TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DERYA YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36169) Karar Tarihi: 10/5/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 3/8/2022-31912 Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Derya YILMAZ Vekili : Av. İbrahim AF ŞAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, haks ız gözalt ı tedbiri dolay ısıyla aç
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DERYA YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36169) Karar Tarihi: 10/5/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 3/8/2022-31912 Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Derya YILMAZ Vekili : Av. İbrahim AF ŞAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, haks ız gözalt ı tedbiri dolay ısıyla aç ılan tazminat davas ında ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. PKK/KCK terör örgütüne müzahir görü şte olduğu iddia edilen ö ğretmenlere yönelik olarak Diyarbak ır Cumhuriyet Ba şsavc ılığının yürüttüğü 2012/1653 say ılı soruşturma kapsam ında şüpheliler hakk ında iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda al ınmas ı kararlar ı alınm ıştır. Bu soru şturma dosyas ı daha sonra kapat ılm ış ve soruşturmaya 2014/10142 say ılı soruşturma dosyas ı üzerinden devam edilmi ştir. 6. Başvurucu da bu soru şturma kapsam ında 21/9/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış, 24/9/2016 tarihinde serbest b ırak ılm ıştır. Başvurucunun PKK taraf ından yap ılan çağrılara Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 3uyarak okul ve ders boykotu eylemlerine kat ıldığı ve bu kapsamda ö ğrencilerin e ğitim öğretim hakk ını engelleyerek terör örgütü ad ına suç işlediği iddia edilmi ştir. 7. Diyarbak ır Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 2/12/2016 tarihli iddianamesiyle başvurucunun da aralar ında bulundu ğu 68 şüpheli hakk ında örgüte üye olmamakla birlikte örgüt ad ına suç i şleme, hukuka ayk ırı bir davran ışla eğitim ve ö ğretime engel olma suçlar ından kamu davas ı aç ılm ıştır. 8.İddianamede; do ğu ve güneydo ğu illerinde faaliyet yürüten devlet okullar ında Kürtçenin e ğitim ve ö ğretime dâhil edilmesi, örgüte müzahir ö ğretmenler taraf ından rapor alınıp okullara gidilmeyerek devlet okullar ının boykot edilmesi, bu sebeple devlet okullar ının işlerliğinin zay ıflat ılmas ı, devlet otoritesinin zay ıflat ılmas ı ve devam eden süreçte demokratik özerkli ğin inşasının oluşturulmas ı için PKK/KCK terör örgütünün üst düzey yöneticilerinin ça ğrı yapt ığı iddia edilmi ştir. Bu ça ğrılar kapsam ında Diyarbak ır'da görev yapan öğretmenlerden oldu ğu belirtilen ba şvurucunun telefonuna Diyarbak ır Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı (EĞİTİMSEN) Şube Başkanl ığı taraf ından 20/10/2012 tarihinde "Anadil hakk ı ve mali kay ıplar ımıza tepki için pazartesi-sal ı rapor-sevk alarak okullara gitmiyoruz." şeklinde bir SMS yolland ığı, başvurucunun bu mesaj do ğrultusunda 22/10/2012 ile 23/10/2012 tarihlerinde rapor alarak okula gitmedi ğinin saptand ığı belirtilmi ştir. Sonuç olarak ba şvurucunun da dâhil oldu ğu şüphelilerin PKK taraf ından yap ılan çağrılara uyara k okul ve ders boykotu eylemlerine kat ıldıklar ı ve bu kapsamda ö ğrencilerin e ğitim öğretim hakk ını engelleyerek terör örgütü ad ına suç işledikleri iddia edilmi ştir. 9. Diyarbak ır 8. Ağır Ceza Mahkemesi 9/12/2016 tarihinde şüphelilerin eylemlerinin i ştirak hâlinde i şlenmediği, her birinin bireysel olarak de ğerlendirilmesi gerektiği, davalar ın tüm şüpheliler hakk ında birlikte görülmesi hâlinde savunma hakk ının kısıtlanacağı ve yarg ılaman ın uzayaca ğı gerekçesiyle iddianamenin iadesine karar vermi ştir. 10.İade karar ı üzerine ba şvurucu hakk ında ayn ı iddialarla yeni bir iddianame düzenlenmi ştir. İddianamenin 6/2/2017 tarihinde kabul edilmesiyle birlikte kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 11. Başvurucu; soru şturma ve kovu şturma a şamalar ındaki savunmalar ında suçlamalar ı kabul etmedi ğini, 22/10/2012-23/10/2012 tarihlerinde iddia edildi ği gibi çağrı üzerine de ğil gerçekten rahats ız olduğu için rapor ald ığını, rapor ald ığı gün yüksek ate ş ve öksürük şikâyeti oldu ğunu ve akci ğer grafisi çektirdi ğini hat ırlad ığını, dolay ısıyla hiçbir eyleme kat ılmad ığını, EĞİTİMSEN üyesi oldu ğunu, 20/10/2012 tarihinde gelen SMS'nin bu nedenle gönderilmi ş olabilece ğini ifade etmi ştir. 12. Diyarbak ır 8. Ağır Ceza Mahkemesi 14/11/2017 tarihinde üzerine at ılı suçlardan ba şvurucunun beraatine karar vermi ştir. Beraat karar ında Mahkeme; ba şvurucunun 22/10/2012-23/10/2012 tarihleri için alm ış olduğu rapor ile ilgili herhangi bir idari soruşturma yap ılmam ış olduğunu, başvurucudan elde edilen dijital materyaller üzerinde yap ılan inceleme sonucunda herhangi bir suç unsuru ta şıyan verinin tespit edilmedi ğini, soyut iddia ve tape kay ıtlar ı dışında at ılı suçun işlediğini gösterir mahkûmiyete yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve inand ırıcı delil bulunmad ığını, iletişim tespit tutanaklar ının tek başına delil olamayaca ğını belirtmiştir. 13. Beraat karar ı istinaf edilmeden 22/11/2017 tarihinde kesinle şmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 414. Beraat karar ının kesinle şmesi üzerine ba şvurucu; haks ız gözalt ı tedbiri nedeniyle 2.000 TL maddi, 3.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle dava açm ıştır. 15. Dava dilekçesinde ba şvurucu; hakk ında defalarca dinlenme karar ı verilmesine rağmen somut bir delil elde edilmeden gözalt ı karar ı verildiğini, öğretmen olmas ı nedeniyle çağrı üzerine soru şturma makamlar ına ifadesini verebilecek durumda oldu ğunu, hakk ında mesnetsiz iddialarla soru şturma yürütüldü ğünü ve bu soru şturmalar neticesinde mesle ğinden ihraç edildi ğini, elde etti ği gelirden ihraç sebebiyle mahrum kald ığını, bu süreçlerde ya şadığı ailevi, ekonomik s ıkıntılar ın tazminat ın belirlenmesinde dikkate al ınmas ı gerektiğini ifade etmiştir. 16. Diyarbak ır 2. Ağır Ceza Mahkemesi 24/5/2018 tarihinde ba şvurucunun beraat etmiş olmas ı dolay ısıyla tazminat hakk ına sahip oldu ğunu belirterek gözalt ı tedbiri nedeniyle başvurucuya 600 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermi ştir. Mahkeme, ba şvurucunun gözalt ında geçirdi ği süre zarf ında maaşında herhangi bir kesinti yap ılmad ığını belirterek maddi tazminat talebinin reddine karar vermi ştir. 17. Başvurucu; manevi tazminat miktar ının düşük olduğunu, hakk ındaki soru şturma faaliyetleri gere ği gözalt ı işlemi yaşanmasayd ı ihraç i şlemine maruz kalmayaca ğını, meslekten ihraç edilmesinin de tazminat hesab ında dikkate al ınmas ı gerektiğini, meslekten ihraç edilmesi nedeniyle ba şka bir tazminat imkân ının bulunmad ığını belirterek istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. 18. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi reddedilen miktar itibar ıyla kesinlik sınırının alt ında kald ığı gerekçesiyle maddi tazminata ili şkin istinaf ba şvurusunun usulden reddine, manevi tazminata ili şkin istinaf ba şvurusunun ise ilk derece mahkemesinin karar ında usul ve yasaya ayk ırı bir durum bulunmad ığı gerekçesiyle esastan reddine karar vermi ştir. Bölge Adliye Mahkemesi manevi tazminata ili şkin esastan ret karar ının kesin olarak, maddi tazminata ili şkin usul yönünde ret karar ının ise itiraz yolu aç ık olmak üzere verildi ğini belirtmiştir. 19. Bu karar 13/11/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, başvurucu 6/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 20.İlgili hukuk için bkz. A.A. [GK], B. No: 2017/34502, 21/10/2021, 22-46. V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucu; hakk ında kuvvetli şüpheye dayal ı deliller olmad ığı hâlde gözalt ı işlemi yap ıldığını, yeterli delil olmadan kovu şturma faaliyetlerinin yürütüldü ğünü, hükmedilen tazminat ın manevi zarar ını karşılamaya yeterli olmad ığını, sadece 3 gün gözalt ında kalm ış olmas ına dayal ı olarak tazminata hükmedildi ğini oysa gözalt ına al ınm ış Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 5olmas ının meslekten ihraç edilmesi sonucunu do ğurduğunu, bu hususu mahkemeye bildirmesine ra ğmen gerekli inceleme yap ılmadan hüküm tesis edildi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği, adil yarg ılanma ve etkili ba şvuru haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu gözalt ı işlemi haricinde hakk ında mesnetsiz iddialarla soru şturma yürütülmesinden, bu soru şturma sonucunda meslekten ihraç olmas ından ve ihraç i şlemi nedeniyle tazminat elde edememesinden de şikâyetçi olmu ştur. Ancak ba şvurucu 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi kapsam ında tazminat davas ı açm ıştır. Bu tazminat yolu koruma tedbirleriyle ilgili olarak tazminat imkân ı sunmaktad ır. Başvurucu ihraç edilmesinin gözalt ı koruma tedbiriyle bağlant ılı olduğunu ortaya koyamam ıştır. Ayr ıca ihraç i şleminden do ğan zararlar için ba şka hukuki yollar ın bulundu ğu görülmektedir (Ola ğanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu, idare mahkemeleri). Bu itibarla sadece gözalt ı tedbirine ili şkin şikâyetler yönünden bir inceleme yap ılacakt ır. Başvurucunun gözalt ı tedbirine ili şkin şikâyetinin özü, uygulanan gözalt ı tedbirinin hukuka ayk ırı olduğundan bahisle aç ılan tazminat davas ının kabul edilmemesi oldu ğundan şikâyetin Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü ve dokuzuncu f ıkralar ı kapsam ında, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden incelenmesi gerekir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Anayasa Mahkemesi A.A. karar ında Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki şikâyetler yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmi ş say ılabilmesi için başvurucular ın ilk derece mahkemelerinde yakalama, gözalt ı veya tutuklama tedbirlerinin hukukiliğine ilişkin iddialar ını -5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında- aç ıkça ileri sürerek dava açmalar ı gerektiğini belirtmi ştir. Anayasa Mahkemesi an ılan tedbirlerin hukuka uygun olmad ığına dair iddialar dile getirilmeden -Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı kapsam ında olmad ığı değerlendirilen- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca kovuşturmaya yer olmad ığı ya da beraat karar ına dayal ı olarak dava aç ılmas ının başvuru yollar ının tüketilmesi anlam ına gelmedi ğine karar vermi ştir (A.A., 70-90). 25. Bu ilkeler ışığında somut olay incelendi ğinde başvurucunun 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı bağlam ında açt ığı tazminat davas ında hakk ında uygulanan gözalt ı tedbirinin hukuka uygun olmad ığını ileri sürdü ğü görülmektedir. Başvurucu, açt ığı davada aç ıkça 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında bir dava açt ığını belirtmese de (e) bendi uyar ınca bir dava açt ığını da belirtmemi ştir. Başvurucu salt beraat etmesinden yola ç ıkarak gözalt ı ve tutuklaman ın hukuka ayk ırı olduğunu iddia etmemi ş, gözalt ının neden hukuka ayk ırı olduğuna ilişkin aç ıklamalarda bulunmu ştur. Bu durumda ba şvurucunun tazminat talebinin içeriği itibar ıyla 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendinde yer alan kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan ki şilerin de tazminat istemelerine imkân tan ıyan hükme de dayand ığı görülmektedir. Sonuç olarak ba şvurucunun ba şvuru yollar ını tükettiği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 626. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin bu iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler i.İnceleme Yöntemine İlişkin 27. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş, ikinci ve üçüncü f ıkralar ında özgürlü ğün kısıtlanabilece ği durumlar say ılm ış, dördüncü, be şinci, alt ıncı, yedinci ve sekizinci fıkralar ında ise hürriyetinden yoksun kalan ki şilere tan ınan güvencelere yer verilmi ştir. 28. Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında ise bu esaslar d ışında bir işleme tabi tutulan ki şilerin uğrad ıklar ı zararlar ın tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devlet taraf ından ödenece ği ifade edilmi ştir. An ılan f ıkrada yer alan "bu esaslar d ışında bir işleme tâbi tutulan ki şiler" tabiri ile maddenin di ğer tüm f ıkralar ında belirtilen kurallar a ayk ırı bir işleme tabi k ılınman ın kişiye tazminat hakk ı doğurduğu belirtilmi ştir. Buna göre maddenin ikinci veya üçüncü f ıkralar ında belirtilen durumlara ayk ırı şekilde kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ına müdahalede bulunulmas ı ya da ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına müdahale edilen kimsenin maddenin dördüncü, be şinci, alt ıncı, yedinci ve sekizinci fıkralar ındaki güvencelerden yararland ırılmamas ı hâlinde u ğran ılan zararlar devlet taraf ından ödenecektir ( Safkan Aydo ğdu, B. No: 2014/7498, 5/4/2017, 44). 29. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında güvence alt ına al ınan tazminat hakk ının ihlal edilip edilmedi ğini belirleyebilmesi için öncelikle ba şvurucunun an ılan maddenin di ğer f ıkralar ında belirtilen esaslar d ışında bir işleme tabi tutulup tutulmad ığını incelemesi gerekmektedir. Yap ılacak bu inceleme sonucunda ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu ve bu kapsamda u ğrad ığı zarar ın devlet taraf ından tazminat hukukunun genel prensiplerine göre ödenmedi ği tespit edilirse Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında güvence alt ına al ınan tazminat hakk ının ihlali söz konusu olabilecektir (Safkan Aydo ğdu, 45). Dolay ısıyla başvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk seki z fıkras ında yer alan esaslara ayk ırı bir işleme tabi oldu ğu derece mahkemelerince vey a Anayasa Mahkemesince tespit edilmeden ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı bağlam ında tazminat hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılamaz. 30. Bir ba şka ifadeyle Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının uygulanabilmesi için ba şvurucunun an ılan maddenin di ğer f ıkralar ında belirtilen esaslar dışında bir i şleme tabi tutulup tutulmad ığının derece mahkemelerince ya da Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi gerekir. Bu ba ğlamda kişinin Anayasa'n ın 19. maddesinin il k sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu ve bu kapsamda u ğrad ığı zarar ın devlet taraf ından tazminat hukukunun genel prensiplerine göre ödenmedi ği veya bir tazminat imkân ının bulunmad ığı tespit edilirse Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu fıkras ında güvence alt ına al ınan tazminat hakk ının ihlali söz konusu olacakt ır. Öte yandan kişinin Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu derece mahkemeleri taraf ından tespit edilmi şse Anayasa Mahkemesinin Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 7yapacağı inceleme tazminat miktar ının yeterli olup olmad ığını belirlemekle s ınırlı olacakt ır (M.E. , B. No: 2018/696, 9/5/2019, 46, 47). ii. Gözalt ının Hukukili ğine İlişkin 31. Genel ilkeler için bkz. Hasan Akbo ğa [GK], B. No: 2016/10380, 27/3/2019, 43-56. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 32. Başvurucunun açt ığı davada ilk derece mahkemesi gözalt ının hukuka ayk ırı olduğu iddias ını incelememi ş, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca başvurucunun beraat etmi ş olmas ı nedeniyle tazminata hükmetmi ştir. 33. 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi kapsam ındaki tazminat davalar ında soru şturma veya kovu şturma sonucunda verilen kararlardan hareketle yarg ı organlar ınca yakalama, gözalt ı veya tutuklama tedbirlerinin haks ız olduğu ifade edilse de bu tedbirlerin -uyguland ığı koşullarda- kanuna (hukuka) uygun olup olmad ığı yönünde bir inceleme yap ılmamaktad ır. Bu bent kapsam ında kişilere tazminat ödenmesi tutman ın kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının koşullar ıyla uyumlu olmamas ından değil kişilerin beraat etmesinden veya haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmesinden kaynaklanmaktad ır. Bu bent kapsam ında ödenen tazminat; yakalama, gözalt ı veya tutuklaman ın hukukili ğine ilişkin bir tespitin bulunmamas ı hâlinde ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ı bağlam ında başvurucular ın mağdur statüsünü sona erdirmeyecektir. Sonuç olarak yakalama, gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin uyguland ığı soruşturmada kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmesi ya da kovu şturmada beraate hükmedilmesi dolay ısıyla bu tedbirlerin haks ız olduğu şeklinde bir tan ımlama tedbirlerin hukuka ayk ırı olduğu anlam ına gelmemektedir ( A.A., 85). 34. Nitekim 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendiyle getirilen tazminat talep hakk ı -kanun metninde de ifade edildi ği üzere- kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan (fakat sonras ında haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığı veya beraat karar ı verilen) ki şilere tan ınm ıştır. Dolay ısıyla burada kanun koyucunun soruşturma sonucunda kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmesi ya da kovu şturman ın beraat ile sonuçlanmas ı durumunda -soru şturma veya kovu şturma sonunda verilen karardan hareketle- bu süreçlerde uygulanan yakalama, gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin kanun a ayk ırı hâle geldi ğini kabul etti ğini söylemek imkân dâhilinde de ğildir. Zira böyle bir yorum anılan Kanun hükmünün lafz ıyla aç ıkça bir çeli şki içerecektir. Bir ba şka ifadeyle soru şturma veya kovu şturma sonucunda verilen karar dolay ısıyla bu süreçlerde haklar ında yakalama, gözalt ı veya tutuklama tedbiri uygulanan ki şilere otomatik olarak tazminat ödenmesi, bu tedbirlerin de otomatik olarak hukuka ayk ırı olduğu anlam ına gelmemektedir. Dolay ısıyla somut olayda derece mahkemelerince gözalt ının hukuka uygun olup olmad ığı yönünde bir belirlemede bulunulmad ığı sonucuna var ılm ıştır (A.A., 86). 35. Bu durumda ba şvurucu hakk ındaki gözalt ı tedbirinin Anayasa'n ın 19. maddesindeki esaslara uygun olup olmad ığının Anayasa Mahkemesince de ğerlendirilmesi gerekmektedir. 36. Başvurucunun bir suç soru şturmas ı kapsam ında yakalan ıp gözalt ına al ınmas ı 5271 say ılı Kanun'un 90. ve 91. maddelerindeki hükümler çerçevesinde gerçekle şmiştir. Dolay ısıyla başvurucu hakk ında uygulanan gözalt ı tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 837. Kanuni dayana ğı bulundu ğu anlaşılan gözalt ı tedbirinin ön ko şulu olan başvurucunun suç i şlediğine dair somut belirtilerin bulunup bulunmad ığının irdelenmesi gerekir. 38. Soruşturma makamlar ına göre PKK/KCK terör örgütü taraf ından devlet okullar ının boykot edilmesi, i şlerliğinin zay ıflat ılmas ı ve devam eden süreçte demokratik özerkliğin inşasının oluşturulmas ı yönünde yap ılan çağrılar kapsam ında Diyarbak ır EĞİTİMSEN Şube Başkanl ığı 20/10/2012 tarihinde ba şvurucuya "Anadil hakk ı ve mali kay ıplar ımıza tepki için pazartesi-sal ı rapor-sevk alarak okullara gitmiyoruz." şeklinde bir SMS yollam ış, başvurucu da bu ça ğrıya uyup 22/10/2012 ile 23/10/2012 tarihlerinde rapor alarak okula gitmemi ştir. Bu kapsamda ba şvurucunun PKK taraf ından yap ılan çağrılara uyarak okul ve ders boykotu eylemlerine kat ıldığı ve öğrencilerin e ğitim öğretim hakk ını engelleyerek terör örgütü ad ına suç işlediği ileri sürülmü ştür. 39. Başvurucu savunmalar ında suçlamalar ı kabul etmedi ğini, 22/10/2012-23/10/2012 tarihlerinde iddia edildi ği gibi çağrı üzerine de ğil gerçekten rahats ız olduğu için rapor ald ığını, rapor ald ığı gün yüksek ate ş ve öksürük şikâyeti oldu ğunu ve akciğer grafisi çektirdi ğini hat ırlad ığını, dolay ısıyla hiçbir eyleme kat ılmad ığını, EĞİTİMSEN üyesi oldu ğunu, 20/10/2012 tarihinde gelen SMS'nin bu nedenle gönderilmi ş olabileceğini ifade etmi ştir. 40. Başvurucunun 22/10/2012-23/10/2012 tarihleri için alm ış olduğu rapor ile ilgili herhangi bir idari soru şturma yap ılmam ış olduğu, ceza soru şturmas ı 2014 y ılında başlatılm ış olmas ına rağmen başvurucunun gözalt ına al ındığı tarihe kadar geçen süreçte bu raporun doğru olmad ığını ve başvurucunun PKK terör örgütü ile irtibat ını gösterecek herhangi bir delilin ortaya konulamad ığı görülmektedir. Bu itibarla gözalt ı tedbirinin uygulanmas ı için gerekli olan suç şüphesini do ğrulayan olgular ın bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 41. Son olarak önemine binaen ba şvurucu hakk ındaki gözalt ı tedbirinin ölçülü olup olmad ığının da belirlenmesi gerekir. Bu kapsamda gözalt ının ölçülülü ğü ve dolay ısıyla gerekliliği aç ısından suç tarihi ile gözalt ı tarihi aras ında uzun bir sürenin bulunmas ı önem ar z etmektedir (tutuklama tedbiri aç ısından bkz. Eren Erdem, B. No: 2019/9120, 9/6/2020; A.C., B. No: 2016/64868, 27/2/2020). 42. Somut olayda ba şvurucuya isnat edilen temel fiil 22/10/2012-23/10/2012 tarihlerinde rapor alarak okula gitmemesidir. Bu eylemle ilgili olarak ba şvurucu hakk ında 2014 y ılında soru şturma ba şlatılm ıştır. Bu soru şturmalar kapsam ında daha önce başvurucunun ifadesi al ınmam ış, başvurucu hakk ında gözalt ı tedbirine ya da ba şka bir tedbire başvurulmam ıştır. Başvurucuya isnat edilen eyleme ili şkin bilgi ve bulgular soru şturma makamlar ının elinde olmas ına rağmen başvurucu, bu ilk soru şturmadan 2 y ılı aşkın bir süre sonra 21/9/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. Başvurucunun isnat edilen eylemin üzerinden 2 y ılı aşkın bir süre geçtikten sonra gözalt ına al ınmas ının neden gerekli oldu ğu somut olay ın özelliklerinden anla şılamamaktad ır. Bu nedenle gözalt ına al ınma işleminin hukuki olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 43. Somut olayda ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu sonucuna var ıldığından Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı somut olayda uygulanabilir niteliktedir. Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 944. Ancak derece mahkemesi ba şvurucuya Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu gerekçesiyle ve hukuka ayk ırı bu işlemin kar şılığı olarak bir tazminat ödememi ştir. Derece mahkemesi taraf ından hükmedile n tazminat ın başvurucunun beraat etmesine istinaden verildi ği ve başvurucunun gözalt ına alınmas ının hukuka ayk ırılığına yönelik herhangi bir tespit içermedi ği görülmektedir. Sonuç olarak somut olayda ba şvurucuya ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlali için bir tazminat imkân ı sağlanmam ıştır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. C. Giderim Yönünden 46. Başvurucu yeniden yarg ılama yap ılmas ına hükmedilmesini talep etmi ştir. Başvurucu ayr ıca 50.000 TL tazminat talebinde bulunmu ştur. 47. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 48.İncelenen ba şvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılm ıştır. Bu nedenle ba şvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Gözalt ının hukuka ayk ırı olmas ına rağmen tazminat ödenmemesi nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Gözalt ının hukuka ayk ırı olmas ına rağmen tazminat ödenmemesi nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının İHLAL ED İLDİĞİNE Selahaddin MENTE Ş'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Karar ın bir örne ğinin kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Diyarbak ır 2. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2018/74, K.2018/405) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 10D. Tazminata ili şkin talebin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.794,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2022 tarihinde karar verildi. Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 11KARŞIOY GEREKÇES İ 1. Anayasa Mahkemesi 1. Bölüm 2018/36169 esas say ılı dosyada ço ğunluk başvurucunun haks ız gözalt ı tedbiri dolay ısıyla aç ılan tazminat davas ında ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı kabul edilebilir oldu ğuna karar vermi ştir. Aşağıda aç ıklad ığım sebeplerle bu karara kat ılmad ım. 2. Başvuru süreci olay ve olgular mahkemenin gerekçeli karar ında özetlenmi ştir. 3. Başvurucu 21/09/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış, 24/09/2016 tarihinde serbest bırak ılm ıştır. Başvurucunun gözalt ı karar ına herhangi bir itiraz ının olmad ığı anlaşılmaktad ır. 4. Başvurucu ve di ğer 68 şüpheli hakk ında örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemek, hukuka ayk ırı davran ışla eğitim ve öğretime engel olma suçlar ından kamu davas ı aç ılm ıştır. 5. Başvurucu yarg ılanm ış olduğu Diyarbak ır 8. Ağır Ceza Mahkemesinin karar ıyla beraat etmi ştir. Beraat karar ı 22/11/2017 tarihinde kesinle şmiştir. 6. Diyarbak ır 2. Ağır Ceza Mahkemesi 24/05/2018 tarihli ba şvurucunun talebiyle görülen davada haks ız gözalt ı tedbiri nedeniyle ba şvurucu hakk ında CMK 141. Md uyar ınca 600 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermi ştir. 7. CMK 141. Maddesi uyar ınca haks ız gözalt ı tedbiri nedeniyle tazminata hükmedilece ği düzenlenmi ştir. 8. Başvurucu ilgili hükümler uyar ınca tazminat talebinde bulunmu ş, Mahkemece de tazminata hükmedilmi ştir. 9. Başvurucunun gözalt ı süresince gözalt ı karar ına herhangi bir itiraz ı söz konusu değildir. Yarg ılama aşamalar ında da gözalt ı karar ı ile ilgili talepte bulunmam ıştır. Beraat karar ı üzerine tazminat talebinde bulunmu ş, Mahkemece de manevi tazminata hükmedilmi ştir. 10. Anayasa Mahkemesi haks ız gözalt ı ve tutuklamadaki hukukilik incelemesini mahkemenin 2017-28308 esas say ılı Eyyüp Güne ş karar ında yapm ıştır. 11. Karara göre Sonuç olarak yakalama, gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin hukukiliğiyle bağlant ılı olarak tazminat istemlerinin kabul edilmedi ğinden veya hükmedilen tazminat ın -ihlal edilen anayasal hak dolay ısıyla uğran ılan zarara göre- yeteriz oldu ğundan bahisle Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı bağlam ında tazminat hakk ının ihlal edildiği iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular yönünden ba şvuru yollar ının usulünce tüketildiğinin kabulü için ba şvuruya konu bu tedbirlerin kanuna (hukuka) ayk ırı olduğunun esas itibar ıyla (genel hatlar ıyla da olsa) derece mahkemeleri önünde tüm a şamalarda ileri sürülmesi gerekmektedir. Ayr ıca an ılan iddialar ın derece mahkemeleri önünde ileri sürüldüğünün fakat ola ğan kanun yollar ından sonuç al ınamad ığının, bir başka deyişle olağan başvuru yollar ının usulünce tüketildi ğinin bireysel ba şvuru formunda da belirtilmesi ve buna ilişkin olgular ın gösterilmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi ancak bu ko şullarda söz konusu şikâyetin esas ını inceleyebilir. Başvuru Numaras ı: 2018/36169 Karar Tarihi : 10/5/2022 1212. Bu ilke ışığında somut olay incelendi ğinde başvurucunun gözalt ının haks ız olduğu bu nedenle tazminat istedi ğine ilişkin aç ık bir talebi bulunmad ığı anlaşılm ıştır. Anayasa Mahkemesi 5271 say ılı kanunun 1. Maddesine göre aç ılan tazminat davas ında başvurucunun talebini yorumlayarak haks ız göz alt ı nedeniyle usulüne uygun bir ba şvuru olduğunu kabul etmi ştir. 13. Başvurucunun süresinde gözalt ı karar ının hukukili ğini incelemesi aç ısından usulüne uygun ba şvuru yollar ı tüketilerek mahkemeye yap ılm ış bir müracaat bulunmamaktad ır. 14. Yukar ıda belirtti ğim gerekçelerle Say ın çoğunluğun karar ına kat ılmad ım. Üye Selahaddin MENTE Ş