TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ UZUN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4872) Karar Tarihi: 16/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Ali UZUN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ceza infaz kurumunda tutulma sürecinde gerçekle şen baz ı uygulamalar nedeniyle ya şam, eğitim, dilekçe, özel hayata ve
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ UZUN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4872) Karar Tarihi: 16/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Ali UZUN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ceza infaz kurumunda tutulma sürecinde gerçekle şen baz ı uygulamalar nedeniyle ya şam, eğitim, dilekçe, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı haklar ı, eşitlik ilkesi, haberleşme ve ifade hürriyeti ile kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmiştir. 5. Komisyonca ba ş vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler do ğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 310. 1988 y ılı doğumlu olan ba şvurucu, Fetullahç ı Terör Örgütü ve Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) üye olma suçunu i şlediğine ilişkin kuvvetli suç şüphesi bulunduğu gerekçesiyle İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 7/6/2017 tarihli karar ıyla tutuklanm ıştır. 11. Başvurucu, tutukland ıktan sonra Metris 1 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna yerle ştirilmiş; buradan 13/6/2017 tarihinde Silivri L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna ( İnfaz Kurumu) nakledilmi ştir. Başvuru tarihi itibar ıyla başvurucu, ayn ı İnfaz Kurumunda tutulmaktayken 7/7/2020 tarihinde tahliye edilmi ştir. 12. Başvurucu 28/9/2018 tarihinde Silivri İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) başvurarak İnfaz Kurumunun baz ı uygulamalar ını şikâyet etmi ştir. Başvurucunun İnfaz Hâkimliğine başvuru dilekçesi yirmi ba şlıktan oluşmakta olup şikâyetleri s ıras ıyla ve k ısaca şöyledir: - Koğuşlarda kapasitenin üzerinde tutuklu ve hükümlü bulunmakta, bu nedenle herkese yeterli miktarda yemek verilmemekte, ayr ıca içme suyunun kantinden ücret karşılığında sat ın al ınmas ı gerekmektedir. - Kalabal ık koğuşta tutulma nedeniyle temizlik, sa ğlık ve psikolojik yönden sorunlar meydana gelmektedir. - Avukatla yap ılan görüşmeler kay ıt alt ına al ınmaktad ır. - Haftada bir gün Kurum doktoruna muayene hakk ı bulunmaktad ır. - Telefonla ileti şim hakk ı on beş günde bir on dakikayla s ınırlıdır. - Kurumda bulunan atölyelerde çal ışma hakk ı verilmeyerek maddi kazanç sağlama imkân ı ortadan kald ırılmaktad ır. - FETÖ üyesi olma isnad ıyla tutuklananlar spor salonu veya hal ı sahay ı kullanma hakk ından yoksun b ırak ılmaktad ır. - Çiçek yeti ştirme, ku ş besleme, turnuvaya kat ılma gibi sosyal etkinliklere kat ılıma izin verilmemektedir. - Telefon görü şmeleri kay ıt alt ına al ınarak özel hayat ın gizliliği ilkesi ihlal edilmektedir. - Birinci derece akrabalar d ışındaki akraba ve arkada şlarla ileti şime izin verilmeyerek haberle şme hürriyeti ihlal edilmektedir. - Resim veya yaz ı içerikli k ıyafet giyilmesine izin verilmemekte, tutulanlar te k tip k ıyafet giyilmesi yönünde zorlanmaktad ır. - Merkezî s ınavlara girmeye izin verilmemekte, mesleki geli şimlere devam etmek için gereken sertifikalar ın al ınmas ı engellenmektedir. Ayr ıca başvurucu yüksek lisans e ğitiminde ders a şamas ında bulundu ğunu ve tez a şamas ına geçebilmek Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 4için gerekli olan s ınava girmesine izin verilmedi ğini belirterek bu hususun hak kayb ına neden olaca ğını ileri sürmektedir. - Kurumlara veya mahkemelere yaz ılan dilekçelere kay ıt numaras ı verilmedi ği için dilekçelerin takibi mümkün olmamaktad ır. - İnfaz Kurumu yetkilileri taraf ından sözlü tebli ğ yap ıldıktan sonra Kurumda bulunan baz ı tutuklular ın saç ve sakallar ı zorla kesilerek kimsenin uzun saçl ı ve sakall ı olamayaca ğı yönünde zorlama söz konusudur. - Mutfak araç ve gereçlerinin İnfaz Kurumu idaresi taraf ından karşılanmas ı gereken ücreti tutuklu ve hükümlülerden al ınmaktad ır. - Günde iki defa ayakta say ım yap ılmaktad ır. - Mektup gönderme ve alma uzun süre yasaklanm ıştır. - Aç ık görüşlerde aile bireyleriyle mesafeli oturmaya izin verildi ğinden fiziksel yak ınlaşma mümkün olmamakta, bu husus yetkililer taraf ından psikolojik bask ı yap ılmak amac ıyla tutulanlar aleyhine kullan ılmaktad ır. - Aç ık görüşlerde aile bireyleriyle birlikte foto ğraf çekimine izin verilmemektedir. Aileler taraf ından gönderilen foto ğraflar say ı sınırlamas ına tabidir. - Hâlihaz ırda mevcut olmayan ancak uzun bir süre uygulanan k ısıtlamalar da bulunmaktad ır. 13.İnfaz Hâkimli ği 16/10/2018 tarihli karar ıyla başvurucunun şikâyetlerini reddetmiştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: "Dosya içeri ğinde yer alan talepler ve tüm dosya kapsam ı birlikte de ğerlendirildi ğinde, tutuklu/hükümlünün dilekçesinde belirtti ği 1,2,4,5,6,7,8,9,10,11,12,14,15,16,17,19, 20 ile 13 nolu s ınavlara uzun bir süre giremedi ği talebine ili şkin olarak ise 677 Say ılı KHK'nin sınavlara ili şkin tedbirler ba şlığı alt ındaki 4. Maddesinde "Terör örgütü üyeli ği veya b u örgütlerin faliyeti çerçevesinde i şlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak cez a infaz kurumunda bulunanlar, ola ğanüstü halin devam ı ve kurumda bar ındırıldıklar ı süre zarf ında, ülke genelinde uygulanan merkezi s ınavlar ile örgün veya yayg ın her türlü e ğitim ve öğretim kurumlar ı ile kamu kurum ve kurulu şlar ı taraf ından ceza infaz kurumu içinde veya d ışında yap ılan ya da yapt ırılan s ınavlara giremez." hükmü nedeniyle ola ğanüstü hal süresince yararlanamamas ında usul ve yasaya ayk ırılık bulunmad ığı ; 18 nolu itiraz ına konu herhangi bir mektup yasa ğının bulunmad ığı anlaşılmakla tutuklu/hükümlünün tüm taleplerinin REDD İNE..." 14. Başvurucunun "İnfaz Hâkimli ği karar ının usul ve yasaya uygun olmad ığı" iddias ıyla Silivri A ğır Ceza Mahkemesine yapt ığı itiraz 13/12/2018 tarihinde reddedilmi ş, anılan ret karar ı başvurucuya 11/1/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucu 1/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 5IV.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 16/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A.İnfaz Hâkimli ğine İletilen Şikâyetler Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 17. Başvurucu; yukar ıda (bkz. 12) yer verilen şikâyetlerinin derece mahkemelerince reddedilmesi nedeniyle ya şam, eğitim, dilekçe, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı haklar ı ile eşitlik ilkesi, haberle şme hürriyeti ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 18. Bakanl ık görüşünde; başvurucunun bar ındırıldığı odalar ın fiziki ko şullar ıyla ilgili bilgi verildikten sonra ki şi say ısı ve koğuşlar ın toplam kullan ım alan ı dikkate alındığında bir ki şi için en kalabal ık dönemde 5.10 m², en bo ş dönemde ise 5.96 m² alan olduğu, koğuşlarda her hükümlü ve tutukluya bir ranza, bir yatak, bir nevresim tak ımı, bir eşya dolab ı ve bir komodin verildi ği, her gün kesintisiz 50 lt s ıcak, 200 lt so ğuk su sağland ığı açıklanm ıştır. Ayr ıca tüm ceza infaz kurumlar ında hükümlü ve tutuklulara da ğıtımı yap ılan yemeklerin günlük kalori miktar ının Sağlık Bakanl ığı ve Bakanl ık taraf ından birlikte kararlaştırılarak asgari beslenme ihtiyac ının belirlendi ği, başvurucunun bar ındırıldığı Ceza İnfaz Kurumunda, belirlenen kalori esas ına göre her gün üç defa yeterli miktarda yeme k verildiği, verilen günlük g ıdan ın kurumda çal ışan görevlilerle ayn ı olduğu, Ceza İnfaz Kurumunun ia şe aç ısından kendi personeliyle tutuklu ve hükümlüler aras ında herhangi bir ayr ım gözetmedi ği ifade edilmi ş; başvurucunun Kurum kantininden istedi ği türden g ıday ı temin etti ği özellikle dile getirilmi ştir. Bu aç ıklamalar do ğrultusunda ba şvurucunun tutuldu ğu koğuşlarda yeterli alan ın olduğu, başvurucuya yeterli ortalama alan ın yan ı s ıra yeterli havaland ırma, g ıda ve beslenme imkânlar ının sağland ığı değerlendirilerek ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun oldu ğu yönünde görü ş bildirilmi ştir. 2. Değerlendirme 19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 47. maddesinin (3), 48. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı uyar ınca bireysel ba şvuruda, kamu gücünün neden oldu ğu iddia edilen ihlale dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı; bireysel ba şvuru kapsam ındaki haklar ın ne şekilde ihlal edildiği ve buna ili şkin gerekçe ile deliller aç ıklanmal ıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20). 20. Bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'ya uygunlu ğunun ve müdahale gerekçelerini n denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple başvurucunun başvurusunun esas ını ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialar ını gerekçelendirmesi , buna ilişkin olay ve olgular ı aç ıklamas ı ve delillerini sunmas ı zorunludur (Cemal Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021, 24). 21. Anayasa Mahkemesinin ba şvurucunun yerine geçerek ihlal iddialar ını gerekçelendirme, olay ve olgular ı ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümlülü ğü Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 6bulunmamaktad ır. Söz konusu yükümlülükler ba şvurucuya aittir. Ba şvurucunun an ılan yükümlülüklere uymamas ı hâlinde şikâyetlerini temellendiremedi ği için başvurusu aç ıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ili şkin incelemesini her başvurunun somut ko şullar ında yapar. Ku şkusuz bu yükümlülüklere ba şvurucunun elinde olmayan nedenlerle uymamas ının ikna edici gerekçelerini Anayasa Mahkemesine sunmas ı ya da Anayasa Mahkemesinin bu durumu i şin niteliğinden anlamas ı hâli müstesnad ır (Cema l Günsel , 25, 26). 22. Somut olayda ba şvurucu, birden fazla uygulamayla ilgili farkl ı temel hak ve hürriyetlerinin ihlal edildi ği iddias ıyla önce İnfaz Hâkimli ğine şikâyette bulunmu ş; ard ından bu uygulamalar ı bireysel ba şvuru konusu yapm ıştır. İnfaz Hâkimli ğine sunulan ve ba şvuru formu ve ekinde yer alan şikâyet dilekçesi incelendi ğinde başvurucunun uygulamalardan genel olarak yak ındığı, somut olay veya olgu belirtmedi ği veya iddialar ını delillendirmedi ği görülmüştür. 23. Daha aç ık bir ifadeyle kalabal ık koğuşta tutuldu ğunu ve kendisine yeterli g ıda verilmedi ğini iddia eden ba şvurucunun en çok ki şiyle tutuldu ğu tarihte Bakanl ıkça bildirilen fiziki tutulma ko şullar ının kötü muamele yasa ğı bak ımından aranan asgari e şik seviyesine ulaşmad ığı, dahas ı her bir tutuklu veya hükümlüye Kurumca temin edilen yemek miktar ının İnfaz Kurumu görevlilerine temin edilen miktarla ayn ı olduğunun aç ıkland ığı, başvurucunun ayr ıca kantinden talep etti ği g ıdaya ulaşabildiğinin tespit edildi ği görülmü ştür. Bu durumda yeterli g ıda almad ığını iddia eden ba şvurucunun iddias ını detayland ırarak, somut verilere veya makul delillere dayanarak temellendiremedi ği anlaşılm ıştır. 24. Bununla birlikte ba şvurucu, sosyal programlara kat ılamad ığını, s ınavlara giremediğini, atölyelerde çal ışamad ığını, spor alanlar ını ve mutfak araç veya gerekçelerini kullanamad ığını, haberle şmesinin engellendi ğini, dilekçelerinin gönderilmedi ğini, mektuplar ının okundu ğunu, zorla saç kesimi uygulamas ının yap ıldığını veya gerekmedi ği hâlde say ım yap ılırken ayakta bekletildi ğini, avukat ıyla görüşmelerinin kaydedildi ğini ileri sürmüşse de bu iddialar ıyla ilgili olgulara dayal ı bilgi vermemi ş; tam olarak maruz kald ığı uygulaman ın veya reddedilen talebinin ne oldu ğunu veya hangi tarihte gerçekle ştiğini açıklamam ıştır. Bu bağlamda hangi sosyal programlara kat ılamad ığı, hangi tarihteki s ınava girmesinin engellendi ği, atölyeleri veya spor alanlar ı kullanamamas ıyla ilgili kurum karar ı bulunup bulunmad ığı, hangi tarihte ve kime hitaben yazd ığı dilekçelerinin veya mektuplar ının gönderilmedi ği, kendisinin saç ının zorla kesilip kesilmedi ği gibi olaylar ın detaylar ına ilişkin bir anlat ımı bulunmad ığından ba şvurucunun şikâyetlerinin somutlaştırmad ığı gözlemlenmi ştir. 25. Sonuç olarak ba şvurucunun kendisine dü şen özen yükümlülü ğü çerçevesinde ihlal iddialar ını gerekçelendirmedi ği, buna ili şkin olay ve olgular ı veya delillerini açıklamad ığı gibi bu yükümlülüklere elinde olmayan nedenlerle uymad ığı yönünde de ikna edici bir sebep sunmad ığı tespit edilmi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun iddialar ını temellendiremedi ği değerlendirilmi ştir. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 7B.İnfaz Hâkimli ğine İletilmeyen Şikâyetler Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu, 2018 y ılının May ıs ay ında vücudunda kist tespit edildi ğini, bu rahats ızlığının teşhis ve tedavi edilmesi için birkaç kez hastaneye sevk etme i şlemi yap ılm ışsa da tedavisinin tamamlanmad ığını, dolay ısıyla sağlığa erişiminin geciktirildi ğini belirterek ya şam hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu ayr ıca koğuşunun bağlı olduğu havaland ırma bahçesinde spor yapma imkân ının olmamas ı nedeniyle maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının, mahkemeler d ışındaki kamu kurumlar ına gönderdiği dilekçeleri için el yaz ısı olma ko şulu aranmas ı, aksi hâlde sak ıncal ı bulunarak dilekçelerinin gönderilmemesi nedeniyle dilekçe hakk ının, gözalt ı süresince ailesiyle görüşememesi ve savunma haz ırlamak amac ıyla avukat ıyla İnfaz Kurumundayken telefonla görüşmesine izin verilmemesi nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının, iç çamaşırlar ıyla ç ıplak arama yap ılmas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının, Kurum idaresinin izin verdi ği gazete, kitap veya televizyon kanallar ı haricinde yaz ılı veya görsel basından faydalanamamas ı, radyo kullanmas ına izin verilmemesi ve yabanc ı dildeki yay ınlara ulaşamamas ı nedeniyle ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 28. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 29. Anayasa Mahkemesi 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun 5. maddesinde belirtilen infaz hâkimli ğine şikâyet yolunun bu kapsamda kalan iddialar bak ımından telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğuna karar vermi ştir (İsmail Solmaz, B. No: 2017/15251, 12/2/2020, 104, 105). 30. Somut ba şvuru yönünden an ılan içtihattan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Başvurucunun gözalt ında ailesiyle görü şemediğiyle ilgili iddias ı dışında kalan iddialar ının ceza infaz kurumunda tutulma ko şullar ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda infaz hâkimli ği görev alan ına girdiği anlaşılm ıştır. Başvurucunun infaz hâkimli ğine başvuru yapt ığına ilişkin bilgi ve belge ba şvuru dosyas ında bulunmamaktad ır. 31. Öte yandan ba şvurucunun gözalt ında ailesiyle görü şemediğine ilişkin şikâyetini Anayasa Mahkemesinden önce yetkili yarg ı makamlar ına ilettiğine dair bir aç ıklama mevcut değildir. Bu durumda an ılan şikâyetin Anayasa Mahkemesince bu a şama incelenmesi bireysel başvurunun ikincil niteli ğiyle bağdaşmaz. Dolay ısıyla başvurucunun hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılm ıştır. 32. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/4872 Karar Tarihi : 16/11/2021 8V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1.İnfaz hâkimli ğine iletilen şikâyetler yönünden temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 2. İnfaz hâkimli ğine iletilmeyen şikâyetler yönünden temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 16/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI