TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURETT İN YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/6496) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Nurettin YILDIZ Vekili : Av. Fahrettin P İYADE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kat kar şılığı inşaat sözleşmesinin iptali ve tazminat talebi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURETT İN YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/6496) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Nurettin YILDIZ Vekili : Av. Fahrettin P İYADE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kat kar şılığı inşaat sözleşmesinin iptali ve tazminat talebiyle aç ılan davada bozma ilam ı sonras ı verilen ilk derece mahkemesi karar ına yönelik temyiz itirazlar ının Yarg ıtayca incelenmemesi nedeniyle karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/3/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 28. Olay tarihinde müteahhit olarak çal ışan başvurucu ile arsa sahipleri M.Y. ve T.Y. aras ında 28/10/2009 tarihinde İstanbul'un Ümraniye ilçesindeki ta şınmazla ilgili olarak kat karşılığı inşaat sözleşmesi imzalanm ıştır. Arsa sahipleri sözle şmede öngörülen sürede inşaat ın bitirilip teslim edilmedi ğini ileri sürerek ba şvurucu aleyhine İstanbul Anadolu 17. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) sözle şmenin feshi ile 20.000 TL maddi, 20.000 T L manevi tazminat talebiyle dava açm ıştır. 9. Mahkemenin 6/2/2014 tarihli karar ıyla davan ın k ısmen kabulü ile sözle şmenin geçersiz oldu ğunun tespitine, maddi ve manevi tazminat talebinin feragat nedeniyle reddine karar verilmi ştir. Karar gerekçesinde, sözle şme konusu 4 ve 5 No.lu parsellerin tevhidi ile oluşan 11 No.lu parselde davac ılar d ışında M.Y.nin hissedar oldu ğu ve bu ki şiyle sözle şme yap ılmad ığı, davac ının k ızı olan bu ki şiden alm ış bulunduğu vekâletnamenin akde muvafakat anlam ına gelmeyece ği belirtilmi ştir. Ayr ıca, üzerine in şaat yap ılacak olan 4 ve 5 No.lu parsellerin arka bahçesinin ifraz ı ile bu yerde in şaat yap ılmas ının imar mevzuat ı yönünden imkâns ız olduğu, bu nedenle de sözle şmenin ifa imkâns ızlığı sebebi ile geçersiz oldu ğu belirtilmiştir. 10. Başvurucu, 15/5/2014 tarihli dilekçesiyle karar ı temyiz etmi ştir. Dilekçesinde öncelikle; sözle şme yap ıldığı andan itibaren gerekli i şlemlerin yap ılmas ı için ilgili yerlere başvurulduğu, taşınmaz ın imar durumu ile ilgili olarak ba şvurucudan kaynaklanmayan baz ı sorunlar ın ortaya ç ıktığı, davac ılara inşaata başlanabilmesinin ancak parseller aras ında tevhidin yap ılmas ından sonra mümkün olabilece ğinin şifahen söylenmesine ra ğmen davac ılar ın kay ıtsız kald ığı vurgulanm ıştır. Ard ından, davac ının k ızı M.Y.den al ınan vekâletnamenin akde muvafakat anlam ına gelmeyece ğine ilişkin Mahkemenin kabulünü n hatal ı olduğu ileri sürülmü ştür. Ayr ıca inşaat yap ılmas ının imar mevzuat ı yönünden imkâns ız olduğu belirtilerek sözle şmenin ifa imkâns ızlığı sebebi ile geçersiz oldu ğuna karar verilmi ş ise de davac ılar ın başka bir müteahhit ile sözle şme yapt ıklar ının Mahkemece görmezden gelindiğine dikkat çekilmi ştir. Son olarak davac ılar ın sözleşmenin feshini talep etmelerine rağmen Mahkemenin taleple ba ğlı kalmaks ızın sözleşmenin ba ştan geçersizli ği nedeniyle davan ın kabulüne karar vermesinin hukuka ayk ırı olduğu iddia edilmi ştir. 11. Yarg ıtay 23. Hukuk Dairesi (Daire) 14/4/2015 tarihli karar ıyla mahkeme karar ını bozmuştur. Karar gerekçesinde, öncelikle M.Y.nin arsa payda şı olan babas ına verdiği vekâlete dayan ılarak başvurucuya da vekâletname verildi ği ve tevhidin yap ıldığının tespit edildi ği, dava d ışı M.Y.nin tevhide muvafakat vermesi sonucu sözle şmeye kat ıldığı ve bu şekilde sözle şmenin geçersizli ğinin ileri sürülmesinin iyi niyet kurallar ına ayk ırı olduğu belirtilmiştir. Ard ından dava konusu fesih talebinin dinlenebilmesi için 22/11/2001 tarihli ve 4721 say ılı Türk Medeni Kanunu'nun 692. maddesi uyar ınca tüm payda şlar ın zorunlu dava arkadaşı olarak davada taraf olmalar ı gerektiği vurgulanm ıştır. Buna göre Mahkemece payda ş M.Y.nin zorunlu dava arkada şı olarak davaya muvafakatinin al ınmas ı gerektiği, muvafaka t etmediği takdirde i şbu dava ile birle ştirilmek üzere bu ki şi hakk ında dava aç ılmas ı için davac ılara süre verilmesi, böylece tüm maliklerin davada yer almas ı sağland ıktan sonra uyuşmazl ığın esas ının incelenmesi gerekti ği aç ıklanm ıştır. Sonuç olarak Mahkemenin tara f teşkili sağlanmaks ızın işin esas ına girerek hüküm kurmas ının usul ve yasaya ayk ırı olduğu, bu bozma nedenine göre de ba şvurucunun di ğer temyiz itirazlar ının şimdilik incelenmesine gerek görülmedi ği ifade edilmi ştir. 12. Dairenin bozma karar ına uyan Mahkeme, Daire karar ında belirtilen tara f teşkilini sa ğlad ıktan sonra 22/10/2015 tarihli karar ıyla davan ın k ısmen kabulü ile sözleşmenin geçersiz oldu ğunun tespitine, maddi ve manevi tazminat istemlerinin feragat Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 3nedeniyle reddine karar vermi ştir. Karar gerekçesinde, sözle şmenin yap ıldığı tarihte taşınmaz ın üzerine bina yapabilecek konumda olmad ığı, taşınmaza imar durumu verilmedi ği, taşınmaz ın komşu parsele tevhit şart ı taşıdığı, plan tadilinin gerekli oldu ğu, sözleşmenin üzerinden 5 y ıl geçtiği hâlde in şaata başlanmad ığı ve sözle şmenin ba ştan geçersiz oldu ğu belirtilmiştir. 13. Başvurucunun temyiz talebi üzerine Daire 15/3/2017 tarihli karar ıyla mahkeme karar ını onam ıştır. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Dosyadaki yaz ılara, mahkemece uyulan bozma karar ı gereğince hüküm verilmi ş olmas ına ve bozman ın kapsam ı dışında kesinle şmiş olan yönlere ili şkin temyiz itirazlar ı incelenemeyece ğine göre, daval ı vekilinin temyiz itirazlar ı yerinde görülmemi ştir." 14. Başvurucu karar düzeltme talebinde bulunmu ş ve dilekçesinde; temyiz nedenlerini yineleyerek, bozma karar ına göre bozulan husus d ışında kesinle şen ve kesinleştiği için de temyiz incelemesine konu edilemeyecek bir husus bulunmad ığını belirterek temyiz itirazlar ının yarg ısal süreçte de ğerlendirilmedi ğini belirtmi ştir. Talep, Dairenin 16/1/2018 tarihli karar ıyla kesin olarak reddedilmi ştir. 15. Nihai karar ba şvurucuya 15/2/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 9/3/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk1. Kanun Hükmü 17. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Davan ın taraflar ı, müdahiller ve yarg ılaman ın diğer ilgilileri, kendi haklar ı ile bağlant ılı olarak hukuki dinlenilme hakk ına sahiptirler. (2) Bu hak;... c) Mahkemenin, aç ıklamalar ı dikkate alarak de ğerlendirmesini ve kararlar ın somut v e açık olarak gerekçelendirilmesini, içerir." 2. Yarg ıtay Karar ı 18. 4/2/1959 tarihli ve E.1959/13, K.1959/5 say ılı Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Genel Kurulu karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 4Temyizce bir karar ın bozulmas ı ve mahkemenin bozma karar ına uymas ı halinde bozulan karar ın bozma sebeplerinin şümulü d ışında kalm ış cihetlerinin kesinle şmiş say ılmas ı, dâvalar ın uzamas ını önlemek maksadiyle kabul edilmi ş çok önemli bir usul ü hükümdür. Bir cihetin bozma karar ının şümulü d ışında kalmas ı da iki şekilde olabilir. Ya o cihet, aç ıkça bir temyiz sebebi olarak ileri sürülmü ş fakat dairece itiraz reddedilmi ştir, yahutta onu hedef tutan bir temyiz itiraz ı ileri sürülmemi ş olmas ına rağmen dosyan ın Temyiz Dairesince incelendi ği s ırada dosyada bulunan yaz ılardan onun bir bozma sebebi say ılmas ı mümkün bulundu ğu halde o cihet Dairece bozma sebebi say ılmam ıştır. Her ik i halde de o konunun bozma sebebi say ılmam ış ve başka sebeplere dayanan bozma karar ına mahkemece uyulmu ş olmas ı, taraflardan birisi lehine usuli bir müktesep hak meydana getirir ki, bu hakk ı ne mahkeme, ne de Temyiz Mahkemesi halele u ğratabilir. Zira usulü müktesep hakk ın tan ınmas ı da âmme intizam ı düşüncesiyle kabul edilmi ş bir esast ır. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 19. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir... " 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 20. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM); mahkemeye eri şim hakk ının Sözleşme'nin 6. maddesinde yerini bulan güvencelerin do ğal bir parças ı olduğunu, bu güvence kapsam ında herkesin medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili iddialar ını yetkili merciler önünde ileri sürme hakk ının korundu ğunu ( Lawyer Partners A.S./Slovakya, B. No: 54252/07, 16/6/2009, 52), Sözle şme'nin 6. maddesinde mahkeme kararlar ına karşı kanun yolu başvurusunda bulunma hakk ının güvence alt ına al ınmad ığını ancak devletin kendi takdirine ba ğlı olarak taraflara kanun yoluna ba şvurma hakk ı tan ımas ı durumunda, incelemeyi yapan mahkeme önünde uygulanan muhakeme usulünün güvence ilkelerine uygun olmas ı gerektiğini belirtmi ştir (Delcourt/Belçika , B. No: 2689/65, 17/1/1970, 25). 21. AİHM, mahkeme hakk ının görünümlerinden biri olan etkili karar hakk ı ile ilgili Kutic/H ırvatistan (B. No: 48778/99, 1/3/2002, 25) davas ında yapt ığı değerlendirmede Sözleşme'nin 6. maddesinin hukuki uyu şmazl ıklar ın tespiti için mahkemeye eri şim hakk ını güvence alt ına ald ığını ancak bu hakk ın yaln ızca dava açma hakk ı ile s ınırlı olmaks ızın mahkeme taraf ından uyu şmazl ığın nihai olarak karar alt ına al ınmas ı hakk ını da içerdi ğini belirterek mal varl ığının zarara u ğramas ı nedeniyle devlete kar şı aç ılan tazminat davas ında yarg ılama devam ederken yürürlü ğe giren kanun hükmüne göre yeni düzenleme yap ılıncaya kadar yarg ılaman ın durdurulmas ı ve davan ın 6 y ıl süreyle karara bağlanmamas ının Sözleşme'nin 6. maddesi kapsam ında etkili karar hakk ının ihlali sonucunu do ğurduğunu belirtmiştir. 22. AİHM; Cezayir'deki t ıp fakültesinden mezun olan bir ba şvurucunun diplomas ının denkli ğinin tan ınmamas ı nedeniyle açt ığı davada, Fransa Dan ıştay ının başvurucu taraf ından ileri sürülen hukuki meseleler ile maddi olaylar ı değerlendirmeden, Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 5yaln ızca idari makamlar ın mütekabiliyet şart ı ile ilgili görü şüne bağlı kalarak karar vermesi nedeniyle ba şvurucunun ileri sürdü ğü iddialar çerçevesinde uyu şmazl ığın tespiti ile ilgili tüm olgusal ve hukuki konular ı incelemek üzere yeterli yarg ı yetkisine sahip olan bir mahkemeye eriştiğinin düşünülemeyece ğini belirterek Sözle şme'nin 6. maddesinin ihlal edildi ğine karar vermiştir (Chevrol/Fransa, B. No: 49636/99, 13/2/2003, 76-84). . V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ı Kapsam ındaki Mahkeme (Karar) Hakk ının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu, uyulan bozma kapsam ına ayk ırı verilen karar ı temyiz etmesi üzerine temyiz talebinin bozma kapsam ı dışında kalan ve kesinle şmiş yönlerinin incelenmeyece ği gerekçesiyle hükmün onand ığını, temyiz iddialar ının Dairece incelenmedi ğini, temyiz ve karar düzeltme sebeplerinin neden kabul edilmedi ğinin gerekçesinin aç ıklanmad ığını belirtilerek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 25. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 26. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özünün ba şvuru konusu davada temyiz iddialar ının Dairece incelenmemesine yönelik olmas ı nedeniyle ihlal iddialar ının adil yarg ılanma hakk ının güvenceleri aras ında yer alan karar hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 27. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden (1) Genel İlkeler 28. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 629. Anayasa n ın 36. maddesinin ikinci f ıkras ında, hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç ınamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ı, kişilere davan ın görüldü ğü mahkemeden uyuşmazl ığa ilişkin bir karar verilmesini isteme güvencesini de sa ğlar. Öte yanda n Sözleşme'yi yorumlayan A İHM de Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkeme hakk ı şeklinde genel bir hakk ı düzenledi ğini kabul etmekte ve bu hakk ın karar hakk ını da içerdi ğini ifade etmektedir ( İbrahim Demiro ğlu [GK], B. No: 2017/15698, 26/7/2019 54). 30. Mahkeme kararlar ının hukuka uygun olup olmad ığına yönelik uyu şmazl ığın çözümlenmek üzere bir yarg ı makam ı önüne ta şınmas ı kanun yolu na başvurma olarak nitelendirilmektedir. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Adil yarg ılanma hakk ı bir mahkeme karar ına karşı üst yarg ı yollar ına başvurabilmeyi güvence altına almamakla birlikte gerek suç isnad ına bağlı yarg ılamalarda gerekse medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin yarg ılamalarda istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise bu kanun yollar ı yönünden de adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki güvencelerin sa ğlanmas ı gerekir ( Hasan İşten, B. No: 2015/1950, 22/2/2018, 37). 31. Demokratik bir toplumda vazgeçilmez bir hak niteli ğindeki adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkeme hakk ı; uyuşmazl ığın bir mahkeme önüne getirilebilmesini, dava konusu edilen uyu şmazl ığa ilişkin esasl ı iddia ve savunmalar ın yarg ı merciince incelenerek de ğerlendirilmesini ve bir karara ba ğlanmas ını, ayr ıca verilen karar ın icra edilmesini gerektirir. Buna göre mahkeme hakk ı; mahkemeye eri şim hakk ı, karar hakk ı ve karar ın icras ı hakk ını içerir. Karar hakk ı genel itibar ıyla mahkeme önüne getirilen uyuşmazl ığın karara ba ğlanmas ını isteme hakk ını ifade eder. Zira dava hakk ını kullanan bireyin as ıl amac ı uyuşmazl ık konusu etti ği talebinin esas ıyla ilgili olarak davan ın sonunda bir karar elde edebilmektir. Bir ba şka ifadeyle dava sonucunda şayet bir karar eld e edilemiyorsa dava açman ın da bir anlam ı kalmayacakt ır. Öte yandan karar hakk ı bireyleri n sadece yarg ılama sonucunda şeklî anlamda bir karar elde etmelerini güvence alt ına almaz. Bu hak ayn ı zamanda dava konusu edilen uyu şmazl ığa ilişkin esasl ı taleplerin yarg ı merciince bir sonuca ba ğlanmas ını da gerektirir (baz ı farklarla bkz. İbrahim Demiro ğlu, 55). 32. Mahkemenin önündeki uyu şmazl ığı karara ba ğlarken taraflardan birinin iddia ve savunmas ına bağlı kalarak buna kar şı diğer taraf ın öne sürdü ğü esasl ı itirazlar ı tart ışmadan yarg ılamay ı sonuçland ırmas ı hâlinde -ortada şeklî anlamda bir karar bulunsa bile- gerçek anlamda bir yarg ılama yap ıldığından bahsedilemeyecektir. Bu durumda uyu şmazl ığa karşı yarg ı yolunun teorik olarak aç ık olmas ı pratikte bir anlam ifade etmeyecek, böylece mahkeme hakk ı ve dolay ısıyla adil yarg ılanma hakk ı bir yan ılsamadan ibaret kalacakt ır (Emin Arda Büyük [GK], B. No: 2017/28079, 2/7/2020, 51). 33. Mahkemenin önündeki uyu şmazl ığın esas ını incelememesi sadece adil yarg ılanma hakk ını zedelemekle kalmaz, ayn ı zamanda davan ın konusunu olu şturan medeni hakk ın bağlant ılı bulundu ğu diğer (maddi) hak ve özgürlükler yönünden etkili ba şvuru hakk ının ihlal edilmesine de yol açabilir. Yarg ısal başvuru yollar ı, çoğunlukla bir hak veya özgürlükle ba ğlant ılı uyuşmazl ıklar ın çözüme kavu şturulmas ı amac ıyla ihdas edilmi ştir. Kişiler dava açmak suretiyle mahkemelerden hak ve özgürlükleriyle ilgili olarak yarg ısal koruma talep etmektedir. Bireylerin yarg ısal koruma taleplerine cevap vermek, bu ba ğlamda dava konusu uyu şmazl ığın esas ını inceleyerek iddia ve savunmalar ı değerlendirdikten sonra davay ı karara ba ğlamak yarg ı mercilerinin anayasal yükümlülü ğüdür. Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 734. Bununla birlikte öngörülen yükümlülü ğün mutlak olmad ığı da belirtilmelidir. Bu bağlamda mahkeme hakk ının görülmekte olan bir davan ın yarg ılama usulü kurallar ı gereğince esas ının incelenemeyece ği durumlara özgü olarak neticelenmi ş olmas ını da (düşme, aç ılmam ış say ılma, karar verilmesine yer olmad ığı, süre aşımı vb.) yasaklamad ığı belirtilmelidir. Davan ın usule ili şkin hakl ı baz ı nedenlerle reddedilmesi, karar hakk ı yönünden bir sorun olu şturmaz. Zira söz konusu hakk ın sağlad ığı güvence bak ımından önemli olan husus, aç ıldığı sırada davan ın -usule ili şkin sorunlar hariç- uyuşmazl ığın esas ını çözüme kavu şturma potansiyeline sahip olmas ıdır (baz ı farklarla bkz. İbrahim Demiro ğlu, 56). 35. Ayr ıca adil yarg ılanma hakk ı davan ın sonucuna yönelik bir güvence içermemektedir. An ılan hak yarg ılama sürecinin adil olarak yürütülmesini temin edecek birtak ım usul güvenceleri sunmaktad ır. Dolay ısıyla bireysel ba şvuru incelemelerinde adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında değerlendirme yap ılırken davan ın sonucuna ili şkin bir ç ıkar ım yap ılmas ı mümkün de ğildir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin taraflar ın öne sürdü ğü ve esasa etkili olan iddialar ın -mahkeme hakk ının gereği olarak- derece mahkemelerince i şin mahiyetinin gerektirdi ği ölçüde incelenip incelenmedi ğini denetleme görevi bulunmaktad ır (Emin Arda Büyük , 52, 55). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 36. Somut olayda de ğerlendirilmesi gereken mesele, ba şvurucunun temyiz iddialar ının incelememesinin mahkeme hakk ının unsurlar ından olan karar hakk ını ihlal edip etmediğidir. 37. Başvurucu 15/5/2014 tarihli dilekçesinde ayr ıntılı bir şekilde iddialar ını dile getirerek karar ı temyiz etmi ştir (bkz. 10). Yarg ıtay 23. Hukuk Dairesi ise taraf te şkili sağlanmaks ızın işin esas ına girilerek hüküm kurulmas ını gözönüne alarak hükmü bozmu ş ve diğer temyiz iddialar ının şimdilik incelenmesine yer olmad ığına karar vermi ştir. 38. Bozmadan sonra Mahkeme taraf te şkilini sağlam ış, davay ı kısmen kabul ederek sözleşmenin geçersizli ğinin tespitine, maddi ve manevi tazminat istemlerinin ise feragat nedeniyle reddine karar vermi ştir. Başvurucunun bozmadan önceki iddialar ını yineleyerek karar ı temyiz etmesi üzerine bu sefer Daire " bozman ın kapsam ı dışında kesinle şmiş olan yönlere ilişkin temyiz itirazlar ı incelenemeyece ği" gerekçesiyle temyiz iddialar ını reddederek hükmü onam ıştır. 39. Yarg ıtay taraf ından bozulan bir mahkeme hükmünün bozma karar ı kapsam ı dışında kalan k ısımlar ı kesinleşir. Kesinle şmeden bahsedebilmek için bu hususun ilgili tarafça temyiz sebebi olarak ileri sürülmemi ş olmas ı veya Yarg ıtay taraf ından reddedilmes i gerekir. Bu durum usule ili şkin kazan ılm ış hak olarak nitelendirilmi ştir. Usule ili şkin kazan ılm ış hak müessesesi 6100 say ılı Kanun'da düzenlenmemi ş ancak Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Genel Kurulu karar ı ile hukuk dünyas ında varl ık kazanm ıştır. 40. Başvuru konusu yarg ılamada ise Daire, taraf te şkili sağlanmad ığı gerekçesiyle işin esas ına girmeksizin -ba şvurucunun di ğer temyiz itirazlar ını incelemeden- bozma karar ı vermiştir. Mahkemece taraf te şkiline ilişkin usuli eksiklik giderildikten sonra verilen karar ın temyizi a şamas ında ise bu sefer Daire " bozman ın kapsam ı dışında kesinle şmiş olan yönlere ilişkin temyiz itirazlar ı incelenemeyece ği" gerekçesiyle temyiz itirazlar ını incelememi ştir. Bu durumda Dairenin her iki karar ında da ba şvurucunun temyiz itirazlar ının incelenmedi ği Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 8açıktır. Dolay ısıyla ortada Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Genel Kurulu karar ı kapsam ında davan ın karşı taraf ı lehine olu şmuş usuli bir kazan ılm ış hakk ın varl ığından söz edilemeyece ği anlaşılmaktad ır. 41. Buna göre ba şvurucunun uyu şmazl ığa ilişkin temyiz iddialar ının incelenmemesi suretiyle kanun yolunu etkili bir şekilde kullanma imkân ının ortadan kald ırıldığı dolay ısıyla başvurucunun temyiz iddialar ına yönelik karar hakk ından yoksun b ırak ıldığı anlaşıldığından mahkeme hakk ının unsurlar ından olan karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 43. Başvurucu, sözle şme kapsam ında kazanaca ğı bağıms ız bölümlerden kar elde edemediğini, üçüncü ki şilerle yapt ığı hukuki i şlemlerin geçersiz hale geldi ğini, tahsil etti ği paralar ı iade etmek zorunda kalmas ı sebebiyle ticari faaliyetlerinin sekteye u ğrayacağını belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 44. Başvuruda Anayasa n ın 36. maddesi kapsam ında karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ıldığından ba şvurucunun bu iddialar ı hakk ında ayr ıca değerlendirme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 45. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 46. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden yarg ılama yap ılmas ı talebinde bulunmu ştur. 47. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 948. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 49.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 50. Somut ba şvuruda ba şvurucunun temyiz iddialar ının incelenmemesi nedeniyle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin Daire karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 51. Bu durumda karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Yarg ıtay (kapat ılan) 23. Hukuk Dairesinin i şlerinin devredildi ği Yarg ıtay ın ilgili Dairesine gönderilmesini sa ğlamak üzere İstanbul Anadolu 17. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 52. Anayasa Mahkemesinin yukar ıda aktar ılan değerlendirmesi ve vard ığı sonuç yaln ızca karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin olup davan ın esas ına ilişkin bir tespit içermemektedir. 53. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/6496 Karar Tarihi : 6/10/2021 10VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla Yarg ıtay (kapat ılan) 23. Hukuk Dairesinin işlerinin devredildi ği Yarg ıtay ın ilgili Dairesine gönderilmesini sa ğlamak üzere İstanbu l Anadolu 17. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2015/288, K.2015/344) GÖNDER İLMESİNE, D. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN