TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR TARIK YÜKSEL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/1255) Karar Tarihi: 10/11/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 4/1/2023-32063 Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Kenan YA ŞAR Muhterem
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR TARIK YÜKSEL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/1255) Karar Tarihi: 10/11/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 4/1/2023-32063 Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Kenan YA ŞAR Muhterem İNCE Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Tar ık YÜKSEL Vekili : Av. Zeliha Semra KARAL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kamu yarar ı karar ı al ınmadan kamula ştırma yap ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının, kamula ştırmada kamu yarar ının bulunup bulunmad ığının yarg ısal denetime tabi tutulmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/1/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 34. Bölüm, ba şvurunun Genel Kurul taraf ından incelenmesine karar vermi ştir. 5. Anayasa Mahkemesi Nevriye Kuruç ([GK], B. No: 2021/58970, 5/7/2022) karar ında uzun süren yarg ılamalar nedeniyle tazminat talep edilebilecek bir mekanizman ın mevcut olmamas ı sebebiyle makul sürede yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır. Bunun yan ında söz konusu karar ın Resmî Gazete'de yay ımland ığı tarihe kadar makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ıyla yap ılan başvurular ile bu tarihten sonra kaydedilecek ayn ı mahiyetteki ba şvurular ın incelenmesinin karar ın Resmî Gazete'de yay ımlanmas ından itibaren dört ay süreyle ertelenmesine karar vermi ştir (Nevriye Kuruç , 114). Bu durumda ba şvurunun makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyet yönünden ayr ılmas ına karar verilmesi gerekir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu 1970 do ğumlu olup İstanbul'da ikamet etmektedir. Ba şvurucu, İstanbul ili Çatalca ilçesi Had ımköy Beldesi Delikkaya köyünde kâin 56, 72 ve 142 parsel numaral ı taşınmazlar ın malikidir. 8. Toplu Konut İdaresi Ba şkanl ığı (TOKİ) taraf ından 28/9/2006 tarihli i şlemle başvurucunun ta şınmazlar ının 29/4/1969 tarihli ve 1164 say ılı Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi Hakk ında Kanun hükümlerine göre de ğerlendirilmek üzere kamulaştırılmas ına karar verilmi ştir. Taşınmaz ın bulundu ğu bölgeye ili şkin olarak 13/12/2002 tarihli nâz ım imar plan ı bulunmakla birlikte uygulama imar plan ı kamulaştırma tarihi itibar ıyla mevcut de ğildir. A. Kamula ştırma Bedelinin Tespiti Davas ına İlişkin Süreç 9. TOK İ, başvurucu aleyhine 24/1/2007 tarihinde Çatalca 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili davas ı açm ıştır. Asliye Hukuk Mahkemesi 27/2/2008 tarihli karar ıyla kamula ştırma bedelini her üç taşınmaz için toplam 3.468.000 TL olarak tespit etmi ş ve bu bedelin ba şvurucuya ödenmesi karşılığında taşınmazlar ın TOKİ ad ına tesciline hükmetmi ştir. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi 23/12/2008 tarihinde ilk derece mahkemesi karar ını onam ıştır. Karar düzeltme istemi 22/6/2009 tarihinde reddedilmi ştir. B. Kamula ştırma İşleminin İptali İstemiyle Aç ılan Davaya İlişkin Süreç 10. Başvurucu, kamula ştırma işleminin iptali istemiyle 6/3/2007 tarihinde İstanbul 7. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, imar plan ının bulunmad ığını ve kamula ştırma işleminin hangi amaçla yap ıldığının belirsiz oldu ğunu ileri sürmüştür. 11.İdare Mahkemesi 24/6/2008 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde; ilgili mevzuat hükümleri de ğerlendirildi ğinde TOK İ'nin konut, sanayi ve benzeri yat ırımlar için arazi ve arsa sa ğlamak, arsa stoku yapmak amac ıyla herhangi bir plana bağlı olmaks ızın kendi haz ırlad ığı veya haz ırlayacağı plana göre kamula ştırma yapmas ının mümkün oldu ğunu, bu sebeple kamula ştırma işleminin hukuka uygun bulundu ğunu belirtmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 412.İdare Mahkemesi karar ı, Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin (Daire) 22/4/2009 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. Bozma karar ında; 1164 say ılı Kanun'un 1. maddesine at ıfta bulunularak TOK İ'nin kamula ştırma yetkisinin bulundu ğu ancak yap ılacak kamula ştırman ın amac ının aç ıkça ortaya konulmas ı ve ulaşılmak istenen kamu yarar ının belirlenmesi gerekti ği vurgulanm ıştır. Kararda; aksi hâlde anayasal bir güvence olan ve ancak kamu yarar ı amac ıyla müdahale edilmesine olanak tan ınan mülkiyet hakk ının s ınırland ırılmas ına yol açan kamulaştırma işleminin yarg ı denetiminin d ışında b ırak ılacağı, bunun da hukuk devletinde kabul edilemez oldu ğu belirtilmi ştir. 13. TOK İ'nin karar düzeltme istemini görü şen Daire 7/7/2010 tarihinde bozma karar ını kald ırm ış ise de farkl ı bir gerekçeyle yine ilk derece mahkemesi karar ının bozulmas ına karar vermi ştir. Bozma karar ının gerekçesinde 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 6. maddesine de ğinerek onayl ı imar plan ına veya ilgili bakanl ıklarca onayl ı özel plan ve projeye göre yap ılacak hizmetler için ayr ıca kamu yarar ı karar ı al ınmas ına ve onaylanmas ına ihtiyaç bulunmad ığını, dolay ısıyla 1/1.000 ölçekli uygulama imar planlar ında kamu hizmetine tahsis edilen ta şınmazlar ın kamu yarar ı karar ı alınmadan kamula ştırılabileceğini belirtmi ştir. Bozma karar ında, TOK İ'nin savunmalar ında taşınmazlar ın sanayi için arsa ve arazi sa ğlanmas ı amac ına tahsis edildi ğinin belirtildi ğine işaret ederek söz konusu alanda uygulama imar plan ının bulunup bulunmad ığının araştırılıp sonucuna göre hüküm kurulmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. 14.İdare Mahkemesi bozma karar ına uyarak 30/11/2011 tarihinde kamula ştırma işlemini iptal etmi ştir. Karar ın gerekçesinde, bozma karar ına at ıfta bulunmu ştur. Karard a ayr ıca 14/3/2011 tarihli ve 1/1.000 ölçekli Had ımköy Sanayi Bölgesi 1. Etap Uygulama İmar Plan ı'nın yürürlü ğe girdiği ve başvurucunun ta şınmazlar ının k ısmen yol, k ısmen de sanayi alan ında kald ığını vurgulam ış ancak kamula ştırma işleminin tesis edildi ği tarihteki duruma göre hukukilik denetimi yap ılmas ı gerektiğinden işlemin tesisinden sonra yürürlü ğe giren uygulama imar plan ının dikkate al ınmas ının mümkün olmad ığını belirtmiştir. Kararda so n olarak idarenin yeni bir kamula ştırma işlemi tesis edebilece ğine de dikkat çekmi ştir. 15. Karar, Dairenin 22/10/2013 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. Karar gerekçesinde, uygulama imar plan ının 17/4/2007 tarihinde onayland ığı ancak İstanbul 9. İdare Mahkemesinin 21/10/2010 tarihli karar ıyla iptal edildi ği belirtilmi ş; iptal karar ından sonra yeniden yap ılan uygulama imar plan ının 14/3/2011 tarihinde onayland ığına işaret edilmi ştir. Bozma karar ında, taşınmaz ın nâz ım imar plan ına uygun olarak kamula ştırıldığı ve dava devam ederken bununla uyumlu olan uygulama imar plan ının da yürürlü ğe girdiği ifade edilmiş; bu husus gözetilerek davan ın reddi gerekti ği aç ıklanm ıştır. 16. Bozma karar ına uyan İdare Mahkemesi 18/12/2015 tarihinde, bozma karar ındaki gerekçeye at ıfta bulunarak oyçoklu ğuyla davay ı reddetmi ştir. Karara muhali f kalan bir üye, önceki iptal karar ında ısrar edilmesi gerekti ği görüşünü aç ıklam ıştır. 17. Başvurucu, bu karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuştur. Temyiz dilekçesinde; kamulaştırma işleminin tesis edildi ği tarihteki hukuki duruma göre uyu şmazl ığın çözümlenmesi gerekti ğini, kamula ştırma usulüne riayet edilmemesinin i şlemin iptali sebebi olduğunu vurgulam ıştır. Dilekçede ayr ıca ayn ı proje kapsam ındaki ba şka bir ta şınmaza ilişkin olarak aç ılan davada verilen benzer bir bozma karar ına mahkemesince uyulmay ıp iptal karar ında ısrar edildi ğini ve ısrar karar ının Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunc a 10/11/2014 tarihinde onand ığını belirtmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 518. Daire 18/10/2017 tarihinde ilk derece mahkemesi karar ını onam ıştır. Karar düzeltme istemi de Dairenin 13/11/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Nihai kara r 10/12/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 19. 1164 say ılı Kanun'un 1. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun amac ı; arsalar ın aşırı fiyat art ışlar ını önlemek üzere tanzim al ış ve sat ışı yapmak; konut, sanayi, e ğitim, sağlık ve turizm yat ırımlar ı ve kamu tesisleri için arazi ve arsa sağlamakt ır. Bu Kanunda yaz ılı görevler Toplu Konut İdaresi Ba şkanl ığı taraf ından yürütülür. Bu Kanunda, di ğer kanunlarda ve ilgili mevzuatta Arsa Ofisi Genel Müdürlü ğüne yap ılan atıflar Toplu Konut İdaresi Ba şkanl ığına yap ılmış say ılır. " 20. 2942 say ılı Kanun'un 3. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "İdareler, kanunlarla ve Cumhurba şkanl ığı kararnameleriyle yapmak yükümlülü ğünde bulunduklar ı kamu hizmetlerinin veya te şebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan ta şınmaz mallar ı, kaynaklar ı ve irtifak haklar ını; bedellerini nakden ve pe şin olarak veya a şağıda belirtilen hallerde e şit taksitlerle ödemek suretiyle kamula ştırma yapabilirler." 21. 2942 say ılı Kanun'un 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kamu yarar ı karar ı verecek merciler şunlard ır: a) Kamu idareleri ve kamu tüzelki şileri; 1. 3 üncü maddenin ikinci f ıkras ında say ılan amaçlarla yap ılacak kamula ştırmalarda ilgili bakanl ık, ..." 22. 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kamu yarar ı karar ı; ... g) Kamu kurumlar ı yönetim kurulu veya idare meclisleri veya yetkili idare organlar ı kararlar ı, denetimine ba ğlı olduklar ı bakan ın ... Onay ı ile tamamlan ır. ... Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 6Onayl ı imar plan ına veya ilgili bakanl ıklarca onayl ı özel plan ve projesine göre yap ılacak hizmetler için ayr ıca kamu yarar ı karar ı al ınmas ına ve onaylanmas ına gerek yoktur. Bu durumlarda yetkili icra organ ınca kamula ştırma işlemine ba şlan ıldığını gösteren bir karar al ınır." 23. 2942 say ılı Kanun'un 10. maddesinin üçüncü f ıkras ının ilgili k ısm ı ile on dördüncü f ıkras ı şöyledir: "Mahkemece malike do ğrudan ç ıkar ılacak me şruhatl ı davetiyede veya ilan yolu ile yap ılacak tebligatta; ...f) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde, kamula ştırma işlemine kar şı idar i yarg ıda iptal davas ı açanlar ın, dava açt ıklar ını ve yürütmenin durdurulmas ı karar ı ald ıklar ını belgelendirmedikleri takdirde, kamula ştırma işleminin kesinle şeceği ve mahkemece tespit edilen kamula ştırma bedeli üzerinden ta şınmaz mal ın kamula ştırma yapan idare ad ına tescil edilece ği, ... Belirtilir. ...14 üncü maddede belirtilen süre içinde, kamula ştırma işlemine kar şı hak sahipler i taraf ından idari yarg ıda iptal davas ı aç ılmas ı ve idari yarg ı mahkemelerince de yürütmeni n durdurulmas ı karar ı verilmesi halinde mahkemece, idari yarg ıda aç ılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucuna göre i şlem yap ılır." 24. 2942 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kamulaştırmaya konu ta şınmaz mal ın maliki taraf ından 10 uncu madde gere ğince mahkemece yap ılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yap ılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yap ılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine kar şı idari yarg ıda iptal ... davas ı aç ılabilir. İdari yarg ıda aç ılan davalar öncelikle görülür. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 25. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek (1) No.lu Protokol'ü n "Mülkiyetin korunmas ı" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 7ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 26. Sözle şme'nin " Etkili başvuru hakk ı" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir: "Bu Sözle şme de tan ınm ış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifas ı için davranan ki şiler taraf ından gerçekle ştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola ba şvurma hakk ına sahiptir." 27. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Yel ve di ğerleri/Türkiye (B. No: 28241/18, 13/7/2021) karar ında acele kamula ştırma sürecinde, Bakanlar Kurulunun aciliyet karar ı idari yarg ı mercilerince iptal edildi ği hâlde adli yarg ı mercilerinin bu karar ı dikkate almadan tescil karar ı vermesinin kamula ştırma işlemini kanuni dayanaktan yoksun b ırakt ığını belirtmiştir (Yel ve Diğerleri/Türkiye 86-100). 28. AİHM, Sözle şme'nin 13. maddesi uyar ınca temel hak ve özgürlüklerin ulusa l düzeyde korunmas ı için etkili bir ba şvuru yolunun var olmas ı gerektiğini belirtmektedir. AİHM'e göre Sözle şme'nin 13. maddesi yetkili ulusal makamlar taraf ından Sözle şme kapsam ına giren bir şikâyetin esas ının incelenmesine izin veren ve uygun bir telafi yöntemi sunan bir iç hukuk yolunun sa ğlanmas ını gerekli k ılmaktad ır. Ayr ıca bu hukuk yolunun teoride oldu ğu kadar pratikte de etkili bir yol olmas ı gerekmektedir ( İlhan/Türkiye [BD], B. No: 22277/93, 27/6/2000, 97; Kudla/Polonya [BD], B. No: 30210/96, 26/10/2000, 157; Özp ınar/Türkiye, B. No: 20999/04, 19/10/2010, 82). 29. AİHM, etkili ba şvuru hakk ının Sözleşme çerçevesinde savunulabilir nitelikteki bir şikâyetin mahkemelerce etkili bir şekilde incelenmesini ve öngörülen yolun uygun bir telafi imkân ı sunmaya elveri şli olmas ını güvence alt ına ald ığını vurgulamaktad ır (Kudla/Polonya, 157; Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, B. No: 11379/03, 10/2/2011, 35). AİHM, iç hukuktaki düzenlemelerin ba şvuruculara bu anlamda asgari güvenceleri içerecek şekilde yeterli bir hukuk yolu sunup sunmad ığını irdelemektedir (Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, 36). V.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Anayasa Mahkemesinin 10/11/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 31. Başvurucu, kamu yarar ı karar ı al ınmadan kamula ştırma işlemi tesis edilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 32. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 8Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 33. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Mülkün Varl ığı 34. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 49-54). Ba şvurucu, İstanbul ili Çatalca ilçesi Had ımköy Beldesi Delikkaya köyünde kâin 56, 72 ve 142 parsel numaral ı taşınmazlar ın malikidir. Dolay ısıyla mülkün varl ığı konusunda tart ışma bulunmamaktad ır. ii. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 35. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmazlar ı kamulaştırılm ış ve Asliye Huku k Mahkemesinin 27/2/2008 tarihli karar ıyla TOK İ ad ına tescil edilmi ştir. Başvurucunun taşınmazlar ının kamulaştırılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği tart ışmas ızdır. 36. Anayasa n ın 35. maddesi ile mülkiyet hakk ına temas eden di ğer hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa'n ın mülkiyet hakk ına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesi n mülkiyet hakk ına sahip oldu ğu belirtilmek suretiyle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına yer verilmiş; ikinci f ıkras ında da mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahalenin çerçevesi belirlenmi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında genel olarak mülkiyet hakk ının hangi ko şullarda sınırlanabilece ği belirlenerek ayn ı zamanda mülkten yoksun b ırakman ın şartlar ının genel çerçevesi de çizilmi ştir. Maddenin son f ıkras ında ise mülkiyet hakk ının kullan ımının toplum yarar ına ayk ırı olamayaca ğı kurala ba ğlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullan ımını kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sa ğlanm ıştır. Anayasa'n ın diğer baz ı maddelerinde de devlet taraf ından mülkiyetin kontrolüne imkân tan ıyan özel hükümlere yer verilmi ştir. Ayr ıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun b ırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiye t hakk ına müdahalenin özel biçimleridir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 55-58). 37. Taşınmazlar ın kamula ştırılmas ı nedeniyle TOK İ ad ına tesciline karar verilmesi başvurucunun mülkten yoksun kalmas ı sonucunu do ğurmuştur. Dolay ısıyla somut olaydaki müdahale mülkten yoksun b ırakma mahiyetindedir. iii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 38. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 9"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 39. Anayasa'n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan, 62). Bu ba ğlamda öncelikle müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığı incelenmelidir. 40. Anayasa'n ın 35. maddesinin ikinci f ıkras ında mülkiyet hakk ının ancak kamu yarar ı amac ıyla kanunla s ınırlanabilece ği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakk ına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gere ği ifade edilmi ştir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkelerin düzenlendi ği Anayasa'n ın 13. maddesinde de hak ve özgürlüklerin ancak kanunla s ınırlanabilece ği temel bir ilke olarak benimsenmi ştir. Buna göre mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerde dikkate al ınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayal ı olmas ıdır. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bak ımından inceleme yap ılmaks ızın mülkiyet hakk ının ihlal edildiği sonucuna var ılacakt ır (Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49). 41. Somut olayda TOK İ taraf ından herhangi bir kamu yarar ı karar ı al ınmaks ızın başvurucunun ta şınmazlar ının kamula ştırılmas ına 28/9/2006 tarihinde karar verilmi ştir. Dairenin 7/7/2010 tarihli bozma karar ında 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesine de ğinilerek kamulaştırma karar ından önce kamu yarar ı karar ı al ınmas ı gerekmekte ise de onayl ı imar plan ına göre yap ılacak hizmetler için ayr ıca kamu yarar ı karar ı al ınmas ına ve plan ın onaylanmas ına ihtiyaç olmad ığı belirtilmi ş, söz konusu alanda uygulama imar plan ının bulunup bulunmad ığı araştırıldıktan sonra bir karar verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Bozma karar ına uyan İdare Mahkemesi, uygulama imar plan ının 14/3/2011 tarihinde yürürlüğe girdiğini tespit etse de kamula ştırma işleminin tesis edildi ği tarihte ta şınmazlar ın olduğu bölgede bir uygulama imar plan ının bulunmad ığını vurgulam ış, dolay ısıyla kamulaştırma işleminin hukuka ayk ırı olduğu sonucuna ula şmıştır. 42.Şu hâlde kamula ştırma işleminin tesis edildi ği tarihte uygulama imar plan ının mevcut olmad ığı hususunda bir tereddüt bulunmamaktad ır. Daire 22/10/2013 tarihli karar ıyla, uygulama imar plan ının 14/3/2011 tarihinde onayland ığına işaret edip İdare Mahkemesi karar ını bozmuş ise de bu durum i şlemin tesis edildi ği tarihte ortada bir kamu yarar ı karar ı veya uygulama imar plan ı bulunmad ığı gerçeğini değiştirmemektedir. Dairenin ikinci bozma karar ında 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesine ili şkin olarak önceki karar ında yapt ığı yorumun hatal ı olduğuna dair bir tespit de yer almamaktad ır. Aksine ikinci bozma karar ında 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesine ili şkin olarak ilk bozma karar ında aç ıklanan yorum esas al ınarak değerlendirme yap ılm ış ancak söz edilen maddede aranan kamu yarar ı şart ının dava derdestken uygulama imar plan ının yürürlü ğe girmesiyle sa ğland ığı kabul edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 1043. Somut olayda kamula ştırma işleminin tesis edildi ği tarihte 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesince zorunlu k ılınan kamu yarar ı karar ının veya uygulama imar plan ının bulunmad ığı ihtilafs ız olduğuna göre kamula ştırma işleminin hukuki dayanaktan yoksu n olduğu anlaşılm ıştır. 44. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin Nusrat Külah (B. No: 2013/6151, 21/4/2016) karar ında da de ğinildiği üzere mülkiyetten yoksun b ırakan bir i şlemin salt soyut olarak kamu yarar ı amac ının bulunmas ı kural olarak yeterli olmay ıp ayr ıca kamu yarar ı amac ının dayand ığı sebeplerin somut olarak gerçekle ştirilmesi de gerekmektedir ( Nusrat Külah, 65, 69; Motais de Norbonne/Fransa , B. No: 48161/99, 2/7/2002, 20; Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye, B. No: 37546/02, 8/4/2008, 26, 27). Anayasa Mahkemesi Ahmet Yaz ı ([GK], B. No: 2018/357, 29/9/2021, 59) karar ında ayn ı değerlendirmenin TOK İ yönünden de geçerli oldu ğuna karar vermi ştir. 45. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ıyla Bağlant ılı Olarak Etkili Ba şvuru Hakk ının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 46. Başvurucu; ta şınmaz ın hangi amaçla kullan ılacağı usulüne uygun olarak belirlenmeden kamula ştırılmas ının hukuka ayk ırı olduğunu, sonradan yürürlü ğe gire n uygulama imar plan ına dayan ılarak iptal davas ının reddedilmesinin hukuk güvenli ği ilkesini zedelediğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, kamula ştırman ın amac ının ortaya konulmamas ının kamulaştırmada kamu yarar ının bulunup bulunmad ığının idari yarg ı denetimine tabi tutulmas ını imkâns ız k ıldığını vurgulam ış; Dairenin kabulünün idarenin amaç belirtmeden ileride ortaya ç ıkacak taşınmaz ihtiyac ını karşılamak gayesiyle kamula ştırma yapabilmesine fırsat sağlayacağını iddia etmi ştir. Anayasa'n ın 46. maddesinde ta şınmaz ın ancak kamu yarar ı amac ıyla ve kanunda öngörülen usullere uygun olarak kamula ştırılabileceğini belirten başvurucu, somut olayda Anayasa'n ın an ılan hükmüne ayk ırı davran ıldığını ifade etmi ştir. 2. Değerlendirme 47. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin korunmas ı" kenar ba şlıklı 40. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Anayasa ile tan ınm ış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden ba şvurma imkân ının sağlanmas ını isteme hakk ına sahiptir." 48. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, esas itibar ıyla taşınmazlar ının kamulaştırılmas ında kamu yarar ı bulunup bulunmad ığı meselesinin yarg ısal denetimin dışında kalmas ından şikâyet etmi ştir. Bu şikâyetin Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili başvuru hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 11a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 49. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 50. Etkili ba şvuru hakk ı anayasal bir hakk ının ihlal edildi ğini ileri süren herkese hakk ın niteliğine uygun olarak iddialar ını inceletebilece ği makul, eri şilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlar ını ortadan kald ırmaya (yeterli giderim sa ğlama) elveri şli idari ve yarg ısal yollara ba şvuruda bulunabilme imkân ı sağlanmas ı olarak tan ımlanabilir ( Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, 47; Murat Haliç , B. No: 2017/24356, 8/7/2020, 44). 51. Öte yandan şikâyetlerin esas ının incelenmesine imkân sa ğlayan ve gerekti ğinde uygun bir telafi yöntemi sunan etkili hukuk yollar ının olmas ı ilgililere etkili ba şvuru hakk ının sağlanmas ının bir gere ğidir. Buna göre ki şilerin ma ğduriyetlerinin giderilmesi amac ıyla öngörülen yarg ı yollar ının mevzuatta yer almas ı yaln ız başına yeterli olmay ıp bu yolun ayn ı zamanda pratikte de ba şarı şans ı sunmas ı gerekir. Söz konusu yola ba şvurulabilmesi için öngörülen ko şullar somut olaylara tatbik edilirken dayanak i şlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir nitelikteki iddialar ın bu do ğrultuda geni ş şekilde değerlendirilmesi, ko şullar ın oluşmad ığı sonucuna ula şılmas ı durumunda ise bu durumun yarg ı makamlar ı taraf ından ilgili ve yeterli gerekçelerle aç ıklanmas ı gerekir ( İlhan Gökhan , B. No: 2017/27957, 9/9/2020, 47, 49). 52. Anayasa'n ın 35. maddesinde "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir." hükmüne yer verilerek mülkiyet hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. Anayasa'n ın 5. maddesi ise insan ın maddi ve manevi varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamay ı devletin temel amaç ve görevleri aras ında saym ıştır. Mülkiyet hakk ının etkili bir şekilde korunabilmesi yaln ızca devletin bu haklara müdahaleden kaç ınmas ıyla sağlanamaz. Anayasa n ın 5. maddesi ile birlikte de ğerlendirildi ğinde 35. maddesi uyar ınca devletin pozitif yükümlülükleri de bulunmaktad ır. Bu pozitif yükümlülükler kimi durumlarda özel ki şiler aras ındaki uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere söz konusu temel haklar ın korunmas ı için belirli tedbirlerin al ınmas ını gerektirmektedir (AYM, E.2019/11, K.2019/86, 14/11/2019, 13; AYM, E.2019/40, K.2020/40, 17/7/2020, 37; Türkiye Emekliler Derne ği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, 34-38; Eyyüp Boynukara , B. No: 2013/7842, 17/2/2016, 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim G ıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi , B. No: 2014/8649, 15/2/2017, 43). 53. Devletin pozitif yükümlülükleri nedeniyle mülkiyet hakk ı bak ımından koruyucu ve düzeltici baz ı önlemler almas ı gerekmektedir. Koruyucu önlemler mülkiyete müdahale edilmesini önleyici; düzeltici önlemler ise müdahalenin etkilerini giderici, di ğer bir ifadeyle telafi edici yasal, idari ve fiilî tedbirleri kapsamaktad ır. Mülkiyet hakk ına müdahalenin malik üzerinde do ğurduğu olumsuz sonuçlar ın mümkünse eski hâle döndürülmesi, mümkün de ğilse malikin zarar ve kay ıplar ının telafi edilmesini sa ğlayan idari veya yarg ısal birtak ım hukuki Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 12mekanizmalar ın oluşturulmas ı devletin pozitif yükümlülüklerinin bir gere ğidir ( Osmanoğlu İnşaat Eğitim G ıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi , 46, 48). 54. Anayasa'n ın 46. maddesine göre kamula ştırma işlemi ancak kamu yarar ının gerektirdiği hâllerde ve kanunla gösterilen esas ve usullere göre tesis edilebilir. Kamu yarar ı bulunmadan bir ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı Anayasa'n ın 46. maddesine ayk ırı olacak ve mülkiyet hakk ını ihlal edecektir. Dolay ısıyla taşınmaz ı kamula ştırılan malike, kamulaştırman ın kamu yarar ı amac ına dayan ıp dayanmad ığının tespiti için yetkili makam a başvurma imkân ının, diğer bir ifadeyle etkili ba şvuru hakk ının sağlanmas ı Anayasa'n ın 40. maddesinin gere ğidir. ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 55. 2942 say ılı Kanun'da kamu yarar ı karar ı ile kamula ştırma karar ı kamulaştırma sürecinin iki ayr ı safhas ı olarak düzenlenmi ş, kamu yarar ı karar ının al ınmas ı kamulaştırma karar ından önce bulunmas ı gereken zorunlu bir şart olarak kabul edilmi ştir. Bununla birlikte 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesinin üçüncü f ıkras ında, onayl ı imar plan ına göre yap ılacak hizmetler için ayr ıca kamu yarar ı karar ı al ınmas ına ve onaylanmas ına gerek bulunmad ığı belirtilmiştir. 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesi uyar ınca al ınan kamu yarar ı karar ının hukuka uygun olup olmad ığının tespiti için idari yarg ıda iptal davas ı aç ılmas ı mümkündür. Öte yandan ta şınmaz ı onayl ı imar plan ıyla kamu hizmetine ayr ılan bir kimsenin imar plan ına karşı iptal davas ı açmak suretiyle ta şınmaz ının kamu hizmetine ayr ılmas ında kamu yarar ı olup olmad ığını yarg ısal denetimden geçirmesi imkân ı bulunmaktad ır. 56. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmazlar ıyla ilgili olarak tesis edilen kamulaştırma karar ından önce al ınan bir kamu yarar ı karar ı bulunmad ığı gibi taşınmazlar ın kamu hizmetine ayr ıldığını gösteren onayl ı uygulama imar plan ı da mevcut de ğildir. Bu sebeple ba şvurucu, ta şınmazlar ının kamula ştırılmas ının kamu yarar ı amac ına dayan ıp dayanmad ığını kamulaştırma işleminden ba ğıms ız olarak yarg ısal denetime tabi k ılma imkân ı elde edememi ştir. Başvurucu, kamula ştırma işlemine kar şı açt ığı davada kamula ştırma işleminden önce kamu yarar ı karar ı al ınmad ığı için kamula ştırma işleminin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür ancak Daire, yarg ılama devam ederken uygulama imar plan ının yürürlüğe girdiğini gözeterek davan ın reddi gerekti ği sonucuna ula şmıştır. 57. Öte yandan Dairenin bozma karar ında başvurucunun ta şınmazlar ının kamulaştırılmas ında kamu yarar ı bulunup bulunmad ığıyla ilgili olarak bir de ğerlendirmeni n yap ılmad ığı görülmektedir. Uygulama imar plan ıyla kamu hizmetine ayr ılan taşınmazlar yönünden söz konusu ta şınmazlar ın kamu hizmetine ayr ılmas ında kamu yarar ının bulunup bulunmad ığı meselesinin imar plan ına karşı aç ılacak bir davada incelenebilece ği gözetildiğinde Dairenin ba şvurucunun ta şınmazlar ının kamula ştırılmas ının kamu yarar ına dayan ıp dayanmad ığını incelememesi makul kar şılanabilir. Gelgelelim ta şınmaz ın kamu hizmetine tahsisinde kamu yarar ı bulunmad ığı iddias ı yönünden yap ılacak yarg ısal denetimin etkili oldu ğundan söz edilebilmesi için bunun kamula ştırma sürecinin kesinle şmesinden önce tamamlanmas ı gerekir. Aksi takdirde kamu yarar ı karar ına karşı yarg ı yolunun aç ık olmas ının bir anlam ı kalmaz. 58. Başvurucunun ta şınmazlar ının k ısmen yol, k ısmen de sanayi alan ı olarak kullan ılmas ını öngören uygulama imar plan ı 14/3/2011 tarihinde yürürlü ğe girmiştir. Başvurucunun söz konusu uygulama imar plan ına karşı dava açmas ı teorik olarak mümkün Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 13olsa da böyle bir davan ın kamula ştırma işlemine kar şı aç ılan ve eldeki bireysel ba şvuruya konu davan ın kesinleşmesinden önce karara ba ğlanacağı kuşkuludur. Ayr ıca başvurucunun taşınmazlar ının Asliye Hukuk Mahkemesinin kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı sonucunda verdi ği 27/2/2008 tarihli karar ına istinaden TOK İ ad ına tescil edildi ği de hat ırlanmal ıdır. Bu durumda ba şvurucunun ta şınmazlar ın kamula ştırılmas ının kamu yarar ı amac ına dayanmad ığı iddias ını taşınmazlar ın mülkiyetini yitirdi ği tarihten önce yarg ı mercilerine inceletmesi imkâns ız hâle gelmi ştir. 59. Asliye Hukuk Mahkemesinin tescil karar ının Dairenin 22/10/2013 tarihli ikinci bozma karar ından önceki bir tarihte verilmi ş olmas ı sebebiyle bozma karar ının kamu yarar ı karar ının hukukili ğinin mülkiyetin yitirildi ği tarihten önce incelenememesine kendi ba şına neden olmad ığı düşünülebilir. Gerçekten ba şvurucu, ta şınmazlar ın mülkiyetini Dairenin ikinci bozma karar ından çok önce yitirmi ştir. Dolay ısıyla Dairenin onama karar ı vermesi hâlinde bile ba şvurucu, ta şınmazlar ın mülkiyetini kendili ğinden geri kazanmayacakt ır. Ne var ki kamula ştırma işlemine kar şı aç ılan davan ın nihai olarak reddedilmesi ba şvurucunun mülkiyet hakk ına Anayasa'ya ayk ırı olarak yap ılan müdahaleyle gerçekle şen ihlalin giderimi için yapabilece ği muhtemel idari ve yarg ısal başvurulardaki ba şarı şans ını düşürdüğü aç ıktır. Kamulaştırma işleminin 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesinde öngörülen usule ayk ırı olarak kamu yarar ı karar ı al ınmadan tesis edildi ğini tespit eden bir karardan sonra ba şvurucunun taşınmazlar ının mülkiyetinin iadesi veya bunun yerine ikame olmak üzere tazminat ödenmesi yolunda yapaca ğı başvurularda ba şarı şans ının yüksek olaca ğı izahtan varestedir. 60. Sonuç olarak ba şvurucunun ta şınmazlar ının k ısmen yol, k ısmen sanayi alan ı olarak tahsis edilmesinde kamu yarar ı bulunup bulunmad ığını, kamula ştırma sürecinin kesinleşmesinden önce yarg ısal mercilere denetlettirememesi sebebiyle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ı ile bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Giderim Yönünden 61. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mü 62. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yarg ılaman ın yenilenmesine ve 23.792.250 TL maddi, 3.000.000 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 63. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 14karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 64. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 65.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 66.İncelenen ba şvuruda; 2942 say ılı Kanun'un 6. maddesince zorunlu k ılınan kamu yarar ı karar ı veya uygulama imar plan ı bulunmadan kamula ştırma işlemi tesis edilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının, kamu yarar ı bulunup bulunmad ığının, kamula ştırma sürecinin kesinleşmesinden önce yarg ısal mercilere denetlettirilememesi nedeniyle de mülkiye t hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına ilişkin ihlal idarenin i şleminden, mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ına ilişkin ihlal ise yarg ı karar ından kaynaklanm ıştır. 67. Kamula ştırma işleminin kesinle şmiş olduğu ve kamula ştırma bedeli ödendi ği gözetildiğinde mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlali yönünden yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. Bununla birlikte -mülkiyet hakk ı ihlali konusunda- Anayasa Mahkemesininkinden farkl ı bir sonuca ula şan bir mahkeme karar ının hukuki varl ığını sürdürmesi dü şünülemez. Ayr ıca 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesi dikkate al ındığında idari i şlemin iptal edilmesi ba şvurucuya, hukuka ayk ırı işlem sebebiyle do ğan maddi zararlar ının tazmini istemiyle tam yarg ı davas ı açabilme imkân ı sağlayacakt ır. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ı ihlali yönünden yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 15uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 68. Ne var ki mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ı yönünden ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zarar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalacağı aç ıktır. Dolay ısıyla ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 17.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. 69. Öte yandan kamula ştırma işleminin hukukili ğinin ile kamula ştırma bedelinin tespitinin farkl ı mahkemelerde ve farkl ı yarg ı kollar ında dava konusu edilmesinin baz ı durumlarda idari yarg ıdaki davan ın etkililiğini zay ıflatt ığına işaret edilmesi gerekmektedir. Kamulaştırma işleminin iptali istemiyle idari yarg ıda aç ılan dava henüz sonuçlanmadan adli yarg ıda aç ılan kamula ştırma bedelinin tespiti davas ının sonuçlanmas ı olas ılık d ışı değildir. Nitekim uygulamada idari yarg ıdaki dava büyük ço ğunlukla adli yarg ıdakinden sonra kesinleşmektedir. Dolay ısıyla idari yarg ı taraf ından kamula ştırma işlemine yönelik olarak verilecek muhtemel bir iptal karar ının sonuçsuz kalmas ı riski oldukça yüksektir. 70. Her ne kadar 2942 say ılı Kanun'un 10. maddesinin on dördüncü f ıkras ında kamulaştırma işlemine kar şı hak sahipleri taraf ından idari yarg ıda iptal davas ı aç ılmas ı ve idari yarg ı mahkemelerince de yürütmenin durdurulmas ı karar ı verilmesi hâlinde mahkemece, idari yarg ıda aç ılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucuna göre işlem yap ılacağı hükme ba ğlanm ış ise de adli yarg ının idari yarg ıdaki davay ı bekletici mesele yapmas ının idari yarg ıda yürütmenin durdurulmas ı karar ı verilmesine münhas ır k ılınmas ı nedeniyle an ılan hükmün idari yarg ıdaki denetimin etkilili ği yönünden yeterli bir güvence teşkil ettiği söylenemeyecektir. An ılan hüküm, yürütmenin durdurulmas ına ilişkin istemlerin hızlı bir biçimde karara ba ğlanamad ığı veya yürütmenin durdurulmas ı istemi reddedildi ği hâlde esastan iptal karar ı verildiği hâllerde kamula ştırma bedelinin tespiti davas ının kamulaştırma işleminin iptalinden önce kesinle şmesi riskini tamamen bertaraf etmemektedir. 71.İdari yarg ı mercilerinin kamula ştırma işleminin iptali istemiyle aç ılan davada hızlı bir biçimde hareket etmesi ve adli yarg ı merciinin de idari yarg ıdaki davay ı bekletici mesele yapmas ı sözü edilen riski azaltabilse de bu konuda kanuni düzenleme eksikli ği, adli ve idari yarg ı mercilerinden belirtilen şekilde hareket etmelerini bir temenniden ibaret kılacakt ır. Dolay ısıyla idari yarg ıdaki davan ın daha h ızlı bir biçimde karara ba ğlanmas ını, adli yarg ı merciinin de idari yarg ıdan önce karar vermemesini zorunlu k ılacak kanuni düzenlemelerin yap ılmas ı kamulaştırma işlemine kar şı aç ılan davada verilecek muhtemel bir iptal karar ının uygulanabilmesini garanti edebilecek ve Anayasa'n ın 40. maddesinin ihlalini önleyebilecektir. Nitekim İnsan Haklar ı Eylem Plan ında da mülkiyet hakk ının etkili bir şekilde korunmas ı amac ıyla acele kamula ştırmaya ilişkin hükümleri de içerecek şekilde 2942 say ılı Kanun ve ilgili di ğer mevzuat ın gözden geçirilece ği belirtilmi ştir. 72. Dolay ısıyla benzeri yeni ihlallerin önüne geçilebilmesi için ilgili mevzuat ın kamulaştırma bedelinin tespiti için adli yarg ıda aç ılan davan ın kamula ştırma işleminin iptali istemiyle idari yarg ıda aç ılan davadan önce karara ba ğlanmas ını ve idari yarg ıda verilecek muhtemel bir iptal karar ının sonuçsuz kalmas ını önleyecek güvenceler içermesi gerekti ği anlaşılm ıştır. Bu nedenle karar ın bir örne ğinin yasama organ ına bildirilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/1255 Karar Tarihi : 10/11/2022 1673. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddia yönünden yeni bir başvuru numaras ına kaydedilmek üzere ba şvurunun AYRILMASINA, B. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. 1. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ı ile bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 7. İdare Mahkemesine (E.2015/1100, K.2015/2369) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 17.000 TL manevi tazminat ın ÖDENMES İNE, F. Yap ısal sorunun çözümü için keyfiyetin Türkiye Büyük Millet Meclisine BİLDİRİLMESİNE, G. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, H. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, İ. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/11/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.