TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GÖKSU UZUNO ĞLU VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/35490) Karar Tarihi: 18/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/35490 Karar Tarihi : 18/1/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Göksu UZUNO ĞLU 2. Şaban BOZT İMUR 3. Ferhat DEM İR 4. Muhammed KORKMAZ 5. Onur TOKSÖZ Başvurucular Vekili: bkz. ekli tablo
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GÖKSU UZUNO ĞLU VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/35490) Karar Tarihi: 18/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/35490 Karar Tarihi : 18/1/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Göksu UZUNO ĞLU 2. Şaban BOZT İMUR 3. Ferhat DEM İR 4. Muhammed KORKMAZ 5. Onur TOKSÖZ Başvurucular Vekili: bkz. ekli tablonun (E) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güvenlik soru şturmas ı ve ar şiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ına bağlı olarak tesis edilen i şlemlere kar şı aç ılan iptal davalar ında adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ı lm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Ekli tablonun (A) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvurular ın konu yönünden irtibatlar ı nedeniyle 2018/35490 numaral ı başvuru ile birle ştirilmesine ve incelemeni n 2018/35490 numaral ı başvuru üzerinden sürdürülmesine karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/35490 Karar Tarihi : 18/1/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Baz ı başvurucular, Ölçme, De ğerlendirme ve Yerle ştirme Merkezi Ba şkanl ığı taraf ından yap ılan Kamu Personeli Seçme S ınav ı'na (KPSS) girmi ştir. Bu s ınav sonucu esas alınarak ba şvurucular ekli tablonun (D) sütununda belirtilen memur kadrolar ına yerleştirilmiştir. Yine ba şvurucu Muhammed Korkmaz sözle şmeli jandarma uzman onba şı, Onur Toksöz ise Sosyal Hizmetler İlçe Müdürlü ğü Ziyaretçi Dan ışma ve Yönlendirme Birimi nezdinde ta şeron işçi olarak görev yapmaktad ır. 9. Başvurucular ın yerleştirildiği kurumlar 3/10/2016 tarihli ve 676 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (676 say ılı KHK) 74. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu nun 48. maddesinin birinci f ıkras ının (A) bendine eklenen (8) numaral ı alt bendi ile 26/10/1994 tarihli ve 4045 Say ılı Güvenlik Soru şturmas ı, Baz ı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Al ınmayanlar ın Haklar ının Geri Verilmesine ve 1402 Numaral ı S ıkıyönetim Kanununda De ğişiklik Yap ılmas ına İlişkin Kanun uyar ınca başvurucular hakk ında güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yapt ırm ıştır. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ı nedeniyle başvuruculardan KPSS sonucu yerle ştirilmesi yap ılanlar ın atamas ı gerçekle ştirilmemiş, başvurucu Muhammed Korkmaz' ın sözleşmesi feshedilmi ş ve başvurucu Onur Toksöz ise sürekli işçi kadrosuna geçirilmemi ştir. 10. Başvurucular söz konusu idari i şlemlere kar şı ayr ı ayr ı iptal davas ı açm ıştır. 11. Ekli tablonun (C) sütununda belirtilen mahkemelerce bak ılan davalar reddedilmi ştir. Başvurucular, mahkeme kararlar ına karşı istinaf ve temyiz yoluna başvurmuştur. İstinaf ve temyiz talepleri Ankara Bölge İdare Mahkemesi ile İstanbul Bölge İdare Mahkemesi (Bölge İdare Mahkemesi) ve Dan ıştay taraf ından kesin olarak reddedilmi ştir. 12. Nihai kararlar ın başvuruculara tebli ğ edilmesi üzerine ba şvurucular muhteli f tarihlerde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 18/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 14. Başvurucu Ferhat Demir, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirinin olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 15. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/35490 Karar Tarihi : 18/1/2022 3B. Başvurucular ın İddialar ı 16. Baz ı başvurucular, güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen belgelere ulaşamad ıklar ını ve söz konusu belgelerin kendileri ile payla şılmad ığını belirtmiştir. Baz ı başvurucular ise güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilgilerin kendileriyle doğrudan ilişkili olmad ığını, aile fertleri ile ilgili olarak elde edilen bilgiler nedeniyle güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ının haks ız ve hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmüştür. Sonuç olarak ba şvurucular bireysel ba şvuruya konu olan yarg ılamalar ın adil olmad ığından yak ınm ıştır. C. Değerlendirme 17. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru usulü" kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayanlar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 18. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvuru süresi ve mazeret" kena r başlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir." 19. Bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri de otuz günlük süre kural ıdır. Sürenin başvurunun her a şamas ında dikkate al ınmas ı gerekir ( Deniz Baykal , B. No: 2013/7521, 4/12/2013, 32). Otuz günlük süreye ili şkin başlang ıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenme tarihi esas al ınmal ıdır. 20. Bireysel ba şvurunun süre ko şuluna bağlanmas ıyla hukuki istikrar ın sağlanmas ı hedeflenmektedir. Dolay ısıyla anayasal bir hak arama yolu olan bireysel ba şvurunun yap ılmas ı için belli sürelerin öngörülmesi hukuki istikrar ilkesinin bir gere ğidir ve bu süre -bireysel ba şvuru yap ılmas ını imkâns ız k ılacak ölçüde k ısa olmad ıkça- bireysel ba şvuru hakk ına ayk ırılık oluşturmaz (k ısmi değişikliklerle birlikte bkz. Remzi Durmaz , B. No: 2013/1718, 2/10/2013, 27). 21. Bireysel ba şvurular ın 6216 say ılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. An ılan düzenlemelerde ba şvuru yolu öngörülen durumlarda bireysel ba şvuru süresinin ba şlang ıcına ilişkin olarak ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta ba şvuru yap ılamayaca ğı dikkate alınarak bu ibarenin nihai karar ın gerekçesinin ö ğrenildiği tarih olarak anla şılmas ı gerekir ( A. C. ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, 25). 22. Bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye ba şlamas ı yönünden nihai karar ın gerekçesinin tebli ği, öğrenme şekillerinden biridir ( Mehmet Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504, Başvuru Numaras ı: 2018/35490 Karar Tarihi : 18/1/2022 428/5/2014, 27). Ancak ö ğrenme, gerekçeli karar ın tebliği ile s ınırlı olarak gerçekle şmez; başka şekillerde de ö ğrenme söz konusu olabilir. Ba şvurucunun nihai karar ın gerekçesini dava dosyas ını incelemek suretiyle ö ğrenmesi mümkündür. Bu do ğrultuda dosyadan suret alınmas ı gibi hâllerde ba şvurucunun gerekçeli karar ı öğrendiği kabul edilebilir. Başvurucular ın nihai karar ın gerekçesini ö ğrendiklerini beyan ettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin ba şlang ıcı olarak ele al ınabilir (İlyas Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, 21, 22). 23. Diğer yandan somut olay ın koşullar ında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olmas ı gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, ba şvuru süresinin ba şlang ıcı için bu tarihi de esas alabilir ( Ögeday Ak ın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, 38). 24. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullan ıcılar ın kendilerini ilgilendiren bilgi ve belgelere ihtiyaç duymalar ı hâlinde h ızlı ve kolay şekilde ula şabilmelerini sağlamaktad ır. Her türlü bilgi ve belge al ışverişi de UYAP üzerinden elektronik ortamda ve anl ık denebilecek k ısa sürede gerçekle ştirilebilmektedir ( Hüseyin A şkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020, 26). 25. Bu işlemler yap ılırken bilgi ve belgelerin son hâli, de ğişmez ve güvenli bir şekilde veri taban ında saklanmakta ve belgeler üzerinde yap ılan işlemler UYAP evrak i şlem kütüğünde kay ıt alt ına al ınmaktad ır. Evrak i şlem kütüğü, evrak üzerinde yap ılan işlemleri (doküman olu şturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazd ırma gibi) kay ıt alt ına almaktad ır. Kay ıt alt ına al ınan evrak üzerindeki i şlemleri yapan şahs ın ad ı soyad ı, s ıfat ı, birimi, yap ılan işlemin niteli ği, tarih ve saati sistemde saklanmaktad ır (Hüseyin A şkan, 28). 26. Yarg ılama sürecinde nihai karar olan Bölge İdare Mahkemesi ile Dan ıştay ilamlar ına ilişkin olarak UYAP evrak i şlem kütü ğü üzerinde yap ılan incelemede ilgili kararlar ı; - 2018/35490 say ılı başvuruda ba şvurucunun 24/10/2018 tarihinde saat 10.08'de açarak okudu ğu, 28/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuru yapt ığı, - 2019/3360 say ılı başvuruda ba şvurucu vekilinin 25/12/2018 tarihinde saat 16.08'de açarak okudu ğu, 25/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuru yapt ığı, - 2019/8699 say ılı başvuruda ba şvurucu vekilinin 7/2/2019 tarihinde saat 12.00'de açarak okudu ğu, 15/3/2019 tarihinde bireysel ba şvuru yapt ığı, - 2019/26048 say ılı başvuruda ba şvurucu vekilinin 18/6/2019 tarihinde saat 10.26'da açarak okudu ğu, 30/7/2019 tarihinde bireysel ba şvuru yapt ığı, - 2019/30835 say ılı başvuruda ba şvurucu vekilinin 18/7/2019 tarihinde saat 22.55'te açarak okudu ğu, 22/8/2019 tarihinde bireysel ba şvuru yapt ığı görülmüştür. 27. UYAP evrak i şlem kütüğü üzerinde bu i şlemi yapan ilgililerden i şlem s ıras ında nihai karar ın sonucunu ö ğrenmeleri beklenir. Böyle bir durumda i şlem yap ılırken nihai karar ın sonucunun ö ğrenildiği kabul edilece ğinden bireysel ba şvuru süresinin bu tarihlerden itibaren ba şlatılmas ı gerekir. Nitekim ilgili usul kurallar ı uyar ınca sürenin münhas ıran tebliğden itibaren i şlemeye ba şlayacağının kabul edildi ği uygulamalar ın aksine bireysel Başvuru Numaras ı: 2018/35490 Karar Tarihi : 18/1/2022 5başvuru yolunda ba şvuru süresi, ihlalin ö ğrenilmesi esas ına bağlanm ıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Mehmet Özcan , B. No: 2019/6266, 15/1/2020, 27). 28. Sonuç olarak ba şvurucular ın otuz günlük bireysel ba şvurusu süresinden sonra yapt ıklar ı bireysel ba şvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucu Ferhat Demir'in adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 1. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucu Ferhat Demir'in yarg ılama giderlerini ödemekte n TAMAMEN MUAF TUTULMASINA, 2. Diğer başvurucular ın yarg ılama giderlerinin üzerilerinde BIRAKILMASINA 18/1/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN