TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OLCAY DÜNDAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15855) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/15855 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : Olcay DÜNDAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği idd
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OLCAY DÜNDAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15855) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/15855 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : Olcay DÜNDAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/3/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca 18/10/2019 tarihinde ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulü ile tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği şikâyeti d ışındaki iddialar yönünden k ısmi kabul edilemezlik karar ı verilmiş, başvurunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin bu k ısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, en son Küçükçekmece Cumhuriyet savc ısı olarak görev yapm ıştır. Darbe te şebbüsü sonras ında Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından başlatılan soruşturma kapsam ında başvurucu 18/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/15855 Karar Tarihi : 8/7/2020 39. Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu (HSYK) Genel Kurulunun 24/8/2016 tarihli karar ı ile başvurucunun meslekten ihraç edilmesine karar verilmi ştir. 10. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 20/7/2016 tarihinde, ba şvurucuyu silahl ı terör örgütü (Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı) üyesi olma ve Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme suçlar ından tutuklanmas ı istemiyle Bak ırköy 6. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmi ştir. 11. Başvurucu, Hâkimlikçe yap ılan sorgusunun ard ından 21/7/2016 tarihinde silahl ı terör örgütü üyesi olma ve Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya vey a görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme suçlar ından tutuklanm ıştır. 12. Başvurucunun tutuklama karar ına yapt ığı itiraz, Bak ırköy 7. Sulh Ceza Hâkimliğince 28/7/2016 tarihinde reddedilmi ştir. 13. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, başvurucu hakk ındaki soru şturman ın Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülmesi gerekti ğini belirterek 2/9/2016 tarihinde yetkisizlik karar ı vermiştir. 14. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 6/1/2017 tarihli ve 29940 mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 680 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesi ile 24/2/1983 tarihli ve 2802 say ılı Hâkimler ve Savc ılar Kanunu'nun 93/1. maddesinde hâkim ve savc ılar ın kişisel suçlar ı hakk ında soruşturma yapma yetkisinin ilgilinin görev yapt ığı yerin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulundu ğu yerdeki il Cumhuriyet ba şsavc ılığına ait oldu ğu şeklinde değişiklik yap ılm ış olmas ı gerekçesiyle 12/1/2017 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek dosyay ı İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 15. Yarg ılama süresi içinde de ğişik tarihlerde farkl ı mahkemelerce tutuklulu k durumu de ğerlendirilen ba şvurucunun son olarak İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 6/2/2017 tarihli karar ıyla tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ş ve bu karara kar şı başvurucu taraf ından yap ılan itiraz, İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimli ğince 20/2/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. Başvurucu karardan 25/2/2017 tarihinde haberdar oldu ğunu belirtmiştir. 16. Başvurucu 13/3/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17.İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimli ği 2/5/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. 18.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 6/2/2019 tarihli iddianame ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçunu i şlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle İstanbul 25. Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 19.İstanbul 25. A ğır Ceza Mahkemesince E.2019/99 numaras ına kayden yap ılan yarg ılama sonucunda 14/11/2019 tarihli kararla ba şvurucunun üzerine at ılı silahl ı terö r örgütüne üye olma suçunu i şlediğinin sabit olmad ığı gerekçesiyle beraatine karar verilmi ştir. 20. An ılan karar istinaf kanun yoluna ba şvurulmaks ızın 22/11/2019 tarihinde kesinleşmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/15855 Karar Tarihi : 8/7/2020 4IV.İLGİLİ HUKUK 21.İlgili hukuk için bkz. Fatma Maden, B. No: 2016/28719, 17/7/2018, 21, 22. V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 8/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 23. Başvurucu; kuvvetli suç şüphesi olmaks ızın tutukland ığını, olayda tutuklama nedenlerinin bulunmad ığını ve tutuklaman ın ölçüsüz bir tedbir oldu ğunu, adli kontrol tedbirinin neden yetersiz kalaca ğının değerlendirilmedi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 24. Bakanl ık görüşünde kabul edilebilirlik yönünden 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesindeki tazminat yolunun tüketilmesi gerekti ği ileri sürülmü ştür. Esas yönünden yap ılan değerlendirmede ise tutuklama karar ına ve iddianamedeki delillere at ıf yap ılarak somut olayda suç i şlendiğine ilişkin kuvvetli suç şüphesinin bulundu ğu belirtilmi ştir. 25. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında iddianamede gösterilen delillerin suç i şlediğine ilişkin kuvvetli şüphenin var oldu ğunu gösteren deliller olmad ığını ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 26. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Yeşilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). Ancak tüketilmesi gereken ba şvuru yollar ının ulaşılabilir olmas ı yan ında telafi kabiliyetini haiz olmas ı ve tüketildi ğinde başvurucunun şikâyetlerini gidermede makul ba şarı şans ı tan ımas ı gerekir. Dolay ısıyla mevzuatta bu yollara yer verilmesi tek ba şına yeterli olmay ıp uygulamada da etkili olduğunun gösterilmesi ya da en az ından etkili olmad ığının kan ıtlanmam ış olmas ı gerekir (Ramazan Aras , B. No: 2012/239, 2/7/2013, 29). 27. 5271 say ılı Kanun'un tazminat isteminin düzenlendi ği 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendinde yer alan, kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen kişilerin maddi ve manevi her türlü zararlar ını devletten isteyebileceklerine ili şkin hükmün bu hususta bir ba şvuru mekanizmas ı öngördü ğü anlaşılmaktad ır. An ılan bent uyar ınca, haklar ında yakalama veya tutuklama tedbiri uygulanan ki şilerle ilgili olarak soru şturman ın sonunda kovu şturmaya yer olmad ığına karar verildi ği ya da kovu şturman ın sonunda beraate hükmedildi ği durumlarda an ılan tedbirlerin kanuna uygun olup olmad ığından bağıms ız olarak tazminat imkân ı tan ınm ıştır. Nitekim böylesi durumlarda ki şiler hakk ındaki yakalama veya tutuklama tedbirlerinin kanuna uygun olmas ının tazminat istemine engel te şkil etmedi ği anılan hükmün içeri ğinden aç ıkça anlaşılmaktad ır (Mehmet Tak ımsu, B. No: 2016/63712, 15/11/2018, 45). Başvuru Numaras ı: 2017/15855 Karar Tarihi : 8/7/2020 528. Diğer taraftan ayn ı fıkran ın (a) bendinde kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen ki şilerin maddi ve manevi her türlü zararlar ını devletten isteyebilecekleri düzenlenmi ştir (Mehmet Tak ımsu, 46 ). 29. Bu kapsamda haklar ındaki soru şturma süreci kovu şturmaya yer olmad ığı karar ıyla veya kovu şturma süreci beraat karar ıyla sonuçlanan ki şilerin -5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca- yakalama veya tutuklama tedbirlerinin kanuna uygun olup olmad ığından bağıms ız olarak tazminat isteminde bulunmalar ı mümkün oldu ğu gibi - an ılan f ıkran ın (a) bendi uyar ınca- bu tedbirlerin kanuna ayk ırı olduğu iddias ıyla tazminat talep etme imkânlar ı da mevcuttur ( Mehmet Tak ımsu, 47). Nitekim Anayasa Mahkemesi, tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığı veya beraat karar ı kesinleşen kişiler yönünden de an ılan yolun bireysel ba şvuru öncesinde tüketilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir (Hüseyin Hançer , B. No: 2013/8319, 7/1/2016, 37-41; Bilal Canpolat , B. No: 2014/983, 18/5/2016, 37-43; Kamil Erdo ğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, 38-42). 30. Somut olayda hakk ındaki tutuklama tedbirinin hukuki olmad ığını ileri süren başvurucu hakk ında 14/11/2019 tarihinde verilen beraat karar ı, istinaf kanun yolun a başvurulmaks ızın 22/11/2019 tarihinde kesinle şmiştir. Buna göre ba şvurucu, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) ve (e) bentleri uyar ınca tazminat talebinde bulunma imkân ına sahiptir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba şvurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 8/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş