TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BARBAROS HAYRETT İN EKİCİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15565) Karar Tarihi: 4/11/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/15565 Karar Tarihi : 4/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : Barbaros Hayrettin EK İCİ Vekili : Av. Hacer EK İCİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutukluluk sürecinde müdafiyle görü şmenin
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BARBAROS HAYRETT İN EKİCİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15565) Karar Tarihi: 4/11/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/15565 Karar Tarihi : 4/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : Barbaros Hayrettin EK İCİ Vekili : Av. Hacer EK İCİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutukluluk sürecinde müdafiyle görü şmenin teknik araçlarla kayda alınmas ı ve infaz memuru taraf ından izlenmesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 7/4/2017 ve 10/5/2018 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Yap ılan inceleme sonucunda ba şvurular aras ında konu ve ki ş i bak ımından irtiba t olmas ı nedeniyle 2018/15565 numaral ı başvuru ile 2018/27247 numaral ı (2017/21484 numaral ı başvuru dosyas ında yap ılan ay ırma işlemi sonras ında oluşan) başvurunun birleştirilmesine ve incelemenin 2018/15565 numaral ı başvuru üzerinden yap ılmas ına karar verilmiştir. 5. Komisyon taraf ından bu kararda incelenen şikâyet haricindeki şikâyetlerin kabu l edilemez oldu ğuna, bu şikâyet yönünden ise ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olmas ı nedeniyle adli yard ım talebinin kabulüne ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca yarg ılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmas ına da karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/15565 Karar Tarihi : 4/11/2020 36. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 10. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında kamu görevlilerinin de bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. 11. Bu kapsamda, hâkim olarak görev yapan ba şvurucu, FETÖ/PDY'nin hiyerar şik yap ılanmas ında yer ald ığı iddias ıyla hakk ında başlatılan soruşturma sonucunda 16/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Milas Sulh Ceza Hâkimli ği 17/7/2016 tarihinde, ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 13. Başvurucu, tutuklama karar ına ve tutuklulu ğun devam ı kararlar ına yapt ığı itirazlar ın sulh ceza hâkimlikleri taraf ından reddedildi ğini bildirmi ştir. 14. Başvurucu, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulundu ğu s ırada avukat ı ile yapt ığı görüşmelerin sesli ve görüntülü olarak kay ıt alt ına al ındığını ve bir görevlinin bu görüşmeleri izledi ğini ileri sürerek söz konusu uygulaman ın hukuka ayk ırı olduğu gerekçesiyle Kar şıyaka İnfaz Hâkimli ğine şikâyette bulunmu ştur. 15. Karşıyaka İnfaz Hâkimli ği 22/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (667 say ılı KHK) hükümlerine de ğinerek itiraz ın değerlendirilmesinin sulh ceza hâkimliklerinin görevinde olduğu gerekçesiyle 6/2/2017 tarihinde görevsizlik karar ı vermiştir. 16. Görevsizlik karar ı üzerine dosyan ın tevzi edildi ği Karşıyaka 4. Sulh Ceza Hâkimliği 13/3/2017 tarihinde şikâyeti reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde İzmir Cumhuriyet Başsavc ılığının 667 say ılı KHK hükmü uyar ınca uygulama yap ılmas ına ilişkin 7/10/2016 tarihli yaz ısına değinilerek uygulaman ın usul ve yasaya uygun oldu ğu sonucuna var ıldığı belirtilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/15565 Karar Tarihi : 4/11/2020 417. Başvurucunun an ılan karara yapt ığı itiraz ı Karşıyaka 5. Sulh Ceza Hâkimli ği karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle 28/3/2017 tarihinde reddetmi ştir. 18. Başvurucu 7/4/2017 tarihinde (2017/21484 say ılı başvuru yönünden) bireysel başvuruda bulunmu ştur. 19.İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 12/5/2017 tarihli iddianameyle ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 20. İzmir 14. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 30/6/2017 tarihinde iddianameyi kabul etmi ş ve Mahkemenin E.2017/545 say ılı dosyas ı üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 21. Başvurucu 10/5/2018 tarihinde (2018/15565 say ılı başvuru yönünden) bireysel başvuruda bulunmu ştur. 22. Mahkeme 27/12/2018 tarihinde, ba şvurucunun FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan 7 y ıl 11 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 23. Başvurucu taraf ından mahkûmiyet karar ına karşı yap ılan istinaf ba şvurusu İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi taraf ından 20/5/2019 tarihinde esastan reddedilmi ştir. 24. Başvurucu karar ı temyiz etmi ş, an ılan karar Yarg ıtay 16. Ceza Dairesi taraf ından 13/2/2020 tarihinde onanarak kesinle şmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 25.İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Emre Ayhan , B. No: 2016/80704, 13/2/2020, 32-57; Yasin Akdeniz , B. No: 2016/22178, 26/2/2020, 27-51. V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 4/11/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu, tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumunda avukat ı ile yapt ığı görüşmelerin silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine ayk ırı olarak teknik araçlarla kayda al ınmas ı ve bu s ırada bir görevlinin görü şmeyi izlemesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 28. Bakanl ık görüşünde öncelikle ba şvurucunun 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi kapsam ında aç ılacak tazminat davas ı yolunu tüketmeden bireysel ba şvuru yapt ığı belirtilerek ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Bakanl ık, başvurucunun 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nda öngörülen ba şvuru yollar ını tüketmedi ğini de dile getirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/15565 Karar Tarihi : 4/11/2020 529. Bakanl ık ayr ıca KHK ile getirilen bu düzenlemenin yeterli güvenceleri bünyesinde ta şıdığını ve denetim mekanizmalar ını ortaya koydu ğunu belirtmi ştir. Bakanl ığa göre düzenlemenin amac ı kamu düzeninin sa ğlanmas ı ve suç i şlenmesinin önlenmesidir. Bakanl ık, başvurucunun üzerine at ılı suçun niteli ği (FETÖ/PDY üyelerinde örgütsel davran ış bilincinin yo ğunluğu ve üyelerin faaliyetlerini gizli icra etmeleri) dikkate al ındığında toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenli ğinin tehlikeye dü şürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir veya talimat verilmesi ya da yorumlar ıyla gizli, aç ık veya şifreli mesajlar iletilmesi şüphesinin varl ığı hâlinde söz konusu tedbirin uyguland ığını belirterek an ılan tedbirin orant ılı ve ölçülü oldu ğunu, dolay ısıyla başvurunun aç ıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. 30. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında başvuru formundakine benzer iddialarda bulunmu ştur. B. Değerlendirme 31. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar başlıklı 19. maddesinin sekizinci fıkras ı şöyledir: "Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti k ısıtlanan kişi, k ısa sürede durumu hakk ında karar verilmesini ve bu k ısıtlaman ın kanuna ayk ırılığı halinde hemen serbest b ırak ılmas ını sağlamak amac ıyla yetkili bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ına sahiptir." 32. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 33. Başvurucunun şikâyetinin özü müdafii ile görü şmesinin teknik araçlarla kayd a alınmas ı, görüşme s ıras ında infaz memurunun haz ır bulunmas ı ve sair k ısıtlamalar nedeniyle etkili bir şekilde tutuklulu ğa itiraz hakk ının engellendi ğine ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun bu bölümdeki iddialar ının Anayasa'n ın 36. maddesinde yer alan güvenceler de dikkate al ınarak Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir ( Yasin Akdeniz, 58). 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Anayasa Mahkemesi benzer şikâyetlerle ilgili olarak yapt ığı inceleme sonunda 4675 say ılı Kanun'un 5. maddesinde düzenlenen infaz hâkimli ğine şikâyet yolunun -bu kapsamda kalan iddialar ı bak ımından- ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hak arama yolu oldu ğunu belirterek ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğu sonucuna varm ıştır (İsmail Solmaz , B. No: 2017/15251, 12/2/2020, 101-107; Emre Ayhan , B. No: 2016/80704, 13/2/2020, 128-138). Somut olayda ba şvurucu, uygulama nedeniyle Kar şıyaka İnfaz Hâkimli ğine şikâyette bulunmu ş ancak Hâkimlik görevsizlik karar ı vermiştir. Görevsizlik karar ından sonra dosyan ın tevzi edildi ği Karşıyaka 4. Sulh Ceza Hâkimli ği uygulaman ın usul ve yasay a uygun oldu ğunu belirtilerek itiraz ı (uygulaman ın sonland ırılmas ı yönündeki talebi) reddetmiştir. Başvurucunun an ılan karara yapt ığı itiraz ın da Kar şıyaka 5. Sulh Ceza Başvuru Numaras ı: 2018/15565 Karar Tarihi : 4/11/2020 6Hâkimliği taraf ından reddedildi ği anlaşılmaktad ır. Başvurucu her ne kadar şikâyetini infaz hâkimliği önünde inceletememi ş ise de bu hususta ba şvurucunun özen yükümlülü ğüne ayk ırı bir davran ışının söz konusu olmad ığı, nihayetinde görevli ve yetkili oldu ğu belirtilen merciler önünde Türk ceza hukuku mevzuat ında öngörülen kanun yollar ını tükettiği görülmektedir (bkz. 14-17). Bu nedenle ba şvurucunun ba şvuru yollar ını tükettiği kabul edilmelidir. Dolay ısıyla aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Genel İlkeler 35. Genel ilkeler için bkz. Yasin Akdeniz , 61-67. b. İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 36. Somut olayda tutuklu olan ba şvurucunun avukat ıyla görüşmelerinin kayda alınmas ı ve bir ceza infaz kurumu görevlisi taraf ından izlenmesi şeklindeki uygulamalar ın bireysel ba şvuruya konu edildi ği görülmektedir. Bu uygulamalar ola ğanüstü hâl döneminde çıkar ılan 667 say ılı KHK'n ın 6. maddesine dayan ılarak Başsavc ılık taraf ından verilen yaz ılı talimat uyar ınca gerçekle ştirilmiştir. 37. Anayasa Mahkemesi uygulaman ın dayana ğı olan 667 say ılı KHK kanunlaştıktan sonra 18/10/2016 tarihli ve 6749 say ılı Kanun'un 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendinin ilgili k ısm ının iptal talebine ili şkin olarak yapt ığı norm denetimi incelemesinde söz konusu k ısıtlaman ın olağan dönemde ölçüsüz bir müdahale oldu ğu sonucuna varmakla birlikte Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yapt ığı incelemede 15 Temmuz darbe te şebbüsü ve sonras ında ülkenin genel ko şullar ına değindikten sonra söz konusu uygulaman ın Türk ceza mevzuat ında yer verilen ve nitelik itibar ıyla ağır suçlardan tutuklu olanlar için öngörülmesi, düzenlemede uygulaman ın ancak belirtilen hususlar ın savc ılık karar ı ile tespitinden sonra mümkün olmas ı şeklinde güvence getirilmi ş olmas ına vurgu yaparak ola ğanüstü dönem şartlar ında tutuklulu ğa itiraz hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü oldu ğu sonucuna varm ış ve uygulaman ın dayanağı olan düzenlemenin iptal talebini reddetmiştir (AYM, E.2016/205, K.2019/63, 24/7/2019, 93-108). 38. Anayasa Mahkemesi söz konusu düzenleme uyar ınca tutuklunun avukat ı ile görüşmesinin s ınırland ırılmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği şikâyetiyle yap ılan bireysel ba şvuruyla ilgili incelemesinde ise FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı bir suçtan tutuklu olan ba şvurucunun müdafiden yararlanma hakk ına yönelik s ınırlamalar ın olağan dönemde tutuklulu ğa itiraz ba ğlam ında Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci fıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu ancak Türk ceza mevzuat ında yeterli güvencelerin sa ğlanm ış olmas ı ve olağanüstü hâlin ko şullar ı (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri, 12-25, 51) dikkate al ındığında Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edilmedi ği sonucuna varm ıştır (ayr ıntılı bilgi için bkz. Yasin Akdeniz , 68-91). 39. Somut olayda ba şvurucu yönünden an ılan kararlardan ayr ılmay ı ve farkl ı değerlendirme yapmay ı gerektiren bir durum söz konusu de ğildir. Başvuru Numaras ı: 2018/15565 Karar Tarihi : 4/11/2020 740. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci fıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklulu ğun hukukili ğine etkili bir şekilde itiraz edilememesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/11/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş