TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SEVKAN A ŞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/78468) Karar Tarihi: 18/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : Sevkan A ŞAN Vekili : Av. Hadi C İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında bulunan ba şvurucunun kamu görevlileri taraf ında n yaralanmas ı ve
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SEVKAN A ŞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/78468) Karar Tarihi: 18/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : Sevkan A ŞAN Vekili : Av. Hadi C İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında bulunan ba şvurucunun kamu görevlileri taraf ında n yaralanmas ı ve bu olaya ili şkin etkili bir soru şturma yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildi ğine ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/12/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla temin edilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Temmuz 1998 do ğumlu bir erkektir. Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 39. Başvurucu 15/3/2016 tarihinde Antalya'da gerçekle ştirilen bir gösteride yakalanm ış, silahl ı terör örgütüne üye olma ve terör örgütünün propagandas ını yapma suçlar ından adli soru şturma yap ılmak üzere gözalt ına al ınm ıştır. Başvurucu, Antalya İl Emniyet Müdürlü ğü Çocuk Şube Müdürlü ğünün nezarethanesinde tutulmaya ba şlanm ıştır. 10. Başvurucu hakk ında Antalya E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinde (Antalya Hastanesi) düzenlenen 15/3/2016 tarihli (saat 09.07) adli muayene formunda, ba şvurucuda darp ve cebir izine rastlanmad ığı belirtilmi ştir. Ayn ı hastane taraf ından ertesi gün düzenlenen adli muayene raporunda da ayn ı tespitlerde bulunulmu ştur. 11. Başvurucu 17/3/2016 tarihinde gözalt ından ç ıkar ılarak sa ğlık raporu düzenlenmek üzere önce Antalya Hastanesine, sonras ında ifade vermek için Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Savc ılık) götürülmü ştür. Başvurucu hakk ında 17/3/2016 tarihinde Antalya Hastanesinde içeri ği farkl ı iki ayr ı rapor düzenlemi ştir. Bunlardan 09.58'de düzenledi ği görülen 5835 protokol numaral ı raporda ba şvurucuda darp ve cebir izine rastlanmad ığı belirtilirken 09.20'de düzenlenen 4665 protokol numaral ı raporda şu tespitle r yer almaktad ır: "Her 2 ön kolda hiperemik alanlar, Gögüs ön-üstte-omuzlarda-sol bel bölgesind e hiperemik alanlar, Geçici rapordur, kati rapor adli t ıp uzman ınca verilebilir" 12. Başvurucu 17/3/2016 tarihinde suça sürüklenen çocuk s ıfat ıyla gözalt ına alınmas ına sebep olan soru şturma kapsam ında ifade vermi ştir. UYAP kay ıtlar ından saat 10.24'te ifadenin al ınmaya ba şland ığı anlaşılm ıştır. Başvurucu ifadesinin bir k ısm ında nezarethanede tutuldu ğu s ırada polisler taraf ından kötü muameleye u ğrad ığını iddia etmi ştir. İfadenin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Ayr ıca ben Antalya İl Emniyet Müdürlü ğü Çocuk Şube Müdürlü ğü'nde 17/3/2016 tarihinde nezarethane görevlisi olan komiser kilodum hariç üzerimdeki elbiseleri ç ıkar ıp üst taramas ı yapt ılar. Ben di ğer arkada şlar ın üstünü soyacakm ısın, dedim. O da yok sadece seninkini soyaca ğız, dedi. Ben de kabul etmedim, üstümü ç ıkaramazs ınız, dedim, o da ban a üstünü soydurmazsam [ip..yim] , dedi. Üstünü ç ıkar arama yapacaz dedi, ben de ç ıkarm ıcam dedim. İki üç kere tekrarlad ı. Üzerime gelip zorla üstümdeki elbiseleri ç ıkard ı. Sonra di ğer komiser bana küfür edip ba ğırdı. Beni itti, bu olaya di ğer arkada şlar ım şahittir. ..." 13. Savc ılık başvurucu hakk ında adli muayene raporu düzenlenmesini istemi ştir. Antalya Adli T ıp Şube Müdürlü ğünün 17/3/2019 tarihinde yapt ığı muayene sonucunda başvurucunun bedeninde birtak ım bulgular tespit etmi ştir: "... Kişinin 17.3.2016 tarihinde şube müdürlü ğümüzce yap ılan muayenesinde; Ki şi boğazının s ıkılmak ve tartaklanmak suretiyle yaraland ığını, yap ılan fizik muayenesinde; boyunda önde ve s ırt bölgesinde hafif subjektif a ğrı şikayeti, sol cruris iç yan k ısımda kişinin arbade esnas ında sandalyeye çarpmak suretiyle olu ştuğunu söyledi ği, hiperemik alan (ekimoz?) oldu ğu gözlenmi ş olup; ..." Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 414. Raporun sonuç k ısm ında yaralanman ın basit t ıbbi müdahale ile giderilebilecek nitelikte oldu ğu belirtilmi ştir. Ayr ıca başvurucu iç çama şırı kalacak şekilde foto ğraflanm ış ve çekilen bu yedi foto ğraf rapora eklenmi ştir. Fotoğraflarda, adli t ıp raporunda i şaret edilen ekimoz d ışında başkaca net bir yaralanma görülmemektedir. Fotoğraflardan sa ğ kol ve üst göğüs ile beldeki küçük k ızar ıklıklar ın niteliği anlaşılamamaktad ır. 15. Savc ılık, başvurucunun iddias ı kapsam ında yeni bir soru şturma açm ıştır. Savc ılığın Memur Suçlar ı Soruşturma Bürosu taraf ından yürütülen soru şturma kapsam ında Antalya İl Emniyet Müdürlü ğü Gasp Büro Amirli ğine 1/4/2016 tarihinde müzekkere yaz ılarak başvurucunun gözalt ında bulundu ğu an ı gösteren güvenlik kamera kay ıtlar ının temin edilmesi ile ba şvurucunun şikâyetçi oldu ğu görevlinin tespit edilip savunmas ının alınmas ı istenmiştir. 16. Antalya İl Emniyet Müdürlü ğü 17/5/2016 tarihli yaz ıyla başvurucunun tutulduğu nezarethanenin 17/3/2016 tarihine ait kamera görüntülerini, bu görüntülere ili şkin Çözüm Tutana ğı'nı, başvurucunun 15/3/2016 tarihinde gözalt ına girişte yap ılan üst aramas ının tutanağını ve iddiayla ilgisi olan üç polis memurunun ifadesinin tespit edildi ğini bildirerek evraklar ı Savc ılığa göndermi ştir. 17.İki polis memuru taraf ından düzenlenen 14/5/2016 tarihli Kamera İzleme Tutanağı'nda; saat 08.31'de nezarethaneden ba şka bir çocukla birlikte ç ıkar ılan başvurucunun 08.34'te tekrar ayn ı çocukla nezarethaneye konuldu ğu, görüntülerde ba şvurucunun üstünün zorla ç ıkar ıldığının veya iteklendi ğinin tespit edilemedi ği belirtilmi ştir. Rapor içeri ğinde görüntülere de yer verilmi ştir. 18. Olaya ili şkin olarak şüpheli s ıfat ıyla ifade veren üç polis memuru genel olarak ayn ı yönde ifade vermi ştir. Şüpheliler beyanlar ında; Emniyet Müdürlü ğüne gelen ki şilerle gözalt ına al ınan suça sürüklenen çocuklar ın ayn ı tuvaleti kullanmalar ı nedeniyle başvurucunun da aralar ında bulundu ğu çocuklar ın nezarethaneden ifade alma ve tuvalet gibi ihtiyaçlar ı için ç ıkar ılmalar ı sonras ında nezarethaneye yeniden konulmadan üstlerinin detayl ı şekilde arand ığını belirtmi şlerdir. Gözalt ındaki baz ı çocuklar ın yeniden aranmay ı kabu l etmemeleri üzerine bu ki şilerin ikna edilmek suretiyle aramalar ının yap ıldığını söyleyen şüpheliler ba şvurucuya hiçbir şekilde fiilî müdahalede bulunulmad ığını, hakaret içeren sözler söylenmedi ğini beyan etmi şlerdir. 19. Başvurucu, şikâyetine ili şkin olarak yeniden dinlenilmemi ştir. 20. Savc ılık 12/8/2016 tarihinde ba şvurucunun iddialar ına ilişkin olarak kovuşturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Söz konusu karar ın ilgili k ısm ı şu şekildedir: "...şüphelilerin olay tarihinde çocuk şube Müdürlü ğünde görevli olduklar ının anlaşıldığı, şüphelilerin al ınan ifadelerinde suçlamay ı kabul etmediklerini savunduklar ı, yine olay tarihi olan 17/3/2016 tarihi saat 08:00- 16:00 saatleri ars ındaki zaman dilimine ait çocuk Şube Müdürlü ğü kamera görüntülerinin incelenmesi sonucu düzenlenen 14/5/201 6 tarihli inceleme tutana ğında ssç Sevkan A şan' ın zorla üstündeki k ıyafetlerin ç ıkar ıldığına, ve iteklendi ğine dair bir görüntü tesbitinin bulunmad ığının belirtildi ği, Soruşturma evresi neticesinde şüphelilerin at ılı suçu işlediğine dair mü ştekinin soyut iddias ı d ışında hakk ında kamu davas ı aç ılmas ına yeterli delil bulunmad ığı evrak kapsam ından anla şılmakla, Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 5Şüpheliler hakk ında kamu ad ına KOVU ŞTURMAYA YER OLMADI ĞINA... [karar verildi.] " 21. Başvurucu söz konusu karara itiraz etmi ş; itiraz dilekçesinde, olay ı gören gözalt ındaki kişilerin hiçbirinin tan ık olarak dinlenmedi ğini, gözalt ına al ındığı s ırada vücudunda darp izi bulunmamas ına rağmen gözalt ından ç ıkar ıldıktan sonra doktor raporuyla yaraland ığı ortadayken sadece kamera görüntülerine dayan ılarak verilen karar ın hukuka ayk ırı olduğunu, zaten iddia konusu eylemlerin kamera aç ısı içinde i şlenmesinin düşünülemeyece ğini, kovu şturmas ızlık karar ının dosyay ı kapatma gayesiyle verildi ğini belirtmiştir. 22. Başvurucunun itiraz ı, verilen karar ın -olay tarihine ili şkin kamera görüntüleri inceleme tutana ğı ve tüm soru şturma dosyas ı kapsam ına göre- hukuka uygun oldu ğu gerekçesiyle reddedilmi ştir. 23. Başvurucu 7/12/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 24.İlgili hukuk için bkz. Serhat Öl ğen, B. No: 2016/3389, 20/11/2019, 29-37 ve Metin Özkara, B. No: 2015/7415, 17/7/2019, 20, 21. V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 18/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 26. Başvurucu; kovu şturmaya yer olmad ığına ilişkin karara itiraz ında belirtti ği hususlara de ğinerek olay tarihinde çocuk say ılmas ına rağmen psikolojik şiddete maruz kald ığını, k ıyafetlerinin zorla ç ıkar ılarak tartakland ığını, buna ra ğmen etkili bir soru şturma yap ılmad ığını iddia etmi ştir. Verilen karar nedeniyle etkili ba şvuru hakk ı ve kötü muamele yasağının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 27. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2.İncelemenin Kapsam ı Yönünden 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp, olay ve olgular ın hukuki nitelendirmesini kendisi takdir eder (Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ı kötü muamele yasa ğının etkili soru şturma yükümlülü ğü kapsam ında kald ığından etkili ba şvuru hakk ı yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 629. Anayasa n ın 17. maddesinde herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geliştirme hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. Maddenin üçüncü f ıkras ında; kimseye işkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamayaca ğı düzenlenmi ştir. An ılan f ıkrayla özel olarak insan onurunun korunmas ı amaçlanm ıştır (Cezmi Demir ve di ğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 80). 30. Bu ba ğlamda Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında öngörülen i şkence, eziyet ve insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulma yasa ğı mutlak bir nitelik ta şımakta olup bu kapsamda öncelikle kamusal yetkiyle güç kullanan görevlilerin ki şilerin beden ve ruh bütünlü ğüne hiçbir şekilde zarar vermemelerini gerektirir (Cezmi Demir ve di ğerleri , 81). 31.İşkence ve kötü muamele yasa ğına ilişkin şikâyetlerin incelenmesinde yasa ğın maddi ve usul boyutlar ının ayr ı ayr ı ele al ınmas ı gerekmektedir. Bu ba ğlamda yasa ğın maddi boyutu sadece bireyleri i şkence ya da insanl ık d ışı veya aşağılay ıcı muameleye ya da cezay a tabi tutmama sorumlulu ğunu (negatif yükümlülük) içermemek; ayr ıca bireylerin bu tür muameleye maruz kalmas ını engelleyecek etkili, önleyici mekanizmalar ın kurulmas ı yönünde pozitif bir yükümlülük de içermektedir. 32.İşkence ve kötü muamele yasa ğının usul boyutu ise bu yasa ğın ihlal edildi ğine yönelik tart ışılabilir ve makul şüphe uyand ıran iddialar ın sorumlular ının tespitini ve cezaland ırılmas ını sağlayacak etkili bir soru şturma yap ılmas ı sorumlulu ğunu (poziti f yükümlülük) içermektedir. 33. Somut olayda ba şvurucu, suça sürüklenen çocuk s ıfat ıyla verdi ği ifadesinde elbiselerinin zorla ç ıkar ıldığından ve itildi ğinden bahsetmi ştir. İfadesinin bu k ısm ında başvurucu vücudunun hangi bölgesinde ne tür bir yaralanma meydana geldi ğini belirtmemi ştir. Ayn ı günde iddiayla ilgili olarak Savc ılık ifadesinden önce iki, ifade sonras ında ise bir adli muayene formu düzenlenmi ştir. Düzenlenen raporlar ın içeriği birbiriyle çeli şmekte, bir raporda yer alan somut bulgular di ğerinde bulunmamaktad ır. Antalya Adli T ıp Şube Müdürlü ğünün raporunda ba şvurucunun baca ğındaki yaralanman ın -kendi beyan ına göre- arbede esnas ında sandalyeye çarpma neticesinde olu ştuğu belirtilmektedir. Ba şvurucunun bu beyan ı Savc ılık ifadesinde yer almamaktad ır. Dolay ısıyla her ne kadar gözalt ındaki başvurucu kamu makamlar ının gözetim ve denetimi alt ında ise de soruşturmada elde edilen bilgi ve sa ğlık raporlar ı kendi içinde çeli şkiler bar ındırdığı gibi başvurucunun beyanlar ı da tam olarak örtü şmemektedir. Ba şvurucunun gözalt ında yaraland ığını tart ışmas ız şekilde ortaya koyan bir sa ğlık raporunun varl ığından bu a şamada söz edilemez. Ba şvurucunun dosyas ının muhteviyat ı itibar ıyla gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığı iddias ının esas ına yönelik bir sonuca var ılmas ını sağlayacak yeterli veri bulunmad ığı ve değerlendirmenin ancak etkili bir soru şturma yap ılmas ı sonucunda mümkün olacağı anlaşıldığından ba şvuru, kötü muamele yasa ğının usul boyutuyla s ınırlı incelenecektir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 34. Devlet, pozitif yükümlülü ğünün usul boyutu kapsam ında doğal olmayan her türlü fiziksel ve ruhsal sald ırı olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 7cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili resmî bir soru şturma yürütmek durumundad ır. Bu tarz bir soru şturman ın temel amac ı, söz konusu sald ırılar ı önleyen hukukun etkin bir şekilde uygulanmas ını güvenceye almak ve kamu görevlilerinin ya da kurumlar ının kar ıştığı olaylarda bunlar ın sorumluluklar ı alt ında meydana gelen olaylar için hesap vermelerini sağlamakt ır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 110). 35. Buna göre bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde Anayasa n ın 17. maddesi - Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddedeki genel yükümlülükle birlikte yorumland ığında- etkili bir resmî soru şturman ın yap ılmas ını gerektirmektedir. Bu soruşturma, sorumlular ın belirlenmesini ve cezaland ırılmas ını sağlamaya elveri şli olmal ıdır. Bu mümkün olmazsa an ılan madde, sahip oldu ğu öneme ra ğmen pratikte etkisiz hâle gelecek ve baz ı durumlarda devlet görevlilerinin fiilî dokunulmazl ıktan yararlanarak kontrolleri altında bulunan ki şilerin haklar ını istismar etmeleri mümkün olacakt ır (Tahir Canan , 25). 36. Usul yükümlülü ğünün bir olayda gerektirdi ği soruşturma türü, bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının esas ına ilişkin yükümlülüklerin cezai bir yapt ırım gerektirip gerektirmedi ğine bağlı olarak tespit edilmelidir. Kasten ya da sald ırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm ve yaralama olaylar ına ilişkin davalarda Anayasa n ın 17. maddesi gere ğince devletin ölümcül ya da yaralamal ı sald ırı durumund a sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verebilecek nitelikte cezai soru şturmalar yürütme yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Bu tür olaylarda yürütülen idari ve hukuki soruşturmalar ve davalar sonucunda sadece tazminat ödenmesi, bu hak ihlalini gidermek ve mağdur s ıfat ını ortadan kald ırmak için yeterli de ğildir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 55). 37. Yürütülen ceza soru şturmalar ının amac ı, kişinin maddi ve manevi varl ığını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmas ını ve sorumlular ın ölüm ya da yaralama olay ına ilişkin hesap vermelerini sa ğlamakt ır. Bu bir sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğüdür ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 56). 38. Yürütülecek ceza soru şturmalar ı, sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verecek şekilde etkili ve yeterli olmal ıdır. Soruşturman ın etkili ve yeterli oldu ğundan söz edilebilmesi için soru şturma makamlar ının resen harekete geçerek olay ı ayd ınlatabilece k ve sorumlular ın tespitine yarayabilecek bütün delilleri toplamalar ı gerekir. Dolay ısıyla kötü muamele iddialar ının gerektirdi ği soruşturma ba ğıms ız, h ızlı ve derinlikli bir şekilde yürütülmelidir. Di ğer bir ifadeyle yetkililer, olay ve olgular ı ciddiyetle ö ğrenmeye çal ışmal ı; soruşturmay ı sonland ırmak ya da kararlar ını temellendirmek için çabuk ve temelden yoksun sonuçlara dayanmamal ı, bu kapsamda di ğer deliller yan ında görgü tan ıklar ının ifadeleri ile kriminalistik bilirki şi incelemeleri dâhil söz konusu olayla ilgili kan ıtlar ı toplamak için alabilecekleri bütün makul tedbirleri almal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri, 114). 39. Soruşturman ın etkililiğini sağlayan en alt seviyedeki inceleme, ba şvuruya konu soruşturman ın kendine özgü ko şullar ına göre de ğişir. Bu koşullar, ilgili bütün olay ve olgular temelinde ve soru şturman ın pratik gerçekleri dikkate al ınarak değerlendirilir. Bu nedenle soruşturman ın etkililiği bak ımından her olayda geçerli olmak üzere bir asgari soru şturma işlemler listesi veya benzeri bir asgari ölçüt belirlemek mümkün de ğildir. Bununla birlikte soruşturma sonucunda al ınan karar ın soruşturmada elde edilen tüm bulgular ın kapsaml ı, nesnel ve tarafs ız bir analizine dayal ı olmas ı gerekir ( Fahriye Erkek ve di ğerleri , B. No: 2013/4668, 16/9/2015, 68, 69). Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 840. Bu tür olaylarla ilgili cezai soru şturmalar ın etkililiğini sağlayan hususlardan biri de teoride oldu ğu gibi pratikte de hesap verilebilirli ği sağlamak için soru şturman ın veya sonuçlar ının kamu denetimine aç ık olmas ıdır. Buna ilave olarak her olayda, ma ğdurlar ın meşru menfaatlerini korumak için bu sürece etkili bir şekilde kat ılmalar ı sağlanmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 115). 41. Kamu görevlileri taraf ından yap ılan işkence ve kötü muamele iddialar ı hakk ında yürütülen soru şturman ın etkili olmas ı için soru şturmadan sorumlu ve tetkikleri yapan ki şiler olaylara kar ışan kişilerden ba ğıms ız olmal ıdır. Soruşturman ın bağıms ızlığı sadece hiyerar şik ya da kurumsal ba ğlant ının olmamas ını değil ayn ı zamanda somut bir ba ğıms ızlığı da gerektirir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 117). b. İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 42. Başvurucunun suça sürüklenen çocuk s ıfat ıyla verdi ği ifadesinde kamu görevlileri taraf ından hakarete u ğrad ığını, zorla k ıyafetlerinin ç ıkar ıldığını ve iteklendi ğini söylemesi üzerine derhâl ve resen harekete geçilerek soru şturma aç ılm ıştır. Başvurucu aleyhindeki soru şturmadan tefrik edilerek ayr ı yürütülen soru şturma kapsam ında olay tarihine ilişkin kamera görüntülerinin çözümü yap ılm ış ve bahsi geçen polis memurlar ının ifadesi alınm ıştır. Belirtilenler d ışında soru şturma dosyas ında başvurucunun şikâyeti hakk ında değerlendirme yapmaya de ğer bir delilin varl ığına rastlanmam ıştır. 43. Başvurucu hakk ında düzenlenen adli muayene raporlar ında birtak ım somut bulgular yer almaktad ır. Kötü muamelenin fiziki tespiti aç ısından önemli bir göreve sahip olan sağlık raporlar ının somut olay ba ğlam ında çelişki doğuran sonuçlara yol açt ığı görülse de netice itibar ıyla raporlar ba şvurucunun iddialar ını destekler mahiyettedir. Bu raporlar ın varl ığı sonras ında kamu makamlar ına düşen görev gözalt ındaki ba şvurucunun iddialar ı kapsam ında yaralanman ın niteliği ile ne şekilde olu ştuğu konusunda aç ıklama yapmakt ır. 44. Somut olay ba ğlam ında öncelikle ba şvurucu hakk ında düzenlenen adli muayene formlar ı aras ındaki çeli şkilere işaret edilmelidir. 17/3/2016 tarihinde ba şvurucunun muayene edilmesi sonucunda ilk düzenlenen raporda kollar ında, göğsünde, omzunda ve belinde yaralanmalar ın olduğu tespiti yer alm ışsa da ikinci raporda herhangi bir darp izine rastlanmad ığı belirtilmi ştir. Üçüncü raporda ise ilk raporda yer alan yaralanmalardan söz edilmemi ş, bacaktaki yaralanma kay ıt alt ına al ınm ıştır. Ayr ıca bu rapora göre ba şvurucu, yaralanman ın kaynağını arbede esnas ında sandalyeye çarpma olarak aç ıklam ıştır. Eldeki bu veriler ışığında soruşturma makamlar ının ilk ifadesinde sandalyeye çarpmadan bahsetmeyen başvurucuyu ma ğdur s ıfat ıyla yeniden dinleyip beyanlar ını ayr ıntılı olarak tespit ettikten sonra adli raporlar aras ındaki çeli şkiyi gidermesi ve ç ıkan sonuçla uyumlu bir soru şturma yapmas ı gerekmektedir. Buna ra ğmen olay ve olgular ı ciddiyetle ö ğrenme çabas ı içinde olmas ı gereken soru şturma makamlar ının bu eksikli ği gidermeyerek temelden yoksun bir yol izlediği görülmektedir. 45. Suça sürüklenen çocuk s ıfat ıyla verdiği ifadede ba şvurucunun kötü muamele iddialar ına ilişkin anlat ımlar ının ayr ıntıdan uzak oldu ğu görülmektedir. Ba şvurucu ifadesinde kıyafetlerinin zorla ç ıkar ıldığını ve iteklendi ğini belirtmi ş ise de ba şvurucuya, bu eylemlerin Emniyet Müdürlü ğünün hangi bölümünde gerçekle ştiği, kamu görevlisinin onu ne şekilde ittiği, vücudunda gözle görülür bir yaralanma meydana gelip gelmedi ği sorulmam ıştır. Ayr ıca 17/3/2016 tarihinde ya şanan olay ın hangi saat diliminde gerçekle ştiği de netle ştirilmemiştir. Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 9Bu arada ba şvurucunun k ıyafetlerinin zorla ç ıkar ıldığına ilişkin iddias ının kötü muamele yasağı kapsam ında kal ıp kalmayaca ğının değerlendirilmesinde olay ın meydan geldi ği yeri n niteliğinin de önem arz etti ği vurgulanmal ıdır. 46. Başvurucunun ayr ıntılı olmayan ifadesi sonras ında iddia konusu olay ın başvurucunun tutuldu ğu nezarethanede gerçekle ştiği kabulünden yola ç ıkılarak buradaki kamera görüntülerinin incelenmesiyle yetinilmi ştir. Olay ın tam olarak ne zaman ya şand ığı konusunda ba şvurucunun beyan ı al ınmam ış olmas ına rağmen kamera görüntüleri 08.00 ila 16.00 saatleriyle s ınırlı olarak izlenmi ştir. Hâlbuki ba şvurucunun gözalt ı çıkış muayenesinin saat 09.20'de (bkz. 11) yap ıldığı görülmektedir. 47. Olay ın ne zaman ve Emniyet Müdürlü ğünün hangi bölümünde gerçekle şmiş olabileceği başvurucunun iddialar ı temelinde netle ştirildikten sonra bu alanlarda kamera bulunup bulunmad ığının tespit edilmesi, bulundu ğu takdirde elde edilen görüntülerin bağıms ız bilirkişiler vas ıtas ıyla çözümünün yap ılmas ı, ayr ıca olay yerinde bulunan ki şilerin tan ık olarak beyanlar ına başvurulmas ı etkili bir soru şturmadan söz edilebilmesi için elzem gerekliliklerdir. Buna ra ğmen iddia aç ıklığa kavuşturulmadan -sebebi anla şılamayan- bir süreyle s ınırlı kamera görüntüleri kapsam ında bir soru şturma yürütülmü ş, yeniden ma ğdur sıfat ıyla beyan ına başvurulmayan ba şvurucunun elde edilen delillere ne diyece ği kendisine sorulmam ış, diğer bir deyi şle soruşturmaya etkili kat ılımı sağlanmam ıştır. 48. Diğer taraftan soru şturman ın etkili olmas ı için soru şturmadan sorumlu olan ve incelemeler yapan görevlilerin olaylara kar ışan kişilerden ba ğıms ız olmas ı gerekmesine rağmen kamera görüntülerinin çözümünü yapmakla görevlendirilenlerin -en az ından ayn ı birimde çal ışan- polis memuru olmamas ı önem taşıdığı hâlde iki polis memuru taraf ından izleme yap ılarak söz konusu tutana ğın haz ırland ığı görülmektedir. Bu polis memurlar ının hangi birimde çal ıştığı da anlaşılamam ıştır. 49. Sonuç itibar ıyla kamu görevlilerinin gözetimi ve denetimi alt ındaki başvurucunun kötü muamele yasa ğı kapsam ındaki iddialar ına ilişkin olarak yürütülen soruşturmada ayn ı kolluk birimine mensup görevlilerin nezarethanenin belirli süredeki kamera görüntülerini izleyip haz ırlad ığı rapora göre bir sonuca ula şıldığı ve yaralanman ın nas ıl meydana geldi ği konusunda bir aç ıklama yap ılmad ığı gerçeği karşısında etkili bir soruşturma yap ıldığından söz etmek mümkün de ğildir. 50. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan kötü muamele yasa ğının usul boyutu bak ımından ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 4. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 51. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 10Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 52. Başvurucu, kötü muamele yasa ğının ihlali nedeniyle 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 53. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 54. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 55. Başvuruda, Anayasa'n ın 17. maddesinde düzenlenen kötü muamele yasa ğının usul yükümlülü ğünün ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Somut ba şvuruda ihlalin yarg ısal bir karara varmak için gerekli olan deliller toplanmadan Savc ılıkça verilen kovu şturmaya yer olmad ığına dair karardan kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 56. Bu durumda kötü muamele yasa ğı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden etkin bir adli soru şturma yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yeniden yap ılacak soru şturma ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş öncelikle ihlale yol açan kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ın ortadan kald ırılmas ı ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden soru şturma yap ılmak üzere Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 57. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için kötü muamele yasağının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 58. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/78468 Karar Tarihi : 18/6/2020 11VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının usul yükümlülü ğünün İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, D. Karar ın bir örne ğinin kötü muamele yasa ğının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmak üzere Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (verilen karar 2015/83614 numaral ı soruşturma dosyas ıyla ilgilidir) GÖNDER İLMESİNE, E. 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ