TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RIDVAN GÖKGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/73548) Karar Tarihi: 10/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Yakup MAC İT Başvurucu : Rıdvan GÖKGÖZ Vekilleri : Av. Necati CEYHAN Av. Tuğba İKİZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar verilmesi nedeniyle mahkem
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RIDVAN GÖKGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/73548) Karar Tarihi: 10/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Yakup MAC İT Başvurucu : Rıdvan GÖKGÖZ Vekilleri : Av. Necati CEYHAN Av. Tuğba İKİZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar verilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/12/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirilmesine gerek olmad ığı belirtilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, İstanbul 10. İcra Müdürlü ğünün E.2012/2462 say ılı dosyas ında yürütülen icra takibi kapsam ında sat ışına karar verilen ta şınmazla ilgili olarak İstanbul 19. İcra Hukuk Mahkemesinde ihalenin feshi davas ı açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 39.İstanbul 19. İcra Hukuk Mahkemesi 27/6/2014 tarihinde dosya üzerinden yapt ığı incelemede, ta şınmaz ın ihalesinin İstanbul Anadolu 20. İcra Müdürlü ğünün E.2012/2262 Talimat say ılı dosyas ından gerçekle ştirildiğini, uyuşmazl ığın çözümünde istinabe olunan icra dairesinin ba ğlı bulundu ğu icra mahkemesinin ( İstanbul Anadolu İcra Mahkemesi) yetkili olduğunu belirtmi ş, kesin olarak yetkisizli ğine hükmetmi ştir. 10. Yetkisizlik karar ı 26/2/2015 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, başvurucu ayn ı tarihte dosyan ın yetkili ve görevli icra hukuk mahkemesine gönderilmesini talep etmi ştir. 11. Dosyan ın gönderildi ği İstanbul Anadolu 4. İcra Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 1/7/2015 tarihli karar ında, ihaleye fesat kar ıştırıldığına dair iddian ın kan ıtlanamad ığını belirterek davay ı reddetmi ştir. 12. Temyiz üzerine Yarg ıtay 12. Hukuk Dairesinin (Daire) 10/12/2015 tarihli karar ında, 9/6/1932 tarihli ve 2004 say ılı İcra ve İflas Kanunu'nun 134. maddesi hükmüne göre kesin olarak verilen yetkisizlik karar ına ilişkin olarak yetkili mahkemeye gönderme talebinde bulunma süresinin karar ın verildi ği 27/6/2014 tarihinden ba şlayacağı, başvurucunun karar tarihinden itibaren kanunda öngörülen iki haftal ık süre dolduktan sonra 26/2/2015 tarihinde gönderme talebinde bulundu ğu, 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 20. maddesi uyar ınca resen davan ın aç ılmam ış say ılmas ına kara r verilmesi gerekti ği belirtilerek hüküm bozulmu ştur. 13. Bozma karar ına uyan Mahkeme 17/3/2016 tarihli karar ında, bozma gerekçesini tekrarlayarak davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar vermi ştir. 14. Başvurucu karar ı temyiz etmi ş, Daire 22/6/2016 tarihli karar ıyla hükmü onam ıştır. 15. Karar düzeltme talebi, Dairenin 3/11/2016 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 16. Ret karar ı 6/12/2016 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, 30/12/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hükümleri 17. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 20. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "(1) Görevsizlik veya yetkisizlik karar ı verilmesi hâlinde, taraflardan birinin, bu karar verildiği anda kesin ise bu tarihten, süresi içinde kanun yoluna ba şvurulmayarak kesinleşmiş ise karar ın kesinleştiği tarihten; kanun yoluna ba şvurulmuşsa bu başvurunun reddi karar ının tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde karar ı veren mahkemeye başvurarak, dava dosyas ının görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir. Aksi takdirde, bu mahkemece davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar verilir." 18. 6100 say ılı Kanun'un 91. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 4"Süreler, taraflara tebli ğ tarihinden veya kanunda öngörülen hâllerde, tefhim tarihinden itibaren i şlemeye ba şlar." 19. 2004 say ılı Kanun'un 134. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "İhalenin feshine ili şkin şikâyet görevsiz veya yetkisiz icra mahkemesi veya mahkemey e yap ılırsa, icra mahkemesi veya mahkeme evrak üzerinde inceleme yaparak ba şvuru tarihinden itibaren en geç on gün içinde görevsizlik veya yetkisizlik karar ı verir. Bu kararlar kesindir." 20. 2004 say ılı Kanun'un 360. maddesi şöyledir: "Haczedilen mallar ba şka bir yerde bulundu ğu takdirde sat ış, istinabe suretiyle yap ılır. Art ırma ve ihaleye mütedair ihtilaflar istinabe olunan icra dairesinin tabi bulundu ğu icra mahkemesince hallolunur." 2. Anayasa Mahkemesi Karar ı 21. Başvuru konusu davaya benzer bir olayla ilgili olarak yerel bir mahkeme taraf ından somut norm denetimi yoluyla Anayasa Mahkemesinin gündemine ta şınan davada, 6100 say ılı Kanun'un 20. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesinde yer alan "...bu karar verildi ği anda kesin ise bu tarihten... " ibaresinin Anayasa'n ın 36. maddesine ayk ırılığı ileri sürülmü ştür. Anayasa Mahkemesi; yerel mahkemeler taraf ından kesin olarak verilen görevsizlik ve yetkisizlik karar ını öğrenme imkân ı olmayan taraf ın dava dosyas ının görevli veya yetkili mahkemeye süresinde gönderilmesini talep etme imkân ını bulamamas ı nedeniyle davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar verilece ğini, bu nedenle usul hukuku anlam ında hak kay ıplar ının yaşanacağını, davac ının yeniden harç ödemek suretiyle tekrar dava açmak zorunda b ırak ılmas ının yan ında zaman a şımının kesilmesi, hak dü şürücü sürenin korunmas ı gibi haklar ın da sona erece ğini belirtmi ştir. Bu aç ıdan taraflar ın henüz varl ığından haberdar olmad ıklar ı görevsizlik ya da yetkisizlik karar ının verildiği tarihten itibaren iki haftal ık süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye ba şvurmad ıklar ından bahisle davan ın açılmam ış say ılmas ına karar verilmesinin sonuçlar ının hak arama özgürlü ğünü ölçüsüz bir şekilde s ınırland ırdığını belirterek an ılan hükmün Anayasa'n ın 36. maddesine ayk ırı olduğuna karar vermi ş ve Kanun'da yer alan " ...bu karar verildi ği anda kesin ise bu tarihten... " ibaresini iptal etmi ştir (AYM E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016). B. Uluslararas ı Hukuk 1.İlgili Sözle şme 22. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından davas ının ...görülmesini istemek hakk ına sahiptir..." Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 52. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 23. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının aç ık bir biçimde mahkeme veya yarg ı merciine eri şim hakk ından söz etmese de maddede kullan ılan terimler bir bütün olarak dikkate al ındığında mahkemeye erişim hakk ını da garanti alt ına ald ığı sonucuna ula şıldığını belirtmiştir (Golder/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, 28-36). A İHM'e göre mahkemeye eri şim hakk ı Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında mündemiçtir. Bu ç ıkarsama Sözle şmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen geni şletici bir yorum olmay ıp Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesindeki lafz ın Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek birlikte okunmas ına dayanmaktad ır. Sonuç olarak Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialar ını mahkeme önüne getirme hakk ına sahip olmas ını kapsamaktad ır (Golder/Birle şik Krall ık, 36). 24. AİHM; mahkeme hakk ının bir unsurunu te şkil eden mahkemeye eri şim hakk ının mutlak olmad ığını, doğası gereği devletin düzenleme yapmas ını gerektiren bu hakk ın belli ölçüde s ınırlanabilece ğini kabul etmektedir. Ancak A İHM; bu s ınırlamalar ın kişinin mahkemeye eri şimini hakk ın özünü zedeleyecek şekilde ve geni şlikte k ısıtlamamas ı ve zay ıflatmamas ı gerektiğini ifade etmektedir. A İHM'e göre me şru bir amaç ta şımayan ya da uygulanan araç ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir orant ılılık ilişkisi kurmayan sınırlamalar Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ıyla uyumlu olmaz ( Sefer Y ılmaz ve Meryem Y ılmaz/Türkiye , B. No: 611/12, 17/11/2015, 59; Eşim/Türkiye , B. No: 59601/09, 17/9/2013, 19; Edificaciones March Gallego S.A./ İspanya , B. No: 28028/95, 19/2/1998, 34). 25. AİHM, dava hakk ını süre s ınırına bağlayan iç hukuk hükümlerini n yorumlanmas ının öncelikli olarak kamu otoritelerinin ve özellikle mahkemelerin görevi olduğunu belirtmekte ve A İHM'in rolünün bu yorumun etkilerinin Sözle şme ile uyumlu olup olmad ığının tespitiyle s ınırlı olduğunu ifade etmektedir. Süre s ınırı getiren kurallar ın uygun adalet yönetiminin güvence alt ına al ınmas ı amac ına dayand ığına işaret eden A İHM, bu kurallar ın veya bunlar ın uygulanmas ının ilgililerin ula şılabilir ba şvuru yollar ına müracaatlar ını engelleyecek mahiyette olmamas ı gerektiğini değerlendirmektedir. A İHM, bu bağlamda her bir olay ın somut ba şvuru yolunun özellikleri ışığında ve Sözle şme'nin 6. maddesinin birinci f ıkras ının amaç ve hedefleri çerçevesinde de ğerlendirilmesi gerekti ğinin altını çizmektedir ( Eşim/Türkiye, 20). V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 10/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu, icra takibinde sat ışına karar verilen ta şınmazla ilgili açt ığı ihaleni n feshi davas ında verilen yetkisizlik karar ı kendisine tebli ğ edilmeden iki haftal ık sürenin başlatılarak davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar verilmesi nedeniyle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş; yeniden yarg ılama karar ı verilmesini talep etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 6B. Değerlendirme 28. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının bir unsuru olan mahkemeye eri şim hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 31.Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Sözleşme'yi yorumlayan A İHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 32. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 33. Yetkisizlik karar ı üzerine süresinde mahkemeye ba şvurulmad ığı gerekçesiyle davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar verilmesinin mahkemeye eri şim hakk ına bir müdahale teşkil ettiği aç ıktır. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 34. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 7"Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 35. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin somut ba şvuruya ili şkin olarak Anayasa n ın 13. maddesinde düzenlenmi ş olan kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama koşullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 36. Başvuru konusu olayda, her ne kadar Anayasa Mahkemesinin 10/2/2016 tarihli ve E.2015/96, K.2016/9 say ılı karar ıyla 6100 say ılı Kanun'un 20. maddesinin ba şvuru konusu olayda uygulanan "...bu karar verildi ği anda kesin ise bu tarihten..." ibaresi Anayasa'n ın 36. maddesine ayk ırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmi ş ise de iptal karar ının 23/2/2016 tarihli ve 29633 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanmas ından dokuz ay sonra 23/11/2016 tarihinde yürürlüğe girdiği anlaşılm ıştır. Dolay ısıyla dava tarihinde yürürlükte olan 6100 say ılı Kanun'un iptal edilmeden önceki 20. maddesine dayan ılarak verilen davan ın aç ılmam ış say ılmas ına ilişkin kararla mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni temelinin bulunduğu sonucuna var ılm ıştır. ii. Meşru Amaç 37. Anayasa'n ın 36. maddesinde, hak arama özgürlü ğü güvence alt ına al ınm ıştır. Maddede, hak arama özgürlü ğü için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş haklar ın da hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ı bulunduğu kabul edilmektedir. Ayr ıca hakk ı düzenleyen maddede herhangi bir s ınırlama nedenine yer verilmemi ş olsa da Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak bu haklar ın s ınırland ırılmas ı mümkün olabilir (AYM, E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016, 10). 38. Yarg ılamada taraflara belirli usule ili şkin güvenceler sa ğlayan adil yarg ılanma hakk ının önemli unsurlar ından biri de makul sürede yarg ılanma hakk ıdır. Anayasa'n ın 141. maddesinde "Davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı yarg ının görevidir." denilmek suretiyle davalar ın makul bir süre içinde bitirilmesi gereklili ği aç ıkça ifade edilmi ştir. Bu ilke gere ğince devlet, yarg ılamalar ın gereksiz yere uzamas ını engelleyecek etkin çareler olu şturmak zorundad ır. Bu bağlamda hukuk sisteminin ve özellikle yarg ılama usulünün yarg ılamalar ın makul süre içinde bitirilmesini olanakl ı kılacak şekilde düzenlenmesi ve davalar ın nedensiz olarak uzamas ına yol açacak usul kurallar ına yer verilmemesi, mahkemelerin nicelik ve nitelik bak ımından yeterli miktarda insan kayna ğı, araç ve gereçlerle donat ılmas ı makul sürede yarg ılanma ilkesinin bir gere ğidir (AYM, E.2013/4, K.2013/35, 28/2/2013). Dolay ısıyla yarg ılamalar ın makul sürede tamamlanmas ı amac ıyla mahkemeye eri şim hakk ına müdahalede bulunulmas ı mümkündür. 39. Mahkemece yetkisizlik karar ının verildiği tarihten itibaren iki haftal ık süre içinde dosyan ın yetkili mahkemeye gönderilmesi için taraflarca talepte bulunulmad ığı belirtilerek davan ın aç ılmam ış say ılmas ına karar verilmi ştir. Dosyan ın yetkili mahkemeye gönderilmesine ili şkin talebin belli bir süreye ba ğlanmas ıyla ilgili kural ın amac ı, taraflar ı Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 8davalar ını takip etmeye zorlamak ve bu suretle yarg ılaman ın gereksiz yere sürüncemede kalmas ını önlemektir. Davan ın aç ılmam ış say ılmas ına ilişkin bu düzenlemenin yarg ılaman ın makul süre içinde tamamlanmas ını temine yönelik bir çare oldu ğu aç ıktır. Dolay ısıyla somut olaydaki müdahalenin me şru bir amaca dayand ığı anlaşılmaktad ır. iii. Ölçülülük (1) Genel İlkeler 40. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 41. Yarg ısal sürelerin i şlemeye ba şlad ığı an ın tespiti mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülülü ğü bak ımından büyük önem ta şımaktad ır. Bu kapsamda sürenin hak sahibinin henüz dava hakk ının doğduğundan haberdar olmad ığı ve somut ko şullar çerçevesinde haberdar oldu ğunun kabulünü hakl ı kılan nedenlerin bulunmad ığı bir dönemde işlemeye ba şlamas ı dava hakk ının varl ığını anlams ız k ılabileceğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir ( Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). 42. Usulüne uygun i şlemlerin, kendilerine ba ğlanan hukuki sonuçlar ı doğurabilmesi için muhatab ına bildirilmesi gerekir. Tebligat ın usulüne uygun olarak olmas ı, Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olan iddia ve savunma hakk ının tam olarak kullan ılabilmesinin ve bireylere tan ınan hak arama hürriyetinin önemli güvencelerinden biridir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 43. Somut olayda, ihalenin feshi davas ında İstanbul 19. İcra Hukuk Mahkemesi dosya üzerinden yapt ığı inceleme sonucu kesin olarak yetkisizli ğine karar vermi ş; yetkisizlik üzerine dosyan ın geldiği Mahkeme ise 6100 say ılı Kanun'un 20. maddesi uyar ınca karar ın verildiği tarihten itibaren iki hafta içinde taraflardan birinin dosyan ın yetkili ve görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmedi ği gerekçesiyle davan ın aç ılmam ış say ılmas ına hükmetmi ştir. Davan ın aç ılmam ış say ılmas ına ilişkin karar ın yarg ılaman ın sürüncemede bırak ılmas ının önlenmesi ve makul sürede tamamlanmas ı amac ına yönelik olarak elveri şli ve gerekli oldu ğu değerlendirilebilir ancak gözönüne al ınmas ı gereken as ıl husus müdahalenin orant ılı olup olmad ığıdır. 44. Başvurucunun yetkisizlik karar ının varl ığından 26/2/2015 tarihinde karar ın kendisine tebli ğ edilmesiyle haberdar oldu ğu anlaşılmaktad ır. 45. Buna göre somut davada, dosya üzerinden yap ılan inceleme sonucu verilen kesin nitelikteki yetkisizlik karar ının başvurucuya tebli ğ edildiği 26/2/2015 tarihi yerine karar ın verildiği 27/6/2014 tarihi esas al ınarak iki haftal ık sürenin bu tarihten ba şlatılmas ı ve bu suretle ba şvurucunun haberdar olmad ığı bir karar ın hukuki sonuçlar ından sorumlu Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 9tutularak süresi içinde talepte bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın aç ılmam ış say ılmas ına kara r verilmesinin ba şvurucunun mahkemeye ula şma imkân ını ortadan kald ırdığı, bizatihi kanun hükmünden kaynaklanan uygulamayla mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin orant ısız olduğu ve ba şvurucu üzerinde a şırı bir külfet meydana getirdi ği sonucuna ulaşılm ıştır. 46. Nitekim Anayasa Mahkemesi de konuyla ilgili itiraz ba şvurusunda, 6100 say ılı Kanun'un 20. maddesinde geçen " ...bu karar verildi ği anda kesin ise bu tarihten..." ibaresinin bireylerin hak arama özgürlü ğünü amac ını aşacak şekilde s ınırland ırdığını belirterek iptaline karar vermi ştir (bkz. 21). 47. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının bir unsuru olan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 48. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 49. Başvurucu, yeniden yarg ılama karar ı verilmesi talebinde bulunmu ştur. 50. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 51. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 1052.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 53. İncelenen ba şvuruda, mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 54. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili Mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 55. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının bir unsuru olan mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlali sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul Anadolu 4. İcra Huku k Mahkemesine (E.2016/125, K.2016/154), bilgi için ilgili Yarg ıtay 12. Hukuk Dairesine GÖNDER İLMESİNE, D. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2016/73548 Karar Tarihi : 10/6/2020 11E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL