TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR VELİ ACU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35779) Karar Tarihi: 21/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Veli ACU Vekilleri : Av. Özlem YILMAZ Av. Hülya GÜLBAHAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yakalama, gözalt ına alma ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmam
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR VELİ ACU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35779) Karar Tarihi: 21/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Veli ACU Vekilleri : Av. Özlem YILMAZ Av. Hülya GÜLBAHAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yakalama, gözalt ına alma ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmamas ı, soruşturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı, tutuklulu ğa ilişkin kararlar ın bağıms ız ve tarafs ız olmayan sulh ceza hâkimliklerince verilmesi, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın yap ılmas ı nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının; gözalt ı ve tutukluluk süreçlerindeki baz ı uygulamalar nedeniyle kötü muamele yasa ğın ın; avukatl a görüşmenin s ınırland ırılmas ı ve bu görü şmenin mahremiyetine riayet edilmemesi nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ının; telefonla görü şme hakk ının k ısıtlanmas ı nedeniyle de haberleşme hürriyetinin ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 16/10/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucu, Birle şmiş Milletler Dünya G ıda Program ı Gaziantep ofisinde çal ışmaktad ır. Başvurucu ayn ı zamanda İnsan Haklar ı Gündemi Derne ği Yönetim Kurulu üyesi ve İnsan Haklar ı Ortak Platformu üyesidir. 10. Silahl ı terör örgütlerine [Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY), PKK/KCK ve DHKP/C] yard ım etme suçunu i şlediği değerlendirilen başvurucunun da aralar ında bulundu ğu on kişi hakk ında Adalar Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. 11. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 119. maddesi uyar ınca gecikmesinde sak ınca bulunan hâl kapsam ında, Cumhuriyet savc ısının emri ile arama ve elkoyma karar ı verilmiş olup an ılan soruşturma kapsam ında başvurucu, İstanbul Büyükada'da bir otelde yap ılan toplant ı sıras ında 5/7/2017 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Adalar Sulh Ceza Hâkimli ği 26/8/2016 tarihli karar ı ile başvurucu hakk ındaki soruşturma dosyas ına ilişkin olarak "soruşturman ın amac ını tehlikeye dü şürebileceği" gerekçesiyle 5271 say ılı Kanun'un 153. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca başvurucunun müdafiinin dosya içeri ğini incelemesinin ve belgelerden örnek almas ının k ısıtlanmas ına karar vermiştir. 13. Adalar Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, soruşturma işlemlerinin İstanbul Cumhuriyet Başsavc ılığınca (Başsavc ılık) yürütülmesi gerekti ğini belirterek soru şturma dosyas ını 6/7/2017 tarihli fezleke ile an ılan Başsavc ılığa göndermi ştir. 14. Başvurucu, soru şturma işlemlerinin yürütüldü ğü İstanbul Emniyet Müdürlü ğüne getirilerek ilk ifadesinin al ındığı 17/7/2017 tarihine kadar burada gözalt ında tutulmu ştur. 15. Başvurucu ifadesi al ınmak üzere 17/7/2017 tarihinde Ba şsavc ılıkta haz ır edilmiştir. İfade alma tutana ğında, başvurucuya isnat edilen suçlar ın okunup anlat ıldığı belirtilmiştir. Bu s ırada başvurucunun müdafileri de haz ır bulunmu ştur. 16. Başsavc ılık ayn ı tarihte silahl ı terör örgütüne üye olmamakla beraber örgüt adına faaliyette bulunarak yard ım etme suçundan tutuklanmas ı istemiyle ba şvurucuyu İstanbul 10. Sulh Ceza Hâkimli ğine (Hâkimlik) sevk etmi ştir. 17. Başsavc ılığın talep yaz ısı, sorgu i şlemi öncesinde Hâkimlik taraf ından başvurucuya okunmu ştur. Ayr ıca sorgu tutana ğında, başvurucuya isnat edilen suçlar ın okunup anlat ıldığı da belirtilmi ştir. Sorgu s ıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmuştur. 18. Başvurucu, Hâkimli ğin 18/7/2017 tarihli karar ıyla an ılan suçtan tutuklanm ıştır. 19. Başvurucu müdafii arac ılığıyla 24/7/2017 tarihinde tutuklama karar ına itiraz etmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 420.İstanbul 11. Sulh Ceza Hâkimli ğince 1/8/2017 tarihinde " İstanbul 10. Sulh Ceza Hâkimliğinin karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu" gerekçesiyle itiraz ın kesin olarak reddine karar verilmi ştir. 21. Başvurucu 2/8/2017 tarihinde, ceza infaz kurumunda uygulanan k ısıtlamala r nedeniyle İnfaz Hâkimli ğine başvurmuştur. Silivri İnfaz Hâkimli ği 25/8/2017 tarihinde on beş günlük süre verilmesine ra ğmen usulüne uygun vekâletname sunulmad ığı gerekçesiyle ağır ceza mahkemesine itiraz yolu aç ık olmak üzere dilekçenin reddine karar vermi ştir. Başvurucu daha sonra 4/10/2017 tarihinde yeni bir dilekçe ile İnfaz Hâkimli ğine başvurmuş ancak bu dilekçesi ile ilgili bir karar verilmedi ğini ileri sürmü ştür. 22. Başvurucunun tutukluluk hâli 18/9/2017 tarihinde incelenmi ş ve itiraz yolu aç ık olmak üzere tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. 23. Başvurucu 16/10/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 24. Başsavc ılığın 4/10/2017 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun silahl ı terö r örgütlerine (FETÖ/PDY, PKK/KCK ve DHKP/C) yard ım etme suçunu i şlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava aç ılm ıştır. 25. İddianamede; şüphelilerle ilgili olarak terörizmin finansman ı ve casusluk suçlar ı yönünden tefrik karar ı verildiği, başka bir soru şturma evrak ı üzerinden bu soru şturmaya devam edildi ği, müsnet suç aç ısından delillerin toplanm ış olmas ı, şüphelilerin bu suçtan tutuklu bulunmas ı, tutuklu bulunduklar ı suç yönünden usul ekonomisi ile makul sürede yarg ılanma haklar ını teminen kamu davas ı aç ılmas ı cihetine gidildi ği belirtilmi ştir. 26.İstanbul 35. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 17/10/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2017/100 say ılı dosya üzerinden kovu şturma başlam ıştır. 27. Mahkemece 25/10/2017 tarihinde yap ılan birinci duru şmada başvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir. 28. Savc ılık 27/11/2019 tarihinde esas hakk ındaki mütalaas ını sunmuştur. Esas hakk ındaki mütalaada ba şvurucunun silahl ı terör örgütlerine (FETÖ/PDY, PKK/KCK ve DHKP/C) yard ım etme suçundan cezaland ırılmas ı talep edilmi ştir. Mütalaada ayr ıca başvurucu hakk ında uluslararas ı casusluk ve terörizmin finansman ı suçlar ında yürütülen tahkikat sonucunda kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verildi ği belirtilmi ştir. 29. An ılan davada İstanbul 35. A ğır Ceza Mahkemesi 3/7/2020 tarihinde başvurucunun beraatine karar vermi ştir. 30. Beraat karar ına karşı savc ılıkça istinaf yoluna ba şvurulmuştur. İstina f incelemesi devam etmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 31.İlgili hukuk için bkz. Vedat Demir, B. No: 2017/7295, 29/5/2019, 23-28. Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 5V.İNCELEME VE GEREKÇE 32. Mahkemenin 21/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Yakalama ve Gözalt ı Tedbirinin Hukuka Ayk ırı Olduğuna İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 33. Başvurucu, şartlar ı oluşmad ığı hâlde hakk ında yakalama ve gözalt ı tedbiri uygulanmas ıyla on üç gün boyunca gözalt ında kalmas ına rağmen kendisine yönelik herhangi bir adli işlem yap ılmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinde güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 34. Bakanl ık görüşünde öncelikle 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesindeki tazminat yolunun tüketilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda ise Bakanl ık; gözalt ı süresinin neden uzat ıldığına ilişkin olarak soru şturma mercilerince somut gerekçelerin ortaya konuldu ğunu, ayr ıca başvurucu ile birlikte dokuz şüphelinin dah a gözalt ında bulunmas ı, şüphelilere yüklenen suçun özelli ği, delillerin toplanmas ındaki güçlük gibi sebeplere de gözalt ı karar ında değinildiğini, olağanüstü hâl döneminde uygulamay a konulan yasal düzenlemeler kar şısında somut olayda ba şvurucunun gözalt ı süresinin makul olduğunun değerlendirildi ğini ifade etmi ştir. 35. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında başvuru formundakine benzer beyanlarda bulunmu ştur. b. Değerlendirme 36. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 37. Anayasa Mahkemesi, kanunda öngörülen gözalt ı süresinin a şıldığı veya yakalama ve gözalt ına al ınman ın hukuka ayk ırı olduğu iddialar ına ilişkin olarak bireysel başvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla as ıl dava sonuçlanmam ış da olsa -ilgili Yarg ıtay içtihatlar ına at ıf yaparak- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Hikme t Kopar ve diğerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 53-64; Günay Da ğ ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 141-150; İbrahim Sönmez ve Nazmiye Kaya , B. No: 2013/3193, 15/10/2015, 34-47). 38. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 6olağan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun hukuka ayk ırı şekilde yakalanarak gözalt ına al ındığı ve gözalt ı süresinin makul olmad ığı iddialar ıyla ilgili olarak yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu kısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 40. Başvurucu; kuvvetli suç şüphesi ve somut deliller bulunmadan hukuken geçersiz bir tutuklama karar ı verildiğini, delilleri karartma ve kaçma şüphesi olmad ığı hâlde koşullar ı oluşmadan verilen tutuklama karar ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca tutuklanmas ının Anayasa'da öngörülen meşru amaçlarla de ğil insan haklar ı savunucular ının cezaland ırılmas ı ve sindirilmesi amac ıyla gerçekle ştirildiğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ıyla birlikte Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (A İHS) 18. maddesinin ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu; tutuklu olmas ı nedeniyle do ğum yapacak olan e şinin yan ında olamad ığını, eşinin de riskli gebelik nedeniyle kendisini ziyaret edemedi ğini belirterek özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 41. Bakanl ık görüşünde öncelikle 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesindeki tazminat yolunun tüketilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda ise Bakanl ık; tutuklamaya dair verilen kararlara ili şkin gerekçeler kapsam ında başvurucunun tutukluluğunun keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğını ifade etmi ştir. Bakanl ık ayr ıca başvurucunun insan haklar ı savunucular ının korunmas ına yönelik uluslararas ı sözleşmelerden doğan yükümlülüklerin ihlal edildi ği iddias ının insan haklar ı savunucular ının korunmas ına yönelik olarak spesifik anlamda gerek Anayasa'da gerekse A İHS'te herhangi bir hüküm bulunmamas ı nedeniyle Anayasa Mahkemesinin konu bak ımından yetkisi kapsam ında bulunmad ığını ileri sürmü ştür. 42. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında başvuru formundakine benzer beyanlarda bulunmu ştur. b. Değerlendirme 43. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin özü, tutuklulu ğun hukuki olmad ığına ilişkindir. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği şikâyeti de tutuklaman ın doğal sonucu oldu ğundan tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti kapsam ında görülmü ştür. Dolay ısıyla başvurucunun bu bölümdeki iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 44. Bununla birlikte bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için ihlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 7öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmiş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). 45. Somut olayda ba şvurucu 18/7/2017 tarihinde tutuklanm ış olup tutuklama karar ına itiraz ı 1/8/2017 tarihinde reddedilmi ştir. Bununla birlikte ba şvurucu hakk ında sonras ında da tutuklulu ğun devam ına dair kararlar verildi ği ve başvurucunun bu kararlara itiraz ettiğini ortaya koymad ığı görülmektedir. Bu ba ğlamda bireysel ba şvuruya konu edilen 18/9/2017 tarihli tutuklulu ğun devam ı karar ına karşı da itiraz yolu tüketilmemi ştir. 46. Özellikle daha önce birçok kez tutuklulu ğun devam ı kararlar ına itiraz edilmi ş ve sonuç al ınamam ışsa somut olay ın koşullar ı gözetilerek en son verilen tutuklulu ğun devam ı karar ına itiraz edilmemesi nedeniyle ba şvuru yollar ının tüketilmedi ği gerekçesiyle başvurunun reddedilmemesi de mümkündür ( Serdar Ziri ğ [GK] , B. No: 2013/7766, 2/7/2015, 27). 47. Buna kar şılık başvuru konusu olay dikkate al ındığında, ilk tutuklama karar ı dışındaki tutuklulu ğun devam ı kararlar ına karşı bireysel ba şvuruda bulununcaya kadar itiraz yoluna gitti ğini ortaya koyamayan ba şvurucu yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmesi kural ına istisna tan ınmas ını gerektiren bir durumun olmad ığı görülmektedir. 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Sulh Ceza Hâkimliklerinin Ba ğıms ız ve Tarafs ız Hâkim İlkelerine Ayk ırı Olduğuna İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 49. Başvurucu, tutuklulu ğa ilişkin karar veren sulh ceza hâkimliklerinin ba ğıms ız ve tarafs ız mahkeme güvencesini sa ğlamad ığını ileri sürmü ştür. 50. Bakanl ık, bu konuda görü ş bildirmemi ştir. b. Değerlendirme 51. Anayasa Mahkemesince sulh ceza hâkimliklerinin do ğal hâkim güvencesini sağlamad ıklar ı, tarafs ız ve bağıms ız mahkeme olmad ıklar ı ve tutuklulu ğa itiraz ın bu yarg ı mercilerince karara ba ğlanmas ının hürriyetten yoksun b ırak ılmaya kar şı etkili bir itirazda bulunmay ı imkâns ız hâle getirdi ğine ilişkin iddialar birçok kararda incelenmi ş; bu kararlarda sulh ceza hâkimliklerinin yap ısal özellikleri dikkate al ınarak söz konusu iddialar ın aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu sonucuna var ılm ıştır (Hikmet Kopar ve di ğerleri, 101-115; Mehmet Baransu (2) , B. No: 2015/7231, 17/5/2016, 64-78, 94-97). 52. Somut ba şvuruda, ayn ı mahiyetteki iddialara ili şkin olarak an ılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 53. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun iddialar ına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan ba şvurunun bu k ısm ının aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 84. Tutukluluk İncelemelerinin Hâkim/Mahkeme Önüne Ç ıkar ılmaks ızın Yap ıldığına ilişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 54. Başvurucu, tutuklulu ğa yapt ığı itiraz ın ve tutukluluk incelemesinin duru şma yap ılmaks ızın incelendi ğini ve bu durumun etkili ba şvuru/itiraz hakk ını engelledi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 55. Bakanl ık, bu konuda görü ş bildirmemi ştir. b. Değerlendirme 56. Anayasa Mahkemesi Ayd ın Yavuz ve di ğerleri ([GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 326-359) karar ında; 15 Temmuz 2016 tarihinde ya şanan darbe te şebbüsü ve sonras ında ilan edilen ola ğanüstü hâl döneminde ortaya ç ıkan koşullar ı dikkate alarak darbe teşebbüsü, FETÖ/PDY ve terörle ilgili suçlardan dolay ı tutuklanan ki şilerin tutuklulu k incelemelerinin belirli bir süre duru şmas ız olarak yap ılmas ının Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ıyla bağdaşmasa da ola ğanüstü yönetim usullerinin benimsendi ği dönemde temel hak ve özgürlüklerin güvence rejimini düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında meşru görülebilece ğini belirtmi ştir. Anayasa Mahkemesi, Erdal Tercan ([GK], B. No: 2016/15637, 12/4/2018) karar ında bu kapsamda yapt ığı incelemede darbe teşebbüsünden sonraki süreçte darbe te şebbüsü, te şebbüsün arkas ındaki yap ılanma ola n FETÖ/PDY veya terörle ba ğlant ılı suçlardan tutuklanan ki şilerin tutukluluk incelemelerinin on sekiz aya kadar hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın yap ılmas ının olağanüstü hâl döneminde ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını ihlal etmedi ği sonucuna varm ıştır (Erda l Tercan , 246). 57. Somut olayda ba şvurucunun 18/7/2017 tarihinde tutuklanmas ının ard ından 25/10/2017 tarihinde (tutukland ıktan üç ay yedi gün sonra) ilk kez hâkim huzuruna ç ıkarak savunmas ını yapt ığı görüldü ğünden tutuklama konusu suçun niteli ği ve tutuklulu ğun hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın devam ettirildi ği süre dikkate al ındığında an ılan karardaki sonuçtan ayr ılmay ı ve farkl ı bir değerlendirme yapmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 58. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun iddialar ına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan ba şvurunun bu k ısm ının aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 5. Soruşturma Dosyas ına Erişimin K ısıtland ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 59. Başvurucu, dosyada gizlilik karar ı olduğu için tutuklulu ğa etkili bir şekilde itiraz etme hakk ını kullanamad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 60. Bakanl ık, bu konuda görü ş bildirmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 9b. Değerlendirme 61. Anayasa Mahkemesi, soru şturma dosyalar ına erişime yönelik olarak verilen kısıtlama kararlar ının tutuklu ki şilerin özgürlüklerinden mahrum b ırak ılmalar ına karşı itirazda bulunma hakk ı üzerindeki etkisini birçok karar ında incelemi ştir. Bu kararlarda, öncelikle yakalanan veya tutuklanan ki şiye yakalama ya da tutuklama sebeplerinin ve hakk ındaki iddialar ın bildirilmesi gerekti ği ancak buradaki bildirim yükümlülü ğünün isnat edilen suçlamalara esas tüm bilgi ve delilleri kapsamad ığı belirtilmi ş; bu bağlamda başvurucunun tutuklamaya konu suçlamalara ili şkin temel unsurlar ı bilip bilmedi ği dikkate alınm ıştır (Günay Da ğ ve diğerleri, 168-176; Hidayet Karaca , 105-107; Süleyman Bağrıyan ık ve diğerleri , B. No: 2015/9756, 16/11/2016, 248-257). 62. Somut olayda ifade ve sorgu tutanaklar ı, tutuklulu ğa ilişkin kararlar, ba şvurucu veya müdafileri taraf ından verilen tutuklulu ğa ilişkin dilekçeler ve soru şturma dosyas ındaki bilgi ve belgeler incelendi ğinde başvurucunun tutuklulu ğuna temel te şkil eden bilgi ve belgelerden haberdar oldu ğu, bunlar ın içeriği hakk ında yeterli bilgiye sahip bulundu ğu, tutukluluk durumuna kar şı itirazlar ını sunma konusunda kendisine yeterli imkân ın tan ındığı görülmektedir. 63. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 64. Başvurucu; gözalt ında bulundu ğu sürede 24 saat sönmeyen florasan ışığı altında, 5-6 m² geni şliğinde ve sadece iki yata ğın s ığabildiği bir hücrede dört ki şi ile kald ığını, kendisine su d ışında başka bir içecek verilmedi ğini, verilen g ıdalar ın da yetersiz olduğunu, kald ığı yerin temiz olmad ığını, burada temel insani ihtiyaçlar ını gidermesinin engellendi ğini belirterek insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muameleye tabi tutulma yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 65. Başvurucu ayr ıca tutuklu olarak kald ığı ceza infaz kurumundaki uygulamalar ın da insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele niteli ğinde oldu ğunu, bu ba ğlamda ceza infaz kurumuna ilk giri şte kurum görevlileri taraf ından ç ıplak bir şekilde aranmas ının yan ı sıra te k kişilik odada bar ındırıldığını, mektup almas ının veya göndermesinin engellendi ğini, ceza infaz kurumu spor salonunu ve berberini kullanmas ı yönünde dilekçeyle bildirdi ği taleplerinin kar şılanmad ığını, oğlunun foto ğraflar ının verilmedi ğini, hükümlü/tutuklu di ğer mahpuslarla ceza infaz kurumu içinde görü şmesinin k ısıtland ığını, tüm bunlar ın kendisini örselemek, a şağılamak ve bask ı alt ına almak amac ıyla yap ıldığını iddia etmi ştir. 66. Bakanl ık, bu konuda görü ş bildirmemi ştir. 2. Değerlendirme 67. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 10Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 68. Somut olayda gözalt ı sürecindeki kötü muamele iddialar ına dair ba şvurucu, genel olarak gözalt ında iken kamu görevlileri taraf ından kötü muameleye maruz bırak ıldığını ve insani olmayan gözalt ı koşullar ında kasti bir şekilde tutuldu ğunu ileri sürmektedir. Bu bölümdeki iddialar bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde başvurucunun yakaland ığı andan itibaren kamu görevlilerinin kendisine kötü muamelede bulundu ğundan şikâyetçi oldu ğu görülmektedir. Ba şvurucu, gözalt ında tutma ko şullar ının yetersizli ğinden bahsetmi şse de bu kapsamda maruz kald ığını ileri sürdü ğü kötü muamelenin kamu görevlilerinin kas ıt ve/veya ihmalinden mi yoksa salt tutulma ko şullar ından m ı kaynakland ığını aç ıkça belirtmemi ştir. Dolay ısıyla söz konusu iddialar ın Anayasa Mahkemesince do ğrudan incelenebilmesi için yeterli bilgi ve belge bulunmad ığı anlaşılm ıştır. Bu bağlamda somut olay ın koşullar ının başvurucunun an ılan iddialar ının kamu görevlilerinin kas ıt ve/veya ihmalinden kaynaklan ıp kaynaklanmad ığına dair adli ve/veya idari bir soru şturmayla ortaya konmas ı gerekmektedir. 69. Ceza infaz kurumundaki tutulma ko şullar ına ilişkin şikâyetler yönünden ise ilgili mevzuat ( Mehmet Baransu , B. No: 2015/8046, 19/11/2015, 12-18) gere ğince başvurucunun iddialar ını iletebilece ği ve yap ıldığını iddia etti ği kötü muameleye derhâl son verilmesini isteyebilece ği idari ve yarg ısal mercilerin bulundu ğu görülmektedir. 70. Başvurucu, ceza infaz kurumunda u ğrad ığını iddia etti ği kötü muamele yasa ğı kapsam ındaki uygulamalara ili şkin olarak İnfaz Hâkimli ği nezdinde şikâyet ba şvurusunda bulunduğunu ileri sürmü şse de Silivri 1. İnfaz Hâkimli ğinin 25/8/2017 tarihli ret karar ına karşı ağır ceza mahkemesine itiraz ba şvurusunda bulunuldu ğuna dair bir bilginin sunulmad ığı görülmektedir. Ayr ıca yine ba şvuru konusu olayda ba şvurucunun kötü muamele niteli ği oluşturabilecek ç ıplak arama yap ıldığı iddias ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılığına şikâyette bulundu ğuna ve/veya burada verilecek karara kar şı da sulh ceza hâkimli ği nezdinde itiraz yolunu tüketti ğine ilişkin bir bilgi veya belgeye yer verilmemi ştir. Başvurucunun şikâyetleri dikkate al ındığında iddias ının aksine mevcut ba şvuru yollar ının ulaşılabilir, şikâyetleri aç ısından telafi imkân ını haiz ve bir çözüm sa ğlayabilecek nitelikte olmad ığını söyleyebilmeyi mümkün k ılan bir sebep bulunmad ığından başvuru yollar ının tüketilmesi kural ına istisna tan ınmas ını gerektiren bir durumun da olmad ığı görülmektedir (ayn ı yöndeki değerlendirmeler için bkz. Didem Tütenk , B. No: 2013/7525, 10/6/2015, 40, 41; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/16092, 11/1/2018, 250, 251). 71. Dolay ısıyla başvurucunun şikâyetlerini ve varsa bu konudaki kan ıtlar ını öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere iletmeden, hak ihlali iddialar ını öncelikle bu makamlar ın değerlendirmesini ve çözüme kavu şturmas ını beklemeden do ğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır. 72. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 11C. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 73. Başvurucu; avukat ıyla görüşmesinin teknik cihazlarla kay ıt alt ına al ındığını, bu görüşme s ıras ında infaz koruma memurunun haz ır bulunduruldu ğunu, avukat ıyla görüşmesine k ısıtlama getirildi ğini belirterek savunma hakk ını yeterince kullanamad ığını ileri sürmü ştür. 74. Bakanl ık, bu konuda görü ş bildirmemi ştir. 2. Değerlendirme 75. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , 17). 76. Somut olayda UYAP üzerinden yap ılan inceleme sonucunda ihlal iddialar ına konu olan davan ın bireysel ba şvuruyu inceleme tarihi itibar ıyla ilk derece mahkemesi nezdinde derdest oldu ğu, bu anlamda i şlemleri devam eden yarg ılama aç ısından hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar tüketilmeksizin bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu anlaşılmaktad ır. 77. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. D. Telefonla Görü şme Hakk ının K ısıtlanmas ı Nedeniyle Haberle şme Hürriyetinin ve Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 78. Başvurucu; tutuklu olarak bulundu ğu süre boyunca telefonla görü şme hakk ının iki haftada bir olacak şekilde haks ız yere s ınırland ırıldığını, eşiyle 10 dakika görü şebildiğini belirterek haberle şme hürriyetinin, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 79. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, haberle şme hürriyetinin ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun bu bölümdeki iddialar ının bu kapsam ında incelenmesi gerekir. 80. Anayasa Mahkemesince 22/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin 6. maddesinin birinci f ıkras ının (e) bendi uyar ınca terör suçlar ından tutuklu bulunan ki şilerin ola ğanüstü hâlin devam ı süresince telefonla haberle şme hakk ından ancak on be ş günde bir ve ilgili bentte say ılan kişilerle s ınırlı olarak on dakikay ı geçmemek üzere faydalanabileceklerine ilişkin uygulama aile hayat ına sayg ı hakk ı ve haberle şme hürriyeti kapsam ında incelenmi ştir (Bayram Sivri, B. No: 2017/34955, 3/7/2018, 40). Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 1281. Bu çerçevede ola ğanüstü hâl ko şullar ının gerektirdi ği kamu düzeninin korunmas ı ihtiyac ı ile infaz kurumunun güvenli ğini ve disiplinini sa ğlama amac ı doğrultusunda -isnat edilen suçun a ğırlığı da dikkate al ınarak- ba şvurucunun aile fertleriyle olan ilişkisinin sürdürülmesini engellemeyen telefonla haberle şme hakk ının s ınırland ırılmas ı şeklindeki söz konusu müdahalede kamu makamlar ı taraf ından güdülen me şru amaç ile başvurucunun bireysel yarar ı aras ında adil bir dengenin kuruldu ğu, demokratik toplumda gerekli olan müdahalenin ula şılmak istenen amaçla ölçülü oldu ğu sonucuna var ılm ıştır (Bayram Sivri, 71). 82. Somut olayda, ba şvurucunun şikâyeti yönünden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektirecek bir husus bulunmamaktad ır. 83. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Yakalama ve gözalt ının hukuka ayk ırı olmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Sulh ceza hâkimliklerinin ba ğıms ız ve tarafs ız hâkim ilkelerine ayk ırı olmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın yap ılmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 5. Soruşturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 6. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 7. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 8. Telefonla görü şme hakk ının k ısıtlanmas ı dolay ısıyla haberle şme hürriyetini n ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/35779 Karar Tarihi : 21/7/2020 13B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 21/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI