TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULLAH YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33702) Karar Tarihi: 15/3/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 22/4/2022-31817 Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucu : Abdullah YILMAZ Vekili : Av. Ali AYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ismin tashih edilmesi nedeniyle
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULLAH YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33702) Karar Tarihi: 15/3/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 22/4/2022-31817 Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucu : Abdullah YILMAZ Vekili : Av. Ali AYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ismin tashih edilmesi nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ve an ılan hakla ba ğlant ılı olarak eşitlik ilkesinin ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu 2014 y ılında doğan çocuğunu Ciwan ismiyle nüfusa kaydettirmi ştir. Çiğli Kaymakaml ığı İlçe Nüfus Müdürlü ğü (Nüfus Müdürlü ğü), " w" harfinin 1/11/1928 tarihli ve 1353 say ılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakk ında Kanun'a uygun olmad ığı gerekçesi ile çocuk için kimlik belgesi düzenlememi ştir. Nüfus Müdürlü ğü ayr ıca 1353 say ılı Kanun uyar ınca çocu ğun ad ının Civan olarak düzeltilmesinin uygun olaca ğı görüşü ile 4/12/2014 tarihinde Kar şıyaka Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) ihbarda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 26. Başsavc ılık 15/12/2014 tarihinde Kar şıyaka 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açarak 1353 say ılı Kanun'a göre " w" harfinin resmî i ş ve işlemlerd e kullan ılamayaca ğı iddias ı ile çocu ğun ad ının Civan olarak düzeltilmesini talep etmi ştir. Mahkeme 21/10/2015 tarihinde davan ın kabulüne ve çocu ğun Ciwan olan ad ının nüfus kay ıtlar ında Civan olarak düzeltilmesine karar vermi ştir. Mahkeme, gerekçesinde 1353 say ılı Kanun'a göre " w" harfinin resmî i ş ve dairelerde kullan ılamayaca ğını belirtmiştir. 7. Başvurucu; karar ı temyiz ederek ulusal ve uluslararas ı mevzuat gere ği çocuğa isim koyma hakk ının yaln ızca ana ve babaya ait oldu ğunu, devletin an ılan hakk a müdahalesinin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmad ığını ileri sürmü ştür. Başvurucu, temyiz dilekçesinde ayr ıca çocuğuna Ciwan ismini koymas ının önünde engel oluşturan 5/5/1972 tarihli ve 1587 say ılı Nüfus Kanunu'nun 16. maddesinin 25/4/2006 tarihli ve 5490 say ılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 71. maddesi ile yürürlükten kald ırıldığını ifade etmiştir. 8. Yarg ıtay 8. Hukuk Dairesi (Daire) 5/10/2017 tarihinde karar ın usul ve yasay a uygun oldu ğu gerekçesiyle onanmas ına karar vermi ştir. Başvurucu, temyiz dilekçesinde belirttiği sebeplerle karar düzeltme yoluna müracaat etmi ş; Daire 20/9/2018 tarihinde somut olayda karar düzeltme nedenlerinin bulunmad ığını belirterek talebin reddine karar vermi ştir. 9. Nihai karar, ba şvurucuya 16/10/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk10. 1353 say ılı Kanun'un 2. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun ne şri tarihinden itibaren Devletin bütün daire ve müesseselerinde v e bilcümle şirket, cemiyet ve hususi müesseselerde Türk harfleriyle yaz ılmış olan yaz ılar ın kabulü ve muameleye konulmas ı mecburidir." 11. 1353 say ılı Kanun'un 3. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...Verilecek tapu kay ıtlar ı ve senetleri ve nüfus ve evlenme cüzdanlar ı ve kay ıtlar ı ve askeri hüviyet ve terhis cüzdanlar ı 1929 Haziran ı iptidas ından itibaren Türk harfleriyle yaz ılacakt ır." 12. 5490 say ılı Kanun'un " Bildirim yükümlülü ğü ve süresi " kenar ba şlıklı 15. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Doğum bildirimi; veli, vasi, kayy ım, bunlar ın bulunmamas ı hâlinde çocu ğun büyü k ana, büyük baba veya ergin karde şleri ya da çocu ğu yan ında bulunduranlar taraf ından yap ılır. Çocuğa konulan ad, üç ad ı geçmemek üzere ve k ısaltma yap ılmadan yaz ılır. Doğum ve gebelik raporu ile do ğumun bildirilmesi ve do ğum tutana ğının düzenlenmesine ili şkin usul ve esaslar Sa ğlık Bakanl ığının görüşü al ınarak Bakanl ıkça belirlenir." 13. 5490 say ılı Kanun un "Nüfus davalar ı" kenar ba şlıklı 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 3"a) Nüfus kay ıtlar ına ilişkin düzeltme davalar ı, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî dairenin gösterece ği lüzum üzerine Cumhuriyet savc ılar ı taraf ından yerle şim yeri adresinin bulundu ğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde aç ılır. Kay ıt düzeltme davalar ı nüfus müdürü veya görevlendirece ği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara bağlan ır. b) Hakl ı sebeplerin bulunmas ı hâlinde ayn ı konuya ili şkin düzeltme yap ılmas ı hâkimden istenebilir..." 14. 22/11/2001 tarihli ve 4721 say ılı Türk Medeni Kanunu'nun "Velayet " başlıklı kısm ında yer alan 339. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Çocuğun ad ını ana ve babas ı koyar." 15. 4721 say ılı Kanun'un "Velayet " başlıklı kısm ında yer alan 342. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü ki şilere kar şı çocuklar ının yasa l temsilcisidirler." B. Uluslararas ı Hukuk 16. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) " Özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ı" kenar ba şlıklı 8. maddesi şöyledir: "(1) Herkes özel ve aile hayat ına, konutuna ve yaz ışmas ına sayg ı gösterilmesi hakk ına sahiptir. (2) Bu hakk ın kullan ılmas ına bir kamu makam ının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmü ş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenli ği, ülkeni n ekonomik refah ı, düzenin korunmas ı, suç işlenmesinin önlenmesi, sa ğlığın veya ahlak ın veya başkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı için gerekli bir tedbir olmas ı durumunda söz konusu olabilir." 17. Milletleraras ı Ahvali Şahsiye Komisyonunca imzaya aç ılan, Türkiye'ni n 21/5/1975 tarihinde onaylad ığı ve 16/2/1977 tarihinde yürürlü ğe giren 13/9/1973 tarihli ve 15226 say ılı Ad ve Soyadlar ının Nüfus Kütüklerine Yaz ılış Şekline İlişkin Sözle şme nin (14 No.lu Sözle şme) 2. maddesi şöyledir: "Bir Àkit Devlet makam ı taraf ından, bir nüfus kütü ğüne, bir kay ıt düşülmesi gerektiği takdirde ve bu amaçla, ad ve soyadlar ı bu belgenin düzenlenece ği dil alfabesiyle yaz ılmış nüfus kay ıt örneği veya bir ba şka belge ibraz edilmi ş ise, bu ad ve soyadlar ı harfiyen, değiştirilmeksizin ve tercüme edilmeksizin kayda geçirilir. Bu ad ve soyadlar ında bulunan ayr ıca harf i şaretleri de, belgenin düzenlenece ği dil alfabesinde bu i şaretler olmasa dahi, aynen yaz ılır." 18. 14 No.lu Sözle şme'nin 3. maddesi şöyledir: "Bir Âkit Devlet makam ı taraf ından nüfus kütü ğüne bir kay ıt düşülmesi gerektiği takdirde ve bu amaçla, ad ve soyadlar ını bu belgenin düzenlenece ği dil alfabesinden ba şka bir yaz ı ile gösteren bir nüfus kay ıt örneği veya diğer bir belge ibraz edilmi şse bu ad ve soyadlar ı tercüme edilmeksizin ve mümkün olan ölçüde, harflerin kullan ılacak di l alfabesine uydurularak nakledilmesi suretiyle yaz ılır. Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 4 Uluslararas ı Standartlar Örgütünce (I.S.O) önerilen esaslar varsa bunlar ın uygulanmas ı gerekir." 19. Özel hayata sayg ı hakk ı alt kategorisinde geçen özel hayat kavram ı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) taraf ından da oldukça geni ş yorumlanmakta ve bu kavrama ili şkin tüketici bir tan ım yap ılmaktan özellikle kaç ınılmaktad ır (Koch/Almanya , B. No: 497/09, 19/7/2012, 51). Bununla birlikte Sözle şme nin denetim organlar ının içtihatlar ında bireyin ki şiliğini geliştirmesi ve gerçekle ştirmesi kavram ının özel hayata sayg ı hakk ının kapsam ının belirlenmesine temel al ındığı anlaşılmaktad ır. Özel hayat ın korunmas ı hakk ının sadece mahremiyet hakk ına indirgenemeyece ği gerçeği karşısında kişiliğin serbestçe geli ştirilmesiyle uyumlu birçok hukuksal ç ıkar, bu hakk ın kapsam ına dâhil edilmiştir. Bu kapsamda d ış dünya ile ili şki kurma noktas ında son derece önemli olan isim hakk ı da Sözle şme denetim organlar ı taraf ından ön ismi ve soy ismi kapsayacak şekilde maddenin güvence alan ı içinde yorumlanm ıştır. 20. AİHM, Sözle şme nin 8. maddesinin isim ve soy ismi konusunda aç ık bir hüküm içermediğini belirtmekle beraber bunun ki şinin kimli ğinin ve aile ba ğlar ının belirlenmesinde kullan ılan bir araç olmas ı nedeniyle belirli bir dereceye kadar di ğer kişilerle ilişki kurmay ı da içeren özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ıyla ilgili oldu ğunu, bir kamu hukuku konus u olarak toplumun ve devletin isimlerin düzenlenmesi konusuyla ilgilenmesinin bu unsuru özel hayat ve aile hayat ı kavramlar ından uzakla ştırmayacağını kabul etmektedir (Burghartz/ İsviçre , B. No: 16213/90, 22/2/1994, 24; Stjerna/Finlandiya , B. No: 18131/91, 25/11/1994, 37). Bu kapsamda isimleri üzerinde de ğişiklik yap ılmas ı hususunda ciddi nedenlere sahip olan ki şilerin belirli şartlar alt ında bu imkâna sahip olmas ı Sözleşme nin 8. maddesinin koruma alan ına girmektedir. Ancak A İHM'e göre nüfus bilgilerinin eksiksi z olarak kaydedilmesi, kimli ğin belirlenmesi veya belli isimdeki ki şilerin belli bir aile ile bağlant ılar ının kurulabilmesi gibi kamu yarar ının gerektirdi ği durumlarda isim de ğiştirme imkân ına yasal birtak ım s ınırlamalar getirilmesi mümkündür ( Stjerna/Finlandiya , 39; Kemal Taşkın ve diğerleri/Türkiye , B. No: 30206/04 , 2/2/2010, 48). 21. Nitekim A İHM'in Mentzen/Letonya , (B. No: 71074/01, 7/12/2002); Baylac-Ferre r ve Suarez/Fransa, (B. No: 27977/04, 25/9/2008) ve Kemal Ta şkın ve diğerleri/Türkiye kararlar ında verilen ismin yaz ıya dökülmesi konusunun devletlerin dil politikas ıyla ilgili olarak ismin kullan ımına ilişkin düzenleme şeklinde bir müdahaleyi meydana getirdi ği, bu müdahalenin kamu düzeninin sa ğlanmas ı noktas ında orant ılı olarak değerlendirilebilece ği belirtilmi ştir. Buradan hareketle yabanc ı isimlerin ilgili ülkenin dilinde fonetiğe uygun olarak yaz ılmas ı şeklindeki müdahalenin do ğru telaffuza imkân vermesi, birbirini kar şılayabilmesi durumunda aç ık bir ihlale sebebiyet vermeyece ği sonucuna ulaşılm ıştır. Kemal Ta şkın ve diğerleri/Türkiye karar ında hem ulusal alfabe seçiminin hem de isimlerin istenen foneti ğe uygun aktar ımında karşılaşılan zorluklar ın ulusal takdir marj ının en güçlü alan ını teşkil ettiği vurgulanarak ihlal bulunmad ığına karar verilmi ştir. Ayr ıca söz konusu kararda 8. maddeyle ba ğlant ılı olarak ayr ımc ılık yasağından da inceleme yap ılıp ayn ı sonuca ula şılm ıştır. V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 5A. Özel Hayata ve Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 23. Başvurucu; çocu ğunu Ciwan ismi ile nüfusa kaydettirmesine ra ğmen hatal ı bir değerlendirme sonucunda bu isimle kimlik belgesi düzenlenmedi ğini, Mahkeme taraf ından ismin Civan olarak tashih edilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu beyan etmi ştir. Başvurucu, AİHM'in benzer konulardaki kararlar ına da de ğinerek bu uygulaman ın velayet hakk ına müdahale olu şturmas ı nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 24. Bakanl ık görüşünde; Türk alfabesinde e ş değeri olmayan seslerin bile fonetik çeviriler sayesinde nüfus kütüklerine i şlenmesinin mümkün oldu ğu, bu alanda bir yeknesakl ık oluşturmay ı amaçlayan 14 No.lu Kurumsal Etik Komisyonu Sözle şmesi'ne göre isim ve soy isimlerinin aktar ımında fonetik aktar ım da dâhil olmak üzere birçok siste m öngörüldü ğü belirtilmi ştir. Görüşte ayr ıca fonetik aktar ım ile ilgili aç ıklama yap ılarak ulusal alfabeye uygun olmayan isimle resmî belge düzenlenmesi taleplerinde yetkili mercilerin aktar ılacak ismin kaynak dildeki telaffuzunu bozmayan ve devletin resmî diline en yak ın biçimde aktar ım yapacağı vurgulanm ıştır. Bakanl ık, an ılan koşullar dâhilinde ba şvuruya konu işlemin kamu düzenini tesis etmek ve ba şkalar ının haklar ını korumak amac ıyla yap ılıp yap ılmad ığının, başvurucuya a şırı bir külfet yükleyip yüklemedi ğinin ve demokratik toplumda gerekli olup olmad ığı hususunun Anayasa Mahkemesinin takdirinde oldu ğunu ifade etmi ştir. 25. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında yarg ı sürecine ve A İHM içtihatlar ına değinerek somut olayda Mahkemenin yarg ılama s ıras ında bu içtihatlar ı gözönünde bulundurmadan karar verdi ğini belirtmi ş ve ihlal iddialar ını yinelemiştir. 2. Değerlendirme 26. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak 20. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes ... aile hayat ına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. " 27. Anayasa'n ın 41. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Aile, Türk toplumunun temelidir ve e şler aras ında eşitliğe dayan ır. ... Her çocuk, korunma ve bak ımdan yararlanma, yüksek yarar ına aç ıkça ayk ırı olmad ıkça, ana ve babas ıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakk ına sahiptir. ..." 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 629. Bireyin ya şam ıyla özdeşleşen ve kişiliğinin ayr ılmaz bir unsuru hâline gelen, birey olarak kimli ğin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri ve vazgeçilmez, devredilmez, ki şiye s ıkı surette ba ğlı bir kişilik hakk ı olan isim hakk ının da kişinin özel hayat ının bir unsuru oldu ğu aç ıktır. Dolay ısıyla cinsiyet, do ğum kayd ı gibi kimlik bilgileri ve aile bağlar ıyla ilgili bilgiler ile bunlarda de ğişiklik ve düzeltme yap ılmas ını isteme hakk ının yan ı sıra isim hakk ı da Anayasa'n ın 20. maddesi kapsam ında değerlendirilmelidir. Bununl a birlikte -somut ba şvuruda oldu ğu gibi- çocu ğa konulan ismin nas ıl yaz ıya dökülece ğinin belirlenmesine ili şkin taleplerin velayet hakk ı ve bu kapsamdaki yetkilerin kullan ımı ile ilgili olduğu anlaşıldığından bu hususun özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında ele alınmas ı gerekir. Bu nedenle somut ba şvurunun Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına alınan özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Sevim Akat E şki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, 30; Aslan Faruk Toprak, B. No: 2013/2957, 24/3/2016, 34; H.K. [GK], B. No: 2019/42944, 17/6/2021, 33). a. Kabul Edilebilirlik Yönünden30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Müdahalenin Varl ığı 31. Başvurucunun çocu ğuna koydu ğu Ciwan ismindeki " w" harfi " v" olarak değiştirilmiştir. Bu sebeple kamusal makamlar ın ismin nas ıl yaz ıya dökülece ği ve kullan ılacağına ilişkin düzenleme yetkisi kapsam ında başvurucunun özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ına müdahalede bulunuldu ğu sonucuna var ılm ıştır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 32. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 33. Yukar ıda belirlenen müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 20. maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple s ınırlaman ın Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, me şru amaç ta şıma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama kriterlerine uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir ( Halil Berk , B. No: 2017/8758, 21/3/2018, 49; Süveyda Yark ın, B. No: 2017/39967, 11/12/2019, 32; Şennur Acar , B. No: 2017/9370, 27/2/2020, 34; R.G. [GK], B. No: 2017/31619, 23/7/2020, 82). Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 7(1) Kanunilik 34. Mahkeme gerekçesinde, 1353 say ılı Kanun'un 2. maddesi uyar ınca isim tashihine karar verildi ği görülmü ştür. Bu ba ğlamda somut olayda ba şvurucunun özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut oldu ğu, yarg ısal kararlar ın yeterli bir hukuki temele sahip oldu ğu anlaşılm ıştır. (2) Meşru Amaç 35. Anayasa'n ın 20. maddesinde arama ve elkoyma tedbirleri d ışında özel hayata sayg ı hakk ı için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte söz konus u hakk ın hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Anayasa'n ın 12. maddesinde düzenlendi ği üzere temel hak ve hürriyetler ki şinin topluma, ailesine ve di ğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklar ını da ihtiva eder. Bu ba ğlamda özel sınırlama nedeni öngörülmemi ş olan haklar ın dahi hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ının bulundu ğu sonucuna ula şılabilmektedir. Ayr ıca Anayasa n ın diğer maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak da bu haklar ın s ınırlanmas ı mümkün olabilmektedir. Buna göre Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel s ınırlama sebebi gösterilmemi ş hak ve özgürlüklere s ınır teşkil edebilece ği kabu l edilmektedir (AYM, E.2014/87, K.2015/112, 8/12/2015; E.2016/37, K.2016/135, 14/7/2016, 9; E.2013/130, K.2014/18, 29/1/2014; Ahmet Çilgin, B. No: 2014/18849, 11/1/2017, 39). Bir başka deyişle temel hak ve özgürlüklerin kapsam ının objektif uygulama alan ının her bir norm yönünden ba ğıms ız olarak de ğil Anayasa n ın bütünü içindeki anlama göre belirlenmesi gerekir (AYM, E.2017/130, K.2017/165, 29/11/2017, 12). 36. Toplum ya şam ını düzenleyen hukuk kurallar ına uyman ın bir gere ği olarak kamusal makamlarca ki şilere ait çe şitli bilgilerin ba şta nüfus kütükleri olmak üzere kay ıt altına al ındığı ve söz konusu nüfus kütüklerinin kamu düzeninin temel dayanaklar ından birini oluşturduğu aç ıktır. Öte yandan devletin resmî dil olan Türkçenin korunmas ı ve devaml ılığı için gerekli önlemleri almas ı kabul edilebilir bir yakla şımd ır. Somut olayda kamu makamlar ının Türk alfabesinde bulunmayan, Türkçeye uygun olmayan harflerin veya ba şka dil ya da lehçelerde kullan ılan işaretlerin kullan ılmas ının önüne geçmek amac ıyla hareket ederek baz ı yasal düzenlemeleri hayata geçirdi ği görülmektedir. Dolay ısıyla an ılan düzenlemelere dayan ılarak ismin düzeltilmesi şeklinde gerçekle ştirilen müdahalenin kamu düzeninin korunmas ı yönünde me şru amaç ta şıdığı söylenebilir. (3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük(a) Genel İlkeler 37. Özel hayata sayg ı hakk ı, Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler. Pozitif yükümlülükler hak ve özgürlüklere ili şkin gerçekle ştirme yükümlülü ğünü de içerir. Buna göre etkili mekanizmalar kurmak, bu kapsamda gerekli usule ili şkin güvenceleri sunan yarg ısal prosedürleri sa ğlamak, bu suretle yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin idare ve özel ki şilerle olan uyuşmazl ıklar ında etkili ve adil bir karar vermelerini temin etmek sorumlulu ğunu da içermektedir ( Semra Özel Üner , B. No: 2014/12009, 26/10/2016, 36; H.K. , 35). 38. Kimli ğin belirlenmesindeki en önemli unsurlardan olan ismin vazgeçilemezlik, devredilemezlik ve ki şiye s ıkı surette ba ğlı olma niteliklerinin ki ş inin mevcut statüsünü Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 8etkilemesi muhakkak oldu ğundan kişinin isminin korunmas ı ve kamu düzenini bozmad ığı müddetçe de ğiştirilmesine imkân tan ınmas ı yönünde devletin pozitif yükümlülüklerinin bulunduğu değerlendirilmektedir. Söz konusu pozitif yükümlülükler, somut olay ın özellikleri gözönünde bulundurularak idari ve yarg ısal karar vericiler taraf ından kişilerin bu yöndeki makul taleplerinin kar şılanmas ını veya taleplerin reddi durumunda buna ili şkin ilgili ve yeterli gerekçeler sunulmas ını gerektirir ( Hac ı Ahmet Eskikanbur , B. No: 2015/2944, 9/1/2019, 32; H.K. , 36). 39. Bireyin varl ığına veya kimli ğine ilişkin önemli haklar ya da hukuksal ç ıkarla r söz konusu oldu ğunda takdir yetkisi daha dar olup bu alanlara yönelik müdahaleler için özellikle ciddi nedenlerin varl ığı şartt ır. Takdir yetkisi, her bir vak ıa özelinde ayr ı bir kapsama sahiptir. Güvence alt ına al ınan hakk ın veya hukuksal yarar ın niteliği ve bunun birey bak ımından önemi gibi unsurlara ba ğlı olarak bu yetkinin kapsam ı daralmakta vey a genişlemektedir ( Serap Tortuk , B. No: 2013/9660, 21/1/2015, 50, 51; M.K. , B. No: 2015/13077, 12/6/2018, 59, 60; H.K. , 37). 40. Anayasa n ın 20. maddesi, ki şilerin isimleri üzerinde tasarrufta bulunmas ının gerekli oldu ğu durumlarda geni ş yorumlanmal ıdır. Bu yorum, isim hakk ı konusunda mevzua t oluşturulurken ve uyu şmazl ıklar çözümlenirken konu ile ilgili olan ve taraf olunan uluslararas ı sözleşmelerde yer alan koruyucu hükümlerin asgari düzeyde hayata geçirilmesini de kapsamal ıdır (Aslan Faruk Toprak , 43; H.K. , 38). 41. Bu ba ğlamda devletin Anayasa'n ın 20. maddesinden kaynaklanan poziti f yükümlülükleri isim de ğişikliğine imkân sa ğlayan yasal düzenleme yap ılmas ını da içermektedir. İsim üzerinde belirli ko şullar alt ında değişiklikler yap ılabilmesinin bireylerin özel hayatlar ının bir unsuru olan kimli ğin belirlenmesi aç ısından bir gereklilik oldu ğu hususu gözard ı edilmemelidir. Bu çerçevede isim de ğişikliği taleplerinin hangi ko şullar alt ında olumlu kar şılanacağı, bu tür taleplerin hangi usul ve esaslar çerçevesinde yerine getirilece ği hususunda idari ve yarg ısal makamlara belli ölçüde takdir yetkisi tan ınabileceği kabul edilmelidir. Ancak bu takdir yetkisinin isim de ğişikliği taleplerinin de ğerlendirilmesi yolunu tamamen kapatacak ve sonuç al ınmas ını imkâns ız k ılacak şekilde kullan ılmamas ı gerektiği önemle vurgulanmal ıdır (H.K., 39). 42. Kamunun üstün yarar ının söz konusu oldu ğu istisnai durumlarda isim değişikliğine ilişkin taleplerin kabul edilmemesi makul kar şılanabilir. Ancak bu gibi hâllerde kamu makamlar ı buna ilişkin ilgili ve yeterli gerekçe sunmal ıdır. İdari ve yarg ısal makamlar her durumda bireyin ismini de ğiştirebilmesindeki ki şisel yarar ile kamu menfaatleri aras ında adil bir denge kurmal ıdır (H.K., 40). 43. Öte yandan isim de ğişikliği hakk ının tan ınm ış olmas ı başvurucuya birtak ım yükümlülükler yüklenemeyece ği anlam ına gelmez. Bu ba ğlamda ba şvurucunun hakl ı nedenlerini ortaya koyma ve buna ili şkin delillerini mahkemeye sunma yükümlülü ğünün bulunduğu kabul edilmelidir. Bu a şamadan sonra hakl ı nedenin bulunup bulunmad ığını anayasal güvenceleri de dikkate alarak de ğerlendirmek derece mahkemelerinin görevidir (H.K. , 41). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Başsavc ılık taraf ından başvurucunun yeni do ğan çocuğu için belirledi ği ve nüfus kay ıtlar ına geçen ismin tashihi amac ıyla aç ılan dava, ba şvurucunun belirledi ği isimde Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 9yer alan " w" harfinin Türk alfabesinde bulunmad ığı gerekçesiyle kabul edilmi ştir. Başvuru, başvurucunun velayet hakk ı çerçevesinde çocu ğuna isim koyma hakk ı ile ilişkilidir. 45. Türk hukuk sisteminde geçerli velayet hükümleri gere ğince çocu ğun ismini anne ve baba koyar (bkz. 14). Ki şilerin kimli ğinin belirlenmesinde en önemli unsurlarda n biri olan isim hakk ı, kamu düzeninin i şleyişine engel olmayan isim belirlenmesi taleplerinin kamusal makamlarca kar şılanmas ını da içerir. Buradan hareketle, isim koyma taleplerinin hangi koşullar alt ında olumlu kar şılanacağı ve bu tür taleplerin hangi usullerle incelenece ği hususunda yasal düzenlemeler yap ılırken kamusal makamlar ın takdir yetkisi oldu ğu aç ıktır (benzer de ğerlendirmeler için bkz. Aslan Faruk Toprak , 39, 40). Ancak söz konusu takdir yetkisinin velayet ili şkisinden do ğan isim koyma hakk ını ortadan kald ıracak şekilde kullan ılmamas ı gerekir (benzer de ğerlendirmeler için bkz. Meliha Sivi ş, B. No: 2015/18910, 9/1/2019, 44). 46. Somut olayda ba şvurucunun o ğlu için koydu ğu Ciwan isminin nüfus kay ıtlar ına tescil edilmesine kar şın, bu isimle bir kimlik belgesi düzenlenmedi ği ve nihayetinde Mahkeme karar ı ile bu ismin Civan olarak tashih edildi ği anlaşılmaktad ır. An ılan tashih işlemi ile Türk alfabesinde bulunmayan " w" harfinin isimlerde kullan ılmas ının önüne geçilerek kamu düzeninin korunmas ı şeklindeki me şru amaç do ğrultusunda hareket edildi ği söylenebilir. 47. 14 No.lu Sözle şme'nin 3. maddesinde nüfus kütü ğüne bir kay ıt düşülmesi gerektiği durumlarda bu kayda konu olan isimde bulunan harflerin o belgenin düzenlenece ği dilin alfabesinde bulunmamas ı hâlinde farkl ı olan harflerin kullan ılacak dilin alfabesine uydurularak nüfus kütüklerine nakledilebilece ği düzenlenmi ştir (bkz. 18). 14 No.lu Sözleşme'nin öngördü ğü fonetik aktar ım yönteminin uygulanmas ının keyfî bir yorum olarak değerlendirilemeyece ği aç ıktır. Nitekim somut olayda, resmî alfabede yer almayan harfleri içeren ve resmî kütüklere kayd ı gereken isim gibi bilgilerin söz konusu ismin kaynak dildeki telaffuzunu bozmadan ve bu suretle ismin anlam ını ve tercih edilme nedenini sorgulamadan resmî dile en yak ın biçimde uyarlanarak aktar ılmas ını öngören fonetik aktar ıma uygun şekilde harf de ğişikliğinin yap ıldığı anlaşılm ıştır. 48. Dolay ısıyla Türk alfabesinde bulunmayan " w" harfinin " v" harfiyle de ğiştirildiği somut olayda, söz konusu fonetik aktarma sayesinde nüfus kütü ğüne işlenmesiyle kamusal makamlar ının takdir yetkileri çerçevesinde hareket ettikleri de ğerlendirilmi ştir. 49. Bunun yan ında başvurucunun ilgili etnik ve kültürel yap ı içerisinde Civan isminin kullan ılmas ının önünde ciddi bir engel bulundu ğuna veya Türk alfabesinde buluna n harflerle bir isim belirlenmesinin mümkün olmad ığına ilişkin bir bilgi de mevcut de ğildir. Somut olayda kamusal makamlar ın takdir yetkisini keyfî bir şekilde kullanmad ığı ve resm î dilin kullan ılmas ı çerçevisinde tedbirler ald ığı değerlendirildi ğinden an ılan uygulaman ın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun oldu ğu kabul edilebilir. 50. Öte yandan müdahalenin ölçülü olup olmad ığı da ortaya konulmal ıdır. Somut olayda kamu yarar ı bağlam ında başvurucunun çocu ğunun isminde yer alan " w" harfinin " v" olarak düzeltilmesine ili şkin verilen karar sonucunda ba şvurucuya yüklenen külfet ile başvurucunun hak ve menfaatleri aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekir. Ba şvurucunun çocuğuna isim koyma hakk ının s ınırı, bu isim içinde Türk alfabesinde olmayan bir harfi n Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 10kullan ılmamas ı olarak belirlenmi ştir. Başvurucunun ifade etti ği şekliyle çocu ğuna kendi kültürüne uygun bir isim koymas ı engellenmemekte, yaln ızca yukar ıda belirtilen me şru amaç kapsam ında bir s ınırland ırma yap ılmaktad ır. Bu sebeple ba şvurucunun hak ve menfaatleri ile kamusal yarar aras ında adil bir dengenin kuruldu ğu belirlendi ğinden an ılan müdahalenin ölçülü oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 51. Aç ıklanan gerekçelerle, ba şvurucunun Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence altına al ınan özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edilmedi ği sonucuna ulaşılm ıştır. B. Özel Hayata ve Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ıyla İle Bağlant ılı Olarak E şitlik İlkesinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 52. Başvurucu, Ciwan isminin Mahkeme taraf ından Kürtçe olmas ı nedeniyle değiştirildiğini belirterek çocu ğuna kendi kültürüne uygun bir isim vermesinin engellendi ğini ifade etmi ş ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 53. Anayasa n ın Kanun önünde e şitlik kenar ba şlıklı 10. maddesinin birinci, dördüncü ve be şinci f ıkralar ı şöyledir: "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî dü şünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ay ırım gözetilmeksizin kanun önünde e şittir Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya s ınıfa imtiyaz tan ınamaz. Devlet organlar ı ve idare makamlar ı bütün işlemlerinde kanun önünde e şitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundad ırlar." 54. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun iddias ının özü, devlet taraf ından Kürt kültürünün ya şatılmas ının önüne geçilmesi amac ıyla Kürtçe isim konulmas ının engelledi ğine ilişkindir. Ba şvurucunun bu yöndeki iddias ının Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ıyla bağlant ılı olarak e şitlik ilkesi kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 55. Somut olayda Mahkeme, ba şvurucunun o ğluna koydu ğu isimde yer alan " w" harfinin 1353 say ılı Kanun'un 2. maddesine ayk ırı olduğunu belirleyerek bu harfin " v" olarak düzeltilmesine karar vermi ştir. 56. Ayr ımc ılık yasağının ihlal edilip edilmedi ğinin tart ışılabilmesi için ihlal iddias ının kişinin hangi temel hak ve özgürlü ğü konusunda hangi temele dayal ı olarak ayr ımc ılığa maruz kald ığının gösterilmesi gerekir. Somut olayda ba şvurucu yaln ızca Kürt olmas ı nedeniyle ayr ımc ılığa uğrad ığını dile getirmi ş, bu iddias ını temellendirecek hiçbir somut aç ıklama yapmam ıştır. Ayr ımc ılık iddias ının ciddiye al ınabilmesi için ba şvurucunun kendisiyle benzer durumdaki ba şka kişilere yap ılan muamele ile kendisine yap ılan muamele Başvuru Numaras ı: 2018/33702 Karar Tarihi : 15/3/2022 11aras ında bir farkl ılığın bulundu ğunu ve bu farkl ılığın meşru bir temeli olmaks ızın ırk, renk, cinsiyet, din, dil vb. ay ırımc ı bir nedene dayand ığını makul delillerle ortaya koymas ı gerekir (Adnan Oktar (3) , B. No: 2013/1123, 2/10/2013, 50). 57. Buna kar şın başvurucunun ayr ımc ılık uyguland ığına yönelik iddias ını temellendirecek bir argüman sunmad ığı, kendisi ile ayn ı statüde bulunan ki şiler aras ında farkl ı muamelede bulunuldu ğuna ilişkin aç ıklama yapmaks ızın isim düzeltme i şleminin Kürt olmas ı nedeniyle yap ıldığını iddia etmekle yetindi ği anlaşılm ıştır. 58. Aç ıklanan gerekçelerle ihlal iddialar ı temellendirilemedi ğinden başvurunun bu kısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile bağlant ılı eşitlik ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş