TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FİKRET KAVAFO ĞLU VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2016/39252) Karar Tarihi: 10/12/2019 Başvuru Numaras ı: 2016/39252 Karar Tarihi : 10/12/2019 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Eşref Uğur ŞENOL Başvurucular : Fikret KAVAFO ĞLU ve Di ğerleri [Bkz. Ekli Tablo] I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz ın imar plan ında kamu hiz
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FİKRET KAVAFO ĞLU VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2016/39252) Karar Tarihi: 10/12/2019 Başvuru Numaras ı: 2016/39252 Karar Tarihi : 10/12/2019 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Eşref Uğur ŞENOL Başvurucular : Fikret KAVAFO ĞLU ve Di ğerleri [Bkz. Ekli Tablo] I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tabloda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının, 2016/39252 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular ın maliki oldu ğu başvuruya konu ta şınmaz 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Başvurucular, bu ta şınmaz ın kamulaştırılmas ı istemiyle Belediyeye ba şvurmuş fakat bu yoldan bir sonuç elde edememişlerdir. Başvuru Numaras ı: 2016/39252 Karar Tarihi : 10/12/2019 39. Başvurucular, bunun üzerine imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılan taşınmaz ın rayiç bedelinin ödenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg ı davas ı açm ışlard ır. 10. Derece mahkemelerince uyu şmazl ığın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına hükmedilmi ştir. Kararda 7/9/2016 tarihinde yürürlü ğe giren 20/8/2016 tarihli ve 6745 say ılı Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'na birtak ım hükümler eklendi ği vurgulanm ıştır. Bu ba ğlamda uygulama imar planlar ında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayr ılan taşınmazlar ın kamula ştırılmas ı için öngörülen be ş yıllık sürenin 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. madde gere ğince bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ba şlayacağı ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten önce açılan ancak henüz karara ba ğlanmayan veya karar ı kesinleşmeyen davalara da bu madde hükümlerinin uygulanaca ğı belirtilmi ştir. 11. Başvurucular, nihai karar ın tebliği üzerine bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk için bkz. ( Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29). V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Mahkemenin 10/12/2019 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 14. Başvurucular; ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiğini, bu müdahale sebebiyle ta şınmaz ını dilediği gibi kullanamad ığını belirtmişlerdir. Ba şvurucular, ta şınmaz ının kamula ştırılmamas ının mülkiyet hakk ının ihlaline yol açt ığını ifade etmi şlerdir. Ba şvurucular bunun yan ında dava sürecinde yap ılan yasal de ğişikliklerin geriye yürütülmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı, eşitlik ilkesi ve hak arama hürriyetinin ihlal edildi ğini de ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 15. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular; mülkiyet hakk ı d ışında adil yarg ılanma hakk ı, eşitlik ilkesi ve hak arama özgürlü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmektedirler. Ancak somut olayda e şitlik ilkesinin ihlaline yol açabilecek farkl ı muamelenin varl ığı başvurucular taraf ından temellendirilmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/39252 Karar Tarihi : 10/12/2019 417. Diğer taraftan ba şvurucular ın as ıl şikâyetinin imar uygulamas ında kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ı sebebiyle maliki olduklar ı taşınmazdan diledi ği gibi yararlanamad ıklar ına, taşınmaz ı kullanamad ıklar ına ve onu tasarruf edemediklerine yönelik olduğu anlaşılmakla ba şvurucular ın bütün şikâyetleri mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 18. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden19. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili ş ikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 20.Hüseyin Ünal karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın, başvurucu adına tapuda kay ıtlı olduğundan dolay ı Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmi ştir (Hüseyin Ünal, 37). Bu ta şınmaz ın uygulama imar plan ında kam u hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ş, söz konusu müdahalenin niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Hüseyin Ünal, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri ile 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddeye dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığını değerlendirmi ş, ayr ıca taşınmaz ın kamu hizmetine tahsis edilmesine yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğu aç ıklanm ıştır (Hüseyin Ünal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say ılı karar ı ile an ılan madde iptal edilmi ştir. Bu çerçevede ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede ise uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş yıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamulaştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yükledi ği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozulduğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabul edilmi ştir (Hüseyin Ünal, 51-62). 22. Somut ba şvuruda da ba şvuruculara ait ta şınmaz ın uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş yılı aşkın bir süreden beri kamula ştırılmad ığı ve kendilerine herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü de ğildir. 23. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 24. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı ve (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/39252 Karar Tarihi : 10/12/2019 5 (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 25. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu şlard ır. 26. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmi ştir ( Aligü l Alkaya ve di ğerleri , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 27. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 28. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin 1 numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. (Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri , 57-59, 66-67). 29. Somut olayda ba şvuruculara ait ta şınmaz imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Müdahalenin temeli olan ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmetine ayr ılmas ı idari bir i şlem niteli ğindedir. Ba şvurucular ın mülkiyet hakk ı idari bir i şlem nedeniyle ihlal edilmiştir. Ancak idare aleyhine aç ılan tam yarg ı davas ında da ma ğduriyet giderilememi ştir. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından da kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/39252 Karar Tarihi : 10/12/2019 630. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktar ının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla şmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 31. Yeniden yarg ılama yap ılmak üzere dosyan ın yetkili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu aç ısından yeterli bir giderim sa ğlad ığı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 32. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen harçlar ın ayr ı ayr ı olmak üzere, vekâlet ücretlerinin de ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli tabloda belirtilen mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, E. Ekli tabloda belirtilen harçlar ın BA ŞVURUCULARA AYRI AYRI ÖDENMES İNE, F. Ekli tabloda belirtilen vekâlet ücretlerinin BA ŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2016/39252 Karar Tarihi : 10/12/2019 7H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/12/2019 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ