TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OZAN GÜLER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/12646) Karar Tarihi: 3/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2020/12646 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Murat İlter DEVEC İ Başvurucu : Ozan GÜLER Kanuni Temsilcisi : Özlem SA ĞLAM GÜLER Vekili : Av. Ali SAMSUM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hastal ığın tek tedavisi olan ilac ın
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OZAN GÜLER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/12646) Karar Tarihi: 3/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2020/12646 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Murat İlter DEVEC İ Başvurucu : Ozan GÜLER Kanuni Temsilcisi : Özlem SA ĞLAM GÜLER Vekili : Av. Ali SAMSUM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hastal ığın tek tedavisi olan ilac ın ithali için gerekli masraf ın Sosyal Güvenlik Kurumu taraf ından karşılanmas ına ilişkin olarak yarg ı makamlar ınca verilen tedbir karar ının uygulanmamas ı nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/4/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla temin edilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/12646 Karar Tarihi : 3/6/2020 37. 25/4/2018 do ğumlu olan ba şvurucuya 2019 y ılında hipofosfatazya tan ısı konulmuştur. 8. Sağlık Bakanl ığı Türkiye İlaç ve T ıbbi Cihaz Kurumu ( İlaç ve T ıbbi Cihaz Kurumu) 3/9/2019 tarihli yaz ıyla başvurucunun hastal ığının tedavisinde asfotase alfa etken maddeli ilac ın -ki bu ilac ın Strensiq olduğu anlaşılmaktad ır- 1 (bir) ayl ık dozda kullan ımının ve sadece Türk Eczac ılar ı Birliği (TEB) arac ılığıyla yurt d ışından ithalinin uygun görüldü ğü, tedaviye devam edilmek istenmesi ve gerekli belgelerin haz ırlanarak ba şvurulmas ı hâlinde durumun yeniden de ğerlendirilece ği konusunda Koç Üniversitesi Hastanesinde (Hastane) görevli Doç. Dr. R.G.Y.M.yi bilgilendirmi ştir. 9. Hastanede görevli Prof. Dr. Ş.H., Doç. Dr. R.G.Y.M. ve Doç. Dr. M.T. taraf ından düzenlenen 25/9/2019 tarihli ilaç kullan ım raporuna göre ba şvurucu asfotase alfa etken maddeli ilac ı bir y ıl süreyle günlük 3x1 flakon/hafta dozda ve subkutan olarak kullanmal ıdır. 10. Başvurucu, hastal ığın tedavisi için gerekli olan ilac ın karşılanmas ı için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) İbni Sina Sosyal Güvenlik Merkezine (Sosyal Güvenlik Merkezi) başvuru yapm ıştır. 11. Sosyal Güvenlik Merkezi, söz konusu ilac ın Sağlık Uygulama Tebli ği'nin (SUT) ekindeki listelerde yer almamas ı nedeniyle bedelinin ödenmeyece ğini ve ilac ın yurt dışı ithal ilaç listesine (EK 4/C) al ınmas ı için 8/10/2019 tarihinde Genel Sa ğlık Sigortas ı Genel Müdürlü ğüne başvuru yap ıldığını 9/10/2019 tarihli yaz ıyla başvurucuya bildirmi ştir. 12. Prof. Dr. Ş.H. ve Doç. Dr. R.G.Y.M. taraf ından ilgili makama yaz ılan 22/10/2019 tarihli yaz ıda; yak ın zamana kadar özgün tedavisi bulunmayan hipofosfatazya hastal ığının enzim replasman tedavisi (asfotaz) ile tedavi edilebildi ği, tedavi edilmedi ği takdirde hastal ığın ağır formlar ının ölümle sonuçlanabilece ği, hastal ığın hafif seyretmesi durumunda ise yürüyememe, kemik k ırıklar ı, kol veya bacaklarda k ısal ık ve diş kayb ı gibi bulgularla kar şılaşılabileceği, hipofosfatazya hastalar ında böbrek yetmezli ğinin gelişebildiği, nitekim ba şvurucunun yenido ğan döneminden itibaren böbrek yetmezli ği tedavisi görmekte olduğu, kafatas ı kemiklerinde kraniosinostoz adl ı tablonun geli şmesi nedeniyle iki ke z ameliyat oldu ğu ve hiçbir travma olmamas ına rağmen yeni ç ıkm ış iki dişinin düştüğü belirtilmiştir. 13. Doç. Dr. R.G.Y.M. 5/11/2019 tarihinde üç ayl ık ihtiyac ı için Strensiq isimli ilaçtan almas ı amac ıyla başvurucuya reçete yazm ıştır. 14. Başvurucu, Strensiq isimli ilac ın bedelinin kar şılanmas ına karar verilmesi talebiyle Ankara 41. İş Mahkemesinde ( İş Mahkemesi) SGK aleyhine dava açm ış ve yarg ılama süresince ilaç bedelinin hiçbir kesinti yap ılmaks ızın SGK taraf ından ödenmesi yönünde ihtiyati tedbir karar ı verilmesini istemi ştir. 15.İş Mahkemesi 15/11/2019 tarihinde ba şvurucunun ihtiyati tedbir talebini kabul ederek Strensiq isimli ilac ın bedelinin 25/9/2019 tarihinden itibaren 1 y ıl süreyle SGK taraf ından karşılanmas ına karar vermi ştir. 16. 24/12/2019 tarihli celsede ihtiyati tedbir karar ının devam ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/12646 Karar Tarihi : 3/6/2020 417.İş Mahkemesince verilen ihtiyati tedbir karar ına SGK taraf ından itiraz edilmi ş olup anla şıldığı kadar ıyla itiraz konusunda Ankara Bölge Adliye Mahkemesince henüz bir karar verilmemi ştir. 18.İlaç ve T ıbbi Cihaz Kurumu 14/1/2020 tarihli yaz ıyla asfotase alfa etken maddeli ilac ın üç ayl ık dozda kullan ımının ve bu ilac ın sadece TEB arac ılığıyla yurt d ışından ithalinin uygun görüldü ğü konusunda Doç. Dr. R.G.Y.M.yi bilgilendirmi ştir. 19. Başvurucu, Sosyal Güvenlik Merkezine verdi ği 31/3/2020 tarihli dilekçe ile Strensiq isimli ilac ın kesinti yap ılmaks ızın karşılanmas ını ve ilaç bedelinin ithale yetkili kuruluşa ödenmesini talep etmi ştir. 20. Sosyal Güvenlik Merkezi 2/4/2020 tarihli yaz ıyla, istedi ği baz ı belgeler yan ında kullan ılan ilaca ait bo ş kutular ın ibraz edilmesi hâlinde İş Mahkemesi karar ının yerine getirilerek ilaç bedelinin ödenece ği konusunda ba şvurucuyu bilgilendirmi ştir. 21. Başvurucu 9/4/2020 tarihli dilekçeyle İş Mahkemesinden ilac ın yurt d ışından ithali için gerekli ödemenin TEB'e yap ılmas ına veya ilac ın bedelinin ilac ın ithalinde yetkili kuruluşa ödenmesinin derhâl sa ğlanmas ına ilişkin ifadelerin eklenmesi suretiyle 15/11/2019 tarihli ihtiyati tedbir karar ının tavzihini istemi ştir. 22.İş Mahkemesi 10/4/2020 tarihinde ba şvurucunun talebini kabul etmi ş ve daha önce verdi ği ihtiyati tedbir karar ını tavzih ederek ilac ın yurt d ışından ithali için gerekli ödemenin TEB'in yurt d ışı ilaç teminiyle ilgili birimine yap ılmas ına karar vermi ştir. 23. Yeni koronavirüs hastal ığına (COVID-19) kar şı al ınan tedbirler kapsam ında İş Mahkemesi 21/4/2020 tarihinde yap ılacak duru şman ın 29/9/2020 tarihinde yap ılmas ına karar vermiştir. 24. Anayasa Mahkemesince ba şvurucunun talebine konu ilac ın ithali için gerekli ödemenin TEB'in ilgili birimine yap ılıp yap ılmad ığı hususunda Sosyal Güvenlik Merkezine yaz ılan müzekkereye verilen 28/4/2020 tarihli cevap yaz ısından ilac ın yurt d ışından ithali için TEB'e ödeme yap ılmas ına ilişkin işlemlerin ba şlatıldığı öğrenilmiştir. 25. Sosyal Güvenlik Merkezi İş Mahkemesine gönderdi ği 6/5/2020 tarihli yaz ıyla ilac ın ithali için gerekli i şlemlerin ba şlatılmas ı amac ıyla ve 30/4/2020 tarihli ödeme emri belgesiyle TEB ad ına ödeme i şlemlerinin gerçekle ştirildiğini bildirmi ştir. Söz konusu ödeme emri belgesine göre ödemeye konu miktar 464.198,37 TL'dir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 3/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 27. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2020/12646 Karar Tarihi : 3/6/2020 528. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Tedbir Talebi Yönünden 29. Başvurucu; hastal ığın tedavisi için mutlak surette gerekli olan ilac ın maliyetini n yüksek olmas ı nedeniyle kendi imkânlar ıyla ilac ı tedarik edemedi ğini, tedavi edilememesine bağlı olarak da maddi ve manevi bütünlü ğünün tehlikeye girece ğini belirterek ilaç bedelinin SGK taraf ından ödenmesine yönelik tedbir karar ı verilmesini talep etmi ştir. 30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 49. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) Tedbir karar ı kenar ba şlıklı 73. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre başvurucunun ya şam ına ya da maddi veya manevi bütünlü ğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anla şılmas ı hâlinde Bölümlerce resen veya ba şvurucunun talebi üzerine gerekli tedbirlere karar verilebilir. 31. Mevcut ba şvuruda oldu ğu gibi Strensiq isimli ilac ın ithali için gerekli masraf ın SGK taraf ından karşılanmas ına ilişkin olarak yarg ı makamlar ınca verilen tedbir karar ının uygulanmamas ı nedeniyle maddi ve manevi varl ığın korunmas ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin Demet Bilici ((T.K.), B. No:2019/41507, 7/1/2020) ve Halil Emre Acar ((T.K.), B. No: 2020/9392, 20/3/2020) ba şvurular ında doktor raporunda gerekli görüle n tedavi süresi boyunca Strensiq isimli ilac ın bedelinin ilac ın ithalinde yetkili olan kurulu şa ödenmesinin derhâl sa ğlanmas ına yönelik tedbir karar ı verilmiştir. 32. Öte yandan somut olayda ihtiyati tedbir karar ının varl ığına rağmen Sosyal Güvenlik Merkezinin ilaç bedelini ödemek için bo ş ilaç kutular ını talep etmesi üzerine ihtiyati tedbir karar ı tavzih edilerek ilac ın ithali için gerekli ödemenin TEB'in yurt d ışı ilaç teminiyle ilgili birimine yap ılmas ına karar verilmi ş (bkz. 22), söz konusu karar sonras ında da ilac ın ithali için gerekli i şlemlerin ba şlatılmas ı amac ıyla ve 30/4/2020 tarihli ödeme emri belgesiyle TEB ad ına ödeme i şlemleri gerçekle ştirilmiştir (bkz. 25). Bir ba şka deyişle tavzih karar sonras ında İş Mahkemesince verilen ihtiyati tedbir karar ı yerine getirilmi ştir. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun tedbir talebinin reddine karar verilmesi gerekir. C.İhlal İddias ı Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 34. Başvurucu, öz itibar ıyla devletin ilaç bedelini kar şılamakla yükümlü oldu ğuna işaret ederek İş Mahkemesinin Strensiq isimli ilac ın bedelinin SGK taraf ından karşılanmas ına yönelik ihtiyati tedbir karar ı vermesine ra ğmen SGK'n ın ödeme yapmak için bo ş ilaç kutular ını talep etmesi nedeniyle maddi ve manevi varl ığının korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ğini öne sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2020/12646 Karar Tarihi : 3/6/2020 62. Değerlendirme 35. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (c) bendi gere ği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olmas ı hâlinde ba şvurunun dü şmesine karar verebilir ( S.Ö., B. No: 2013/7087, 18/9/2014, 23; Mehmet Emin Bülbül, B. No: 2014/4463, 16/6/2016, 46-48). 36. Somut olayda Sosyal Güvenlik Merkezince ba şvurucunun tedavisinde kullan ılacak ilac ın ithali için gerekli i şlemlerin ba şlatılmas ı amac ıyla ve 30/4/2020 tarihli ödeme emri belgesiyle TEB ad ına ödeme i şlemleri gerçekle ştirilmiştir. Bu nedenle ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkt ığı, başvurucunun ma ğdurluk statüsünün sona erdi ği ve başvurunun incelenmesine devam edilmesini gerektiren bir hususun bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin düşmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle, A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Tedbir talebinin REDD İNE, C. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden kalmamas ı nedeniyle DÜ ŞMESİNE, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 3/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ