TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR ERDEM CANER BENER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13422) Karar Tarihi: 22/1/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 18/2/2021-31399 Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Basri BA ĞCI Raportör :
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR ERDEM CANER BENER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13422) Karar Tarihi: 22/1/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 18/2/2021-31399 Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Basri BA ĞCI Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Erdem Caner BENER Vekili : Av. Cavit ÇALI Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; özlük haklar ına ilişkin olarak aç ılan davada aç ık takdir hatas ı ile karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının, hak edilen tazminat ı alamama nedeniyle de mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca makul sürede yarg ı lanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar yönünden ay ırma karar ı verilerek 2018/29704 ba şvuru numaral ı dosya ile kabul edilemezlik karar ı verilmiş, başvurucunun di ğer ihlal iddialar ına ilişkin k ısm ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 35. Birinci Bölüm taraf ından 14/10/2020 tarihinde yap ılan toplant ıda, verilecek karar ın Bölümlerin önceden vermi ş olduğu kararlarla çeli şebileceği anlaşıldığından başvurunun Genel Kurul taraf ından karara ba ğlanmas ı gerekli görülmü ş ve başvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 28. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca Genel Kurula sevkine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu, Türk Silahl ı Kuvvetleri (TSK) bünyesinde tümamiral rütbesiyle görev yapmakta iken kendi iste ği ile 23/6/2014 tarihinde emekli olmu ştur. 8. Başvurucu, emekli maa şının hesaplanmas ında rütbesinin kar şılığı ola n kadrosuzluk tazminat ının dikkate al ınmad ığını ve bu nedenle eksik ödeme yap ıldığını belirterek an ılan tazminat ın taraf ına ödenmesi istemiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) başvuruda bulunmu ştur. 9. SGK 1/4/2015 tarihli i şlem ile talebi reddetmi ştir. 10. Başvurucu, dava dilekçesinde tümamiral rütbesinde görev yapmaktayken kendi isteğiyle 23/6/2014 tarihinde emekli oldu ğunu ifade etmi ş; 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silâhl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 49. maddesinin (f) bendi gere ğince rütbe bekleme süresini doldurmadan kendi iste ğiyle emekli olanlar ın kadrosuzluk tazminat ı almaya hak kazand ığını ileri sürmü ştür. SGK'ya yapt ığı başvurunun reddine ili şkin işlemin hukuka ayk ırı olduğunu belirterek i şlemin iptali istemiyle Ankara 7. İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde iptal davas ı açm ıştır. 11. Mahkeme 28/1/2016 tarihli karar ıyla davay ı reddetmi ştir. Ret gerekçesinde öncelikle 926 say ılı Kanun'un konuya ili şkin hükümlerine yer verilmi ştir. Kadrosuzluk tazminat ının al ınabilmesi için üç ko şul olduğu, bunlar ın da 8/6/1949 tarihli ve 5434 say ılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sand ığı Kanunu hükümlerine göre emeklilik hakk ını elde etmi ş olmak, k ıdemli albay olmak ve kendi iste ğiyle emekli olmak oldu ğu vurgulanm ıştır. Başvurucunun bu üç ko şuldan k ıdemli albay olma şart ını taşımad ığının anlaşıldığı belirtilmiştir. Başvurucunun tümamiral rütbesine ait bekleme süresini doldurmadan kendi isteğiyle emekli oldu ğu hat ırlat ılm ıştır. Başvurucunun an ılan tazminat için kanunda öngörülen ko şulu taşımad ığı ifade edilerek ret gerekçesi olu şturulmuştur. 12. Başvurucu; tümamiral rütbe kar şılığı d ışında alt rütbesi olan tu ğamiral rütbesinin rütbe bekleme süresini tamamlad ığını, bu konuda kazan ılm ış hakk ı olduğunu belirterek en az ından tuğamiral rütbe kar şılığı olan kadrosuzluk tazminat ının verilmesi gerektiğini ileri sürerek temyiz talebinde bulunmu ştur. Dan ıştay Onbirinci Dairesinin 21/12/2016 tarihli karar ıyla mahkeme hükmü onanm ış ve karar düzeltme istemi ayn ı Dairenin 17/1/2018 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 13. Başvurucu, nihai hükmü 29/3/2018 tarihinde tebellü ğ etmesinin ard ından 19/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 14. Başvurucu, benzer yönde oldu ğunu ileri sürdü ğü Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin (AY İM) 21/12/2006 tarihli oyçoklu ğuyla verdi ği karar ı dosya kapsam ında Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 4ibraz etmi ştir. Söz konusu kararda tümgeneral rütbesindeyken kendi iste ğiyle emekli ola n kişiye önce kadrosuzluk tazminat ı ödenmiş, daha sonra idare taraf ından yap ılan ödeme iptal edilerek önceden ödenen tutar ın ayl ıktan kesilme suretiyle tahsili yolunda i şlem tesis edilmiştir. İşlemin iptali istemiyle aç ılan davada AY İM, davac ının kendi iste ği üzerine emekliye sevk edilmesinin emekli oldu ğu tümgeneral rütbesi için öngörülen kadrosuzluk tazminat ından yoksun kalmas ına neden oldu ğunu ifade etmi ştir. Ancak AY İM, kanun koyucunun özlük haklar ına ilişkin düzenlemelerinin sistemati ği, kadrosuzluk tazminat ının getirilme amac ı ve hakkaniyet kural ının birlikte de ğerlendirilmesinden rütbe bekleme süresini tamamlad ığı tuğgeneral rütbesi için öngörülen kadrosuzluk tazminat ına hak kazand ığını belirtmiş; bu nedenle kadrosuzluk tazminat ı ödenmemesi yönünde tesis edilen i şlemin hukuka uyarl ı olmad ığı sonucuna vararak i şlemin iptaline karar vermi ştir. 15. 21/1/2017 tarihli ve 6771 say ılı Kanun ile Anayasa'ya eklenen geçici 21. maddenin birinci f ıkras ının (E) bendiyle AY İM kald ırılm ış ve görev alan ına giren i şler, idare mahkemelerinde görülmeye ba şlanm ıştır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk16. 926 say ılı Kanun'un "Genaral ve amiral miktarlar ı" kenar ba şlıklı 49. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: f) (Değişik: 9/8/1993 - KHK - 499/9 md.) Bekleme süreleri sonunda terfi ettirilemeyen general ve amiraller emekliye sevk edilirler. Bunlardan:I Bekleme ve görev süresi sonunda emekliye sevk edilen veya bu süreler içerisinde kendi iste ği üzerine emekliye ayr ılan orgeneral-oramiraller, II Bekleme süresi sonunda, kadrosuzluk sebebiyle terfi ettirilemeyerek emekliye sevk edilen general ve amiraller, III Bu maddenin (d) bendi gere ğince ayn ı rütbede hizmete devam ettirilerek kadrosuzluk nedeniyle, bir üst rütbeye terfi ettirilmeyip emekliye sevk edilen general ve amiraller, IV 47 nci maddenin (f) bendine göre korgeneral-koramiralli ğe yükselemeyen v e bekleme süresi sonunda emekliye sevk edilen tümgeneral-tümamiraller, V Yaş haddinden emekliye ayr ılan general-amiral ve albaylar ile, VI Kadrosuzluk nedeniyle ya ş haddinden önce emekliye sevk edilen albay, yarbay, binbaşı ve yüzba şılara, emekliye sevk edildikleri tarihi takip eden ayba şından itibaren , orgeneral ayl ığının (ek gösterge dahil); yüzba şılara % 30'u, binba şılara % 50'si, yarbaylar a % 55'i, albaylara % 70'i, tu ğgeneral-tu ğamirallere %75'i, tümgeneral-tümamirallere %80'i, korgeneral-koramirallere % 90' ı, orgeneral-oramirallere % 100'ü oran ında kadrosuzluk tazminat ı rütbelerinin ve makam ının yaş haddinden az olmamak üzere 65 ya şına kadar olan sürede Emekli Sand ığınca ödenir. Ancak bu suretle verilecek emekli ayl ığı ve kadrosuzluk tazminat ının toplam ı, Silahl ı Kuvvetlerde görevli ayn ı rütbedeki bütün emsalinden en az istihkak, tazminat ve ayl ık alan ın eline geçenden fazla olamaz. Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 517. 926 say ılı Kanun'un geçici 30. maddesi şöyledir: Bu Kanunun ek 5 inci maddesi kapsam ında kadrosuzluk tazminat ı almaya hak kazanm ış olanlar hariç olmak üzere, 5434 say ılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sand ığı Kanunu hükümlerine göre emeklilik hakk ını elde etmi ş olan k ıdemli albaylardan kendi iste ği ile emekli olanlara da yeni bir düzenleme yap ılıncaya kadar, 49 uncu maddenin (f) bendi esaslar ına göre kadrosuzluk tazminat ı ödenir.'' B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 18. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da ceza i alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, kamuya aç ık olarak ve makul bi r süre içinde, görülmesini isteme hakk ına sahiptir." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 19. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) adil yarg ılanma hakk ının hukukun üstünlüğünün Sözle şmeci devletlerin ortak miras ı olduğunu belirten Sözle şme nin ön sözüyle birlikte yorumlanmas ı gerektiğini belirtmektedir. Hukukun üstünlü ğünün temel unsurlar ından biri, hukuki durumlarda belirli bir istikrar ı garanti alt ına alan ve kamuoyunun mahkemelere olan güvenine katk ıda bulunan hukuki güvenlik ilkesidir. Toplumun yarg ısal sisteme olan güveni hukuk devletinin esasl ı unsurlar ından biri olmas ına rağmen birbirinden farkl ı yarg ı kararlar ının devaml ılık arz etmesi, bu güveni azaltacak nitelikte bir hukuki belirsizlik durumu yaratabilecektir ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye [BD], B. No: 13279/05, 20/10/2011, 57). 20. Diğer yandan bireylerin makul güvenlerinin korunmas ı ve hukuki güvenlik ilkesi, içtihad ın değişmezliği şeklinde bir hak bah şetmemektedir ( Unédic/Fransa , B. No: 20153/04, 18/12/2008, 74; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, 58). Mahkemelerin yorumlar ında dinamik ve evrilen bir yakla şımın sürdürülememesi reform ya da geli şimi engelleyece ğinden kararlardaki de ğişim, adaletin iyi idaresine ayk ırılık teşkil etmez (Atanasovski/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti , B. No: 36815/03, 14/1/2010, 38). 21. Yüksek mahkemelerin oynamas ı gereken rol tam da yarg ı kararlar ında doğabilecek içtihat farkl ılıklar ına bir çözüm getirmektir. Bununla birlikte yeni kabul edilmi ş bir kanunun yorumlanmas ında olduğu gibi baz ı hâllerde içtihad ın müstakar hâle gelmesinin belirli bir zamana ihtiyaç duyaca ğı aç ıktır (Zielinski ve Pradal ve Gonzalez ve Digerleri/Fransa [BD], B. No: 24846/94...34173/96, 28/10/1999, 59; Schwarzkopf ve Taussik/Çek Cumhuriyeti (k.k.), B. No: 42162/02, 2/12/2008). 22. AİHM, aç ık bir keyfîlik bulunan durumlar hariç ulusal mahkemelerin iç hukuku yorumlama şeklini sorgulaman ın kendi görevi olmad ığına dikkat çekmektedir. Benzer şekilde bu konuda -görünü şe göre benzer davalarda verilmi ş olsalar bile- ulusal mahkemelerin farkl ı kararlar ını karşılaştırmak da prensipte A İHM'in görevi de ğildir. AİHM, söz konus u mahkemelerin ba ğıms ızlığına sayg ı göstermek durumundad ır (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 50). Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 623. AİHM, iki ihtilafa farkl ı muamele yap ılmas ının incelenen gerçek olaylar ın farkl ılığından kaynaklanm ış olmas ı hâlinde çeli şkili içtihatlardan bahsedilmesinin mümkün olmad ığını belirtmektedir ( Erol Uçar/Türkiye (k.k.), B. No: 12960/05, 29/9/2009). 24. AİHM, mahkeme kararlar ının çat ışma ihtimalinin her biri kendi yarg ı alan ında yetkili olan yarg ılama ve temyiz mahkemeleri a ğına dayal ı yarg ı sistemlerinin do ğal bir özelliği olduğunu kabul etmi ştir. Bu tip uyu şmazl ıklar ayn ı mahkeme içinde de ortaya çıkabilmektedir. Bu durum, kendi içinde Sözle şme'ye ayk ırı olarak de ğerlendirilemez ( Santos Pinto /Portekiz, B. No: 39005/04, 20/5/2008, 41; Tudor Tudor/Romanya , B. No: 21911/03, 24/3/2009, 29; Remuszko/Polonya , B. No: 1562/10, 16/7/2013, 92; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 51). 25. AİHM, bu konuda hüküm verirken de ğerlendirmesinin dayand ığı kriterleri açıklam ıştır. Söz konusu kriterler yüksek mahkemenin içtihad ında derin ve süregelen farkl ılıklar olup olmad ığı, iç hukukta bu tutars ızlıklar ın üstesinden gelmek için bir mekanizma bulunup bulunmad ığı, bu mekanizman ın uygulan ıp uygulanmad ığı ve uyguland ıysa ne ile sonuçland ığının tespitine dayanmaktad ır (Beian/Romanya (No.1), B. No: 30658/05, 6/12/2007, 37, 39; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 53). 26. AİHM, bu ba ğlamda mahkemelerin uygulamalar ında tutarl ılığın ve içtihatlar ında yeknesakl ığın sağlanmas ı için mekanizmalar olu şturulmas ının önemini birçok defa hat ırlatm ış; yarg ı sistemlerini birbirine z ıt kararlar verilmesini önleyecek şekilde yap ıland ırman ın devletlerin sorumlulu ğunda oldu ğunu ifade etmi ştir. Ne var ki bu ilkelerin AİHM'in incelemek durumunda kald ığı çelişen yorumlar ın bir yüksek mahkemenin birleştirici yetkisini uygulayabilece ği yasal hükümlerle ba ğlant ılı olarak yarg ı sisteminin ayn ı dal ında meydana gelen davalar için öngörüldü ğü belirtilmelidir ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 55,80). 27. AİHM, ortak yasal hiyerar şiye tabi olmayan birden fazla yüksek mahkemeyi bünyesinde bar ındıran bir ulusal hukuk sisteminde bu mahkemelerin benimsedi ği yaklaşımın bir dikey denetim mekanizmas ına tabi tutulmas ını talep edemeyece ği kanaatindedir. Böyle bir talep Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı ile güvence alt ına al ınan adil yarg ılama gereklerinin ötesine geçecektir ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 81). 28. AİHM, söz konusu yüksek mahkemelerce (mevcut davada Dan ıştay ve AY İM) takip edilmesi gereken yorumlama şeklini tespit eden ortak bir düzenleme kurumunun bulunmay ışının Türk yarg ı sistemine has bir durum olmad ığına işaret eder ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 82). 29. AİHM ayr ıca Türkiye'deki gibi farkl ı yarg ı alanlar ındaki mahkemelerin ve birden fazla yüksek mahkemenin yasalar ı ayn ı anda ve paralel olarak yorumlamas ının gerektiği bir yarg ı sisteminde hukukta tutarl ılığın sağlanmas ının zaman alabilece ği ve bu nedenle çeli şen içtihatlar ın hukukun kesinli ği ilkesini zedelemeden ho ş görülebilece ği kanaatindedir ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 83). 30. AİHM bu ba ğlamda, kanunlar ı yorumlaman ın yarg ının görevinin do ğasında olduğunu hat ırlat ır. Yasal hükümler ne kadar aç ık düzenlenmi ş olursa olsun hukuki yorum önlenemez bir unsurdur. Hangi mevzuat ın hangi şartlarda uygulanaca ğı bu bireyselle ştirilmiş yaklaşımın bir parças ıdır. Bu, her biri farkl ı türde davalara bakan iki ayr ı yarg ı alan ında bulunan iki mahkemenin benzer nitelikteki olaylardan kaynaklanan ayn ı türdeki hukuki Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 7soruna ili şkin birbiriyle uyu şmayan ancak yine de mant ıklı ve gerekçelendirilmi ş kararlar verebilece ği anlam ına gelmektedir. Bu nedenle mahkemeler aras ında ç ıkabilecek yakla şım farkl ılıklar ının yasal hükümleri yorumlama ve kapsad ıklar ı somut durumlara uyarlama sürecinin ancak kaç ınılmaz bir sonucu oldu ğu kabul edilmelidir ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye , 85, 86). V.İNCELEME VE GEREKÇE 31. Mahkemenin 22/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 32. Başvurucu 926 say ılı Kanun hükümlerinin aç ıkça hatal ı yorumland ığını, ayn ı hukuki durumda bulunan ki şilere AY İM taraf ından tazminat verildi ğini, tümamirallik rütbesindeyken kamuoyunda Ergenekon davas ı olarak bilenen yarg ılama nedeniyle iki y ıldan fazla tutuklu kald ığını ve psikolojik olarak haks ız yere y ıprat ıldığı için rütbe bekleme süresini doldurmaya iki ay kala emekli olmaya mecbur b ırak ıldığını ileri sürmü ştür. Ayr ıca bir alt rütbesi olan tu ğamiral rütbesinin kar şılığı olan kadrosuzluk tazminat ının kendisi için kazan ılm ış hak olu şturduğunu, Mahkemenin verdi ği hukuka ayk ırı karar nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 34. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK] , B. No: 2018/37392, 23/7/2020 , 80). 35. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 36. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu oldu ğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve de ğerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak de ğerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate al ınarak bireysel ba şvuru kapsam ındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 8edilip edilmedi ğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 53). 37. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile do ğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin yasak kapsam ına girmeden inceleyebilir. Aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ıldığı ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ilişkin güvencelerin anlams ız hâle geldi ği çok istisnai durumlarda asl ında yarg ılaman ın sonucuna ili şkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ili şkin bir güvenceye dönü şmüş olur. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlams ız hâle getirip getirmedi ğini ve aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ılıp sars ılmad ığını incelemesi, yarg ılaman ın sonucunu de ğerlendirdi ği anlam ına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin delillerle ilgili de ğerlendirmelerine ancak aç ık bir keyfîlik ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, 149; M.B. , 83). 38. Başvurucular ın medeni haklar ıyla ilgili uyu şmazl ıklarda uygulanan hukuk kurallar ının aç ıkça keyfî veya hakk ın tesliminden kaç ınacak (adaleti hiçe sayacak) biçimde yorumlanmas ı usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getirece ğinden adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğinden söz edilebilir. Zira bu durumda derece mahkemesinin yorumunun başvurucu taraf ından öngörülmesi mümkün olmay ıp hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı hukuk devleti ilkesini örseler ( M.B. , 86). 39. Somut olayda Mahkeme ba şvurucunun ileri sürdü ğü iddialar ı değerlendirmi ş ve kadrosuzluk tazminat ı al ınabilmesi için üç ko şul olduğunu belirtmi ştir. Mahkeme bu koşullar ı; emeklilik hakk ını elde etmi ş olmak, k ıdemli albay olmak ve kendi iste ğiyle emekli olmak şeklinde aç ıklam ıştır. Başvurucunun bu ko şullardan k ıdemli albay olmak şart ını taşımad ığını ve tümamiral rütbesine ait bekleme süresini doldurmadan kendi iste ğiyle emekli olduğunu ifade etmi ştir (bkz. 11). 40. Başvurucu, AY İM taraf ından ayn ı konuda farkl ı sonuçlanan karar ı başvuru dosyas ında sunmu ş ise de Anayasa Mahkemesi farkl ı yarg ı kollar ı aras ında birbiriyle çeli şen içtihatlar ın adil yarg ılanma hakk ının ihlaline neden olup olmad ığı konusunu daha önce Engin Selek (B. No: 2015/19816, 8/11/2017) karar ında incelemi ştir. Bahsi geçen karara göre farkl ı yarg ı alanlar ındaki uyu şmazl ıklar ı çözmekle görevli her bir yüksek mahkeme kendi yarg ı kolunun görev alan ındaki dava tiplerine göre özü itibar ıyla ayn ı nitelikteki uyu şmazl ıklarda farkl ı bir bak ış aç ısıyla olaya yakla şabilmekte ve hukuki gerekçelerini de göstererek farkl ı sonuçlara ula şabilmektedir ( Engin Selek, 59). Bu ba ğlamda benzer konulara ili şkin uyuşmazl ıklarda ayr ı yarg ı kollar ının ayn ı kanun hükmünün yorumlanmas ına ilişkin olarak farkl ı sonuçlara ula şmas ı adil yarg ılanma hakk ını zedelemeyece ği gibi bu hak yarg ı kollar ı aras ındaki içtihat birli ğini sağlayacak bir mekanizma kurulmas ını da güvence alt ına almamaktad ır (benzer yöndeki A İHM içtihad ı için bkz. 28-30). 41. Başvuru konusu somut olayda ba şvurucunun kadrosuzluk tazminat ı talebine ilişkin olarak Mahkeme 926 say ılı Kanun'u yorumlam ış ve aç ılan davada rütbe bekleme süresini doldurmadan kendi iste ğiyle emekli olan ba şvurucunun kadrosuzluk tazminat ı alamayaca ğını gerekçe göstererek (bkz. 11) davay ı reddetmi ştir. Mahkemenin yorumunda Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 9açık bir keyfîlik ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir yön tespit edilememi ştir. Kald ı ki bu konu hakk ında daha önce benzer yönde yap ılan başvuruyu Anayasa Mahkemesi karara ba ğlam ış (Hasan Dengiz , B. No: 2016/4091, 26/2/2020, 16-22) ve idare mahkemesince somut olaydaki kararla ayn ı doğrultuda verilen karar ı keyfî bulmayarak iddialar ı kanun yolu şikâyeti olarak de ğerlendirmi ştir. 42. Başvurucu, AY İM ile Dan ıştay karar ı aras ında çelişki olduğuna dair karar (bkz. 14) sunmu şsa da çeli şki olduğu iddia edilen kararda emeklilik üzerine ödenen kadrosuzluk tazminat ının iptal edilmesi neticesinde dava aç ılmas ı söz konusudur. Aç ılan dava hakk ında da AYİM, davac ının rütbe bekleme süresini doldurmadan kendi iste ğiyle emekli oldu ğu için mevcut rütbesinden de ğil bir alt rütbeden kadrosuzluk tazminat ının ödenmesine kara r vermiştir. Dosya kapsam ında yarg ı kollar ı aras ında çelişkili kararlar verildi ğine ilişkin başka bir karar da ileri sürülmemi ştir. Yani somut olaya yönelik derinle şmiş bir içtihat farkl ılığının bulunduğunu başvurucu ortaya koyamam ıştır. Netice olarak Anayasa Mahkemesince incelenen kararlar aras ında derin ve süregelen bir içtihat farkl ılığı ile keyfîlik tespit edilemedi ği anlaşılm ıştır. Dolay ısıyla Engin Selek karar ındaki ilkelerden ve sonuçtan ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Kald ı ki Anayasa de ğişikliği sonucu AY İM de kald ırılm ış (bkz. 15) ve AY İM'in görev alan ına giren i şler idari yarg ıda görülmeye başlanm ıştır. 43. Buna göre ileri sürülen kararlar aras ında başvurucu taraf ından derin ve süregelen içtihat farkl ılığı oluştuğu ortaya konulamad ığından mahkemelerin kanunun yorumuna yönelik de ğerlendirmeleri hakk ında ileri sürülen iddialar ın delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olduğu tespit edilmi ş, kararda bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate al ındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu sonucuna ulaşılm ıştır. 44. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 45. Başvurucu, hak etti ği tazminat ı alamamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 46. Bir anayasal hak ihlali iddias ının Anayasa Mahkemesinin konu bakımından yetkisi dâhilinde olabilmesi için ba şvurucu taraf ından dayan ılan hakk ın Anayasa'da güvence altına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerden olmas ı, Sözleşme ve Türkiye nin taraf oldu ğu buna ek protokoller kapsam ında yer almas ı, ayr ıca başvurucunun ihlal iddias ına temel al ınan hakk ın kapsam ına giren korunmaya de ğer bir menfaatinin bulunmas ı gerekir ( Ahmet Sa ğlam, 31). 47. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 10uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaate sahip olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). 48. Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ı mevcut mal, mülk ve varl ıklar ı koruyan bir güvencedir. Bir ki şinin hâlihaz ırda sahibi olmad ığı bir mülkün mülkiyetini kazanma hakk ı -kişinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun- Anayasa ile korunan mülkiyet kavram ı içinde de ğildir. Bu ba ğlamda belirtmek gerekir ki Anayasa'n ın 35. maddesi soyut bir temele dayal ı olarak mülkiyete eri şmeyi ve mülkiyeti edinmeyi de ğil mülkiyet hakk ını güvence alt ına almaktad ır. Bu hususun istisnas ı olarak belli durumlarda bir ekonomik de ğer veya icras ı mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik meşru bir beklenti Anayasa'da yer alan mülkiyet hakk ı güvencesinden yararlanabilir ( Kemal Yele r ve Ali Arslan Çelebi , B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36, 37; Mehmet Şentürk [GK], B. No: 2014/13478, 25/7/2017, 41, 53; Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , 52-54). 49. Meşru beklenti, objektif temelden uzak bir beklenti olmay ıp belirli bir kanun hükmüne veya ba şarılı olma ihtimalinin yüksek oldu ğunu gösteren yerle şik bir yarg ı içtihad ına ya da ayni menfaatle ilgili hukuki bir i şleme dayanan yeterli derecede somut nitelikteki bir beklentidir ( Selçuk Emiro ğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, 28; Mehmet Şentürk, 42). Dolay ısıyla Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma kapsam ında olan me şru beklentiye dayal ı mülkiyet hakk ının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddias ının tan ınmas ına bağlı olup bu tespit, mevzuat hükümleri ve yarg ı kararlar ı ile yap ılmaktad ır (Üçgen Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/845, 20/11/2014, 37). Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakk ı kapsam ında ileri sürülebili r bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi , 37). 50. Başvurucu kendisine kadrosuzluk tazminat ı ödenmedi ğinden yak ınmaktad ır. İdare makamlar ı ve derece mahkemeleri ba şvurucuya tümamiral rütbesindeyken kendi isteğiyle emekliye ayr ıldığı gerekçesiyle an ılan Kanun hükümlerine göre kadrosuzlu k tazminat ı verilemeyece ğini belirtmi ştir. Başvurucu kendisine kadrosuzluk tazminat ı ödenmesine imkân tan ıyan bir kanun hükmü, yerle şik bir yarg ısal içtihat veya idari bir uygulama da gösterememi ştir. 51. Buna göre yarg ı makamlar ı önünde özlük haklar ına ilişkin iddias ını ispa t edemeyen, belirli bir kanun hükmüne ya da istikrarl ı bir içtihada dayanmayan ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ı kapsam ına giren bir ekonomik de ğerin veya en az ından böyle bir de ğeri elde etme yönünde me şru beklentisinin bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 52. Ayr ıca Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü benzer nitelikteki bir ba şvuruda (Cem Tayfun , B. No: 2016/99, 17/4/2019) sehven yap ılan kadrosuzluk tazminat ı ödemesinin geri al ınmas ına dair işlemin iptali istemiyle aç ılan davan ın reddi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar vermi ştir. An ılan kararda " general-amiral s ınıfına mensup olup bekleme süresini doldurmadan kendi iste ğiyle emekli olan ba şvurucuya kadrosuzlu k tazminat ı ad ı alt ında bir ödeme yap ılmas ının kanuni bir dayana ğının mevcut olmad ığı" ifade edilmiştir. 53. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesi kapsam ına giren korunmaya de ğer bir menfaati bulunmad ığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizlik nedeni ile kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/13422 Karar Tarihi : 22/1/2021 11VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 22/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ba şkanvekili Ba şkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Üye Muammer TOPAL R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Üye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Basri BA ĞCI