TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ZEK İ ÖZTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/48964) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/48964 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Mehmet Zeki ÖZTÜRK Vekili : Av. Özkan TOMAR I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerek
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ZEK İ ÖZTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/48964) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/48964 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Mehmet Zeki ÖZTÜRK Vekili : Av. Özkan TOMAR I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesiyle başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. 2. Başvuruya konu olaylar ın meydana geldi ği süreçteki ola ğanüstü hâl (OHAL) koşullar ına, OHAL ilan ına ve uygulanan tedbirlere ili şkin genel bilgiler için bkz. C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, 10-18; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, 10-18. 3. Başvurucu, Mardin Büyük şehir Belediyesi (Belediye) bünyesinde hizmet al ım sözleşmesi kapsam ında iş gören özel bir şirkette (işveren) taşeron işçi olarak çal ışmaktad ır. Mardin Valili ği OHAL Bürosu taraf ından başvurucunun terör örgütü ile irtibat veya iltisak içinde oldu ğu Belediyeye bildirilmi ştir. İşveren taraf ından güven ili şkisinin zedelendi ği gerekçesiyle 5/1/2017 tarihinde ba şvurucunun i ş sözleşmesi feshedilmi ştir. 4. Başvurucu, feshin geçersizli ğinin tespiti ve i şe iade talebiyle 3/2/2017 tarihinde Mardin 1. Asliye ( İş) Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme 10/11/2017 tarihinde uyu şmazl ıkla ilgili Ola ğanüstü Hal (OHAL) Komisyonunun görevli olduğu gerekçesiyle karar verilmesine yer olmad ığına dair hüküm kurmu ştur. OHAL Komisyonu taraf ından görevsiz olundu ğundan bahisle dosyan ın Mahkemeye iadesine karar verilmesi üzerine Mahkemece 2/7/2019 tarihinde davan ın reddine karar verilmi ştir. Kararda; başvurucu hakk ında aç ılm ış idari veya adli bir soru şturma, kapat ılan dernek veya vak ıflard a üyelik veya ByLock kayd ı bulunmad ığı ancak Mardin Valili ği yaz ısına göre 2015 y ılında İzmir merkezli mali kaçakç ılık suçlar ından evrak kayd ının bulundu ğu, PKK terör örgütüne müzahir oldu ğunun bildirildi ği ifade edilmi ştir. Kararda; ba şvurucunun terör örgütleri ile Başvuru Numaras ı: 2021/48964 Karar Tarihi : 11/7/2023 3iltisakl ı olabilece ği şüphesinin devam etti ği ve işverenle ba şvurucu aras ındaki güven ilişkisinin zedelendi ği, feshin zorunlu hâle geldi ği ve geçerli sebebe dayand ığı vurgulanm ıştır. 5. Başvurucu istinaf dilekçesinde; terör örgütleriyle hiçbir ilgisinin bulunmad ığını, Mahkemece bu konuda bir ara ştırma yap ılmadan karar verildi ğini, savunmas ının alınmad ığını, mahkeme karar ının kald ırılmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi 20/5/2021 tarihinde istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermi ştir. Kararda; ba şvurucu hakk ındaki emniyet müdürlü ğü taraf ından haz ırlanan güvenlik soru şturmas ı evrak ındaki tespitler nazara al ındığında işveren açısından şüphe feshi şartlar ının oluştuğu belirtilmi ştir. 6. Başvurucu, nihai hükmü 24/6/2021 tarihinde ö ğrendikten sonra 14/7/2021 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Başvurucu; iddialar ının OHAL Komisyonu taraf ından incelenmemesi nedeniyle hak arama hürriyetinin, herhangi bir yarg ılama yap ılmadan bir itham üzerine i ş akdinin feshedilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Savunmas ı alınmadan i ş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle savunma hakk ının, bir dah a çal ışamayacak olmas ı nedeniyle ya şam ve çal ışma hakk ının, OHAL Komisyonuna ba şvuru hakk ı bulunmamas ı ve OHAL gerekçesiyle i şten ç ıkar ılmas ı nedenleriyle etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Somut herhangi bir karara, belgeye dayanan suçu olmamas ına rağmen terörle irtibatl ı ve iltisakl ı kabul edilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının, yarg ılamay ı gerçekleştiren mahkemelerce gerçek anlamda bir yarg ısal faaliyet icra edilmediğinden mahkeme hakk ının ihlal edildi ğini ifade etmi ştir. 9. Bakanl ık görüşünde; süreçte verilen kararlara, konuyla alakal ı içtihada ve yarg ılamalar ın taraf ı olan işveren taraf ından sunulan görü ş ile ilgili belgelere yer verilmi ştir. Ayr ıca başvuruya konu olan karar ın OHAL döneminde al ınmas ı nedeniyle inceleme esnas ında Anayasa'n ın 15. maddesinin de dikkate al ınmas ının faydal ı olacağı ifade edilmi ştir. 10. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesine yönelik i şlem, özel hayata sayg ı hakk ının otomatik olarak uygulanabilirli ğini sağlamamakla birlikte mevcut ba şvuruda mesleki hayata yönelik müdahalenin ba şvurucunun özel hayat ına ciddi şekilde etki etti ği ve bu etkinin belirli bir a ğırlık düzeyine ula ştığı değerlendirildi ğinden başvuru özel hayata sayg ı hakk ı yönünden uygulanabilir bulunmu ş ve bu kapsamda incelenmi ştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. C.A. (3) , 97-101; Ayla Demir İşat, 106-110). 11. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 12. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 187-191). Ola ğanüst ü Başvuru Numaras ı: 2021/48964 Karar Tarihi : 11/7/2023 4yönetim usullerinin uyguland ığı dönemde al ınan tedbiri konu edinen somut ba şvuruda Anayasa'n ın 15. maddesi maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimi dikkate al ınacakt ır (Mustafa Önal , B. No: 2018/9808, 9/2/2022, 14). 13. Anayasa'n ın 15. maddesine göre yap ılacak inceleme; müdahalenin Anayasa'daki çekirdek haklarla ilgili olup olmad ığı, an ılan maddenin ikinci f ıkras ında say ılan hak ve özgürlüklere dokunup dokunmad ığı, milletleraras ı hukuktan do ğan yükümlülüklere ayk ırılık teşkil edip etmedi ği ve durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının tespitiyle s ınırlı olacakt ır (Ayla Demir İşat, 146). 14. Anayasa'n ın 15. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan dokunulmas ı yasaklanan çekirdek haklar aras ında özel hayata sayg ı hakk ı yer almamaktad ır. Ayr ıca somut olaydaki tedbirin milletleraras ı hukuktan kaynaklanan di ğer herhangi bir yükümlülü ğe ayk ırı olduğu da saptanmam ıştır (Ayla Demir İşat, 147, 148). Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacak son inceleme, müdahalenin durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının belirlenmesine ili şkin olacakt ır. 15. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesine ili şkin tedbirin ve bu kapsamda derece mahkemelerince sonuca ba ğlanan uyu şmazl ığın Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında durumun gerektirdi ği ölçüde olduğunun söylenebilmesi için öncelikle keyfî olmamas ı gerekir. Di ğer taraftan söz konusu tedbirin ölçülü olup olmad ığı değerlendirilirken elbette ülkemizde OHAL ilan ına sebebiyet veren durumun özellikleri ve OHAL ilan ı sonras ında ortaya ç ıkan koşullar dikkate al ınmal ıdır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 349). 16. Ancak i şçi taraf ından sadakat yükümlülü ğünün ihlal edildi ği, dolay ısıyla işçi ve işveren aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesine dayan ılarak al ınacak tedbirler bak ımından basit bir şüphenin yeterli olmayaca ğı, bu durumun somut olgularla desteklenmesi gerektiği aç ıktır. Gerek i şveren gerekse yarg ı organlar ı taraf ından aç ıklanan nedenlerin işveren ile i şçi aras ındaki güven ili şkisinin zedelendi ğini ortaya koyacak ve ikna edecek yeterlilikte olmas ı gerekir ( C.A. (3) , 125; Ayla Demir İşat, 133). 17.Şüphe feshinin mahiyeti gere ği ispat ı beklenmese de Yarg ıtay kararlar ında da belirtildiği üzere (benzer yöndeki Yarg ıtay kararlar ı için bkz. C.A. (3) , 46-56; Ayla Demir İşat, 52-62) şüphenin i şçinin kişiliğinden kaynaklanan bir sebebe dayanmas ı, bu sebebin de ciddi, önemli ve somut nitelikte objektif olay ve vak ıalar ile desteklenmesi gerekmektedir. Aksi hâlde hukuk devletinin bir gere ği olan hukuki güvenlik ilkesine ayk ırı bir şekilde keyf î uygulamalar ın gündeme gelmesi söz konusu olabilecektir ( Delil Metin, B. No: 2019/1419, 18/1/2023, 32). 18. Öte yandan 667 say ılı KHK dayanak al ınarak uygulanan somut tedbirin başvurucu üzerinde do ğuracağı etki de gözönüne al ındığında özellikle yarg ılama sürecinde devletten beklenen yükümlülüklerin OHAL ko şullar ında da yerine getirilmesi gerekti ği değerlendirilmektedir. Bu anlamda takdir yetkisinin öngörülen s ınırlar dâhilinde kullan ılmas ı ve nedenlerinin ikna edici şekilde ortaya konulmas ı OHAL ko şullar ında da yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerdendir. Dolay ısıyla terör örgütleriyle irtibat ı ya da iltisak ı olduğu konusunda çal ışandan duyulan şüphenin ciddi, güçlü ve objektif oldu ğuna ilişkin ikna edici gerekçeler ortaya konulmamas ı hâlinde al ınan tedbirin Anayasa'n ın 15. maddesi ba ğlam ında da söz konusu yükümlülüklere uygun olmad ığı değerlendirilebilecektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Ayla Demir İşat, 161). Başvuru Numaras ı: 2021/48964 Karar Tarihi : 11/7/2023 519. Özel hayata sayg ı hakk ı, üçüncü ki şiler taraf ından da olsa hakk ın öngördü ğü güvencelere keyfî şekilde müdahale edilmesini yasaklamaktad ır. Öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmesi, ki şilerin kendilerinin, ailelerinin gelece ğini ve itibar ını etkileyen mesleki hayata yönelik tedbirlerin keyfî olmamas ı, bu kapsamda do ğan uyuşmazl ıklar ın özel hayata sayg ı hakk ının gereklilikleri ba ğlam ında çözümlenmesi ola ğanüstü yönetim usullerinin benimsendi ği dönemlerde de geçerli olan temel güvencelerdir ( Ayla Demir İşat, 150). Öte yandan darbe te şebbüsü ve terör örgütlerinin özellikleri gözönüne al ındığında devletin ve kişilerin güvenli ği ile kamu düzeninin korunmas ı amac ıyla yasal düzenlemeler yap ılmas ının ve sak ıncal ı görülen ki şilerin mesleklerinden uzakla ştırılmas ına yönelik i şlemler tesis edilmesinin gerçek bir ihtiyaçtan kaynakland ığı aç ıktır. Ancak söz konusu tedbirlerin muhataplar ının sak ıncal ı olduğu değerlendirilen ki şilerden olmas ı ve al ınan tedbirlerin durumun gerektirdi ği ölçüde olmas ı gerekir ( Ayla Demir İşat, 159). Ayr ıca belirtildiği üzere temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin süresi, kapsam ı ve ağırlığı ölçülülüğün belirlenmesinde dikkate al ınmas ı; kişilerin ölçüsüz veya keyfî müdahalelere karşı koyabilecekleri usule ili şkin güvencelerden yararland ırılmas ı gerekir ( Ayla Demir İşat, 160). 20. Somut olaydaki feshin gerekçesi, devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen PKK terör örgütü ile irtibat ı veya iltisak ı olduğu konusunda başvurucudan duyulan şüphe ve bu şüphe nedeniyle güven ili şkinin ortadan kalkmas ıdır. Yarg ılamay ı gerçekle ştiren mahkemelerin karar gerekçesinde ayr ıca Mardin Valili ği taraf ından gönderilen ve ba şvurucunun 2015 y ılında mali kaçakç ılık suçundan evrak ının bulunduğu ile PKK terör örgütüne müzahir oldu ğu bilgilerini içeren yaz ı, karar ın esas ına etkili delil olarak kabul edildi ği anlaşılmaktad ır. 21. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesinin nedeni terör örgütleriyle irtibatl ı veya iltisakl ı olmas ı olarak gösterilmi ştir. Bununla birlikte yarg ılamay ı gerçekleştiren mahkemelerce, ba şvurucu hakk ında hiçbir adli veya idari soru şturma bulunmad ığının tespit edilmesine ra ğmen, Mardin Valili ği yaz ısı içeriğinin başvurucunun i ş akdinin feshine nas ıl etki ettiğine dair bir gerekçeye yer verilmemi ştir. Bu itibarla öngörülen güvencelere uygun şekilde gerçekle ştirilmeyen müdahalenin durumun gerektirdi ği ölçüyü korudu ğu söylenemeyecektir. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucu hakk ında al ınan ve Anayasa'n ın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata sayg ı hakk ına etki eden tedbirin OHAL döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlere uygun olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. III. GİDERİM 23. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yarg ılama yap ılmas ı talebinde bulunmuştur. 24. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, Başvuru Numaras ı: 2021/48964 Karar Tarihi : 11/7/2023 67/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). IV. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABU L EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin özel hayata sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Mardin 1. Asliye ( İş) Hukuk Mahkemesine (E.2018/572, K. 2019/332) GÖNDER İLMESİNE, D. 487,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.387,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi (E.2020/1461, K.2021/672) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 11/7/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.