gelir ( Saadet Esin, B. No: 2014/18103, 26/10/2017, 46). 48. Bununla birlikte bilirki şinin bilimsel veya teknik uzmanl ık gerektiren ve objektif olarak bak ıldığında mahkemenin vâk ıf olmad ığı meselelerde görü ş beyan etti ği dikkate al ındığında mahkemenin bilirki şi raporunu yetersiz görmesi durumunda bunun gerekçesini ortaya koymas ı gerekir. Mahkemenin gerekçesini aç ıklamadan bilirki şi raporunu hükme esas al ınamaz bulmas ı, raporun lehine oldu ğu kişi aç ısından yarg ılama adaletini olumsuz yönde etkileyebilece ği gibi kamula ştırma veya idari irtifak bedelinin tespit edildi ği davalarda ta şınmaz ın gerçek bedelinin veya ta şınmazda meydana gelen de ğer kayb ının gerçek miktar ının tespit edilmesini de engelleyebilir ( Saadet Esin, 47). 49. Taşınmaz ın değerini etkileyen kapitalizasyon faiz oran ının her somut ta şınmaz yönünden yukar ıdaki al ıntılanan Yarg ıtay HGK kararlar ı doğrultusunda ayr ı ayr ı belirlenmesi gerekmektedir. Ayr ıca Yarg ıtay HGK'n ın belirlemi ş olduğu bu kriterler do ğrultusunda her bölgenin somut özelliklerine göre de kapitalizasyon faiz oran ı değişebilmektedir. Nitekim başvuru konusu ta şınmaz ın bulundu ğu Siirt'in Kurtalan ilçesine ba ğlı Çeltikba şı köyündeki sulu tar ım arazileriyle ilgili yukar ıda belirtilen Daire kararlar ı ve başvuru formu ekinde sunulan birçok Daire karar ı birlikte de ğerlendirdi ğinde kapitalizasyon faiz oran ının %5, hatta en son 12/6/2017 tarihli kararda %4 olarak uyguland ığı anlaşılmaktad ır ( 19-21). 50. Derece mahkemeleri, somut ta şınmazla ilgili bir de ğerlendirme yapmadan Dairenin yerle şik içtihad ının aksine kapitalizasyon faiz oran ını %6 kabul ederek yap ılan bilirkişi hesaplamas ını hükme esas alm ıştır. Ancak derece mahkemelerinin kararlar ında ve bu kararlar ın dayand ığı bilirkişi raporunda, ayn ı köydeki di ğer taşınmazlar yönünden uygulanan %5 oran ındaki kapitalizasyon faizinin uyu şmazl ık konusu ta şınmaz yönünden neden uygulanmad ığını aç ıklayan herhangi bir gerekçeye yer verilmemi ştir. Öte yandan ta şınmaz ın gerçek de ğerinin ödenmesi ba ğlam ında değerlendirildi ğinde olayda belirtilen bedel ile yerleşik içtihada göre belirlenen faiz oran ı esas al ınarak belirlenecek bedel aras ındaki fark ın ciddi bir miktar oldu ğuna dikkat çekmek gerekir. Kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek de ğerinin ödenmesinin Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddelerinin gere ği olduğu dikkate al ınarak niçin önceki içtihattan ayr ılmak gerekti ğinin somut bir biçimde aç ıklanmas ı gerekir. Nitekim ayn ı köyle ilgili olarak kamula ştırma bedelinin tespitine ili şkin çeşitli davalarda verilen kararlard a tespit edilen faiz oran ından farkl ı bir oran ın niçin belirlenmi ş olduğu da ilgili ve yeterli bir gerekçeyle gösterilmemi ştir. 51. Sonuç olarak derece mahkemelerince an ılan taşınmaz ın bulundu ğu köye/bölgeye ili şkin Dairenin yerle şik içtihad ının aksine tespitler içeren bilirki şi raporunun hükme esas al ınmas ına rağmen yerle şik içtihattan ayr ılmay ı gerektiren somut bir gerekçe Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 15gösterilmemi ştir. Bu nedenle kamula ştırma işlemi sonucu mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyle malike yüklenen külfet ile kamu yarar ı aras ında makul bir dengenin kurulamad ığı ve başvuruculara yüklenen külfetin a şırı ve ölçüsüz oldu ğu sonucuna ulaşılm ıştır. 52. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 53. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı ve (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 54. Başvurucular, manevi tazminat ödenmesi ve yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 56. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 57. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 16başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. (Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 58. Kamula ştırma bedelinin tespitine ili şkin kararda yeterli gerekçe gösterilmemesi nedeniyle ba şvurucular ın mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır ( 51-52). Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 59. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kurtalan Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 60.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü şterek olarak ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ını n ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kurtalan Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2013/485) GÖNDER İLMESİNE, D. Tazminat talebinin REDD İNE, E. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin BA ŞVURUCULARA MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2017/14829 Karar Tarihi : 28/1/2020 17F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesine GÖNDER İLMESİNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 28/1/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL