TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR BEHi ; ERTAN UNLUERVE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017 /17155) Karar Tari hi: 28/ 11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi :2017/17155 : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ RecaiAKYEL E refUgur SENOL Behi ; Ertan UNLUER ve Digerleri (bkz. ekli tab lo) Av. Sezai DEMiRKAN I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizme
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR BEHi ; ERTAN UNLUERVE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017 /17155) Karar Tari hi: 28/ 11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi :2017/17155 : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ RecaiAKYEL E refUgur SENOL Behi ; Ertan UNLUER ve Digerleri (bkz. ekli tab lo) Av. Sezai DEMiRKAN I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mtilkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BA VURU SURECi 2. Ekli tabloda sualanan ba vurulara ait ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemelerinden sonra ba vurular Komisyonlara sunulmu tur. 3. Komisyonca ba vurulann kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 4. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurulann kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapilmasma karar verilmi tir. 5. Konulannm aym olmas1 nedeniyle 2017/31161 numarah bireysel ba vuru dosyasmm , 2017 /17155 numarah bireysel ba vuru dosyas1 ile birle tirilmesine ve incelemenin bu dosya tizerinden yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tuztigti'ntin (i9tuztik) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi :2017/17155 : 28/11/2018 8. Ba vuruculann maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucular, bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi lerdir. 9. Ba vurucular, bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi ; bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 lard1r. 10. Derece mahkemelerince , uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma htikmedilmi tir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Htikmtinde Karamamelerde Degi iklik Yapilmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula tirma Kanunu'na birtak1m htiktimler eklendigi vurgulanm1 tu . Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta mmazlann kamula tmlmas1 i9in ongoriilen be yilhk stirenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin yiiriirltige girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin yiiriirltige girdigi tarihten once a91lan ancak hentiz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde htikiimlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir. 11. Ba vurucular , nihai karann tebligi tizerine bireysel ba vuruda bulunmu lardu . IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Huseyin Una!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 28/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tiniildti: A. Ba vurucularm iddialan 14. Ba vurucular; ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm miilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigini, bu mtidahale sebebiyle ta mmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi lerdir. Ba vurucular, ta mmazmm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9tigm1 ifade etmi lerdir. Ba vurucular bunun yanmda dava stirecinde yap1lan yasal degi ikliklerin geriye yiiriittilmesi nedeniyle adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama htirriyetinin ihlal edildigini de ileri stirmti lerdir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Mulkiyet hakkz" kenar ba hkh 3 5. maddesi oyledir: "Herkes, mulkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla sznzrlanabili r. Miilkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi :2017/17155 : 28/11/2018 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucular; miilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgtirltigtintin ihlal edildigini ileri stirmektedirler. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucular tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vuruculann as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki olduklan ta mmazdan diledigi gibi yararlanamad1klanna, ta mmaz1 kullanamad1klanna ve onu tasarruf edemediklerine yonelik oldugu anla ilmakla ba vuruculann btittin ikayetleri mtilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla ilan mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Hiiseyin Ona!, 34-62). 20. Huseyin Ona! karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm , ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda mtilk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin Ona!, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mtidahalenin niteligi sebebiyle mtilkiyetten ban 91l yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin Ona!, 3 8-41 ). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu htiktimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mtidahalenin kanunilik ol9tittinti ta 1d1gm1 degerlendirmi , aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mtidahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tu (Hiiseyin Ona!, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say1h karan ile amlan madde iptal edilmi tir. Bu 9er9evede ol9tiltiltik yontinden yap1lan degerlendirmede uygulama imar plamnm onaylanmasmdan itibaren be y1ldan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir ktilfet ytikledigi kanaatine ula 1lm1 tu. Bu sebeple ba vurucunun mtilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mtidahalenin ol9tilti olmad1g1 kabul edilmWir (Hiiseyin Ona!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vuruculara ait ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir stireden beri kamula tmlmad1g1 ve kendilerine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 tu. Dolay1s1yla ba vuruculann mtilkiyet hakkma yap1lan mtidahale ol9tilti degildir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi :2017/17155 : 28/11/2018 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'mn 35. maddesinde guvence altma alman mulkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yonilnden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yarg1lama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(I) Esas inceleme sonunda, ba,Jvurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi hdlinde ihlalin ve sonu ;larznzn ortadan kaldzrzlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz.Jsa, ihlali ve sonuc;larmz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasmda hukuki yarar bulunmayan hdllerde baJvurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava a ;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda a ;zkladzg ihlali ve sonuc;larznz ortadan kaldzracak ,Jekilde miimkiins e dosya iizerinden karar verir. " 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hurriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonm;:lanmn ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, mumkun oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma donulmesinin saglanmas1d1r. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9t1g1 sonu9lann ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gorulen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9lannm nasil giderilecegine hukmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine hukmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere hukmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak1mmdan onem ta 1maktad1r (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tuzuk'un 79. maddesinin (1) numarah f1krasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yargilama yapilmak uzere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hukmedilir (Mehmet Dogan, 58). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi :2017/17155 : 28/11/2018 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rak1lm1 tu. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonw;;lanm gidermek tizere gereken i lemleri yapmakla yiikiimltidtir (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir temel hak veya ozgtirltigti ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgtirltige yonelik olarak gen;;ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktu. Derece mahkemesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucular , maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 33. Somut olayda ba vuruculara ait ta mmaz imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 t1r. Ba vuruculann a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, dava a9ild1ktan sonra yiiriirltige giren kanun maddesini gerek9e gostererek dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu9 olarak mtidahalenin temeli olan ta mmazm imar plamnda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir . Ba vuruculann miilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla 1lmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tiiketildikten sonra bireysel ba vurunun yapild1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yargilama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yapilmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata htikmedilmesinden ibarettir. Tazmina1 miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak tizere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yap1lmak tizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vuruculann tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. merc11ne saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen har9lann ayn ayn olmak tizere; aynca 1.980 TL vekalet ticretinin de ba vuruculara mti tereken odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE , 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi :2017/17155 : 28/11/2018 C. Karann bir omeginin mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonrn;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmak uzere ekli tabloda belirtilen mahkemelere GONDERiLMESiNE , D. Ba vuruculann tazminat taleplerinin REDDiNE, E. Ekli tabloda belirtilen har9lann BASVURUCULARA A YRI A YRI ODENMESiNE , F. 1.980 TL vekalet ucretinin ODENMESiNE , BASVURUCULARA MDSTEREKEN G. Odemenin karann tebligini takiben ba vuruculann Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu surenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, H. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 28/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye Muammer TOP AL Dye Dye M. EminKUZ Recai AKYEL 7