TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR KA YKISIZ SAHiN VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2018/668) Karar Tari hi: 28/11/2018 : 2018/668 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ RecaiAKYEL E refUgur ENOL Kayk1s1z AHiN ve Digerleri (bkz. ekli tab lo) Av. Haydar HAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 n
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR KA YKISIZ SAHiN VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2018/668) Karar Tari hi: 28/11/2018 : 2018/668 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ RecaiAKYEL E refUgur ENOL Kayk1s1z AHiN ve Digerleri (bkz. ekli tab lo) Av. Haydar HAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ekli tabloda sualanan ba vurulara ait ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemelerinden sonra ba vurular Komisyonlara sunulmu tur. 3. Komisyonca ba vurulann kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 4. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurulann kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Konulannm aym olmas1 nedeniyle 2018/5745 numarah ba vuru dosyasmm, 2018/668 numarah bireysel ba vuru dosyas1 ile birle tirilmesine ve incelemenin bu dosya tizerinden yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tuztigti'ntin (i9tuztik9 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/668 : 28/11/2018 8. Ba vuruculann maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 6l9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tlr. Ba vurucular, bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi lerdir. 9. Ba vurucular, bunun uzerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi ; bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 lard1r. 10. Derece mahkemelerince uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma hukmedilmi tir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Hukmunde Karamamelerde Degi iklik Yapilmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula t1rma Kanunu'na birtakim hukumler eklendigi vurgulanm1 tir . Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta mmazlann kamula tmlmas1 i9in ongorulen be yilhk surenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin yururluge girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin yururluge girdigi tarihten once a91lan ancak henuz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde hukumlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir. 11. Ba vurucular, nihai karann tebligi uzerine bireysel ba vuruda bulunmu lardir. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Hiiseyin Una!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 28/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi du untildu: A. Ba vurucularm iddialan 14. Ba vurucular; ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mulkiyet hakkma mudahale te kil ettigini, bu mudahale sebebiyle ta mmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi lerdir. Ba vurucular, ta mmazmm kamula tmlmamasmm mulkiyet hakkmm ihlaline yol a9tlgm1 ifade etmi lerdir. Ba vurucular bunun yanmda dava surecinde yap1lan yasal degi ikliklerin geriye yurutulmesi nedeniyle adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama hurriyetinin ihlal edildigini de ileri surmu lerdir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Miilkiyet hak/a"kenarba hkh 35. maddesi oyledir: "Herkes, mulkiyet ve miras haklanna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yaran amaczyla, kanunla sznzrlanabilir. Mulkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yaranna aykzn olamaz. " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/668 : 28/11/2018 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucular; mtilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgtirltigtinlin ihlal edildigini ileri stirmektedirler. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucular tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vuruculann as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki olduklan ta mmazdan diledigi gibi yararlanamad1klanna , ta mmaz1 kullanamad1klanna ve onu tasarruf edemediklerine yonelik oldugu anla ilmakla ba vuruculann btittin ikayetleri miilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir . 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla ilan miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Huseyin Una!, 34-62). 20. Huseyin Una! karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda miilk te kil ettigi belirtilmi tir (Huseyin Una!, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mtidahalenin niteligi sebebiyle mtilkiyetten ban 91l yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Huseyin Una!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu htiktimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mtidahalenin kanunilik ol9tittinti ta 1d1gm1 degerlendirmi , aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mtidahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tlf (Htiseyin -Onal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say1h karan ile amlan madde iptal edilmWir. Bu 9er9evede ol9tiltiltik yontinden yapilan degerlendirmede uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be y1ldan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir ktilfet ytikledigi kanaatine ula ilm1 tlf . Bu sebeple ba vurucunun miilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mtidahalenin ol9tilti olmad1g1 kabul edilmi tir (Htiseyin -Onal, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vuruculara ait ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir stireden beri kamula tmlmad1g1 ve kendilerine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 tlr. Dolay1s1yla ba vuruculann mtilkiyet hakkma yap1lan mtidahale ol9tilti degildir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/668 : 28/11/2018 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mulkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonU ;larznzn ortadan kaldmlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz$Sa, ihlali ve sonu ;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava aplmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda apkladzgz ihlali ve sonuc;larznz ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve htirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, mtimktin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma donulmesinin saglanmas1dir. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tig1 sonu9lann ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gortilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine htikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine htikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere htikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakimmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tuztik'tin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yap1lmak tizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine htikmedilir (Mehmet Dogan, 58). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/668 : 28/11/2018 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rak1lm1 tu. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek tizere gereken i lemleri yapmakla yiikiimliidtir (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir tern el hak veya ozgtirltigti ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgtirltige yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktu. Derece mahkemesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu lardu. 33. Somut olayda ba vuruculara ait ta mmaz imar planmda kamu hizmeti alamna aynlm1 tu. Ba vuruculann a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, dava a9ild1ktan sonra yiiriirltige giren kanun maddesini gerek9e gostererek dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu9 olarak mtidahalenin temeli olan ta mmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Ba vuruculann mtilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla ilmaktadu . Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu ttiketildikten sonra bireysel ba vurunun yap1ld1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yarg1lama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktadu. Buna gore yap1lacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata htikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak tizere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yapilmak tizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vuruculann tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercnne saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen har9lann ayn ayn olmak tizere, aynca 1.980 TL vekalet ticretinin de ba vuruculara mti tereken odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/668 : 28/11/2018 C. Karann bir omeginin mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonrn;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmak iizere ekli tabloda belirtilen mahkemelere GONDERiLMESiNE , D. Ba vuruculann tazminat taleplerinin REDDiNE , E. Ekli tabloda belirtilen har9lann BASVURUCULARA A YRI A YRI ODENMESiNE, F. 1.980 TL vekalet iicretinin ODENMESiNE, BA$VURUCULARA MD$TEREKEN G. Odemenin karann tebligini takiben ba vuruculann Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu siirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, H. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 28/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Miimtaz AKINCI Dye Muammer TOP AL Dye Dye M. EminKUZ Recai AKYEL 7