TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR KARDELEN HASRET KAYGUSUZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38607) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numarası : 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör Başvurucu Vekili: Denizhan HOROZGİL : Kardelen Hasret KAYGUSUZ : Av. Sevil ARACI BEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öğrenci olan ba şvurucunun üniversite içinde da ğıttığı bi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR KARDELEN HASRET KAYGUSUZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38607) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numarası : 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör Başvurucu Vekili: Denizhan HOROZGİL : Kardelen Hasret KAYGUSUZ : Av. Sevil ARACI BEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öğrenci olan ba şvurucunun üniversite içinde da ğıttığı bir bildiri nedeniyle disiplin cezas ıyla cezaland ırılmasının ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/11/2017 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Ba şkanı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmasına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 39. Baz ı sendika, meslek birlikleri ve sivil toplum örgütlerinin kat ılımı ile Ankara'da 10/10/2015 günü " Savaşa İnat Bar ış Hemen Şimdi! Emek, Bar ış ve Demokrasi Mitingi " ad ı alt ında bir toplant ı ve gösteri yürüyü şü yap ılacağı bildiriminde bulunulmu ştur. Ayn ı gün saat 10.04'te Ankara Tren Gar ı önünde toplanmalar ın başlad ığı ve kat ılımın devam ettiği s ırada 3 saniye arayla iki ayr ı patlama gerçekle şmiştir. Patlamalar sonucu 100'ün üzerinde insan hayat ını kaybetmi ş, 500'ün üzerinde insan ise yaralanm ıştır. 10. Başvurucu, olaylar ın meydana geldi ği tarihte Çukurova Üniversitesi Psikoloji Bölümü ö ğrencisi olup Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna ba ğlı Fevzi Çakmak Yurdu'nda kalmaktad ır. 11. Başvurucu 22/10/2015 tarihinde Çukurova Üniversitesi Balcal ı Kampüsü öğrenci kafeteryas ı önünde Ankara'da ya şanan bombal ı sald ırıyla ilgili bir bildiri da ğıtm ıştır. Bunun üzerine ba şvurucu hakk ında Fevzi Çakmak Yurt Müdürlü ğü Öğrenci Disiplin Kurulunca bir disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. Yap ılan soruşturma sonucunda Disipli n Kurulunun 19/2/2016 tarihli karar ının 30/3/2016 tarihinde uygun görülmesiyle ba şvurucu hakk ında, bildiri da ğıtmas ı ve bildiride geçen ifadeler nedeniyle 3/1/1999 tarihli ve 23572 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan (mülga) Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Yurt İdare ve İşletme Yönetmeli ği'nin (3/1/1999 tarihli Yönetmelik) 23. maddesinin (f) f ıkras ı gereğince yurttan süresiz ç ıkarma cezas ı verilmiştir. 12. Bahse konu disiplin cezas ı üzerine Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlü ğü Kredi Dairesi Ba şkanl ığının 4/4/2016 tarihli karar ıyla başvurucunun öğrenim kredisi kesilmi ştir. 13. Başvurucu, sözü edilen yurttan süresiz ç ıkarma ve öğrenim kredisinin kesilmesi işlemlerinin iptali istemiyle 13/6/2016 tarihinde Ankara 3. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davas ı açm ıştır. Mahkeme, ilgili Yönetmelikte yurt ö ğrencilerinin ideolojik veya politi k amaçl ı gösteri, toplant ı, tören düzenlemek, demeç vermek fiilini i şlemeleri halinde yurttan süresiz ç ıkar ılacaklar ının aç ıkça düzenlendi ğini, başvurucunun da siyasi içerikli bildiri dağıttığını ikrar etti ğini, bu nedenle bildiri içeri ğinde yer alan ifadelerin suç olu şturup oluşturmad ığından bağıms ız olarak salt siyasi içerikli bildiri da ğıtm ış olmas ı sebebiyle başvurucu hakk ında verilen disiplin cezas ı ile buna ba ğlı kredisinin kesilmesine ili şkin işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığını belirterek 27/4/2017 tarihinde davan ın reddine kara r vermiştir. 14. Başvurucunun istinaf talebi üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi (Daire), istinaf ba şvurusuna konu edilen karar ın usul ve esas yönünden hukuka uygun oldu ğu gerekçesiyle 4/10/2017 tarihinde istinaf ba şvurusunun reddine kesin olarak karar vermi ştir. 15. Daire karar ı başvurucuya 31/10/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 30/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16. Somut olayda ba şvurucunun eyleminin gerçekle ştiği tarihte yürürlükte buluna n 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'in " Dayanak " kenar ba şlıklı 3. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 4"Bu Yönetmelik; 351 say ılı Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanunu ile 351 say ılı Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununun Uygulanmas ına Ait Yönetmeli ğin 13 üncü maddesine dayan ılarak haz ırlanm ıştır." 17. 19/12/1989 tarihli ve 20377 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 351 say ılı Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununun Uygulanmas ına Ait Yönetmelik'in "Yurtlar ın idare ve i şletilmesi " kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Yurtlara al ınacak öğrencilerde aranacak şartlar, yurtlar ın idaresi yurtlarda bar ınma süresi, uygulanacak disiplin esaslar ı, disiplin kurullar ının kuruluşu, yetki ve i şleyişleri, yurtlar ın normal ve ola ğanüstü aç ılma ve kapat ılmas ı, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetler, özel ve gece hizmetleri ve küçük i şletmelerin çal ıştırılmas ına dair esaslar ile di ğer hususlar Kurum taraf ından ayr ıca ç ıkar ılacak bir yönetmelikte tespit edilir. 18. Dan ıştay Onüçüncü Dairesinin 9/3/2016 tarihli ve E.2015/446, K.2016/611 say ılı karar ı ile 351 say ılı Yönetmelik'in 13. maddesinin iptaline karar verilmi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...Davac ı taraf ından 19/12/1989 tarih ve 20377 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlana n 351 say ılı Yüksekö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununun Uygulanmas ına Dair Yönetmeli ğin Milli E ğitim Bakanl ığı taraf ından ç ıkar ıldığı, diğer ilgili Bakanl ıklar ın görüşünün al ınmad ığı ileri sürüldü ğünden, ilgili Yönetmeli ğin haz ırlık çal ışmalar ında Maliye ve Bay ındırlık Bakanl ıklar ının görüşünün al ınıp al ınmad ığı, söz konusu Bakanl ıklar ın haz ırlık çal ışmas ında yer al ıp almad ığı hususunun ortaya konulmas ı amac ıyla yap ılan Dairemizin 5/11/2015 tarih ve E:2015/446 say ılı ara karar ına daval ı idarele r taraf ından verilen cevaplarda; yap ılan arşiv çal ışmalar ı sonucunda konu ile ilgili bilgi v e belgelere rastlan ılmad ığının ifade edildi ği görülmü ştür. Bu durumda, 351 say ılı Yüksekö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununun Uygulanmas ına Dair Yönetmeli ğin haz ırlık çal ışmalar ında, 351 say ılı Kanunun 46. maddesinde kurala ba ğlanan emredici hükme uyulmadan, Maliye Bakanl ığı ile Bayındırlık Bakanl ığının görüşünü almadan söz konusu Yönetmeli ğin haz ırland ığı anlaşıldığından, mevzuat hükümlerine ayk ırı olarak haz ırland ığı aç ık olan ilgili Yönetmeli ğin 13. maddesinin iptali gerekmektedir. " 19. 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'in " Yurttan süresiz ç ıkarma cezas ı" kenar başlıklı 23. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Yurttan süresiz ç ıkarma cezas ı; öğrencinin ö ğrenimi süresince kurum yurtlar ından herhangi birine al ınmamak üzere yurtla ili şiğinin kesilmesidir. Yurttan süresiz ç ıkarma cezas ını gerektiren fiil ve haller şunlard ır: ... f) Milli birlik ve bütünlük duygular ını zedeleyici veya bozucu maksatla bayrak ve sembol asmak, kullanmak, mar şlar söylemek, açl ık grevinde bulunmak, oturma eylem i yapmak, pankart ta şımak veya asmak, ideolojik veya politik amaçl ı gösteri, toplant ı, tören düzenlemek, demeç vermek, ... Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 5Yönetmeli ğin bu maddesine göre yurttan ili şiği kesilen ö ğrencilerin kredileri de kesilir." 20. 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'i ilga eden, 9/8/2016 tarihli ve 29796 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanan Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Yurt İdare ve İşletme Yönetmeli ği'nin (9/8/2016 tarihli Yönetmelik) " Dayanak " kenar ba şlıklı 3. maddesinde ise söz konusu Yönetmelik'in 16/8/1961 tarihli ve 351 say ılı Yüksek Ö ğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunu'nun 7. maddesinin sekinci f ıkras ının (c) bendine dayan ılarak haz ırland ığı belirtilmiştir. 21. 9/8/2016 tarihli Yönetmelik'in dayana ğı olan 351 say ılı Kanun'un 7. maddesi ise 2/7/2018 tarihli ve 703 say ılı Anayasada Yap ılan Değişikliklere Uyum Sa ğlanmas ı Amac ıyla Baz ı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde De ğişiklik Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (703 say ılı KHK) 11. maddesi ile yürürlükten kald ırılm ıştır. Yürürlükten kald ırılmadan önce maddenin dayanak olarak gösterilen ilgili k ısm ı şöyledir: "Yönetim Kurulunun görevleri şunlard ır: ... c) Yönetmelik taslaklar ını inceleyip, Ba şbakan veya Kurumun ba ğlı olduğu Bakan onay ına sunmak üzere karara ba ğlamak " 22. 9/8/2016 tarihli Yönetmelik'te " Yurttan süresiz ç ıkarma " cezas ına ilişkin 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'in 23. maddesinin ikinci f ıkras ının (f) bendi ile ayn ı maddenin -yurttan ili şiği kesilen ö ğrencilerin kredilerinin de kesilece ğine dair- son f ıkras ı aynen korunmuştur. 23. 9/8/2016 tarihli Yönetmelik'i ilga eden, 9/4/2021 tarihli ve 31449 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanan Gençlik ve Spor Bakanl ığı Yurt Hizmetleri Yönetmeli ği'nin (9/4/2021 tarihli Yönetmelik) " Dayanak " kenar ba şlıklı 3. maddesinde ise söz konusu Yönetmelik'in 351 say ılı Kanun'un 46. maddesi, 10/7/2018 tarihli ve 30474 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan 1 say ılı Cumhurba şkanl ığı Teşkilat ı Hakk ında Cumhurba şkanl ığı Kararnamesi'nin 184. maddesinin birinci f ıkras ının (ğ) bendi ve 188. maddesine dayan ılarak haz ırland ığı belirtilmi ştir. 24. 9/4/2021 tarihli Yönetmelik'te dayanak olarak gösterilen 351 say ılı Kanun'un 46. maddesi şöyledir: "Bu kanunun uygulanmas ına ait yönetmelik Gençlik ve Spor Bakanl ığınca haz ırlan ır." 25. 9/4/2021 tarihli Yönetmelik'te dayanak olarak gösterilen 1 say ılı Cumhurba şkanl ığı Kararnamesi'nin 184. maddesi ile 188. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Madde 184 - (1) Gençlik ve Spor Bakanl ığının görev ve yetkileri şunlard ır: ...ğ) Yurt yapmak, yapt ırmak, işletmek, işlettirmek, desteklemek ve yurt hizmetlerin e ilişkin usul ve esaslar ı belirlemek, ... Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 6Madde 188 - (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlü ğünün görev ve yetkileri şunlard ır: ... f) Öğrenci disiplin i şlemleri ile ilgili i şlerin mevzuat hükümlerine uygun olara k yürütülmesini sa ğlamak," 26. 9/4/2021 tarihli Yönetmelik'in " Yurttan ç ıkarma cezas ı" kenar ba şlıklı 24. maddesinin ikinci f ıkras ının (f) bendi şöyledir: "Türkiye Cumhuriyeti Devletinin, Anayasada belirtilen niteliklerine ayk ırı davran ışlarda bulunmak, milli birlik ve bütünlük duygular ını zedeleyici veya bozuc u maksatla bayrak veya sembol asmak, kullanmak, mar şlar söylemek, açl ık grevinde bulunmak, oturma eylemi yapmak, pankart ta şımak veya asmak, ideolojik veya politik amaçl ı gösteri, toplant ı, tören düzenlemek, demeç vermek, kat ılmak veya kat ılmay a zorlamak." V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Mahkemenin 18/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 28. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirinin olmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 29. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B.İfade Özgürlü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 30. Başvurucu; Ankara'da meydana gelen patlamada güvenlik ve istihbarat güçlerinin sistemli bir ihmal içinde olduklar ını, olay sonras ında devlet yetkililerinin ölen ve yaralananlar ın ac ısını paylaşmaktan imtina eden, ma ğdurlar ı suçlayan ve failleri belirsizleştiren bir söylemi tercih ettiklerini belirtmi ştir. Başvurucu; söz konusu patlamada birçok arkada şının vefat etti ğini veya yaraland ığını, duyduğu öfkenin etkisiyle ele ştirel olarak kaleme al ınm ış bahse konu bildiriyi da ğıtm ış olmas ı nedeniyle hem bar ınma imkân ının elinden al ınmas ının hem de ö ğrenim kredisinin kesilmesinin ifade ve örgütlenme özgürlüklerini, e şitlik ilkesini, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme, adil yarg ılanma ve etkili başvuru haklar ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 31. Bakanl ık görüşünde; başvurucu hakk ında verilen yurttan ç ıkarma ve ö ğrenim kredisinin kesilmesine dair karar ın hukuki dayana ğının olduğu, müdahalenin ö ğrencilerin toplu hâlde ya şadığı yurtlar ı siyasi polemiklerden uzak tutma amac ı yan ında başkalar ının Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 7şöhret ve haklar ının korunmas ı, kamu düzeninin korunmas ı meşru amaçlar ını izlediği belirtilmiştir. Bakanl ık görüşünde ayr ıca; başvurucu taraf ından dağıtılan bildiride yer alan ifadelerin hiçbir tart ışmaya katk ı sunmad ığı, olgusal temelden yoksun ve tamamen ki şilik haklar ına sald ırı niteliğinde oldu ğu, müdahalenin ölçülü, toplumsal bir ihtiyaca cevap verir nitelikte ve demokratik toplum düzeninde gerekli oldu ğu ve bu sebeplerle de ba şvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edilmedi ği ifade edilmi ştir. 32. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında genel olarak ba şvuru formunda belirttiği iddialar ını tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının bir bütün olarak Anayasa'n ın 26. maddesinde düzenlenen ifade özgürlü ğü kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 34. Anayasa n ın Düşünceyi aç ıklama ve yayma hürriyeti kenar ba şlıklı 26. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, dü şünce ve kanaatlerini söz, yaz ı, resim veya ba şka yollarla tek ba şına veya toplu olarak aç ıklama ve yayma hakk ına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamlar ın müdahales i olmaks ızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestli ğini de kapsar... ... Düşünceyi aç ıklama ve yayma hürriyetinin kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 35. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Müdahalenin Varl ığı 36. Dağıttığı bir bildiri nedeniyle hakk ında " Yurttan süresiz ç ıkarma " şeklinde disiplin cezas ı uygulanan ve kredisi kesilen ba şvurucunun ifade özgürlü ğüne bir müdahalede bulunulmu ştur. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 37. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 26. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 8 Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 38. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. Buna göre somut olayda öncelikle müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığı incelenecektir. (1) Genel İlkeler 39. Hak ya da özgürlü ğe bir müdahale söz konusu oldu ğunda öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün mevcut olup olmad ığıdır. Anayasa n ın 26. maddesi kapsam ında yap ılan bir müdahalenin kanunilik şart ını sağlad ığının kabul edilebilmesi için Anayasa n ın 26. maddesinin dördüncü f ıkras ı uyar ınca söz konus u müdahalenin kanuni bir dayana ğının bulunmas ı zorunludur (kanunilik şart ına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, 82; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, 35; Sevim Akat E şki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, 36; Hayriye Özdemir , B. No: 2013/3434, 25/6/2015, 56-61). 40. Temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ında kanunilik ölçütü ilk olarak şeklî bir kanunun varl ığını gerekli k ılar (Tuğba Arslan, 96). Bir yasama i şlemi olarak kanun Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iradesinin ürünüdür ve TBMM taraf ından Anayasa da öngörülen kanun yapma usullerine uyularak yap ılan işlemlerdir. Bu anlay ış temel hak ve özgürlükler alan ında önemli bir güvence sa ğlar (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 54; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş., 36). 41. Fakat kanunilik ölçütü ayn ı zamanda maddi bir içeri ği de gerektirir ve bu noktada kanunun niteli ği önem kazan ır. Bu anlam ıyla kanunilik ölçütü, s ınırlamaya ili şkin kural ın erişilebilirliğini ve öngörülebilirli ği ile kesinli ğini ifade eden belirliliğini garanti altına al ır (Metin Bayyar ve Halk ın Kurtulu ş Partisi [GK] , B. No: 2014/15220 , 4/6/2015, 56; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 55; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş., 37). 42. Belirlilik, bir kural ın keyfîliğe yol açmayacak bir içerikte olmas ını ifade eder. Temel haklar ın s ınırland ırılmas ına ilişkin kanuni düzenlemenin içerik, amaç ve kapsam bak ımından belirli ve muhataplar ının hukuksal durumlar ını alg ılayabilecekleri aç ıklıkta olmas ı gerekir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anla şılır ve uygulanabilir olmas ı, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu birtak ım güvenceler içermesi gereklidir. Bir kanuni düzenlemede hangi davran ış veya olgulara hangi hukuksal sonuçlar ın bağlanacağı ve bu bağlamda kamusal makamlar için nas ıl bir müdahale yetkisinin do ğacağı belirli bir kesinlik ölçüsünde ortaya konmal ıdır. Bu durumda bireylerin hak ve yükümlülüklerini öngörerek davran ışlar ını bu doğrultuda tanzim etmeleri olanakl ı hâle gelebilir. Böylece hukuk güvenli ği sağlanarak kamu gücünü kullanan organlar ın keyfî davran ışlar ının önüne geçilmi ş olur ( Hayriye Özdemir , 56, 57; Eğitim v e Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri, 56; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş., 38; Metin Bayyar ve Halk ın Kurtulu ş Partisi, 57; norm denetimine ili şkin kararlarda belirlili ğe Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 9ilişkin aç ıklamalar için çok say ıda karar aras ından bkz. AYM, E.2009/51, K.2010/73, 20/5/2010; AYM, E.2011/18, K.2012/53, 11/4/2012). 43. Korunan hukuki de ğer ile ihlalin neden oldu ğu hukuki sonuçlar ın ayn ı olmamas ı, idari suç ve cezalar ile adli suç ve cezalar aras ındaki temel farkl ılığı oluşturmaktad ır. Adli para cezalar ından daha yüksek miktarlarda idari para cezalar ının verilebilmesine imkân tan ıyan düzenlemeler de bulunmakla birlikte adli suçlar için öngörülen cezalar ın idari suçlar için öngörülen cezalardan genellikle daha a ğır olmas ı, hürriyeti bağlay ıcı cezalar ın kural olarak adli suçlar yönünden geçerli olmas ı, idari suçlarda kanun koyucunun daha az önem atfetti ği bir hukuki de ğerin ihlal edilmesi, öngörülen yapt ırımın da genellikle idari bir makam taraf ından idari usuller izlenerek uygulanmas ı ve yasama organ ının ağır işleyen yap ısı karşısında ekonomik ve teknik hayat ın h ızla değişen ve geli şen şartlar ı doğrultusunda idari suç ve cezalar ın adli suç ve cezalara göre daha s ık değiştirilme ihtiyac ının belirmesi idari suçlar yönünden kanunilik ilkesinin daha esnek uygulanmas ını gerektirmektedir ( Tuncer Y ığcı, B. No: 2015/5402, 6/2/2019, 42; AYM, E.2018/107, K.2018/114, 20/12/2018). 44. Buna kar şılık suçta ve cezada kanunilik ilkesinin daha esnek uyguland ığı idari suçlar yönünden de kanun metninde suç ve cezalara ili şkin olarak genel bir şekilde at ıfla yetinilmesi yeterli olmay ıp söz konusu düzenlemelerin içerik bak ımından da belirli amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmas ı gerekir. Bu aç ıdan kanun, bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yapt ırımın veya sonucun ba ğland ığını belirli bir aç ıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine imkân verecek nitelikte olmal ıdır (AYM, E.2014/100, K.2015/6, 14/1/2015). Bu nitelikleri haiz bir kanuni düzenleme ile uzmanl ık gerektiren veya teknik konulara ili şkin ayr ıntılar ın belirlenmesi konusunda yürütme organ ına yetki verilmesi, kanuni düzenleme ilkesine ayk ırılık oluşturmaz. Di ğer bir ifadeyle disiplin suç ve cezalar ının da çerçevesi kanunla belirlenmeli ve kanun bireyler için belirli bir aç ıklık ve kesinlikte olmal ıdır (Tuncer Y ığcı, 47; AYM, E.2018/110, K.2018/99, 17/10/2018). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 45. Pozitif hukukta kamu hizmetlerinin bütününü kapsayan genel ve soyut bir disiplin rejimi bulunmamaktad ır. Bunun yerine kapsam ve s ınırlar ı birbirinden farkl ı kısmi kamu hizmeti alanlar ı belirlenmekte ve her birinin disiplin rejimi ayr ıca düzenlenmektedir. Bahse konu dar ve k ısmi düzenlerin sa ğlıklı işleyebilmesi için de ilgili düzene tabi olan kişilere yönelik belirli davran ış kurallar ı getirilmektedir. 46. Disiplin cezalar ı da s ınırlar ı belirlenmi ş olan söz konusu kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sa ğlamak amac ıyla öngörülmü ş, yapma veya yapmama biçiminde beliren davran ış kurallar ının ihlali hâlinde uygulanan idari yapt ırımlard ır (AYM, E.2018/14, K.2018/112, 20/12/2018). 47. Eldeki ba şvuruda ba şvurucunun bir bildiri da ğıtmas ı nedeniyle hakk ında disiplin cezas ı uygulanmas ı ve kredisinin kesilmesi yoluyla ifade özgürlü ğüne yönelik gerçekleşen müdahalenin öncelikle yukar ıda belirtilen ilkeler çerçevesinde kanuni dayanağının bulunup bulunmad ığının ortaya konulmas ı gerekmektedir. 48. Somut olayda bir ö ğrenci yurdunda kalan ba şvurucu, üniversite kampüsünde bir bildiri dağıttığı için 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'in 23. maddesinin (f) f ıkras ı uyar ınca yurttan süresiz ç ıkarma şeklinde disiplin cezas ıyla cezaland ırılm ış ve ayr ıca başvurucunun ö ğrenim Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 10kredisi kesilmi ştir (bkz. 10-12). Ba şvurucu ise dava açarak söz konusu i şlemlerin iptalini Mahkemeden istemi ş ancak Mahkeme davan ın reddine karar vermi ştir. Mahkeme, gerekçeli karar ında Yönetmelik'in 23. maddesinin (f) f ıkras ı uyar ınca bildiri içeri ğinde yer alan ifadelerin suç olu şturup oluşturmad ığından bağıms ız olarak ba şvurucunun salt siyasi içerikli bildiri dağıtm ış olmas ı sebebiyle ba şvurucu hakk ında tesis edilen i şlemlerde hukuka ayk ırılık bulunmad ığını belirtmiştir (bkz. 13). 49. Başvurucu hakk ında düzenlenen i şlemlere esas olan ve olay tarihinde yürürlükte bulunan 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'in 3. maddesinde ilk olarak bu Yönetmelik'in 351 say ılı Kanun'a dayan ılarak haz ırland ığı ifade edilmi ştir (bkz. 16). Dayanak gösterilen 351 say ılı Kanun incelendi ğinde ise ö ğrenci yurtlar ında kalan ö ğrencilerin disiplin cezas ı gerektiren fiilleri ve bunlar ın karşılığında öngörülen disiplin cezalar ıyla ilgili en az ından çerçevesi çizilen, belirli bir aç ıklık ve kesinlikte olan herhangi bir kural bulunmad ığı görülmektedir. 50. 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'in 3. maddesinde dayanak olarak gösterilen bir diğer düzenleme ise 19/12/1989 tarihli Yönetmelik'in 13. maddesidir (bkz. 17). 19/12/1989 tarihli Yönetmelik'in TBMM iradesinin ürünü olan şeklî bir kanun niteli ği bulunmad ığı açıktır. Kald ı ki 19/12/1989 tarihli Yönetmelik'in 13. maddesinde veya ba şka maddelerinde disiplin cezas ı gerektiren fiillere ve bunlar ın karşılıklar ına ilişkin hiçbir aç ıklama da bulunmamaktad ır. Bu nedenle bahse konu Yönetmelik'in ba şvurucunun temel bir hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğını oluşturduğunu kabul etmek mümkün de ğildir. 51. Eldeki ba şvuruya konu olay tarihinden sonra yürürlü ğe giren ve 3/1/1999 tarihli Yönetmelik'i ilga eden 9/8/2016 tarihli Yönetmelik'in 3. maddesinde ise bu Yönetmelik'in 351 say ılı Kanun'un -daha sonra 703 say ılı KHK ile yürürlükten kald ırılan- 7. maddesinin sekizinci f ıkras ının (c) bendine dayan ılarak haz ırland ığı belirtilmi ştir (bkz. 20). Dayana k olarak gösterilen bahse konu düzenleme incelendi ğinde ise (bkz. 21) düzenlemede yaln ızca yönetim kurulunun yönetmelik ç ıkarma sürecindeki birtak ım görevlerine de ğinildiği, buna karşın disiplin suç ve cezalar ına ilişkin yine herhangi bir aç ıklamaya yer verilmedi ği görülmektedir. 52. Son olarak ba şvuruya konu olay tarihinden sonra yürürlü ğe giren ve 9/8/2016 tarihli Yönetmelik'i ilga eden 9/4/2021 tarihli Yönetmelik'in 3. maddesinde dayanak olarak gösterilen düzenlemeler incelendi ğinde de ba şvurucunun temel bir hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğını oluşturacak herhangi bir düzenlemenin bulunmad ığı görülmektedir (bkz. 23-26). 53. Böylelikle somut olayda disiplin suçlar ıyla ilgili genel ilkeleri ortaya koyan, çerçevesini çizen ve disiplin cezalar ını gerektiren eylemleri genel hatlar ıyla da olsa belirleyen, belirli amac ı gerçekle ştirmeye elveri şli, amaç ve kapsam ı belirlenebilir veya öngörülebilir herhangi kanuni düzenleme bulunmamaktad ır. Bu hâlde ba şvurucu gibi Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunda kal ıp disiplin cezas ıyla muhatap olma potansiyeli bulunan ki şiler için getirilen kanuni bir güvencenin varl ığından söz etmek mümkün de ğildir. Sonuç olarak ba şvurucunun ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin kanunla öngörülmedi ği kanaatine ula şılm ıştır. 54. Başvuruya konu müdahalenin kanunilik şart ını sağlamad ığı anlaşıldığından söz konusu müdahale aç ısından diğer güvence ölçütlerine (bkz. 37, 38) riayet edilip edilmediğinin ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 1155. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 26. maddesinde güvence altına al ınan ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 56. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 57. Başvurucu, ileri sürdü ğü hukuka ayk ırılıklar ın giderilmesini istemi ş; 50.000 TL maddi ve 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 58. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 59. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 60.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 12Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 61.İncelenen ba şvuruda, ba şvurucu hakk ında verilen disiplin cezas ı ve başvurucunun kredisinin kesilmesi i şlemleri nedeniyle ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin idarenin i şleminden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte Mahkeme de ihlali giderememi ştir. 62. Bu durumda ifade özgürlü ğü ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 3. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 63. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için ifade özgürlüğünün ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 64. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 65. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğü ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 3. İdare Mahkemesine (E.2016/2786, K.2017/1693) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2017/38607 Karar Tarihi : 18/5/2021 13F. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin bilgi mahiyetinde Gençlik ve Spor Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE, I. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI