başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvurucu ey plaka numaralı model mercedes travego marka bir yolcu otobüsünü tarihinde mb finansal kiralama finansal kiralama yoluyla kiralamıştır başvurucu bu otobüsü tarihinde turizm ltd kiralamıştır kira sözleşmesi kapsamında aylık belirli bir meblağın ödenmesi karşılığında söz konusu otobüs adı geçen şirketin kullanımına bırakılmıştır bu şirket de otobüsü uluslararası yolcu taşıma işinde kullanmıştır a araca el
başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvurucu ey plaka numaralı model mercedes travego marka bir yolcu otobüsünü tarihinde mb finansal kiralama finansal kiralama yoluyla kiralamıştır başvurucu bu otobüsü tarihinde turizm ltd kiralamıştır kira sözleşmesi kapsamında aylık belirli bir meblağın ödenmesi karşılığında söz konusu otobüs adı geçen şirketin kullanımına bırakılmıştır bu şirket de otobüsü uluslararası yolcu taşıma işinde kullanmıştır a araca el konulması ve ceza davası süreci yolcu taşımacılığı faaliyeti kapsamında kullanılan otobüs tarihinde saat bulgaristandan türkiyeye giriş yapmak üzere yirmi bir yolcusuyla edime başvuru numarası karar tarihi kapıkule gümrük sahasına gelmiştir gümrük tescil işlemleri sonrasında otobüste kızılötesi ışın ile araç taraması yapılmıştır gümrük görevlilerinin şüphelenmesi üzerine otobüste detaylı arama yapılmış ve bu arama neticesinde otobüsün orta kapısı altında merdiven basamağına denk gelen yerde özel olarak sonradan yapıldığı anlaşılan küçük bir bölme içinde euro abd doları ve gram hurda altın tespit edilmiş olup bu döviz ve altınlar ile otobüse el konulmuştur edime cumhuriyet başsavcılığının talebi üzerine edime sulh ceza mahkemesinin tarihli kararıyla el koyma işleminin onaylanmasına karar verilmiştir cumhuriyet başsavcılığınca el konulan dövizler ile ilgili soruşturma tefrik edilerek ayrılmış otobüste bulunan altınların ithaliyle ilgili düzenlenen tarihli iddianame ile aracın şoförleri kk ve kanın eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ithal etmek suçundan tarihli ve sayılı kaçakçılıkla mücadele kanununun maddesinin numaralı fıkrasının birinci cümlesi ile maddesinin ikinci fıkrası hükümleri uyarınca ayrı ayrı cezalandırılmalarına karar verilmesi kamu adına talep olunmuştur ayrıca turizm ltd şti malen sorumlu olarak gösterilmiş ve el konulan otobüsün suçta kullanıldığı gerekçesiyle tarihli ve sayılı türk ceza kanununun maddesi uyarınca müsaderesine karar verilmesi talep edilmiştir edime asliye ceza mahkemesince mahkeme iddianamenin kabulü ile görülmeye başlanan yargılama sırasında malen sorumlu sıfatıyla başvurucu da duruşmaya çağrılmış başvurucu tarihli ilk oturumda avukatı ile birlikte beyanlarda bulunmuştur başvurucu bu otobüsü finansal kiralama sözleşmesi kapsamında zilyedi olduğunu ve turizm ltd kiraladığını beyan etmiştir başvurucu bu otobüsün uluslararası yolcu taşıma işinde kullanıldığını bildiğini ancak kaçakçılıkta kullanıldığını bilmediğini ifade etmiştir başvurucu adına vekili tarihinde yapılan üçüncü oturumda el konulan otobüsün yargılama sonuçlanıncaya kadar teminatsız olarak iade edilmesini talep etmiştir mahkeme aynı oturumda araçta özel bir bölmenin bulunmasını gerekçe göstererek aracın kasko değeri bu değerin bulunmaması durumunda rayiç değeri üzerinden nakdi teminat veya banka teminat mektubunun yatırılması sonuna kadar olmak üzere iadesine karar vermiştir mahkeme tarihinde sanıkların eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ithal etme suçundan sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrası ile maddesinin ikinci fıkrası hükümleri uyarınca ayrı ayrı yıl ay hapis cezası ve tl adli para cezası ile cezalandırılmalarına karar vermiştir mahkeme ayrıca el konulan altınların sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasına göre müsaderesine karar vermiştir mahkeme el konulan otobüsün ise nakilde kullanılmakla birlikte iyi niyetli üçüncü kişi konumunda kabul ettiği mb finansal kiralama t aş ve finansal kiracısı başvurucuya ait olduğu gerekçesiyle müsaderesine yer olmadığına karar vermiştir ayrıca karar kesinleştiğinde otobüsün sahibine teslimine teminatla iade edilmiş olması halinde teminatın iadesine tasfiye işlemine tabi tutulmuş olması halinde ise tasfiye bedelinin karar kesinleştiğinde sahibine iadesine karar vermiştir başvurucu dosya yargıtaya gönderilmeden önce aracın teminatsız olarak iadesini talep etmiş mahkeme tarihinde bu talebi kısmen kabul etmiş ve otobüsün kasko değeri olan tl teminat karşılığında ve trafik siciline aracın devredilemeyeceğine dair şerh konulmak kaydıyla teslimine karar vermiştir başvurucu tarihinde bu karara itiraz etmiş edime ağır ceza mahkemesinin aynı tarihli kararıyla itirazın reddine karar verilmiştir başvuru numarası karar tarihi gümrük müsteşarlığı malen sorumlu sıfatıyla turizm ltd şti ile başvurucu karan temyiz etmişlerdir yargıtay ceza dairesinin tarihli ilamıyla başvurucunun temyiz istemi süre yönünden reddedilmiştir sanıklar kk ve temyiz itirazları yönünden ise bu sanıkların mahkumiyetlerine yeter somut bir delil bulunmadığından beraatlerine karar verilmesi gerektiği belirtilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir sanık yönünden ise talebe rağmen sayılı kanunun ve maddelerinin tartışılmaması aynca kabule göre de yargılama giderlerinin ayn ayn yükletilmemesi nedenleriyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir malen sorumlu sıfatıyla mb finansal kiralama taş adına vekili tarihinde aracın yargılama sonuçlanıncaya kadar olmak üzere teminatsız iade edilmesini talep etmiştir mahkeme ise tarihinde kasko değeri olan tl teminat karşılığında ve trafik siciline devredilemeyeceğine dair şerh konulmak kaydıyla sahibine otobüsün teslimine karar vermiştir bozma ilamına uyan mahkeme tarihinde sanıklar kk ve beraatlerine sanık kanın ise sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasına göre ay hapis ve tl adli para cezası ile cezalandırılmasına hapis cezasının sayılı kanunun uyarınca ertelenmesine karar vermiştir mahkeme el konulan altınların sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrası uyarınca müsaderesine karar vermiştir el konulan otobüsün ise sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasının a ve b bentleri ile sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrası hükümleri gereğince müsaderesine yer olmadığına karar vermiştir mahkeme otobüsün mülkiyetinin mb finansal kiralama t aş ye ait olduğunu finansal kiracısının ise başvurucu olduğunu tespit etmiştir mahkemeye göre malik şirket ve finansal kiracı başvurucu iyi niyetli üçüncü kişi konumundadır bu sebeple anılan kanun maddeleri gereğince otobüsün müsadere edilmesi mümkün bulunmamaktadır aynca otobüsün karar kesinleştiğinde iade edileceği belirtilmiştir hüküm temyiz edilmeksizin tarihinde kesinleşmiştir mahkeme tarihinde otobüsün karar gereği sahibine iade edilmesi için edirne gümrük ve muhafaza başmüdürlüğüne yazı göndermiştir otobüs anılan karar ve yazı doğrultusunda gümrük makamlarınca yılı temmuz ayında başvurucuya teslim edilmiştir b tazminat davası süreci başvurucu el koyma nedeniyle uğradığı zararların tazmini istemiyle tarihinde anadolu ağır ceza mahkemesinde maliye hazinesi aleyhine tazminat davası açmıştır dava dilekçesinde otobüse el konulduğu tarihten iade edilen tarihe kadar kazanç kaybı olarak tl yıpranma bedeli olarak tl maddi tazminat ve tl de manevi tazminat talebinde bulunulmuştur mahkeme hesap konusunda uzman bir bilirkişiden rapor aldırmıştır tarihli hesap bilirkişisi raporunda başvurucunun aracına el konulması nedeniyle uğradığı kazanç kaybının tl olduğu belirtilmiştir mahkeme tarihinde davanın reddine karar vermiştir kararda otobüsün suçta kullanıldığı ve araçta orijinalinde bulunmayan gizli bir bölme oluşturulduğuna dikkat çekilmiştir mahkemeye göre sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasının a bendi uyarınca kaçak eşyanın suçun işlenmesini kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkmasını engelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış tertibat içinde saklanmış veya taşınmış olması el koymayı gerektirmektedir mahkeme bu şekilde el konulan otobüsün aynı kanunun maddesinin numaralı fıkrası uyarınca ancak kasko değeri kadar teminat yatırılmak kaydıyla sahibine iade edilebileceğini belirtmiştir mahkeme b numarası karar tarihi sonuç olarak emredici nitelikteki anılan kanun hükümleri dikkate alındığında el koyma işleminin hukuka uygun olduğu gerekçesiyle tazminata hükmedilemeyeceği kanaatine varmıştır başvurucu kararı temyiz etmiş yargıtay ceza dairesinin tarihli ilamıyla hükmün onanmasına karar verilmiştir onama ilamında da araçta özel bir gizli bölmenin mevcut olduğuna dikkat çekilerek dava konusu el koymanın haksız bir el koyma niteliğinde olmadığına vurgu yapılmıştır daire bu aracın yargılama sırasında kasko değeri kadar teminat karşılığında ve trafik kaydına şerh konularak iadesine karar verildiğini de belirtmiştir ayrıca daireye göre başvurucu el koyma işlemi nedeniyle uğradığını iddia ettiği maddi ve manevi zararları aracını kendisinden habersiz şekilde suçta kullanan kişilerden talep de edebilir onama ilamında el koyma nedeniyle tazminata ilişkin tarihli ve sayılı ceza muhakemesi kanununun maddesindeki koşulların oluşmadığı gerekçesiyle temyiz edilen hükümde bir isabetsizlik bulunmadığı belirtilmiştir nihai karar başvurucu vekiline tarihinde tebliğ edilmiştir başvurucu tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur iv a ulusal hukuk sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrası şöyledir eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar para cezası ile cezalandırılır eşyanın gümrük kapıları dışından ülkeye sokulması halinde verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılır sayılı kanunun maddesi şöyledir bu kanunda tanımlanan suçların işlenmesinde kullanılan taşıtlara ceza muhakemesi kanununun inci maddesinin dördüncü fıkrası hükmüne göre üncü maddenin birinci fıkrasının a bendi kapsamına girmesi türkiye de sicile kayıtlı olmaması ya da soruşturma ve kovuşturma devam ederken kaçakçılık suçunun işlenmesinde tekrar kullanılması halinde araç alıkonulur sahibinin aracın değeri kadar teminatı alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim etmesi halinde araç sahibine iade edilir aksi takdirde tasfiye idaresi tarafından soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeksizin derhal tasfiye olunur tasfiyenin satış suretiyle gerçekleşmesi halinde satıştan elde edilen gelirden taşıtın muhafaza edilmesi ve satışı için gerekli olan bütün masraflar karşılandıktan sonra kalan miktar kovuşturma sonucuna göre işlem yapılmak üzere emanet hesabına alınır fıkra hükmünün uygulanmasındaki değerden kara taşıtlarında kasko değeri deniz taşıtlarında tekne ve makine sigortasına esas teşkil eden değer sigortasız taşıtlar ile hava ve demiryolu taşıtlarında ise piyasa değeri anlaşılır sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrası şöyledir bu kanunda tanımlanan suçlarla ilgili olarak tarihli ve sayılı türk ceza kanununun eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümleri uygulanır ancak kaçak eşya taşımasında bilerek kullanılan veya kullanılmaya teşebbüs edilen her türlü taşıma aracının müsadere edilebilmesi için aşağıdaki koşullardan birinin gerçekleşmesi gerekir a kaçak eşyanın suçun işlenmesini kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkmasını engelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış gizli tertibat içerisinde saklanmış veya taşınmış olması b kaçak eşyanın taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacim bakımından tamamını veya ağırlıklı bölümünü oluşturması veya naklinin bu aracın kullanılmasını gerekli kılması başvuru numarası karar tarihi c taşıma aracındaki kaçak eşyanın türkiye ye girmesi veya türkiye den çıkması yasak veya toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı maddelerden olması sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya kamu güvenliği kamu sağlığı veya genel ahlak açısından tehlikeli olması durumunda müsadere edilir sayılı kanunun maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir kara deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir suç soruşturması veya kovuşturması sırasında j eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı halde veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişiler ve her türlü zararlarını devletten isteyebilirler b uluslararası hukuk uluslararası sözleşmeler suçtan gelir elde edilmesinin önlenmesi amacıyla suç gelirlerinin müsadere edilerek aklanmasının önlenmesi ve ayrıca bu amaçla uluslararası iş birliğinin sağlanmasına yönelik olarak avrupa konseyi tarafından tarihinde suç gelirlerinin aklanması aranması zapt edilmesi ve müsadere edilmesi hakkında avrupa konseyi sözleşmesi kabul edilmiştir strazburg konvansiyonu olarak bilinen bu sözleşme türkiye tarafından tarihinde imzalanmış ve onaylanması tarihli ve sayılı kanun ile uygun bulunmuştur strazburg konvansiyonunun maddesinin numaralı fıkrası şöyledir taraf olan her devlet suç vasıtaları ile gelirlerini veya bu gelirlere eşdeğer malların zoralımını gerçekleştirmek için gerekli olan yasal ve diğer tedbirleri alacaktır strazburg konvansiyonunun maddesinin numaralı fıkrası şöyledir bir kovuşturma veya bir zoralım işlemi başlatan diğer bir tarafın talebi ile bir taraf devlet daha sonra bir zoralım talebine konu oluşturabilecek veya böyle bir talebi karşılayabilecek herhangi bir malla ilgili olarak bu mal üzerinde herhangi bir işlemi devir veya elden çıkarılmasını engellemek amacıyla bloke etmek ve el koymak gibi gerekli geçici önlemleri alacaktır strazburg konvansiyonu uluslararası gelişmeler doğrultusunda yeniden gözden geçirilerek güncellenmiş ve bu kapsamda hazırlanan terörizmin finansmanı ve suçtan elde edilen gelirlerin aklanması aranması ve müsaderesi hakkındaki avrupa konseyi sözleşmesi tarihinde imzaya açılmıştır avrupa hakları mahkemesi kararları avrupa hakları mahkemesi suç isnadına bağlı olarak yapılan el koyma işlemlerini avrupa hakları sözleşmesine sözleşme ek nolu protokolün maddesi kapsamında değerlendirmektedir göre kamu makamlarınca kişilerin başvuru numarası karar tarihi mülküne el konulması mülkiyet hakkına müdahale teşkil etmektedir mahkeme bu suretle yapılan müdahalenin mülkiyetin kullanılmasının kontrolüne ilişkin üçüncü kural çerçevesinde incelenmesi gerektiği görüşündedir b no krallık kk b no kk b no ltd ve b no buna göre el koyma işlemiyle başvurucu mülkünden tamamıyla yoksun bırakılmamakta başvurucunun mülkünden yararlanması veya tasarrufta bulunması geçici olarak sınırlandırılmaktadır ayrıca el koyma işleminin kimi durumlarda muhtemel bir müsadere kararının uygulanmasını güvence altına almaya yönelik olarak geçici bir tedbir şeklinde uygulandığına da dikkat çekmektedir b no el koyma yoluyla yapılan müdahalenin öncelikle iç hukukta yeterli bir temelinin olması ve kamu yararına dayalı meşru bir amacı içermesi gerektiğini kabul etmektedir ali b no nitekim viktor b no kararında iç hukukta bu konuda bir düzenleme bulunmadığı halde el konulan aracın nihai karar beklenmeden satılması suretiyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin sözleşmeye ek nolu protokolün maddesi anlamında hukuka dayalı olma gerekliliğini karşılamadığı sonucuna varılmıştır viktor bununla birlikte mahkeme el koyma yönünden kamu makamlarının geniş bir takdir yetkisi olduğunu kabul etmektedir b no ayrıca muhtemel bir müsadere için el koyma tedbirinin uygulanmasının kamu yararına dayalı olup meşru bir amacı da içerdiğini sıklıkla içtihatlarında belirtmektedir b no east west alliance limited ukrayna b no göre mülkün kamu yararına kullanılmasının kontrolü kapsamında mülke el konulması hususunda devletlerin geniş bir takdir yetkisi bulunmakla birlikte bu yetkinin tanınması kişilerin mülkünden geçici süreyle de olsa yoksun bırakılması gibi ağır bir sonuca da yol açmaktadır bu nedenle başvurucunun mülkiyet hakkına el koyma suretiyle yapılan müdahalenin keyfi veya öngörülemez olmaması için bazı usule ilişkin güvenceler öngörülmelidir özellikle el koyma ve müsadere yoluyla yapılan müdahaleler yönünden verdiği kararlarında keyfi müdahalelerden korunmak amacıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden bu önlemlerin kanun dışı veya keyfi ya da makul olmayan şekilde uygulandığına ilişkin savunma ve itirazlarını sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyabilme olanağının kişilere tanınması güvencesinin sağlanması gerektiğini belirtmektedir bu değerlendirme ise uygulanan sürecin bütününe bakılarak yapılmalıdır krallık b no b no el koyma ile ilgili kararlar için bkz bunun yanında müsadere gibi el koymanın da orantılı olması gerektiğini belirtmektedir nitekim kararında el koyma tedbirinin muhtemel bir müsadereyi güvence altına almak için uygulandığını gözeten başvurucunun mülküne el konulması tedbirinin meşru olsa da el konulan mülkün değeri ile karşılaştırılmaksızın uygulanmasını adil dengenin gerekliliklerine uygun olmadığını kabul ederek sonuca varmıştır bu kapsamda başvurucunun davranışları ile kanuna aykırı eylem arasındaki illiyet bağının kamu makamlarınca makul bir şekilde değerlendirilmesini de başka bir güvence ölçütü olarak değerlendirmektedir bununla birlikte kamu yararının gerektirdiği bazı durumlarda böyle bir ilişkinin mevcut olmasa dahi el koyma ve başvuru numarası karar tarihi müsaderenin uygulanabileceği gerçeğini yadsımamaktadır ancak böyle bir durumda yani el koyma ve müsaderenin muhakkak uygulanması gerektiği kabul edildiği takdirde özellikle iyi niyetli üçüncü kişiler yönünden eşyanın belirli koşullar dahilinde iadesi veya bu mümkün olamıyorsa eşya sahibinin zararının tazminine yönelik bir iç hukuk yolunun mevcut olması ölçülüğün unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir a krallık b no b no bu ilkenin beraat eden mülk sahipleri yönünden de uygulanacağını belirtmektedir b no el koyma ve müsadere yoluyla yapılan müdahalelerin sonuçlarını da kararlarında tartışmaktadır buna göre mahkeme her el koyma ve müsaderenin muhakkak bir zarara yol açtığını kabul etmektedir ancak mahkeme el koyma ve müsaderenin sözleşmeye ek nolu protokolün maddesine göre adil olabilmesi için mülkün sahibinin güncel zararının kaçınılmaz olandan daha fazla olmaması gerektiğini sıklıkla vurgulamaktadır bu bağlamda kararında yapılan kanun değişikliğiyle el konulan otobüsün sahibine iadesi gerektiği halde kamu makamlarının altı yıl boyunca hareketsiz kalması kaçınılmaz olandan daha ağır bir zarar olarak görülmüştür east west alliance kararında başvurucunun mülkünden on yıl boyunca yoksun kalmasına yol açan el atma tedbirinin mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale olduğu sonucuna varılmıştır east west alliance kararında ise el koyma tedbirinin yaklaşık yıl sürdüğüne vurgu yapılarak mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin başvurucuya aşırı ve orantısız bir külfet yüklediği belirtilmiştir iade edilmekle birlikte ceza soruşturmasında eşyaya el konulması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasını ali esen türkiye kararında ölçülülük yönünden tartışarak sonuca varmıştır bu başvuruda başvurucu daha önce sahte kimlik bilgileri kullanılarak ve sahte bir senetle satıldığı iddia edilen bir aracı satın almıştır ceza soruşturması sırasında tarihinde araca el konmuş aracı daha önce sahtecilik yoluyla satan bir kişi hakkında resmi evrakta sahtecilik suçundan iddianame düzenlenerek ceza davası açılmıştır yargılama devam ederken tarihinde aracın teminatsız olarak başvurucuya iadesine karar verilmiştir kovuşturma sürecinin tamamlanması beklenmeden aracın teminatsız olarak iade edildiğine vurgu yapmıştır mahkemeye göre özellikle aracın mülkiyeti konusunda uyuşmazlığın olduğu durumlarda kanun dışı kullanımı önlemek amacıyla araca el konulması meşru bir amaçtır devletlerin bu alandaki geniş takdir yetkileri de dikkate alındığında başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin takip edilen meşru amaç ile karşılaştırıldığında ölçüsüz olmadığı sonucuna varmış başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğuna karar vermiştir ali diğer taraftan republic of iran shipping b no kararında ise el konulan gemi ve bu gemideki yüklere iade edildikleri tarihe kadar yaklaşık bir yıl boyunca keyfi olarak el konulduğunun ceza yargılamasında tespit edildiği gerekçesine dayalı olarak el koyma ile başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin ölçüsüz ve adil dengeyi bozucu nitelikte olduğu sonucuna varılmıştır republic of iran shipping son olarak b no kararında bir suç isnadı kapsamında başvurucunun taşınmazına konulan tedbirin hükümden sonra gerek de kalmadığı halde on bir ay daha uygulanmaya devam edilmesi ölçüsüz bir müdahale olarak görülmüştür v