TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.Ş.T. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17073) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportörler : Burak Cenk İLHAN Yusuf Enes KAYA Başvurucu : M.Ş.T. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, vekâlet ücretinin yap ılan düzenlemeyle azalt ılmas
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.Ş.T. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17073) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportörler : Burak Cenk İLHAN Yusuf Enes KAYA Başvurucu : M.Ş.T. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, vekâlet ücretinin yap ılan düzenlemeyle azalt ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının; gözalt ı tedbiri nedeniyle ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının; adli kontrol tedbirine dayal ı tazminat talebinin de ğerlendirilmemesi nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu 26/2/2004 tarihinde do ğmuş olup olay tarihinde çocuktur. Başvurucu, Adana Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Başsavc ılık) yürüttü ğü bir soru şturma Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 3kapsam ında 21/3/2017 tarihinde saat 14.00'da gözalt ına al ınm ış; 22/3/2017 tarihinde imza vermek suretiyle adli kontrol şart ı ile serbest b ırak ılm ıştır. 8. Başsavc ılık 6/4/2017 tarihli iddianamesi ile ba şvurucu hakk ında silahl ı terör örgütüne üye olma, görevi yapt ırmamak için direnme, toplant ı ve yürüyü şlere silah veya 23. maddede belirtilen aletlerle kat ılma suçlar ından ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 9.İddianame Adana 11. A ğır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) 21/4/2017 tarihinde kabul edilerek E.2017/138 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 10. Mahkeme 20/9/2017 tarihinde yapt ığı duruşmada, üzerine at ılı suçlardan başvurucunun beraatine karar vermi ş, karar istinaf kanun yoluna ba şvurulmaks ızın kesinleşmiştir. 11. Başvurucu 9/10/2017 tarihli dilekçesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi uyar ınca haks ız yere gözalt ında kalmas ı nedeniyle 7.000 TL maddi, 8.000 TL manevi tazminat ın gözalt ı tarihinden itibaren i şletilecek yasal faizi ile birlikte tahsili talebiyle dava açm ıştır. 12. Adana 10. A ğır Ceza Mahkemesi 28/2/2018 tarihinde 46,80 TL maddi tazminat ve 100 TL manevi tazminat ın gözalt ı tarihi olan 21/3/2017 tarihinden itibaren i şletilece k yasal faizi ile birlikte ba şvurucuya verilmesine, ayr ıca kendisini vekil ile temsil ettirdi ğinden karar tarihi itibar ıyla yürürlükte bulunan Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi uyar ınca 845 TL vekâlet ücretinin de ödenmesine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Mahkememize aç ılan iş bu davan ın 20/10/2017 tarihinde, kesinle şme tarihi itibariyl e CMK'n ın 141/1 maddesinde yaz ılı bir y ıl içinde ve süresinde aç ıldığı, davac ının yerleşim yerinin bulundu ğu yer olan Adana Mahkemelerinde aç ılmış olduğu, davac ının gözalt ında kald ığı süreye ili şkin mahsup i şleminin yap ılmad ığı, gelen yaz ı cevaplar ı ve UYAP üzerind e yap ılan araştırmalara göre davac ı taraf ından iş bu davaya konu gözalt ı sebebiyle ba şka mahkemelerde aç ılmış bir tazminat davas ı kayd ının olmad ığı, tüm bu aç ıklamalar doğrultusunda davac ının haks ız gözalt ı nedeniyle tazminata hak kazand ığı mahkememizce kabul edilmi ştir. Davac ının, 29/9/29017 tarihli vekaletname ile vekiline, CMK'n ın 141. ve devam ı maddelerinde düzenlenen haks ız koruma tedbiri nedeniyle tazminat talep etme konusunu içerir özel yetki verdi ği anlaşılmıştır. 17/1/2018 tarihli duru şmada davac ı vekili maddi tazminata hükmedilmesi halinde asgari ücret tarifesi üzerinden hesaplanmas ına muvafakatleri oldu ğunu bildirmekle; davac ının gözalt ı kald ığı süreye ili şkin olarak çal ışma bakanl ığı taraf ından belirlenen davac ının en az kazan ılabileceği kabul edilen ayl ık ve günlük asgari ücret esas al ınarak v e mahkememiz taraf ından yap ılan hesaplamada davac ının 1 gün gözalt ında kalmas ı nedeniyle olu şan günlük maddi gelir kayb ı; 2017 y ılı için asgari ücret tarifesine göre ayl ık asgari ücretin 1.404.06 T L olduğu, ayl ık olarak ücretin belirlenmi ş olmas ı nedeniyle ayl ık ücret 30 gün üzerinden değerlendirilmi ş ve günlük olarak hesapland ığında 46.80 TL'ye denk geldi ği anlaşılmış, yap ılan hesaplamalar neticesinde davac ının 1 gün için 46.80 TL maddi zarara u ğrad ığı kanaatine ula şılmış ve bu tazminata davac ı vekilinin talebinde belirtti ği üzere haks ız gözalt ı tarihi olan 21/3/2017 ' den itibaren yasal faiz i şletilmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 4 Manevi tazminat ın zenginle şme arac ı olarak kullan ılamayaca ğı, davac ının üzerine at ılı suçun niteli ği, gözalt ında kald ığı süre, sosyal ve ki şisel durumu, özgürlü ğün önemi birlikte de ğerlendirildi ğinde 100 TL manevi tazminat ın makul ve makbul bir mikta r olduğu, bu tazminata da dava dilekçesinde talep edildi ği üzere haks ız gözalt ı tarihi ola n 21/3/2017 den itibaren yasal faiz i şletilmesine karar verilmi ştir. 6 9 4 s a y ılı KHK ile tazminat davalar ında vekalet ücretine ili şkin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanun'u 142.maddeye eklenen düzenlemede dikkate al ınarak 845 TL vekalet ücretine hükmedil [mesine karar verilmi ştir]." 13. Bu karara kar şı istinaf yoluna ba şvurulmuştur. Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi 3/5/2018 tarihinde istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak kara r vermiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Yerel Mahkemece verilen hükme kar şı istinaf yoluna ba şvurulmakla, ba şvurunun süresi ve karar ın niteliği ile suç tarihine göre dosya görü şüldü: İstinaf başvurusunun reddi nedenleri bulunmad ığından işin esas ına geçildi. Vicdani kan ının oluştuğu duruşma sürecini yans ıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yap ılan incelemede; Mahkemenin karar ında usule ve esasa ili şkin herhangi bir hukuka ayk ırılığın bulunmad ığı, delillerde ve i şlemlerde herhangi bir eksiklik olmad ığı, ispat bak ımından değerlendirmenin yerinde oldu ğu, eylemlerin do ğru olarak nitelendirildi ği ve kanunda öngörülen suç tiplerine uydu ğu, cezalar ın kanuni ba ğlamda uyguland ığı anlaşıldığından, İstinaf ba şvurusunda bulunan davac ı vekilinin ileri sürdü ğü nedenler yerinde görülmemi ş olmakla, istinaf ba şvurusunun esastan reddine, dosyan ın hükmü veren il k derece mahkemesine gönderilmesine [karar verildi]. " 1 4 . B aşvurucu, Bölge Adliye Mahkemesinin karar ını 28/5/2018 tarihinde öğrenmiştir. 15. Ba şvurucu 5/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16. İlgili hukuk için bkz. M.E., B. No: 2018/696, 9/5/2019, 15-25. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 18. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 519. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu; koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davalar ında davac ı lehine hükmedilen vekâlet ücretinin sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen i şler için belirlenen maktu ücretten az, a ğır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamayaca ğının 25/8/2017 tarihli ve 30165 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 694 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname (694 say ılı KHK) ile belirlendi ğini, böylelikle a ğır ceza mahkemelerinin vekâlet ücretinin alt s ınırının sulh ceza hâkimli ği vekâlet ücreti seviyesine düşürüldüğünü, ağır ceza mahkemesinde görülen bir davadaki vekâlet ücretinin sulh ceza hâkimliğinde görülen bir davan ın seviyesine dü şürülmesinin hakkaniyet, orant ılılık, eşitlik ilkelerine ayk ırı olduğunu, ağır ceza mahkemesinde görülen bir dava olmas ına ve avukat ıyla 4.360 TL (a ğır cezal ık işler için öngörülen miktar) üzerinden vekâlet sözle şmesi yapmas ına rağmen sulh ceza hâkimli ği vekâlet ücreti olan 845 TL vekâlet ücretine hükmedildi ğini, bu suretle belirli bir ücretten yoksun b ırak ıldığını belirterek ayr ımc ılık yasağı ile adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Adil yarg ılanma hakk ı bağlam ında medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda lehe hükmedilen vekâlet ücretinin oran ına ilişkin bir güvence bulunmad ığı (Aksaray T ır Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2017/36736, 19/9/2018, 86) gibi lehe vekâlet ücretine hükmedilmemesinin mahkemeye eri şim hakk ıyla da bir ilgisi yoktur. Ba şvurucu, lehine az vekâlet ücretine hükmedilmesinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki diğer güvencelere tesir etti ğini de ortaya koyabilmi ş değildir. Bu nedenle adil yarg ılanma hakk ına yönelik bir müdahalenin bulunmad ığı aç ık olduğundan başvurucunun şikâyetlerinin tamam ı mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 22. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri, B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaatinin olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü, B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). 23. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). 24. Belirli durumlarda bir ekonomik de ğer veya icras ı mümkün bir alacak iddias ıyla oluşan meşru bir beklenti , Anayasa'n ın ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin ortak koruma Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 6alan ında yer alan mülkiyet hakk ı güvencesinden yararlanabilir. Me şru beklenti; makul bir şekilde ortaya konmu ş, icra edilebilir bir iddian ın doğurduğu, ulusal mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya ba şarılı olma şans ının yüksek oldu ğunu gösteren, yerle şik ve istikrarl ı bir yarg ı içtihad ına dayanan, yeterli somutlu ğa sahip nitelikteki bir beklentidir. Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece ulusal hukukta mülkiyet hakk ı kapsam ında savunulabilir bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir (İslam Şahin, B. No: 2014/7280, 21/1/2016, 29; Uğur Çelik, B. No: 2015/20244, 15/6/2016, 24). 25. 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 168. maddesinin üçüncü fıkras ına göre avukatl ık ücretinin takdirinde hukuki yard ımın tamamland ığı veya dav a sonunda hüküm verildi ği tarihte yürürlükte olan tarife esas al ınır. Dolay ısıyla kişinin vekâlet ücreti dolay ısıyla mülkiyet hakk ına sahip olup olmad ığı karar ın verildiği tarihteki durum a göre değerlendirilmelidir. 694 say ılı KHK ile yap ılan değişiklik öncesinde yürürlükte bulunan Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi'nin 14. maddesinin (3) numaral ı fıkras ında, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davalar ında Tarifenin üçüncü k ısm ı gereğince avukatl ık ücretine hükmolunaca ğının, ancak hükmolunacak avukatl ık ücretinin ayn ı tarifenin ikinci k ısm ının ikinci bölümünün on ikinci s ıras ındaki ücretten az olamayaca ğının belirtildi ği görülmektedir. Bu düzenleme dikkate al ındığında başvurucunun karar tarihinde alaca ğı vekâlet ücreti en az 4.360 TL olacakt ır. 694 say ılı KHK'da ise ödenecek miktar ın tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen i şler için belirlenen maktu ücretten az, a ğır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamayaca ğı belirtilmiştir. Derece mahkemesi de bu hükmü dikkate alarak sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen 845 TL'nin ba şvurucuya ödenmesine karar vermi ştir. 26. Somut olayda 694 say ılı KHK'dan sonra da yürürlükte bulunan Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi'nin yerine özel hüküm niteli ğinde ve daha üst bir norm olan 694 say ılı KHK'n ın uygulanaca ğı aç ıktır (M.E. , 37). Dolay ısıyla karar tarihinde ba şvurucunun 4.360 TL vekâlet ücreti alabilmesinin hukuki bir temeli bulunmamaktad ır. Hukuki bir temeli bulunmayan bu iddian ın meşru bir beklenti olu şturmayaca ğı da aç ıktır. Öte yanda n başvurucu, avukat ıyla 4.360 TL üzerinden anla ştığını iddia etmi ş olsa da bu vekâlet ücreti müvekkil ve vekil aras ında yap ılan vekâlet sözle şmesinin bir sonucudur ve burada bir kam u müdahalesi olmad ığı için devletin sorumlulu ğunu gerektirecek bir durum bulunmamaktad ır. Bu aç ıklamalar do ğrultusunda ba şvurucunun, mevcut bir mülkü veya mülkü edinmeye yönelik me şru bir beklentisi oldu ğunu kan ıtlayamad ığından Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ına ilişkin korumadan yararland ırılmas ının mümkün olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 28. Başvurucu; haks ız gözalt ı nedeniyle ödenen maddi ve manevi tazminat miktarlar ının çok dü şük olduğunu, haks ız gözalt ı nedeniyle lekelenme hakk ı ihlal edildiğinden bu ihlali giderecek orant ıda bir maddi ve manevi tazminat hükmedilmedi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 72. Değerlendirme 29. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin üçünc ü fıkras ının ilgili k ısm ı ile dokuzuncu f ıkras ı şöyledir: "... Hâkim karar ı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sak ınca bulunan hallerde yap ılabilir; bunun şartlar ını kanun gösterir. ... Bu esaslar d ışında bir i şleme tâbi tutulan ki şilerin uğrad ıklar ı zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir." 30. Başvurucunun bu bölümdeki şikâyetlerinin Anayasa'n ın kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ını düzenleyen 19. maddesi kapsam ında incelenmesi gerekir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden31. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 32. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına sahip oldu ğu ilke olarak konulduktan sonra ikinci ve üçüncü f ıkralar ında şekil ve şartlar ı kanunda gösterilmek şart ıyla kişilerin özgürlü ğünden mahrum bırak ılabileceği durumlar s ınırl ı olarak say ılm ıştır. Maddenin dördüncü, be şinci, alt ıncı, yedinci ve sekizinci f ıkralar ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına müdahalede buluna n kişilere tan ınan güvencelere ili şkin düzenlemelere yer verilmi ştir (Safkan Aydo ğdu, B. No: 2014/7498, 5/4/2017, 43). 33. Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında ise bu esaslar d ışında bir işleme tabi tutulan ki şilerin uğrad ıklar ı zararlar ın tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devlet taraf ından ödenece ği ifade edilmi ştir. An ılan f ıkrada yer alan " bu esaslar d ışında bir işleme tâbi tutulan ki şiler" ifadesi ile maddenin di ğer tüm f ıkralar ında belirtilen kurallara ayk ırı bir işleme tabi k ılınman ın kişiye tazminat hakk ı doğurduğu belirtilmi ştir. Buna göre maddenin ikinci veya üçüncü f ıkralar ında belirtilen durumlara ayk ırı şekilde kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ına müdahalede bulunulmas ı ya da ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına müdahale edilen kimsenin maddenin dördüncü, be şinci, alt ıncı, yedinci ve sekizinci fıkralar ındaki güvencelerden yararland ırılmamas ı hâlinde u ğran ılan zararlar devlet taraf ından ödenecektir ( Safkan Aydo ğdu, 44). 34. Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının uygulanabilmesi için başvurucunun an ılan maddenin di ğer f ıkralar ında belirtilen esaslar d ışında bir işleme tabi tutulup tutulmad ığının derece mahkemelerince ya da Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi gerekir. Bu ba ğlamda kişinin Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu ve bu kapsamda u ğrad ığı zarar ın devlet taraf ından tazminat hukukunun genel prensiplerine göre ödenmedi ği veya bir tazminat imkân ının bulunmad ığı tespit edilirse Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında güvence alt ına alınan tazminat hakk ının ihlali söz konusu olacakt ır. Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 835. Kişinin Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu derece mahkemeleri taraf ından tespit edilmi şse Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı inceleme tazminat miktar ının yeterli olup olmad ığını belirlemekle sınırlı olacakt ır. 36. Derece mahkemelerinin tazminat için somut olay ın koşullar ına göre takdir yetkisi bulunmakla birlikte meydana gelen ihlalle orant ılı olmayan önemsiz miktarda bir tazminat Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ına ayk ırı olacakt ır. Öte yandan tazminat miktar ı Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda verdi ği tazminat miktar ına göre kayda de ğer ölçüde dü şük olmamal ıdır. Bununla birlikte hükmedilen miktar ın Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hükmetti ği tazminat miktar ından düşük olmas ı tek başına Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildi ği anlam ına gelmez. Tazminat ın Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ıyla uyumlu olup olmad ığını değerlendirirken somut olay ın kendine özgü ko şullar ının dikkate al ınmas ı gerekir. 37. Somut olayda ba şvurucu, hakk ında yürütülen soru şturma kapsam ında bir gün gözalt ına al ınm ış; kovuşturma sonucunda beraatine karar verilmi ştir. Başvurucu bunun üzerine haks ız olarak gözalt ına al ınmas ı nedeniyle u ğrad ığı maddi ve manevi zararlar ın tazmini için 5271 say ılı Kanun uyar ınca tazminat talebinde bulunmu ştur. Mahkeme başvurucunun haks ız olarak gözalt ına al ındığını kabul etmi ş ve başvurucuya 46,80 TL maddi, 100 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermi ştir. Dolay ısıyla burada yap ılacak inceleme tazminat miktar ının yeterli olup olmad ığının belirlenmesiyle s ınırlı olacakt ır. 38. Somut olayda derece mahkemesi, yap ılan yarg ılama s ıras ında Adana İl Emniyet Müdürlüğünden ba şvurucunun sosyal ve ekonomik durumunun ara ştırılmas ını istemiştir. Seyhan İlçe Emniyet Müdürlü ğünün raporunda; ba şvurucunun ortaokul ö ğrencisi oldu ğu için çal ışmad ığı, bu nedenle y ıllık, ayl ık veya yevmiyesinin olmad ığı belirtilmi ştir. Mahkeme yapt ığı yarg ılama sonucunda ayl ık asgari ücreti otuz gün üzerinden de ğerlendirerek hesaplanan -1 gün için 46,80 TL- maddi tazminat ın ödenmesine karar vermi ş olup derece mahkemesince toplanan deliller do ğrultusunda belirlenen maddi tazminat miktar ının davan ın koşullar ında orant ısız olduğu söylenemeyecektir. 39. Ancak 100 TL'lik manevi tazminat, Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda belirlediği tazminat miktar ına göre kayda de ğer ölçüde dü şüktür. Anayasa Mahkemesi, gözalt ının hukuka ayk ırı olmas ı nedeniyle bugüne kadar bir ihlal karar ı vermemi ştir. Ancak Mehmet Baydan (B. No: 2014/16308, 12/4/2018, 84) karar ında başvurucu, herhangi bir suç isnad ı olmaks ızın polislerce karakolda k ısa bir süre (36 dakika) tutulmu ştur. Anayasa Mahkemesi ba şvurucunun şikâyete konu tutulma hâlinin Anayasa'n ın 19. maddesi kapsam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına müdahale edilmesine imkân tan ınan durumlar ın hiçbirine girmedi ği sonucuna varm ış ve başvurucuya 5.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermi ştir. Dolay ısıyla bu karar ın somut olay bak ımından ölçü al ınabileceği anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hükmetti ği tazminat miktar ıyla ayn ı olmas ı gerekmemekle birlikte tazminat miktar ının somut olay ın koşullar ında -başvurucunun çocuk olmas ı da gözönünde bulunduruldu ğunda- tazminat hakk ının özünü zay ıflatacak kadar dü şük olduğu anlaşılmaktad ır. 40. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 9D. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 41. Başvurucu; hakk ında verilen adli kontrol tedbiri konusunda tazminat davas ında herhangi bir de ğerlendirme yap ılmad ığını, kendisine herhangi bir tazminat ödenmedi ğini, adli kontrol nedeniyle u ğrad ığı mağduriyetin kar şılanmad ığını ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 42. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesi şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 43. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucular ın an ılan iddialar ının tamam ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ı çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 44. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 45. Somut olayda ba şvurucunun uygulanan adli kontrol tedbiri nedeniyle tazminat davas ı açmad ığı anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucu bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmemi ştir. 46. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. E. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 1048. Başvurucu 20.000 TL maddi, 30.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvurucu, ayr ıca ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ını istemiştir. 49. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında, ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağının belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. 50.Mehmet Do ğan karar ında özetle uygun giderim yolunun tespit edilebilmesi için öncelikle ihlalin kayna ğının belirlenmesi gerekti ği vurgulanm ıştır. Buna göre ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca kural olarak ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmedilir ( Mehmet Doğan, 57, 58). 51. Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amac ıyla yeniden yarg ılama yap ılmas ına hükmetti ği hâllerde ilgili usul kanunlar ında düzenlenen yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak yarg ılaman ın yenilenmesi sebebinin varl ığının kabul ü ve önceki karar ın kald ırılmas ı hususlar ında derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Zira ihlal karar ı verilen hâllerde yarg ılaman ın yenilenmesinin gereklili ği hususundaki takdir derece mahkemelerine de ğil ihlalin varl ığını tespit eden Anayasa Mahkemesine b ırak ılm ıştır. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında belirttiği doğrultuda ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yapmakl a yükümlüdür ( Mehmet Do ğan, 59). 52. Gözalt ı işlemi nedeniyle ba şvurucuya ödenen manevi tazminat ın düşük olmas ı gerekçesiyle Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ındaki tazminat hakk ının mahkeme karar ı neticesinde ihlal edildi ği sonucuna var ılm ış ise de Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ındaki tazminat hakk ının ihlali ile ilgili olarak yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar görülmemi ş, başvurucuya 5.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmi ştir. 53. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, C. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine iliş kin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Koruma tedbiri nedeniyle verilen tazminat miktar ının az olmas ı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ındaki tazminat hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/17073 Karar Tarihi : 26/2/2020 11 3. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, D. Koruma tedbiri nedeniyle verilen tazminat miktar ının az olmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının İHLAL ED İLDİĞİNE, E. Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının ihlali nedeniyle ba şvurucuya net 5.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, F. 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin BA ŞVURUCUYA ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU