TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET M İHRİ ŞİRVANLI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3762) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Mehmet Mihri ŞİRVANLI Vekili : Av. Ali KÜÇÜKAL İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırılan taşınmaz ın kamula ştırma amac ıyla kullan ılmay ıp üçü
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET M İHRİ ŞİRVANLI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3762) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Mehmet Mihri ŞİRVANLI Vekili : Av. Ali KÜÇÜKAL İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırılan taşınmaz ın kamula ştırma amac ıyla kullan ılmay ıp üçüncü ki şilere sat ılarak kazanç elde edildi ği gerekçesiyle aç ılan tazminat davas ının sonradan yürürlüğe giren yasal düzenleme sonucunda hak dü şürücü süreden reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 29/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu 1938 do ğumlu olup İstanbul ilinde ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 3A. Kamula ştırma Süreci 8. Gaziantep'in Şehitkamil ilçesi İbrahimli köyünde bulunan 100.940 m² yüz ölçümlü 585 parsel say ılı taşınmaz ın 48.320/100.940 hissesi ba şvurucu ad ına tapuya kay ıtlıdır. 9. Taşınmaz ın imar plan ında çevik kuvvet hizmet alan ı olarak ayr ılmas ı sonras ında 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre kamula ştırılmas ı için Gaziantep Valili ğinden (Valilik) 14/11/1991 tarihinde olur al ınm ıştır. 10.İstimlak Takdir K ıymet Komisyonu taraf ından başvurucu hissesine 386.560.000 eski Türk liras ı takdir edilmi ştir. Bu bedel 27/11/1991 tarihinde Ziraat Bankas ı Gaziantep Merkez Şubesinde aç ılan hesaba yat ırılm ıştır. 11. 29/11/1991 tarihinde Gaziantep E. gazetesinde kamula ştırma ilan ı yap ılm ış ve 7/12/1991 tarihinde Gaziantep 2. Noterli ğince yap ılan tebligat, ba şvurucunun i şçisi olduğu belirtilen M.Ç.ye tebli ğ edilmiştir. 12. Gaziantep Emniyet Müdürlü ğünün (Emniyet Müdürlü ğü) 19/12/1991 tarihinde Millî Emlak Genel Müdürlü ğüne yapt ığı başvuru üzerine ba şvurucunun hissesinin tapusu 20/12/1991 tarihinde Maliye Hazinesi (Hazine) ad ına tescil edilmi ştir. 13. Ayn ı yıl başvurucu, kamula ştırma bedelinin art ılmas ı istemiyle Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde (3. Asliye Hukuk Mahkemesi) dava açm ıştır. 14. 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 9/11/1993 tarihinde davay ı kısmen kabul etmi ş ve 2.754.240.000 eski TL kamula ştırma bedel fark ının ferağ tarihi olan 20/12/1991 tarihinde n itibaren işleyecek %30 yasal faizi ile ba şvurucuya ödenmesine karar vermi ştir. 15. Temyiz edilen karar Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince (5. Hukuk Dairesi) 3/2/1994 tarihinde onanm ıştır. 16. Taşınmaz, Millî Emlak Genel Müdürlü ğü taraf ından 24/12/1992 tarihinde İçişleri Bakanl ığı Emniyet Genel Müdürlü ğüne (Emniyet Genel Müdürlü ğü) Çevik Kuvvet hizmet tesisleri yap ılmak üzere tahsis edilmi ştir. 17. Emniyet Müdürlü ğü taraf ından Emniyet Genel Müdürlü ğü İnşaat ve Emlak Dairesi Ba şkanl ığına yaz ılan 18/4/2005 tarihli yaz ıda; birer adet futbol hal ı saha, kapal ı spor salonu ve haval ı tabanca at ış poligonuna ihtiyaç oldu ğu belirtilerek bu tesislerin kamulaştırılan ve üzerinde Emniyet Müdürlü ğü hizmet otolar ının akaryak ıt ikmallerinin yap ıldığı benzin istasyonu, aç ık at ış poligonu ve e ğitim alan ı bulunan ta şınmaz üzerine yap ılmas ı istenmiştir. 18. Emniyet Müdürlü ğü taraf ından Hukuk İşleri ve Soru şturma Şube Müdürlü ğüne yaz ılan 13/3/2014 tarihli yaz ıda, Emniyet Müdürlü ğünün 18/4/2005 tarihli talebine istinaden işlem yap ılmad ığı, Toplu Konut İdaresi (TOK İ) ile Emniyet Genel Müdürlü ğü aras ında lojman yap ımı karşılığında imzalanan 6/12/2005 protokol ve 6/6/2006 tarihli ek protokol tarihine kadar ta şınmaz ın Çevik Kuvvet ve Özel Harekât e ğitim alan ı ve aç ık at ış poligonu, terör veya kaçakç ılık suçlar ından yakalanan araçlar ın detayl ı arama alan ı, trafik ve asayi ş suçlar ı ile ilgili olarak ba ğlanan, yakalanan araçlar için park yeri ve hizmet otolar ının Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 4akaryak ıt ikmallerinin yap ıldığı benzin istasyonu olarak kullan ıldığı, bu kullan ımın devri n yap ıldığı 2007 y ılına kadar sürdü ğü ifade edilmi ştir. 19. Taşınmaz ın tamam ının 22/6/2007 tarihinde tapuda yap ılan işlemle Hazine taraf ından TOK İ'ye tahsis edildi ği belirtilerek TOK İ ad ına tescil edildi ği anlaşılm ıştır. 20. 2009 y ılında yap ılan imar uygulamas ı sonucunda ta şınmaz ifraz edilmi ştir. Taşınmaz ın 5154 ada 1 parsel numaras ıyla 21.892,56 m² ve 5155 ada 1 parsel numaras ıyla 30.024,32 m² yüz ölçümlü bölümleri Belediye ile TOK İ aras ında yap ılan 27/5/2009 tarihli protokole istinaden Belediyeye sat ış yoluyla devredilmi ş ve tapuda tescil i şlemi 20/7/2009 tarihinde yap ılm ıştır. Taşınmaz ın Belediyeye devredilen ve di ğer k ısımlar ı hakk ında başvuru dosyas ı ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla başka bir bilgi ve belge temin edilememi ştir. B. Tazminat Davas ı Süreci 21. Başvurucu 12/2/2014 tarihinde 10.000 TL tazminat ödenmesi istemiyle Belediye ve Emniyet Genel Müdürlü ğü aleyhine Gaziantep 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (1. Asliye Hukuk Mahkemesi) dava açm ıştır. Bu davada ba şvurucu; kamula ştırma karar ı doğrultusunda hiçbir i şlem yap ılmadan ta şınmaz ın 2007 y ılına kadar bekletildi ğini, dah a sonra TOK İ'ye devredildi ğini, TOK İ'nin de ta şınmaz ı Belediyeye devretti ğini, taşınmaz ın kamulaştırma amac ına tahsis edilmemesine ra ğmen 2942 say ılı Kanun gere ğince kendisine yap ılmas ı gereken bildirimin yap ılmad ığını ve ticari amaçla yap ılan işlemler sonucunda taşınmaz ın sat ışından haks ız kazanç elde edildi ğini belirterek kamula ştırma bedeli ile sat ış bedeli veya dava tarihindeki de ğeri aras ında oluşan bedel fark ını talep etme hakk ının olduğunu ileri sürmü ştür. 22. 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 28/4/2015 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Mahkeme karar ın gerekçesinde özetle: i. 2942 say ılı Kanun'un " Vazgeçme İade ve Devir " kenar ba şlığını taşıyan ve 10/9/2014 tarihli ve 6552 say ılı İş Kanunu ile Baz ı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde De ğişiklik Yap ılmas ı ile Baz ı Alacaklar ın Yenide n Yap ıland ırılmas ına Dair Kanun ile de ğiştirilen 22. maddesinde kamula ştırılan taşınmaza ihtiyac ı kalmayan idarenin kamula ştırmadan sonraki davran ışlar ının düzenlendi ği belirtilmi ştir. 6552 say ılı Kanun'la eklenen geçici 9. maddenin devam eden davalara da uygulanmas ı benimsenen üçüncü f ıkras ı ile kamula ştırılan taşınmazlara bu i şlemin kesinle şmesinden itibaren kamu hizmetine tahsisi lüzumu kalmamas ı hâlinde mal sahiplerinin yasadan kaynaklanan yetkilerini kullanabilmeleri için be ş yıllık hak düşürücü süre öngörüldü ğüne işaret edilmi ştir. ii. Olayda kamula ştırman ın 1991 y ılında kesinle ştiği ve davan ın aç ıldığı tarihe kadar hak dü şürücü sürenin doldu ğuna vurgu yap ılm ıştır. 23. Temyiz edilen karar 5. Hukuk Dairesince 22/6/2016 tarihinde yarg ılama gideri ve vekâlet ücreti yönünden düzeltilerek onanm ış ve kararda ta şınmaza ili şkin kamula ştırma işleminin kesinle şmesinden itibaren be ş yıl içinde dava aç ılmad ığı yeniden vurgulanm ıştır. Yap ılan karar düzeltme istemi de 5. Hukuk Dairesince 20/11/2017 tarihinde reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 524. Nihai karar ba şvurucu vekiline 29/12/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 25. Başvurucu 29/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 26. Kamula ştırma tarihinde yürürlükte bulunan 2942 say ılı Kanun un "Mal sahibinin geri alma hakk ı" kenar başlıklı 23. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Kamulaştırma bedelinin kesinle şmesi tarihinden itibaren be ş y ıl içinde, kamulaştırmay ı yapan idarece veya 22 nci maddenin ikinci f ıkras ı uyar ınca devir veya tahsis yap ılan idarece; kamula ştırma ve devir amac ına uygun hiç bir i şlem veya tesisat yap ılmaz veya kamu yarar ına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek ta şınmaz mal oldu ğu gibi b ırak ılırsa, mal sahibi veya mirasç ılar ı kamulaştırma bedelini ald ıklar ı günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek, ta şınmaz mal ını geri alabilir. Doğmas ından itibaren bir y ıl içinde kullan ılmayan geri alma hakk ı düşer. Ayn ı amac ın gerçekle şmesi için birden fazla ta şınmaz mal birlikte kamula ştırıldığı takdirde bu ta şınmaz mallar ın durumunun bir bütün olu şturduğu kabul edilerek yukar ıdaki fıkralar buna göre uygulan ır. ..." 27. Yürürlükte olan 2942 say ılı Kanun un "Mal sahibinin geri alma hakk ı" kena r başlıklı 23. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Kamulaştırma bedelinin kesinle şmesi tarihinden itibaren be ş y ıl içinde, kamulaştırmay ı yapan idarece veya 22 nci maddenin dördüncü f ıkras ı uyar ınca devir vey a tahsis yap ılan idarece; kamula ştırma ve devir amac ına uygun hiç bir i şlem veya tesisat yap ılmaz veya kamu yarar ına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek ta şınmaz mal oldu ğu gibi b ırak ılırsa, mal sahibi veya mirasç ılar ı kamulaştırma bedelini ald ıklar ı günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek, ta şınmaz mal ını geri alabilir. Doğmas ından itibaren bir y ıl içinde kullan ılmayan geri alma hakk ı düşer. (Ek f ıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Birinci ve ikinci f ıkrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamula ştırılan taşınmaz malda haklar ı bulundu ğu iddias ıyla eski malikleri veya mirasç ılar ı taraf ından idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat talebind e bulunulamaz ve dava aç ılamaz. Ayn ı amac ın gerçekle şmesi için birden fazla ta şınmaz mal birlikte kamula ştırıldığı takdirde bu ta şınmaz mallar ın durumunun bir bütün olu şturduğu kabul edilerek yukar ıdaki fıkralar buna göre uygulan ır. ...'' 28. Yürürlükte olan 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu nun 6552 say ılı Kanun'la kabul edilerek 11/9/2014 tarihinde yürürlü ğe giren geçici 9. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 6 Bu maddeyi ihdas eden Kanunla de ğiştirilen veya eklenen bu Kanunun ( ) 23 üncü maddesinin üçüncü f ıkras ı hükmü; bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten önc e gerçekleştirilen kamula ştırma işlemleri nedeniyle, kamula ştırılan taşınmaz mallar ın eski malikleri veya mirasç ılar ı taraf ından bu ta şınmaz mallar ın geri al ınmas ı, bedel vey a tazminat talebiyle aç ılan ve henüz kesinle şmeyen davalarda da uygulan ır. Bu maddenin uygulanmas ı nedeniyle reddedilen davalar ın yarg ılama giderleri daval ı idare taraf ından ödenir.'' B. Uluslararas ı Hukuk 29. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 30. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) kural olarak özel bir ki şiye menfaa t sağlamak için mülkten yoksun b ırakman ın kamu yarar ı amac ı taşımad ığını kabul etmi ştir (James ve di ğerleri/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 8793/79, 21/2/1986, 40). Kamu yarar ı amac ının gerçekle ştirilmemesi şikâyetiyle ilgili Karaman/Türkiye (B. No: 6489/03, 15/1/2008) karar ına konu olay, sa ğlık merkezi yap ılmas ı şart ıyla belediyeye ba ğışlanan taşınmaz ın bir k ısm ının şarta ayk ırı olarak kamu hizmetine tahsis edilmeyerek üçünc ü kişilere sat ılmas ına ilişkindir. A İHM, idareye devir an ında ortaya konulan şarta ayk ırı bir şekilde kullan ılan taşınmaza ili şkin olarak malikin geri al ım hakk ının bulunmad ığını saptayan Yarg ıtay karar ının taşınmaz ın k ısmen de olsa kamu hizmetine tahsis edilmi ş olduğu düşüncesiyle hakl ılaştırılamayaca ğını belirtmiştir (Karaman/Türkiye, 32). A İHM, kamu hizmetine tahsis edilmemi ş olsa bile mülkiyetin el de ğiştirmiş olmas ı nedeniyle önceki malikin mülkiyet veya tazminat iddias ında bulunamamas ı sonucunu do ğuran 2942 say ılı Kanun'un 35. maddesine ili şkin Yarg ıtay yorumunun kamu yarar ının gerekleri ile bireysel haklar ın korunmas ının gereklilikleri aras ındaki dengeyi bozdu ğu kanaatine varm ıştır (Karaman/Türkiye, 33). AİHM sonuç olarak 2942 say ılı Kanun'un 35. maddesine ili şkin uygulaman ın Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesiyle uyumlu olmad ığı sonucuna ulaşmıştır (Karaman/Türkiye, 34). 31.Beneficio Cappella Paolini/Malta (B. No: 40786/98, 13/7/2004) karar ına konu olayda ba şvurucunun 7/3/1985 tarihinde kamula ştırılan taşınmaz ı kısmen kamu yarar ı amac ı doğrultusunda kullan ılm ıştır. Başvurucunun 16/2/1987 tarihinde ta şınmaz ın kullan ılmayan kısm ının iade edilmesi için idareye yapt ığı başvuru ise reddedilmi ştir. Bunun üzerine başvurucunun 10/11/1988 tarihinde açt ığı dava da derece mahkemelerince reddedilmi ştir. AİHM, olayda kamula ştırma yönteminin tart ışma konusu olmad ığını ve ilgili kanun hükümlerinin uygulanarak tazminat ın başvurucuya ödendi ğini belirtmi ştir. Ancak A İHM'e göre kamula ştırılan taşınmaz ın yaln ızca bir bölümünün kamu yarar ı amac ına kullan ılmas ı ve kullan ılmayan bölümünün iadesi yönünde kanuni bir düzenlemenin bulunmamas ı mülkiye t hakk ına sayg ı bak ımından önemli bir sorun te şkil etmektedir ( Beneficio Cappella Paolini/Malta, 33). Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 732. AİHM; böyle bir davada, kamula ştırman ın bireyin mülkünden elde edilen gelirden yoksun b ırak ılmas ına yol açt ığını, bu yoksun b ırakman ın ise kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulunmamas ı durumunda Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesindeki güvencelere ayk ırı olarak mülk sahibinin a şırı bir külfete katlanmas ına sebep olduğunu kabul etmi ştir. AİHM, 1985 y ılında yap ılan kamula ştırma ve 1987 y ılında idarenin başvuruyu reddi s ıras ında kamu yarar ı mevcut olsa da aradan geçen sürede ta şınmaz ın hâlen kamulaştırma amac ı doğrultusunda kullan ılmad ığını özellikle vurgulam ıştır (Beneficio Cappella Paolini/Malta, 33). AİHM'e göre bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ı ile kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge ba şvurucu aleyhine bozulmu ştur (Beneficio Cappella Paolini/Malta, 33, 34). 33.Motais de Narbonne/Fransa (B. No: 48161/99, 2/7/2002) karar ına konu olayda bir sosyal konut projesi için ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı söz konusudur. Ancak bu ta şınmaz üzerinde kamula ştırma tarihinden itibaren on dokuz y ıl geçmesine ra ğmen belirtilen kamu yarar ı amac ı çerçevesinde herhangi bir in şaat yap ılmam ıştır. AİHM'e göre Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi, taraf devletleri bireylerin r ızas ı dışında yoksun bırak ıldıklar ı taşınmazlar ının arazi spekülasyonuna yol açacak şekilde uzun bir süre kamu yarar ı amac ıyla kullan ılmadan tutulmak suretiyle yoksun b ırak ılmas ı riskinden korumaya zorlamaktad ır. Kararda, bu geçen sürede ta şınmaz ın değerinde önemli miktarda bir de ğer art ışı olduğuna dikkat çekilmi ştir (Motais de Norbonne/Fransa , 21). A İHM sonuç olarak on dokuz y ıl boyunca kamula ştırman ın dayand ığı kamu yarar ına ilişkin projenin uygulanmamas ı sonucu bu zaman diliminde meydana gelen art ı değerden başvurucunun yoksun b ırak ılmas ının başvurucuya a şırı bir külfet yükledi ğini belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar vermiştir (Motais de Norbonne/Fransa, 16-23). 34. Bu kapsamda de ğinilecek di ğer bir karar Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye (B. No: 37546/02, 8/4/2008) karar ıdır. Bu olayda uyu şmazl ık konusu ta şınmaz büyük şehir belediyesince yap ılan bir imar uygulamas ı çerçevesinde 1992 y ılında kamula ştırılm ıştır. Başvurucular 27/10/1997 tarihinde 2942 say ılı Kanun'un 23. maddesine dayal ı olarak büyükşehir belediyesine tapu iptali ve tescil davas ı açm ıştır. Başvurucular, ta şınmaz ın kam u yarar ı amac ı doğrultusunda kullan ılmad ığını ileri sürmü ştür. İlk derece mahkemesinin davan ın kabulüne ili şkin karar ı, imar plan ındaki projenin gerçekle ştirilebilece ğine vurgu yap ılarak Yarg ıtayca bozulmu ştur. Davan ın reddine ili şkin hüküm Yarg ıtayca 5/2/2002 tarihinde onanm ıştır (Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye, 4-18). 35. AİHM ilk olarak kamula ştırman ın yöntemince yap ıldığının taraflar aras ında tart ışma konusu olmad ığını ancak as ıl şikâyet konusunun aradan yirmi bir y ıl geçmesine rağmen hâlen kamu yarar ı amac ına uygun çal ışmalara tahsis edilmemesi oldu ğunu vurgulam ıştır (Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye, 25). Buna göre ta şınmaza ili şkin olarak kamulaştırma karar ı verilmesinin üzerinden yirmi bir y ıl geçmesine ra ğmen mülkten yoksu n bırakmaya esas te şkil eden kamu yarar ına yönelik proje hayata geçirilmemi ştir. AİHM, taşınmaz ın kamula ştırma amac ına uygun düzenlemeler için kullan ılmamas ının başvurucular ın mülkiyet haklar ı bak ımından önemli sorunlara yol açt ığını belirtmiştir. AİHM'e göre böyle bir kamula ştırma art ık kamu yarar ına ilişkin bir gerekçeye dayanmay ıp başvurucular ın söz konusu ta şınmaz ın art ı değerinden mahrum kalmalar ına neden olmaktad ır. AİHM somut olayda da yirmi bir y ıl geçtiği hâlde ta şınmaz ın kamula ştırma amac ı doğrultusunda kullan ılmad ığını belirterek kamu yarar ı amac ının gerçekle şmediği ve kam u yarar ı ile başvurucular ın haklar ı aras ındaki adil dengenin bozuldu ğu sonucuna varm ıştır (Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye, 26-28). Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 8V.İNCELEME VE GEREKÇE 36. Mahkemenin 18/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 37. Başvurucu, 2007 y ılına kadar ta şınmaz üzerine kamula ştırma karar ına uygun şekilde bir i şlem yap ılmad ığını, bu tarihten sonra da ta şınmaz ın kamula ştırma ve kamu yarar ı amac ı ile kullan ılmay ıp TOKİ'ye ve TOK İ taraf ından da Belediyeye devredildi ğini, dah a sonra ise ta şınmaz ın Belediye taraf ından üçüncü ki şilere ihale ile sat ıldığını ifade etmi ştir. Taşınmaz ın ticari amaçla kullan ıldığını ileri süren ba şvurucu, açt ığı tazminat davas ının yarg ılamas ı sıras ında yap ılan yasal de ğişikliğin devam eden davalar ı da kapsamas ı nedeniyle davan ın hak düşürücü süreden sonra aç ıldığı gerekçesiyle reddedildi ğini belirtmi ştir. Sonuç olarak ba şvurucu, Çevik Kuvvet hizmet alan ı olarak kamula ştırılarak Çevik Kuvvet hizme t tesisleri yap ılmak üzere tahsis edilen ta şınmaz ın ticari amaçla sat ılarak haks ız kazanç elde edildiğini iddia etmi ş; taşınmaz ın iadesi veya tazminat ödenmesi yönünde me şru beklentisi oluştuğunu vurgulayarak hukuki güvenlik ilkesi ve mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 38. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 39. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun temel şikâyeti, Çevik Kuvve t hizmet alan ı olarak kamula ştırılarak Çevik Kuvvet hizmet tesisleri yap ılmak üzere tahsis edilen taşınmaz ın kamula ştırma amac ıyla kullan ılmay ıp ticari amaçla sat ılarak kazanç elde edilmesine ve açt ığı tazminat davas ı sıras ında yap ılan yasal de ğişiklik nedeniyle davan ın hak düşürücü süreden reddedilmesine ili şkindir. Ba şvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine yönelik oldu ğu anlaşılan tüm şikâyetleri mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 1. Genel İlkeler 40. Başvurucuya ait kamu yarar ı amac ına dayal ı olarak kamula ştırılm ış taşınmaz ın Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ında mülk te şkil ettiği aç ıktır. Kamula ştırılan taşınmaz ile başvurucu aras ındaki mülkiyet ili şkisi kamula ştırmayla sona ermi ştir. Bununla birlikte 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddelerinde kamula ştırılan taşınmazlar ın kamu yarar ı amac ına uygun kullan ılmamas ı durumunda iade edilece ği veya bedelinin tazmin edilece ği düzenlenmi ştir. Dolay ısıyla 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddelerindeki düzenlemele r dikkate al ındığında kamula ştırılan taşınmaz ın başvurucuya iadesinin veya bedelinin tazmin edilmesinin me şru bir beklenti olu şturacağı kabul edilmelidir (benzer yöndeki Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 9değerlendirmeler için bkz. Nusrat Külah , B. No: 2013/6151, 21/4/2016, 49; Derya Alpdoğan ve diğerleri, B. No: 2015/6845, 31/10/2018, 33). 41. Taşınmazlar ın kamu yarar ı amac ı doğrultusunda hiç kullan ılmadan üçüncü kişilere sat ıldığının tespit edildi ği başvurularda me şru amaç ve ölçülülük yönlerinden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir (Nusrat Külah , 57-70; Süleyman Okta y Uras ve Sevtap Uras , B. No: 2014/11994, 9/3/2017, 78-82). Ta şınmaz ın kamula ştırma amac ına uygun bir şekilde tahsis edilmesinden sonra bu ihtiyaca lüzum kalmamas ı nedeniyle farkl ı amaçlarla kullan ılmas ının somut olay ın koşullar ına bağlı olarak mülkiyet hakk ının gerekliliklerine bir ayk ırılık teşkil etmeyece ği aç ıklanm ıştır (Habibe Kalender ve di ğerleri, B. No: 2013/3845, 1/12/2015, 45, 48) 42.Derya Alpdo ğan ve diğerleri karar ında, taşınmaz ın kamula ştırma amac ı dışında kullan ılmakla birlikte kamu yarar ına yönelik ba şka bir ihtiyaç için tahsis edilmesi hâlinde yine kamu yarar ı amac ının mevcut oldu ğu ancak sadece sebebinin de ğişmiş olduğunun kabul edileceği ifade edilmi ştir (Derya Alpdo ğan ve diğerleri, 50). Buna kar şın kamula ştırılan taşınmazlara yönelik olarak kamu yarar ı amac ına ayk ırı hukukî i şlem ve tasarruflard a bulunulmas ı yan ında bu ta şınmazlar ın makul bir süre geçti ği hâlde kamu yarar ı amac ı doğrultusunda kullan ılmamas ının da mülkiyet hakk ına ölçüsüz bir müdahale te şkil edeceği belirtilmiştir. Buna göre kamula ştırılan taşınmaz ın kamu yarar ı amac ına tahsis edilmemesinin aradan geçen sürede mülkün olu şturduğu art ı değerden mülk sahibinin yararland ırılmamas ına ve esas itibar ıyla taşınmaz ın gerçek de ğeri üzerinden kamula ştırılmamas ına sebebiyet verdi ği açıklanm ıştır (Derya Alpdo ğan ve diğerleri, 54). 2.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 43. Başvuru konusu olayda, ta şınmaz 1991 y ılında Çevik Kuvvet hizmet alan ı olarak kamulaştırılm ış ve Çevik Kuvvet hizmet tesisleri yap ılmak üzere tahsis edilmi ştir ancak başvurucu, ta şınmaz ın kamu yarar ı amac ı d ışında kullan ıldığından ve üçüncü ki şilere sat ılarak haks ız kazanç elde edildi ğinden yak ınmaktad ır. 44. Bu kapsamda ba şvurucu taraf ından taşınmaz ın kamula ştırma bedeli ile sat ış bedeli veya dava tarihindeki de ğeri aras ında oluşan bedel fark ının ödenmesi talebiyle 12/2/2014 tarihinde aç ılan dava, dava s ıras ında 11/9/2014 tarihinde yürürlü ğe giren ve 2942 say ılı Kanun'un 23. maddesine eklenen üçüncü f ıkra ve geçici 9. maddesi gerekçe gösterilerek hak dü şürücü süreden reddedilmi ştir. 45. Davan ın aç ıldığı tarihte yürürlükte bulunan 2942 say ılı Kanun'un 23. maddesine göre kamula ştırma bedelinin kesinle şmesi tarihinden itibaren be ş y ıl içinde, ta şınmazda kamulaştırma ve devir amac ına uygun bir i şlem veya tesisat yap ılmaz ya da kamu yarar ına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek oldu ğu gibi b ırak ılırsa mal sahibi veya mirasç ılar ı kamulaştırma bedelini ald ıklar ı günden itibaren i şleyecek kanuni faizle birlikte ödemek suretiyle ta şınmaz mal ını geri alabilecektir ancak do ğmas ından itibaren bir y ıl içinde kullan ılmayan geri alma hakk ı düşecektir. Geri alma şartlar ını düzenleyen bu hükümlerde başvurucunun tazminat istemini hükümsüz veya etkisiz k ılan bir hükme yer verilmemi şken 2942 say ılı Kanun'un 23. maddesine eklenen üçüncü f ıkra ile geri alma hükümlerine ili şkin belirlenen süreler geçtikten sonra kamula ştırılan taşınmaz malda haklar ı bulunduğu iddias ıyla eski malikleri veya mirasç ılar ı taraf ından idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamayaca ğı ve dava aç ılamayaca ğı ifade edilmi ştir. Bu maddenin yürürlüğüne ilişkin geçici 9. maddede ise bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten önce Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 10gerçekleştirilen kamula ştırma işlemleri nedeniyle, kamula ştırılan taşınmaz mallar ın eski malikleri veya mirasç ılar ı taraf ından bu ta şınmaz mallar ın geri al ınmas ı, bedel veya tazminat talebiyle aç ılan ve henüz kesinle şmeyen davalarda 22. maddeye eklenen üçüncü f ıkra hükmünün uygulanaca ğı ifade edilmi ştir. Bu durumda davan ın aç ıldığı tarihte di ğer koşullar ın bulunmas ı hâlinde ba şarıya ulaşma şans ı bulunan tazminat davas ının devam eden davalar ı da kapsayacak şekilde aleyhe yap ılan yasal de ğişiklik sonucunda etkisiz hâle getirildiği ileri sürülmektedir. 46. Ancak davan ın incelenmesini kurallara ba ğlayan usule ili şkin hükümlerde yap ılan yasal de ğişikliğin değerlendirilerek sonuca var ılmas ı tek başına yeterli olmay ıp öncelikle ba şvurucunun kamula ştırılan taşınmazda mülkiyet hakk ı kapsam ında korunmaya değer bir hakk ının bulundu ğunu ortaya koymas ı gerekmektedir. Bir ba şka deyişle ileri sürülen iddian ın derece mahkemeleri taraf ından incelebilmesi imkân ının olduğundan söz edilebilmesi için öncelikle talep edilebilir hakl ı ve meşru bir beklentinin bulunmas ı gerekmektedir. 47. Anayasa Mahkemesi Habibe Kalender ve di ğerleri karar ında, kamula ştırıldıktan sonra uzun bir süre kamu yarar ı amac ıyla kullan ılan ve de ğişen koşullar sonras ında idare taraf ından üçüncü ki şilere devredilen ta şınmaz ın geri verilmesi veya ta şınmaz ın kamulaştırma değeri ile idarece sat ış değeri aras ındaki fark ın kendilerine ödenmesi taleplerinin mevcut düzenlemelerle desteklenen bir beklenti olmad ığı, bu yönde verilmi ş yerleşik yarg ı içtihatlar ı bulunmad ığı, bahsedilen taleplerin mahkeme önünde ispat edilemedi ği, mülkiyet hakk ı kapsam ında meşru beklenti olarak nitelendirmeye yeterli somutluğa sahip bir beklenti olmad ığı, Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiye t hakk ına ilişkin korumadan yararland ırılmas ının mümkün olmad ığı sonucuna varm ıştır (Habibe Kalender ve di ğerleri, 48). 48. Başvuru konusu olayda ba şvurucunun ta şınmaz ı 1991 y ılında Çevik Kuvve t hizmet alan ı olarak kamula ştırılm ış ve bu amaca uygun şekilde Çevik Kuvvet hizmet tesisleri yap ılmak üzere tahsis edilmi ştir. Emniyet Müdürlü ğü taraf ından Emniyet Genel Müdürlü ğü İnşaat ve Emlak Dairesi Ba şkanl ığına gönderilen 18/4/2005 tarihli yaz ıda, kamula ştırılan taşınmaz ın hizmet otolar ının akaryak ıt ikmallerinin yap ıldığı benzin istasyonu, aç ık at ış poligonu ve e ğitim alan ı olarak kullan ıldığı ifade edilmi ştir. Bu yaz ıda ayr ıca birer futbol hal ı saha, kapal ı spor salonu ve haval ı tabanca at ış poligonuna ihtiyaç oldu ğu bildirilmi ş ve bu yap ılar ın taşınmaz üzerine in şa edilmesi istenmi ştir. Emniyet Müdürlü ğü taraf ından Huku k İşleri ve Soru şturma Şube Müdürlü ğüne gönderilen 13/3/2014 tarihli yaz ıda ise taşınmaz ın TOKİ ile imzalanan 6/12/2005 protokol ve 6/6/2006 tarihli ek protokol tarihine kadar Çevik Kuvvet ve Özel Harekât e ğitim alan ı ve aç ık at ış poligonu, terör veya kaçakç ılık suçlar ından yakalanan araçlar ın detayl ı arama alan ı, trafik ve asayi ş suçlar ı ile ilgili olarak ba ğlanan, yakalanan araçlar için park yeri ve hizmet otolar ının akaryak ıt ikmallerinin yap ıldığı benzin istasyonu olarak kullan ıldığı belirtilmi ş; bu kullan ımın devrin yap ıldığı 2007 y ılına kadar sürdüğü ifade edilmi ştir. 49. Bu durumda 1991 y ılında Çevik Kuvvet hizmet alan ı olarak kamulaştırılan taşınmaz ın TOKİ'ye fiilen devredildi ği 2007 y ılına kadar kamula ştırma ve kamu yarar ı amac ına uygun olarak hizmet otolar ının akaryak ıt ikmallerinin yap ıldığı benzin istasyonu, açık at ış poligonu ve e ğitim alan ı olarak kullan ıldığı görülmektedir. Ta şınmaz bu tarihte n sonra ise de ğişen koşullara göre lojman ihtiyac ının karşılanmas ı maksad ıyla TOK İ'ye devredilmi ştir. Daha sonra TOK İ, 2009 y ılında taşınmaz ın bir bölümünü Belediyeye devretmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3762 Karar Tarihi : 18/5/2021 1150. Dolay ısıyla 1991 y ılından 2007 y ılına kadar yakla şık on alt ı y ıl süreyle kamulaştırma amac ına uygun şekilde kullan ılarak, de ğişen koşullara göre lojman ihtiyac ı kapsam ında TOK İ'ye devredilen ta şınmaz ın geri al ınmas ına veya ba şvurucuya tazminat ödenmesine ili şkin şartlar ın oluşmad ığı anlaşıldığından başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetlerin aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 51. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 18/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI