TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABİR HAC HÜSEY İN EL HALEF BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/6247) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/6247 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Abir HAC HÜSEY İN EL HALEF Vekili : Av. Pelin YILMAZTÜRK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülk
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABİR HAC HÜSEY İN EL HALEF BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/6247) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/6247 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Abir HAC HÜSEY İN EL HALEF Vekili : Av. Pelin YILMAZTÜRK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı edilme karar ı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının, hukuka ayk ırı olarak idari gözetim altında tutma nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Anayasa Mahkemesinin 28/2/2020 tarihli karar ıyla ilgili bilgi ve belgele r topland ıktan sonra yeniden de ğerlendirilmek üzere ba şvurucunun ülkesine s ınır d ışı edilmesine dair i şleminin geçici olarak durdurulmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5.İstanbul Valili ğinin 14/6/2018 tarihli karar ıyla başvurucu hakk ında 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesi kapsam ında s ınır d ışı etme karar ı tesis edilmi ştir. 6. Başvurucu, an ılan s ınır d ışı işleminin iptali istemiyle 1/8/2019 tarihinde İstanbul 1. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) iptal davas ı açm ış; İdare Mahkemesinin 7/8/2019 Başvuru Numaras ı: 2020/6247 Karar Tarihi : 13/4/2022 2tarihli karar ıyla " dava konusu i şlemin tarih ve say ısının belirtilmedi ği, işlem örneğinin dava dilekçesine eklenmedi ği, 2577 say ılı Yasa uyar ınca iptal davalar ında tarih ve say ısı belli bir idari işlemin iptalinin talep edilmesi gerekti ği, İdari yarg ıda kişiler hakk ında tesis edilmi ş kesin ve icrai i şlemlerin iptal davas ına konu olabilece ği, aksi takdirde dilekçenin reddi müessesesinin i şletileceği, netice itibar ıyla dava dilekçesinin yukar ıda aç ıklanan 2577 say ılı Yasan ın 3. maddesine uygun olmad ığı anlaşıldığı" gerekçesiyle dava dilekçesinin 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendi gere ğince reddine karar verilmi ştir. 7. Başvurucu 15/1/2020 tarihinde ayn ı sınır d ışı etme işlemine kar şı iptal davas ı açm ıştır. Mahkemenin 29/1/2020 tarihli karar ıyla, İdare Mahkemesinin 7/8/2019 tarihli söz konusu dilekçe ret karar ının davac ı vekiline 1/9/2019 tarihinde tebli ğ edildiği, Kanunda öngörülen (30) günlük süre içinde dilekçenin yenilenerek, en son 1/10/2019 tarihinde dav a açılmas ı gerekirken bu süre geçirildikten sonra, 15/1/2020 tarihinde aç ılan davan ın süre aşımı nedeniyle esas ının incelenme olana ğı bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın kesin olarak reddine karar verilmi ştir. 8. Başvurucu 19/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ş, başvurusuyla birlikte s ınır d ışı etme karar ının tedbiren durdurulmas ını talep etmi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 9. Anayasa Mahkemesinin 13/4/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 10. Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkele r dikkate al ınarak yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. S ınır D ışı Etme Karar ı Nedeniyle Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 11. Başvurucu; ülkesine geri gönderildi ği takdirde hayat ının tehlikede olaca ğını, hakk ında verilen s ınır d ışı etme karar ını öğrenemediğini, s ınır d ışı edilme riskine kar şı dava açt ığını, 14/6/2018 tarihli s ınır d ışı etme karar ının 14/1/2020 tarihinde tebli ğ edildiğini belirterek kötü muamele yasa ğının ve yaşam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 12. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun s ınır d ışı edilmesi hâlinde ya şam hakk ının ihlal edilece ğine ilişkin iddias ı kötü muamele yasa ğı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 13. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvuru Numaras ı: 2020/6247 Karar Tarihi : 13/4/2022 3Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 14. Başvurucunun şikâyetleri usulüne uygun olarak İdare Mahkemesi nezdinde ileri sürmediği, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermedi ği anlaşılm ıştır. 15. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C.İdari Gözetim Karar ı Nedeniyle Ki şi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu, hakk ında herhangi bir karar olmaks ızın idari gözetim alt ında tutulduğunu belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 17. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, 16). Ba şvurucunun iddias ı kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 18. Anayasa Mahkemesi 6458 say ılı Kanun'un 57. maddesine göre hukuki niteli ği itibar ıyla idari bir i şlem olduğu hâlde yabanc ıyı özgürlüğünden yoksun b ırakan mahiyetini de dikkate alan kanun koyucunun idari gözetim karar ına karşı itiraz mercii olarak münhas ıran sulh ceza hâkimliklerini tayin etti ğini, bu aç ıdan idare mahkemelerinin idari gözeti m karar ının hukuka uygunlu ğunun denetimi konusunda herhangi bir yetkisi bulunmad ığından sulh ceza hâkimli ğine itiraz edilmeden idari yarg ıda tam yarg ı davas ı aç ılamayaca ğını açıklam ıştır (B.T., [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 70, 71). Ba şvurucunun idari gözetim alt ında tutulmas ına ilişkin olarak sulh ceza hâkimli ğine müracaat etti ğine dair bir bilgi ya da belgeye ba şvuru formu ve/veya eklerinde yer verilmedi ği görülmü ştür. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/6247 Karar Tarihi : 13/4/2022 42. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Başvurucu hakk ındaki s ınır d ışı etme i şlemine ili şkin tedbirin SONLANDIRILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Gene l Müdürlüğüne GÖNDER İLMESİNE, E. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/4/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.