TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NECLA DURMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/5862) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportörler : Mustafa ARI Ayhan KILIÇ Başvurucu : Necla DURMAZ Vekili : Av. Murat SADAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ölümcül hastal ık dolay ısıyla yap ılan infaz ın ertelenmesi talebin
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NECLA DURMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/5862) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportörler : Mustafa ARI Ayhan KILIÇ Başvurucu : Necla DURMAZ Vekili : Av. Murat SADAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ölümcül hastal ık dolay ısıyla yap ılan infaz ın ertelenmesi talebinin ölümden önce sonuçland ırılmamas ı ve ölüm olay ıyla olarak ilgili etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmemesi nedeniyle ya şam hakk ının, bu olaya ili şkin olarak aç ılan tam yarg ı davas ının süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle de mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/3/2016 tarihinde yap ılm ı ştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. 2017/20607 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ının konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2016/5862 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, 2017/20607 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ının kapat ılmas ına, incelemenin 2016/5862 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 37. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla temin edilen belgeler ile Bakanl ığın görüş yaz ısının ekindeki belgelere göre olaylar özetle şöyledir: 10. Anayasal düzeni zorla de ğiştirmeye kalk ışmak suçundan mahkûm oldu ğu müebbet hapis cezas ını K ırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda infaz etmekte olan ba şvurucunun e şi C.D.ye rahats ızlığı nedeniyle 3/9/2009 tarihinde götürüldü ğü K ırıkkale Üniversitesi T ıp Fakültesi İç Hastal ıklar ı Ana Bilim Dal ı Başkanl ığı taraf ından kolon Ca, çekum, diffüz infiltratif (taşlı yüzük hücreli) adenokarsinom tan ısı konulmuştur. Bunun üzerine C.D. acil sevk yaz ısı ile Ankara Numune E ğitim ve Ara ştırma Hastanesi (Hastane) Medikal Onkoloji Servisine yat ırılm ış ve 28/9/2009 tarihine kadar burada yatarak tedavi görmü ştür. 28/9/2009 tarihinde taburcu edilmesinin ard ından misafir hükümlü olarak Sincan 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumuna ( İnfaz Kurumu) kabul edilmi ştir. 11. C.D. taraf ından Cumhurba şkanl ığına hitaben yaz ılan 26/10/2009 tarihli özel a f talepli dilekçenin Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) iade edilmesi üzerine C.D. İnfaz Kurumunun 4/12/2009 tarihli yaz ısı ile Hastaneye sevk edilmi ştir. C.D. hakk ında yap ılan tetkikler neticesinde 8/12/2009 tarihli sa ğlık kurulu raporu düzenlenmi ş olup raporda C.D.ye C18.0 çekumda malign neoplazm tan ısı konulduğu ve "Metastatik çekum adeno Ca, folfok al ıyor (Şu ana kadar 2 defa kür ald ı.), hastal ık süreklilik arz etmektedir. Cezas ının ceza infaz kurumunda infaz ı durumunda hayati tehlikesi mevcuttur. Hastan ın cezas ının 6 ay süre ile tehir edilmesi ve 6 ay sonras ında kontrolü uygundur. Durum bildirir rapordur. " şeklinde karar verildi ği görülmü ştür. 12. C.D.nin hastal ığının Anayasa'n ın 104. maddesinin (b) f ıkras ı kapsam ında olup olmad ığının belirlenmesi amac ıyla an ılan rapor tüm sa ğlık evrak ı ile birlikte mütalaa al ınmak üzere Adli T ıp Kurumuna (ATK) gönderilmi ştir. 13.İstanbul ATK Ba şkanl ığının 15/1/2010 tarihli yaz ısında, rapor haz ırlanabilmesi için C.D.nin t ıbbi belgeler ile birlikte ATK'da haz ır olmas ı gerektiğini belirtmesi üzerine C.D. 8/2/2010 tarihinde ATK'da haz ır bulundurularak C.D.nin muayene olmas ı sağlanm ış ve rapor haz ırlama süreci bu şekilde devam etmi ştir. 14. C.D. kar ın ağrısı şikâyetiyle 10/3/2010 tarihinde Hastaneye yatm ış, 11/3/2010 tarihinde taburcu olmu ştur. Hastanenin Medikal Onkoloji Servisi taraf ından düzenlenen 11/3/2010 tarihli epikriz raporunda, çekum tan ısıyla izlenen hastan ın folfox 6. kürün 1. ayağını ald ığı belirtilmi ştir. 15. 29/3/2010 tarihinde kar ın şişliği şikâyetiyle yeniden Hastaneye sevk edilen C.D. burada 12/4/2010 tarihine kadar yatarak tedavi olmu ş, tedavi sonras ı düzenlenen 12/4/2010 tarihli raporun üzerine "15 gün sonraya (27/04/2010) yat ış randevusu al ındı." ibaresi yaz ılarak taburcu edilmi ş, 27/4/2010 tarihinde de Hastaneye yat ışı sağlanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 416. Tedavi süreci devam ederken C.D. İnfaz Kurumu arac ılığıyla Başsavc ılığa, Adli Tıp Kurumuna, Türk Tabipler Birli ğine ve Bakanl ığa hitaben baz ı dilekçeler yazm ıştır. UYAP vas ıtas ıyla tespit edilebilen dilekçeler özetle şu şekildedir: i. Cezaevi Savc ılığına hitaben yazd ığı 16/4/2010 tarihli dilekçesinde; kanser teşhisi ile yakla şık yedi ayd ır kemoterapi gördü ğünü, ihtiyaçlar ını kendi başına karşılayamad ığını belirtiği ve bu nedenle Hastanenin 8/12/2009 tarihli sa ğlık kurulu raporu da dikkate al ınarak cezas ının infaz ının 6 ay süreyle ertelenmesini talep etti ği, ii. Adli T ıp Kurumuna hitaben yazd ığı 16/4/2010 tarihli dilekçesinde; Hastanenin 8/12/2009 tarihli sa ğlık kurulu raporundan sonra 8/2/2010 tarihinde Adli Tıp Kurumuna getirildi ğini ancak kendisine raporun ak ıbeti ile ilgili bir bilgi verilmedi ğini ifade ederek sa ğlık durumunun giderek a ğırlaşmas ı nedeniyle rapor işleminin ivedilikle sonuçlanmas ını istediği, iii. Başsavc ılığa hitaben yazd ığı 20/4/2010 tarihli dilekçesinde; hastal ığı nedeniyle acil olarak sevk edildi ği Hastanedeki doktorun kendisine herhangi bir tedavi uygulamad ığını vurgulad ığı, bu nedenle Hastane yönetimi ve doktordan şikâyetçi oldu ğu, iv. Türk Tabipler Birli ğine hitaben yazd ığı 20/4/2010 tarihli dilekçesinde, hastal ık sürecine ra ğmen kendisi ile ilgilenmeyen Hastane doktorlar ı hakk ında inceleme ba şlatılmas ını istediği, v. Bakanl ığa hitaben yazd ığı 20/4/2010 tarihli dilekçesinde ise hastal ığı nedeniyle acil olarak sevk edildi ği Hastanede kendisine gerekli tedavi i şlemleri yap ılmad ığı için sorumlu Hastane yönetimi ve doktordan şikâyetçi oldu ğunu belirttiği görülmü ştür. 17.İstanbul ATK 3. İhtisas Kurulu (Kurul) 28/4/2010 tarihli yaz ısıyla Başsavc ılıktan C.D.nin kemoterapiye yan ıtını gösterir rapor ve yeni çekilecek toraks (göğüs) bilgisayarl ı tomografisinin (BT) Kurula gönderilmesini istemi ştir. 18. Kurulun yaz ısı Başsavc ılık taraf ından 13/5/2010 tarihli yaz ıyla İnfaz Kurumuna gönderilmi ş, İnfaz Kurumu da 21/5/2010 tarihli yaz ıyla Hastaneden an ılan eksikliklerin giderilmesini istemi ştir. Bunun üzerine Hastane T ıbbi Onkoloji Uzman ı Dr. D.U.nun "...Hastaya daha öncesinde metastatik kolon ca te şhisi ile 6 kür kemoterapi uyguland ı. Nisan 2010'da yap ılan değerlendirmesinde hastada progresyon (ilerleme) görülmesi üzerine hastaya yeni bir kemoterapi (FOLFIRI) ba şland ı. Halen kemoterapisi devam eden hastan ın son tomografisi ektedir. Hastan ın şifa şans ı bulunmamaktad ır..." şeklindeki görü ş yaz ısı ile akciğer grafisi ve tüm abdomen BT raporlar ı İnfaz Kurumuna gönderilmi ştir. 19. Başsavc ılık 31/5/2010 tarihli yaz ıyla istenen tüm bilgi ve belgeleri Kurula göndermi ştir. Kurulun yapt ığı inceleme sonucu düzenledi ği 23/6/2010 tarihli raporunun sonuç k ısm ı şöyledir: "SONUÇ: 1- Ş. Oğlu 1969 do ğumlu C.D.nin metastatik çekum karsiyomu oldu ğu, yap ılan ilk kemoterapiye ra ğmen hastal ığının ilerledi ği ve halen yeni bir protokol ile kemoterapisine devam edildi ğinin bildirildi ği, tedavisi süresince hastanede yat ırılarak izlenmesinin uygun olduğu, Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 52- Yeni protokol ile ba şlayan tedavisi bitiminde Onkoloji Klini ği taraf ından düzenlenecek son durumunu gösteren rapor, yap ılan tetkikler ile birlikte kontro l muayenesine gönderilmesi sonras ı T.C. Anayasas ı 104/b maddesi yönünden görü ş düzenlenece ği oy birliği ile mütalaa olunur." 20. 27/4/2010 tarihinden itibaren Hastanedeki tedavisine yatarak devam eden C.D. 28/6/2010 tarihinde vefat etmi ştir. A. Ceza Soru şturmas ına İlişkin Süreç 21. Ölüm olay ı üzerine Ba şsavc ılık taraf ından derhâl soru şturma başlatılm ıştır. 22. Yürütülen soru şturma kapsam ında nöbetçi Cumhuriyet savc ısı Hastane morguna gelerek burada ölü muayene i şlemi gerçekle ştirmiş olup düzenlenen 28/6/2010 tarihli ve 12.30 saatli Ölü Muayene Tutana ğı'nın ilgili k ısm ı şöyledir: "...Ölen hakk ında Ankara Numune Hastanesi taraf ından düzenlenen : 61154153 protokol numaral ı hasta dosyas ının tetkikinde 11/6/2010 günü kolon malin kanseri nedeniyle yat ırıldığı kar ın ağrısı gaz gaita ç ıkaramama şikayetlerinin bulundu ğu iloos tan ısı ile ayn ı gün ameliyat edildi ği operasyonda sigmoid kolon kaynakl ı olduğu düşünülen tüm kar ına yay ılmış peritoneal karsinomatöz olarak tan ımlanan inoperab ıl tümör tespit edildi ği pasac cerrahisi için uygub ba ğırsak ans ı bulunamad ığı için ameliyata son verildi ği postop takiplerinde hastaya nazogastrik sonda tak ılarak intra venöz mayi deste ği ile takip edildi ği ara ara hipotansiyon kusma ve ta şıkardi gibi bulgular ı olduğu 28/6/2010 günü kalbin durduğu 45 dakika canland ırmaya ra ğmen yan ıt al ınamay ıp saat 01:30da öldü ğü ölüm sebebinin kolon kanseri peritoneal karsinomatöz tümör malmütrisyon hipovolemi solunum yetmezliği gibi nedenlerle meydana geldi ği kay ıtlı olup kesin ölüm sebebi her ne kadar bell i isede mahkum olmas ı nedeniyle genelge gere ği hasta mü şade dosyas ı ile birlikte adli t ıp morguna kald ırılarak klasik otopsi yap ılmas ının uygun olaca ğı kanaatindeyim dedi. SONUÇ: Bilirki şi beyan ı ve genelge gere ği ve mevcut delil durumlar ı göz önüne alınarak cesedin kesin ölüm sebebi tespit edilmemi ş olmakla ceset üzerinde klasik otopsi yap ılmak üzere Ankara Adli T ıp Kurumu Morguna gönderilmesine karar verilerek. Düzenlenen tutanak birlikte imza alt ına al ındı." 23. C.D.nin kesin ölüm sebebinin tespit edilmesi için cesedi klasik otopsi yap ılmak üzere ATK'ya gönderilmi ştir. ATK Ankara Grup Ba şkanl ığı Morg İhtisas Dairesi Başkanl ığının 16/12/2010 tarihli otopsi raporunun sonuç k ısm ı şöyledir: "28.06.2010 tarihinde tedavi gördü ğü Ankara Numune Hastanesi'nde ölen ... hükümlü [C.D.ye] ait olduğu ölü muayene tutana ğından anla şılan cesede 28.06.2010 günü yap ılan otopsiden ve otopsi esnas ında al ınan kan, mesane y ıkama suyu, iç organ parçalar ı ve mid e muhteviyat ının kimyasal ve histopatolojik tetkikleri ile hasta dosyas ının tetkiklerinden elde edilerek yukar ıya kaydedilen bilgi ve bulgulara göre; 1- Kişinin ölümünün kendisinde mevcut multipl organ (karaci ğer, mide, bat ın duvar ı) tutulumu gösteren kolon (kal ın bağırsak) kanseri ve buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar (asit, enfeksiyon) sonucu do ğal nedenlerden ileri geldi ği, 2- Kişiye ait kanda ve mesane y ıkama suyunda uyar ıcı - uyuşturucu maddelerin bulunmad ığı, iç organ parçalar ı ve mide muhteviyat ında aranan toksik maddelerin bulunmad ığı, kanda alkol bulunmad ığını bildirir otopsi raporudur." Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 624. Başsavc ılık Hastaneden C.D.nin hasta dosyas ını incelemek üzere istemi ş, yapt ığı inceleme sonucunda dosyay ı Hastaneye iade etmi ştir. 25. Başsavc ılık yürüttüğü soruşturma neticesinde 4/1/2011 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına dair (takipsizlik) karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Sincan F 2 cezaevinde hükümlü olarak bulunan [C.D.nin] kanser tedavisi görmek üzere geldi ği Ankara Numune Hastanesinde vefat etti ği, Adli T ıp Kurumu Morg İhtisas Daire Ba şkanl ığının 16/12/2010 tarih ve 500 say ılı otopsi raporunda belirtildi ği üzer e ölümün şüpheli ölüm olmad ığı, hükümlünün kolan kanseri ve buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar sonucu do ğal nedenlerden öldü ğü anlaşılmakla kamu ad ına KOVUŞTURMAYA YER OLMADI ĞINA, Ölenin yak ınlar ına ait adres mevcut olmad ığından talep halinde otopsi raporu ve kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar ın ölenin yak ınlar ına tebliğine..." 26. Kararda, dosyada ölenin yak ınlar ına ait adres bilgilerinin olmad ığı gerekçe gösterilerek talep hâlinde otopsi raporu ve takipsizlik karar ının yak ınlara tebli ğ edileceği belirtilmiştir. Başvurucu, an ılan karar ın ölenin yak ınlar ına tebliğ edilmedi ğini ve karar ı haricen 1/2/2016 tarihinde ö ğrendiğini ileri sürmü ştür. Başvuru formu ve ekindeki bilgiler ile UYAP'ta yer alan verilerden ba şvurucunun iddias ının aksine herhangi bir bilgi ve belge tespit edilememi ştir. 27. Başvurucu takipsizlik karar ına 1/2/2016 tarihinde vekili vas ıtas ıyla itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde özetle C.D.nin infaz kurumunda iken kansere yakaland ığını, infaz kurumu ko şullar ının iyileşmeye olanak vermemesi nedeniyle infaz ın geri b ırak ılmas ı ya da durdurulmas ı için hem kendisinin hem de ailesinin defalarca ba şvuruda bulundu ğunu ancak bürokrasinin geç i şlemesi nedeniyle ko şullar ın C.D.nin hayat ını kaybetmesine neden olduğunu, buna ra ğmen Başsavc ılığın idarenin kusurlu olup olmad ığını araştırmadan takipsizlik karar ı verdiğini ve bu karar ın tebliğ edilmedi ğini belirterek takipsizlik karar ının kald ırılmas ını talep etmi ştir. 28.İtiraz ı inceleyen Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimli ği (Sulh Ceza Hâkimli ği) 16/2/2016 tarihli karar ıyla "...Yap ılan soruşturma sonucunda toplanan delillere ve dayan ılan gerekçelere nazaran, 2010/77853 soru şturma 2011/323 karar say ılı kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar usul ve yasaya uygun olup, yak ınıcılar vekilinin itiraz dilekçesinde bildirdiği nedenler yerinde görülmedi ğinden..." gerekçesiyle itiraz ın reddine karar vermi ştir. 29. Bu karar ba şvurucu vekiline 24/2/2016 tarihinde tebli ğ edilmiş olup başvurucu 14/3/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. Tam Yarg ı Davas ına İlişkin Süreç 30. Ölenin -ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu- yak ınlar ı 3/6/2013 tarihinde Bakanl ığa başvurarak tazminat talebinde bulunmu ştur. Bu talebin reddi üzerine 22/8/2013 tarihinde maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi istemiyle Ankara 2. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) tam yarg ı davas ı aç ılm ıştır. Dava dilekçesinde, yak ınlar ının ağır hastal ığına geç teşhis konulmas ının ve hastal ığına uygun bir ortamda tutulmamas ının hizmet kusuru te şkil ettiği ileri sürülmü ştür. Davac ılar, yak ınlar ının cezas ının infaz ının 6 ay süreyle ertelenmesinin uygun olaca ğı yolunda düzenlenen sa ğlık raporuna ra ğmen bu do ğrultuda Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 7herhangi bir karar al ınmad ığından şikâyet etmi şlerdir. Yak ınlar ının ATK taraf ından muayene edildiği tarihten ancak dört ay sonra hakk ında rapor düzenlenebildi ğini ifade eden davac ılar, netice itibar ıyla tüm bu ihmalkârl ıklar ın yak ınlar ının ölümüne sebebiyet verdi ğini ve bu nedenle idarenin hizmet kusurunun bulundu ğunu iddia etmi şlerdir. 31. Mahkeme 11/10/2013 tarihli karar ı ile davan ın süre aşımı nedeniyle reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesine yer verilmi ş, buna göre idari eylemlerden haklar ı ihlal edilmi ş olanlar ın bu eylemleri yaz ılı bildirim üzerine veya ba şka suretle ö ğrendikleri tarihten itibare n bir y ıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren be ş yıl içinde ilgili idareye ba şvurarak tazminat talebinde bulunmalar ı gerektiği hat ırlat ılm ıştır. Gerekçede; tazminata konu ölüm olay ının 28/6/2010 tarihinde ba şvurucu ve di ğer davac ılar taraf ından öğrenildiği, an ılan tarihten itibaren bir y ıllık hak dü şürücü süre içinde idareye ba şvurularak ba şvurunun reddi üzerine süresi içinde dava aç ılmas ı gerektiği, 3/6/2013 tarihinde idareye yap ılan başvurunun reddi üzerine aç ılan davan ın süresinde olmad ığı belirtilmi ştir. 32. Başvurucu ve di ğer davac ılar mahkeme karar ının hukuka ayk ırı olduğu iddias ıyla temyiz yoluna ba şvurmuşlard ır. Temyiz dilekçesinde, meydana gelen olay ın suç teşkil ettiği, bu sebeple ceza zamana şımı süresi içinde her zaman idareye müracaat ederek tazminat talep edilmesinin mümkün oldu ğu ileri sürülmü ş; bu görüşün kanuni dayana ğına ve somut olayda ceza zamana şımının ne zaman dolaca ğıyla ilgili olarak somut bir aç ıklama yap ılmam ıştır. Dan ıştay Onuncu Dairesi (Daire) 7/3/2016 tarihli karar ıyla, mahkeme karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek temyiz isteminin reddi ile karar ın onanmas ına karar vermi ştir. 33. Başvurucu ve di ğer davac ılar, onama karar ına karşı karar düzeltme yolun a başvurmuşlard ır. Karar düzeltme dilekçesinde temyiz dilekçesinde öne sürülen iddia tekrarlanm ıştır. Karar düzeltme talebi Dairenin 6/2/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 34. Bu karar ba şvurucu vekiline 24/3/2017 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 3/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 35. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un "Hapis cezalar ının infaz ında gözetilecek ilkeler" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Hapis cezalar ının infaz rejimi, a şağıda gösterilen temel ilkelere dayal ı olarak düzenlenir: ... b) Ceza infaz kurumlar ında hükümlülerin düzenli bir ya şam sürdürmeleri sağlan ır. Hürriyeti ba ğlay ıcı cezan ın zorunlu k ıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna sayg ının korunmas ını sağlayan maddî ve manevî ko şullar alt ında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan di ğer haklar ı, infaz ın temel amaçlar ı sakl ı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyar ınca k ısıtlanabilir. Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 8c) Cezan ın infaz ında hükümlünün iyile ştirilmesi hususunda mümkün olan araç v e olanaklar kullan ılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tan ınm ış haklar ının dokunulmazl ığını sağlamak üzere cezan ın infaz ında ve iyile ştirme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas al ınır. f) Ceza infaz kurumlar ında hükümlülerin ya şam haklar ı ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin al ınmas ı zorunludur. " 36. 5275 say ılı Kanun un "Hapis cezas ının infaz ının hastal ık nedeni ile ertelenmesi" kenar başlıklı 16. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... (2) [Ak ıl hastal ığı d ışındaki] Diğer hastal ıklarda cezan ın infaz ına, resmî sağlık kuruluşlar ının mahkûmlara ayr ılan bölümlerinde devam olunur. Ancak bu durumda bil e hapis cezas ının infaz ı, mahkûmun hayat ı için kesin bir tehlike te şkil ediyorsa mahkûmun cezas ının infaz ı iyileşinceye kadar geri b ırak ılır. (3) Yukar ıdaki f ıkralarda belirtilen geri b ırakma karar ı, Adlî T ıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanl ığınca belirlenen tam te şekküllü hastanelerin sağlık kurullar ınca düzenlenip Adlî T ıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine, infaz ın yap ıldığı yer Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca verilir. Geri b ırakma karar ı, mahkûmun tâbi olaca ğı yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebli ğ edilir. Mahkûmun geri b ırakma süresi içinde bulunaca ğı yer, kendisi veya yasal temsilcisi taraf ından ilgil i Cumhuriyet Ba şsavc ılığına bildirilir. Mahkûmun sa ğlık durumu, geri b ırakma karar ını veren Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca veya onun istemi üzerine, bulundu ğu veya tedavisinin yap ıldığı yer Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca, sağlık raporunda belirtilen sürelere, bir süre bulunmad ığı takdirde birer y ıllık dönemlere göre bu f ıkrada yaz ılı usule uygun olara k incelettirilir. İnceleme sonuçlar ına göre geri b ırakma karar ını veren Cumhuriyet Başsavc ılığınca, geri b ırakman ın devam edip etmeyece ğine karar verilir. Geri b ırakma karar ını veren Cumhuriyet Ba şsavc ılığının istemi üzerine, mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler, bildirimin yap ıldığı yerde bulunan kolluk makam ve memurlar ınca yerine getirilir. Bu f ıkrada yaz ılı yükümlülüklere ayk ırı hareket edilmesi hâlinde geri b ırakma karar ı, karar ı veren Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca kald ırılır. Bu karara kar şı infaz hâkimli ğine başvurulabilir. ...(6) (Ek: 24/1/2013-6411/3 md.) Maruz kald ığı ağır bir hastal ık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu ko şullar ında hayat ını yaln ız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bak ımından ağır ve somut tehlike olu şturmayaca ğı değerlendirilen mahkûmun cezas ının infaz ı üçüncü f ıkrada belirlenen usule göre iyile şinceye kadar geri b ırak ılabilir. " 37. 5275 say ılı Kanun un "Hükümlünün muayene ve tedavi istekleri" kenar başlıklı 71. maddesi şöyledir: "(1) Hükümlü, beden ve ruh sa ğlığının korunmas ı, hastal ıklar ının tan ısı için muayen e ve tedavi olanaklar ından, t ıbbî araçlardan yararlanma hakk ına sahiptir. Bunun için hükümlü öncelikle kurum revirinde, mümkün olmamas ı hâlinde Devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm ko ğuşlar ında tedavi ettirilir. " Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 938. 5275 say ılı Kanun un "Hükümlünün muayene ve tedavisi" kenar ba şlıklı 78. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Kurumun sa ğlık koşullar ının düzenlenmesi, hükümlünün acil veya ola ğan muayen e ve tedavisi kurumun hekimi taraf ından yap ılır. Genel veya hastal ık nedeniyle yap ılan tü m muayene ve tedavi sonuçlar ı, sağlık izleme kart ına işlenir ve dosyas ında saklan ır." 39. 5275 say ılı Kanun'un "Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilece k cezan ın hesab ında duraksama" kenar başlıklı 98. maddesi şöyledir: "(1) Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezan ın hesab ında duraksama olursa, cezan ın k ısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyece ği ileri sürülür ya da sonradan yürürlü ğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa, duraksaman ın giderilmesi veya yerine getirilecek cezan ın belirlenmesi için hükmü veren mahkemede n karar istenir. (2) 16 nc ı madde gere ğince cezas ının ertelenmesi isteminin reddi hâlinde de ayn ı hüküm uygulan ır. (3) Yukar ıdaki f ıkralar uyar ınca yap ılan başvurular cezan ın infaz ını ertelemez. Ancak, mahkeme olay ın özelliğine göre infaz ın ertelenmesine veya durdurulmas ına karar verebilir." 40. 15. 2577 say ılı Kanunu nun 13. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İdari eylemlerden haklar ı ihlal edilmi ş olanlar ın idari dava açmadan önce, b u eylemleri yaz ılı bildirim üzerine veya ba şka süretle ö ğrendikleri tarihten itibaren bir y ıl ve her halde eylem tarihinden itibaren be ş yıl içinde ilgili idareye ba şvurarak haklar ının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin k ısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki i şlemin tebli ğini izleyen günden itibaren veya istek hakk ında altm ış gün içinde cevap verilmedi ği takdirde bu sürenin bitti ği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir. " 41. Bakanl ık Ceza İşleri Genel Müdürlü ğünün 1/1/2006 tarihli ve 20 say ılı Genelgesi'nin ilgili k ısm ı şöyledir: "...Konuya ili şkin taleplerin nitelikleri icab ı, sür'atle sonuçland ırılmas ı ve evrak ın eksiksiz olarak Cumhurba şkanl ığı Makam ına sunulabilmesi için... 1. Hükümlünün tam te şekküllü bir devlet hastanesi sa ğlık kuruluna sevk edilerek, Sev k yaz ısında hükümlüdeki rahats ızlığın Türkiye Cumhuriyeti Anayasas ı'nın 104/2-b maddesinde yaz ılı sürekli hastal ık, sakatl ık ve kocama halinie te şkil edip etmedi ği hususunun verilecek sa ğlık kurulu raporunda aç ıkça belirtilmesinin istenilmesi, 2. Hükümlüye tam te şekküllü devlet hastanesinden sa ğlık kurulu raporu al ındıktan sonra; evvelce verilmi ş başka bir rapor varsa bununla birlikte onayl ı nüfus kay ıt örneği, kesinleşme şerhi içeren mahkeme karar ı ve müddetnamesi de dilekçesine eklenerek bir yaz ı ile mütalaa al ınmak üzere Adli T ıp Kurumuna gönderilmesi; evrak ın tasdikli bir örne ğinin Cumhuriyet ba şsavc ılığındaki dosyas ını saklanmas ı, 3. Adli T ıp Kurumuna yaz ılacak yaz ıda; hükümlüdeki rahats ızlığın Türkiy e Cumhuriyeti Anayasas ı'nın 104/2-b maddesinde yaz ılı sürekli hastal ık, sakatl ık ve kocama halini teşekkül edip etmedi ği hususunun verilecek raporda aç ıkça belirtilmesinin istenilmesi, Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 10 4. Adli T ıp Kurumundan muayenesi istenmedikçe ve muayene için gün al ınmad ıkça hükümlünün bulundu ğu yer ceza infaz kurumundan Adli T ıp Kurumunun bulundu ğu yer ceza infaz kurumuna sevk edilmemesi, 5. Cezas ının infaz ı tehir edilen hükümlünün durumunun sa ğlık raporunda belirtilen sürelere veya bir süre bulunmad ığı takdirde üçer ayl ık dönemlere göre 5275 say ılı Ceza v e Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanunun 16'nc ı maddesinin 3'üncü f ıkras ında yaz ılı usule uygun olarak incelettirilmesi ve ertelemenin yenilenmesi halinde Bakanl ığımız Ceza İşleri Genel Müdürlü ğü bilgi verilmesi, 6. Hükümlünün müddetnamesine ek olarak, infaz edilen ceza müddeti de ko şullu sal ıverilme tarihine kadar kalan sürenün aç ıkça belirtilmesi, ...konular ında gereken dikkat ve özenin gösterilmesini rica ederim. " B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 42. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Yaşam hakk ı" kenar başlıklı 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Herkesin ya şam hakk ı yasayla korunur... " 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 43. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), içtihatlar ında Sözle şme'nin 2. maddesinin ilk cümlesinin devletlerin yaln ızca kasti ve hukuka ayk ırı ölüme sebebiyet vermekten kaç ınmas ını değil ayn ı zamanda kendi egemenlik yetkileri içinde bulunan ki şilerin yaşamlar ını korumak için gerekli tedbirleri almalar ına dair devletlere pozitif yükümlülük yüklediğini hat ırlatmaktad ır (L.C.B/İngiltere, B. No: 23413/94 , 9/6/1998, 36). A İHM e göre Sözle şme nin 2. maddesi, devletin sorumlulu ğunu gerektirebilecek şartlar alt ında can kayb ının bulundu ğu durumlarda devlete elindeki tüm imkânlar ı kullanarak ya şama hakk ını korumak için olu şturulan yasal ve idari çerçevenin gere ği gibi uygulanmas ını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezaland ırılmas ını sağlayacak yeterli yarg ısal veya di ğer tedbirleri alma görevi yüklemektedir ( Osman/İngiltere [BD], B. No: 23452/94, 28/10/1998, 115; Paul ve Audrey Edwards/ İngiltere , B. No: 46477/99, 14/3/2002, 54). A İHM, bu yükümlülü ğün -kamusal olsun veya olmas ın- yaşama hakk ının tehlikeye girebilece ği her türlü faaliyet bak ımından da geçerli oldu ğu kanaatindedir ( Önery ıldız/Türkiye [BD], B. No: 48939/99, 30/11/ 2004, 71). 44. AİHM başvurucunun erkek karde şinin sağlık durumunun ceza infaz kurumu ortam ında kalmas ına uygun olmad ığına ilişkin sağlık raporuna ra ğmen tahliye talebinin reddedilmesiyle ilgili Yılmaz/Türkiye (B. No: 1792/12, 5/3/2019, 40) karar ında özgürlüğünden yoksun b ırak ılan kişilerin yaşamlar ını ve sağlıklar ını koruma konusundaki pozitif yükümlülü ğün, bu kişilerin t ıbbi tedavilerine özen gösterilmesi ve ya şamlar ı üzerinde oluşabilecek olas ı tehditleri engellemeyi de içerdi ği ve bu nedenle uygun bir t ıbbi tedavini n sağlanmas ı konusundaki eksikliklerin ya şam hakk ının koruma yükümlülü ğüne ayk ırılık teşkil edebilece ğine işaret etmiştir (benzer yöndeki di ğer AİHM kararlar ı için bkz. İlhan/Türkiye , B. No: 22277/93, 27/7/2000, 87; Huylu/Türkiye , B. No: 52955/99, 16/11/2006, 57, 58). Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 1145. Ayr ıca AİHM, tedavisi imkâns ız bir hastal ığa yakalanm ış olsa da Sözle şme'nin sağlık nedenleriyle bir tutukluyu serbest b ırakma genel yükümlülü ğünü üye devletlere yüklemedi ği kanaatini ta şımakla birlikte çok istisnai ve önemli ko şullarda, iyi bir ceza adaletinin gerçekle ştirilmesi ad ına insani nitelikli birtak ım tedbirlerin al ınmas ının gerekli olduğu durumlar ın ortaya ç ıkmas ının imkân dâhilinde oldu ğunu kabul etmektedir ( Gülay Çetin/Türkiye , B. No: 44084/10, 5/3/2013, 102). 46. Ancak A İHM'e göre Sözle şme nin 2. maddesi kapsam ında yetkililerin poziti f yükümlülükleri mutlak/ko şulsuz değildir. Yaşama yönelik varsay ılan her tehdit, yetkilileri riski önlemek için özel önlemler almaya zorlamaz. Özel önlemler alma yönünde bir görev, sadece yetkililerin ya şama yönelik gerçek ve yak ın bir riskin bulundu ğunu bildikleri ya da bilmeleri gerekti ği ve yetkililerin durum üzerinde belirli derecede hâkimiyetlerinin bulunduğu hâllerde ortaya ç ıkar ( Finogenov ve di ğerleri/Rusya , B. No: 18299/03, 27311/03, 20/12/2011, 209). Di ğer taraftan söz konusu pozitif yükümlülük; modern toplumlar ın güvenliğini sağlamadaki zorluklar, insan davran ışlar ının öngörülemezli ği ve belirli bir faaliyete ili şkin tercihlerin önceliklere ve kaynaklara göre yap ılmas ı gerektiği ak ılda tutulara k yetkililere imkâns ız veya a şırı bir sorumluluk yüklemeyecek şekilde yorumlanmal ıdır (Finogenov ve di ğerleri , 209; Makaratzis/Yunanistan [BD], B. No: 50385/99, 20/12/2004, 69). 47. AİHM, insan haklar ı ihlalleri ile ilgili iddialarda soru şturma yükümlülü ğünün mutlaka iddiay ı kabul etme anlam ına gelmedi ğini ancak iddialar ın ciddiye al ınmas ı ve adil bir sonucu garanti eden bir usulle soru şturulmas ı gerektiğini birçok karar ında dile getirmi ştir (Saç ılık ve diğerleri/Türkiye , B. No: 43044/05, 45001/05, 5/7/2011, 90, 91). V.İNCELEME VE GEREKÇE 48. Mahkemenin 8/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Yaşam Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 49. Başvurucu; e şinin tedavisi için infaz kurumu ko şullar ının elverişli olmamas ı nedeniyle infaz ın geri b ırak ılmas ı ya da durdurulmas ı taleplerinde bulundu ğunu ancak sonuç almad ığını, nihayetinde olumsuz ko şullar ın C.D.nin hayat ını kaybetmesine neden oldu ğunu, buna karşın Başsavc ılığın İnfaz Kurumu idaresinin ihmalini görmezden gelerek takipsizlik karar ı verdiğini, bu karar ın ölenin yak ınlar ına tebliğ edilmeyerek soru şturma sürecine kat ılmalar ının engellendi ğini ve takipsizlik karar ına yapt ığı itiraz ın gerekçesiz şekilde reddedildi ğini belirterek ya şam hakk ı, gerekçeli karar hakk ı, adil yarg ılanma hakk ı ve etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, hak ihlali tespitine kara r verilerek etkili bir soru şturulma yürütülmesine, ayr ıca 100.000 TL manevi tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep etmi ştir. 50. Bakanl ık görüşünde; i. Kabul edilebilirlikle ilgili birinci olarak ba şvurucunun e şinin kas ıtlı bir eylem neticesinde öldü ğüne ilişkin bir iddian ın bulunmad ığını, idari makamlar ın muhakeme hatas ından veya kast ı aşan bir kusurundan bahsedilemeyece ği gibi ölüm Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 12riskini fark edip gerekli ve yeterli önlemleri almad ıklar ını söylemenin mümkün olmad ığını, dolay ısıyla başvurucunun idari yarg ı önünde aç ılacak tam yarg ı davas ı yolunu tüketmeden bireysel ba şvuruda bulundu ğunu belirtmi ştir. ii. Kabul edilebilirlikle ilgili ikinci olarak ba şvurucunun e şinin 28/6/2010 tarihinde vefat etti ğini ve vefattan sonra ayn ı gün resen soru şturma başlatılarak yürütülen soru şturma sonucunda 4/1/2011 tarihinde takipsizlik karar ı verildiğini, buna karşın başvurucu vekilinin olay tarihinin üzerinde be ş yıldan fazla bir süre geçtikten sonra soru şturma dosyas ının bir örne ğini alarak bu karara itiraz etti ğini, bu şekilde başvurucunun şikâyetlerini dile getirmek için hiçbir zaman yetkili savc ılığa başvurmad ığını, iddia ve delillerini sunmad ığını, savc ılık makam ı ile irtibata geçmeyerek kendisine dü şen özen yükümlülü ğüne ayk ırı hareket etti ğini belirterek başvurunun süre a şımı nedeniyle kabul edilemez olup olmad ığının incelenmesi gerektiğini ifade etmi ştir. iii. Esasla ilgili olarak ölüm olay ının gerçekle şmesinden sonra Ba şsavc ılık taraf ından derhâl ve resen soru şturma ba şlatıldığını, kamu makamlar ının sahip olduğu yetkiler kapsam ında başvurucunun e şinin yaşam ına yönelik tehlikenin bertaraf edilmesi için tüm tedbirleri ald ıklar ını, yaşam hakk ının usul boyutu bağlam ında da Cumhuriyet savc ısının olay ı ayd ınlatmak ad ına gerekli tüm soruşturma işlemlerini yerine getirdi ğini, buna kar şın başvurucunun olaydan itibare n 5 y ıla yak ın süre boyunca soru şturmay ı yürüten soru şturma makamlar ı ile iletişime geçmediğini belirterek şikâyetlerin incelenmesinde an ılan hususlar ın dikkate alınmas ını talep etmi ştir. 51. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki iddialar ını tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 52. Anayasa n ın "Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, ya şama ... hakk ına sahiptir." 53. Anayasa'n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır." 54. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özü ölüm olay ıyla ilgili olarak etkili soru şturma yürütülmedi ğine ilişkin olduğundan başvuru bir bütün olarak yaşam hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 13a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 46. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında; ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ı doğrudan etkilenenlerin bireysel ba şvuru hakk ına sahip olduklar ı kurala ba ğlanm ıştır. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru, ancak yaşanan ölüm olay ı nedeniyle ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Somut olayda ba şvurucu, ölen C.D.nin e şidir. Bu nedenle ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 56. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurucunun ya şam hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddias ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 57. Devlet, ya şam hakk ının etkili soru şturma yükümlülü ğüne ilişkin usul boyutu kapsam ında doğal olmayan her ölüm olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili resmî bir soru şturma yürütmek durumundad ır (Serpi l Kerimoğlu ve diğerleri, 54). 58. Yaşam hakk ı kapsam ında yürütülmesi gereken ceza soru şturmalar ının amac ı yaşam hakk ını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmas ını ve vuku bulan ölüm olay ında varsa sorumlular ı ve sorumluluklar ını tespit etmek üzere ki şilerin adalet önüne çıkar ılmalar ını sağlamakt ır. Bu bir sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğüdür. Anayasa'n ın 17. maddesi hükümleri ba şvuruculara üçüncü taraflar ı belirli bir suç nedeniyle yarg ılatma ya da cezaland ırma hakk ı verdiği tüm yarg ılamalar ın mahkûmiyetle ya da belirli bir ceza karar ıyla sonuçland ırma yükümlülü ğü verdiği anlam ına gelmemektedir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 56). 59. Ceza soru şturmas ının etkili olmas ı için soru şturma makamlar ının resen ve derhâl harekete geçerek ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir. Soru şturmada ölüm olay ının nedeninin veya sorumlu ki şilerin belirlenmesi imkân ını zay ıflatan bir eksiklik, etkili soru şturma yükümlülü ğüne ayk ırılık oluşturabilir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 57). 60. Ceza soru şturmas ının etkililiğini sağlayacak hususlardan biri de fiilen hesap verilebilirli ği sağlamak için soru şturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ıdır. Ayr ıca meşru menfaatlerini korumak için ölen ki şinin yak ınlar ının her olayda bu sürece gerekli olduğu ölçüde kat ılmalar ı sağlanmal ıdır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 58). 61. Soru şturmalar ın makul bir süratle yürütülmesi gerekir. Baz ı durumlarda soruşturman ın ilerlemesine engel olan güçlükler bulunabilir. Ancak böyle bir durumda dahi yetkililerin süratle hareket etmeleri olay ın ayd ınlat ılabilmesi, hukukun üstünlü ğüne olan inanc ın korunmas ı, hukuka ayk ırı eylemlere müsamaha gösterildi ği veya kay ıtsız kal ındığı görünümü verilmemesi aç ısından kritik bir öneme sahiptir ( Deniz Yaz ıcı, B. No: 2013/6359, 10/12/2014, 96). Ayr ıca soruşturmada görevli olan ki şilerin olaylar ın içinde olan vey a olmas ı muhtemel olan ki şilerden ba ğıms ız olmas ı gerekmektedir. Bu durum sadece hiyerar şik ya da kurumsal bir ba ğlant ının bulunmamas ını değil ayn ı zamanda pratik ba ğıms ızlığı da gerektirir ( Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 96). Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 1462. Somut olayda mahkûm oldu ğu müebbet hapis cezas ını K ırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda infaz etmekte olan ba şvurucunun e şi C.D.ye, 3/9/2009 tarihinde rahats ızlığı nedeniyle götürüldü ğü K ırıkkale Üniversitesi T ıp Fakültesi İç Hastal ıklar ı Ana Bilim Dal ı Başkanl ığı taraf ından kolon Ca, çekum, diffüz infiltratif (taşlı yüzük hücreli) adenokarsinom tan ısı konulmu ş ve C.D. hemen hastaneye sevk edilerek burada tedavisine ba şlanm ıştır. Hastal ığa bağlı bu nakilden dolay ı C.D. 7/9/2009 tarihinden itibaren İnfaz Kurumunda kalmaya ba şlam ış ve vefat ına kadarki sürede farkl ı tarihlerd e olmak üzere toplam 116 gün hastanede kalarak tedavisine devam edilmi ştir. Dolay ısıyla C.D.ye kanser te şhisi konulur konulmaz C.D. ileri tedavi ve tetkikler için bulundu ğu infaz kurumundan Ankara'daki infaz kurumuna nakledilmi ş ve hastanedeki tedavisine derhâl başlanm ıştır. Tedavi sürecinde kendisine kemoterapi ba şta olmak üzere birçok onkolojik tedavi uygulanm ıştır. 63. Yap ılan tetkikler neticesinde hastane taraf ından düzenlenen 8/12/2009 tarihli raporda C.D.nin hastal ığının süreklilik arz etti ği, cezas ının kurumda infaz ı durumunda hayati tehlikesinin mevcut oldu ğu, bu nedenle cezas ının 6 ay süre ile tehirinin gerekti ğinin belirtilmesi üzerine infaz ın ertelenmesi süreci ba şlam ıştır. Bu hususta gerekli mütalaa alınabilmesi için C.D.ye ait sa ğlık evrak ı ATK'ya gönderilmi ş, ard ından C.D. ATK'da muayene olmu ştur. ATK, raporun haz ırlanabilmesi için tedavi sürecinin hastanede yat ılarak izlenmesinin uygun olaca ğını belirtmiş ve henüz rapor süreci tamamlanmadan C.D. tedavi gördüğü hastanede 28/6/2010 tarihinde hayat ını kaybetmi ştir. 64. Başvuru formu ve ekleri ile dosyadaki di ğer bilgi ve belgelerde, kanser te şhisi konulmas ından hayat ını kaybettiği 28/6/2010 tarihine kadar -bir k ısm ı hastanede bir k ısm ı infaz kurumunda geçen süre içinde- C.D.ye konulan te şhisin doğru olmad ığı, kendisi için uygulanmas ı gereken tedavinin uygulanmad ığı ya da yanl ış uyguland ığı yönünde ba şvurucu taraf ından ileri sürülen herhangi bir iddia bulunmad ığı gibi bu sonuca ula şmaya imkân vere n bir delil de yoktur. Bunun yan ı sıra C.D. rahats ızland ığında birçok defa hastaneye kald ırılm ış ve tedavisine hastanede devam edilmi ştir. C.D.ye ait infaz dosyas ında bulunan dilekçeler UYAP vas ıtas ıyla incelendi ğinde İnfaz Kurumu yetkililerinin C.D.nin hastal ığına ilgisiz kald ığına, hastaneye sevk ve di ğer sağlık işlemlerinde ihmalleri oldu ğuna ilişkin bir dilekçeye rastlanmam ıştır. Dolay ısıyla mahpuslar ın yaşamlar ının ve sağlıklar ının korunmas ı konusundaki pozitif yükümlülük çerçevesinde, an ılan teşhis ve tedavi süreçleri ve süreçlerdeki uygulamalar incelendi ğinde İnfaz Kurumu yetkilerinin kanser olan C.D.nin tedavisi için göstermeleri gereken özeni göstermedikleri ve onu uygun tedaviden yoksu n bırakt ıklar ı söylenemez. 65.İnfaz ın ertelenmesi talebi ile ilgili olarak belirlenen usulün sa ğlıklı bir şekilde işletilmesinin karar alma sürecinde yer alan ceza infaz kurumu idaresine, tam te şekküllü devlet hastanesine ve ATK'n ın yürütece ği işlemlere ba ğlı olduğu söylenebilir ( Murat Karabulut , 77). ATK'n ın buradaki fonksiyonu tedavi de ğil sağlık kurullar ınca düzenlenen raporun onaylanmas ıdır (bkz 23). Ba şvuruya konu olayda Hastanenin 8/12/2009 tarihli sağlık kurulu raporundan sonra Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı İlamat Bürosu 22/12/2009 tarihinde an ılan raporu İstanbul ATK'ya göndererek C.D.nin cezas ının infaz ının ertelenmesinin gerekip gerekmedi ği hususunda rapor talebinde bulunmu ştur. ATK 15/1/2010 tarihli yaz ısıyla C.D.nin kurumlar ında haz ır olmas ını istemesi üzerine C.D. 8/2/2010 tarihinde muayene edilmi ştir. Ancak baz ı eksiklikler (bkz 16, 18) nedeniyle talebin sonucuna ili şkin rapor düzenlenmeden C.D. tedavi gördü ğü hastanede 28/6/2010 tarihinde hayat ını kaybetmi ştir. Tam da bu noktada özgürlükten yoksun kalman ın kaç ınılmaz ve do ğal olan sonucundan daha fazla bir s ıkıntıya neden olunmamas ı için sağlık durumu iyiye Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 15gitmeyen C.D. için oldukça kritik olan ATK raporuna ili şkin sürecin h ızlı bir şekilde yürütülmesinin önemine i şaret etmek gerekir. Fakat ba şvurucunun bu yönde bir şikâyeti olmamas ı nedeniyle an ılan süreçle ilgili ayr ıca bir değerlendirme yap ılmam ıştır. 66. Soruşturmada -yukar ıda "Genel İlkeler" bölümünde ifade edilen- soru şturman ın resen ve derhâl ba şlatılmas ı, soruşturma makamlar ının bağıms ızlığı, soruşturman ın makul bir sürat ve özenle yürütülmesi gereklili ği konular ında başvurucu taraf ından herhangi bir iddia ileri sürülmedi ği gibi bu konularda bir eksikli ğin de bulunmad ığı görülmektedir. 67. C.D.nin tedavi gördü ğü hastanede 28/6/2010 tarihinde hayat ını kaybetmesinin ard ından Ba şsavc ılık taraf ından resen soru şturma ba şlatılm ıştır. Yürütülen soru şturma kapsam ında Başsavc ılık taraf ından C.D.nin tedavi sürecine ili şkin olarak hastane evrak ı ve diğer tüm bilgi ve belgeler getirtilerek incelenmi ş; C.D.nin cesedi üzerinde kesin ölüm sebebinin tespiti aç ısından klasik otopsi yap ılm ış ve ölümün kolon kanseri ile buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar sonucu do ğal nedenlerden kaynakland ığı, şüpheli bir durum bulunmad ığı sonucuna ula şılarak takipsizlik karar ı verilmiştir. Başsavc ılık hastanede tedavi gördüğü s ırada hayat ını kaybeden C.D.nin ölümünün do ğal ölüm niteli ğinde olmas ını otopsi raporuna dayand ırm ış; soruşturma kapsam ında bir ihmal iddias ı tespit edilemedi ği ve ileri sürülmedi ği için de takipsizlik karar ında bu hususta herhangi bir aç ıklama yapmam ıştır. Bu hâliyle verilen takipsizlik karar ı ve bu karara yap ılan itiraz ın reddi karar ında aç ıkça hukuka ayk ırılık oluşturacak şekilde gerekçesizlik ve keyfîlik bulunmamaktad ır. 68. Ceza soru şturmas ının etkililiğini sağlayacak hususlardan biri de fiilen hesap verilebilirli ği sağlamak için soru şturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ı, ölen kişinin yak ınlar ının meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli oldu ğu ölçüde kat ılmalar ının sağlanmas ıdır (bkz. 60). Dolay ısıyla ölenin yak ınlar ının menfaatlerinin korunmas ını sağlamak için gerekli oldu ğu ölçüde soru şturmaya kat ılımının sağlanmamas ı yaşam hakk ının usul boyutunun ihlaline neden olabilir. 69. Somut olayda ba şvurucu, takipsizlik karar ının ölenin yak ınlar ına tebliğ edilmediğini belirterek etkili soru şturma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 70. Başvuru formu ve ekindeki belgeler incelendi ğinde başvurucunun bireysel başvuru formunda ölüm olay ında ihmalleri oldu ğunu ileri sürdü ğü infaz kurumu yetkilileri hakk ında Başsavc ılığa yapt ığı bir şikâyete rastlanmam ıştır. Başvurucu, resen ba şlatılan soruşturma sonucunda verilen takipsizlik karar ını haricen, karardan yakla şık beş yıl sonra öğrenmiş ve bu karara vekili vas ıtas ıyla itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde infaz kurumu koşullar ı ve idarenin sa ğlıklı işlememesine ba ğlı olarak a ğır ihmal sonucu e şinin hayat ını kaybettiğini, buna ra ğmen etkili soru şturma yürütülmeden takipsizlik karar ı verildiğini belirtmiştir. Bunlar ın yan ı sıra başvurucu, infaz kurumunun ola ğan koşullar ı dışında somut bir olumsuzluk ileri sürmemi ş; ağır ihmale neden olan eylem ya da eylemsizliklerin neler olduğundan bahsetmemi ştir. İtiraz ı inceleyen Sulh Ceza Hâkimli ği de başvurucunun ileri sürdüğü iddialar ı yerinde görmeyerek itiraz ı reddetmi ştir. 71. Sonuç olarak her ne kadar ba şvurucu, takipsizlik karar ının ölenin yak ınlar ına tebliğ edilmedi ğini belirterek etkili soru şturma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ş ise de ölüm olay ından sonra ihmalleri oldu ğunu ileri sürdü ğü kişiler hakk ında yetkili makamlara şikâyette bulunmam ış; takipsizlik karar ına itiraz dilekçesinde sorumlular ın ihmallerini aç ık ve somut bir şekilde temellendirmemi ştir. Bunun yan ında soruşturmaya kat ılımı başlang ıçta sağlansayd ı itiraz a şamas ında ileri sürmedi ği hangi iddialar ı ileri Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 16süreceğini ve bu iddialar ın soruşturmaya nas ıl bir etkisinin olaca ğını ortaya koyamam ıştır. Bu bağlamda ba şvurucunun bir temele dayand ırmadan ileri sürdü ğü takipsizlik karar ının tebliğ edilmemesi hususunun tek ba şına etkili soru şturma yap ılmad ığı sonucunu do ğurduğu söylenemez. 72. Aç ıklanan gerekçelerle ya şam hakk ı kapsam ındaki etkili soru şturma yürütme yükümlülü ğünün ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. B. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 73. Başvurucu; e şi C.D.ye yanl ış teşhis konmas ı nedeniyle tedavi sürecinin geciktiğini, doktor raporu bulunmas ına rağmen C.D.nin tahliye edilmedi ğini, ceza infaz kurumunun elveri şsiz koşullar ının ölümüne sebebiyet verdi ğini, idarenin kusurundan dolay ı zararlar ının tazmini için açt ığı tam yarg ı davas ının süre a şımı nedeniyle reddedildi ğini belirtmiştir. Başvurucu, yak ınının ölümüne ili şkin soru şturmada kavu şturmaya yer olmad ığına dair verilen karar ın kendisine tebli ği edilmedi ğini, bu karar ı haricen ö ğrendiğini iddia etmi ştir. Ölüm tarihinden sonra tazminat davas ı açmamas ının sebebinin yürütülen ceza soruşturmas ının sonuçlanmas ını beklemek oldu ğunu ancak soru şturma sonucu verilen karar ın kendisine tebli ğ edilmedi ğini ifade etmi ştir. Davan ın geç aç ılmas ında ceza soru şturmas ındaki ihmalkârl ıklar ın etkisinin oldu ğunu savunan ba şvurucu, kamu otoritelerinin ihmallerinin sorumlulu ğunun kendisine yüklenemeyece ği aç ıklamas ında bulunmu ştur. Son olarak Mahkemenin yorumunun kat ı ve aşırı şekilci oldu ğunu, Anayasa Mahkemesinin ve A İHM'in emsal kararlar ıyla uyumlu olmad ığını ileri sürmü ştür. 74. Bakanl ık, görüşünü 3/1/2020 tarihli yaz ıyla bildirmi ş olup görü şünde özetle hukuki belirlilik ilkesinin bir gere ği olan dava açma süresinin hakk ın özünü etkilemeyecek bir süreyi içerdi ği, başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına ve Anayasa'da güvence alt ına alınan temel hak ve özgürlüklerine de ayk ırılık teşkil etmedi ğini belirtmi ştir. 75. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki iddialar ını tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 76. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun açt ığı tam yarg ı davas ının süre aşımı nedeniyle reddedildi ği gözetildiğinde yaşam ın korunmas ına yönelik iddialar ının da mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 77. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 6216 say ılı Kanun'un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında bireysel ba şvuruda bulunulmadan önce ihlal iddias ının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş olan idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının tüketilmi ş olmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddialar ının öncelikle derece mahkemelerinde, ola ğan kanun yollar ı ile çözüme kavu şturulmas ı esast ır. Bireysel ba şvuru yoluna, iddia edilen hak ihlallerinin bu ola ğan denetim mekanizmas ı çerçevesinde giderilememesi durumund a başvurulabilir ( Bayram Gök , B. No: 2012/946, 26/3/2013, 16-20). Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 1778. Başvurucunun bireysel ba şvuruda ileri sürdü ğü iddialar ın temyiz ve kara r düzeltme dilekçelerinde yer almad ığı tespit edilmi ştir. Temyiz ve karar düzeltme dilekçelerinde, sadece soyut olarak ceza zamana şımı süresinin dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmiş; bunun d ışında somut olayda ceza zamana şımı süresinin dikkate al ınmas ı gerektiğinin hangi kanuni temele dayand ırıldığına, ceza zamana şımı süresinin dava açma süresini somut olayda nas ıl etkilediğine dair hiçbir aç ıklamada bulunulmam ıştır. Ayr ıca bireysel ba şvuruda ileri sürülen, Mahkemenin dava açma süresine ili şkin yorumunun kat ı ve aşırı şekilci oldu ğu, davan ın geç aç ılmas ında kamu makamlar ının ihmallerinin etkisi bulunduğu yolundaki iddialar ın hiçbirisinin temyiz ve karar düzeltme a şamalar ında ileri sürülmedi ği gözlemlenmi ştir. 79. Bireysel ba şvuruda ileri sürülen tüm iddialar ın öncelikle ola ğan başvuru yollar ında ileri sürülmesi ve derece mahkemelerinin bu iddialar ı tart ışmas ına f ırsat verilmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin birtak ım iddialar ı resen inceleme mecburiyetini n bulunmas ı başvurucunun bunlar ı -bireysel ba şvuruda bulunabilme ko şulu olarak- derece mahkemesinde ileri sürme yükümlülü ğünü ortadan kald ırmamaktad ır. Mahkemeye eri şim hakk ına ilişkin iddialar ını temyiz ve karar düzeltme a şamalar ında ileri sürme sorumlulu ğunu yerine getirmeyen ba şvurucunun bu şikâyetinin incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincilli ği ilkesi ile ba ğdaşmamaktad ır. 80. Aç ıklanan gerekçelerle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ının temyiz ve karar düzeltme a şamalar ında ileri sürülmedi ği anlaşıldığından başvurunun bu kısm ının diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Yaşam ı Koruma Yükümlülü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 81. Başvurucu; e şi C.D.ye yanl ış teşhis konmas ı nedeniyle tedavi sürecinin geciktiğini, doktor raporu bulunmas ına rağmen C.D.nin tahliye edilmedi ğini, ceza infaz kurumunun elveri şsiz koşullar ının eşinin ölümüne sebebiyet verdi ğini ileri sürmü ştür. 82. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 83. Anayasa Mahkemesinin yerle şik içtihad ına göre ya şam hakk ının veya fiziksel bütünlüğün ihlaline kasten sebebiyet verilmemi ş ise etkili bir yarg ısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davas ı aç ılmas ını gerektirmez. Mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollar ının aç ık olmas ı yeterli olabili r (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 59). 84. Somut olayda ba şvurucunun, tam yarg ı davas ını süresinde açmamas ı sebebiyle Mahkeme taraf ından davan ın reddine karar verildi ği görülmü ştür. Bu nedenle ba şvurucunun hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulunduğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/5862 Karar Tarihi : 8/7/2020 1885. Aç ıklanan nedenlerle ba şvurunun, di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ya şam hakk ı kapsam ındaki etkili soru şturma yükümlülü ğünün ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Yaşam ı koruma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ı kapsam ında etkili soru şturma yükümlülü ğünün İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş