TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SEVDA ÜLGER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4821) Karar Tarihi: 23/11/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 31/12/2021-31706 Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Sevda ÜLGER Vekili : Av. Samet KARAGÜZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar uygulama i şlemi sonucu ba şka yerden v
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SEVDA ÜLGER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4821) Karar Tarihi: 23/11/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 31/12/2021-31706 Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Sevda ÜLGER Vekili : Av. Samet KARAGÜZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar uygulama i şlemi sonucu ba şka yerden verilen ta şınmaza yönelik olarak aç ılan kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı devam ederken imar uygulama işlemi iptal edildi ği hâlde bu durum dikkate al ınmadan kamula ştırma bedeli belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 1970 do ğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 39. Başvurucu, Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle Ali R ıza Bey Bulvar ı'nda kâin 105 ada 536 parsel No.lu ta şınmaz ın malikidir. Ba şvurucunun maliki oldu ğu parsel ile bu parselin çevresinde bulunan baz ı taşınmazlar ın kullan ımı dosyadan anla şılmayan bir tarihte yap ılan plan de ğişikliğiyle dinî tesis alan ı, park ve yol olarak belirlenmi ştir. Plan değişikliğinin akabinde Canik Belediyesi (Belediye) 26/8/2009 tarihinde ba şvurucunun taşınmaz ının bulundu ğu bölgede imar uygulama i şlemi yapm ış ve bu i şlem sonucunda başvurucunun mülkiyet hakk ını 105 ada 643 numaral ı parsele kayd ırm ıştır. Başvurucunun yeni taşınmazdaki hissesi 101501/1425869 olup 1.015,01 m² büyüklü ğündeki alana isabet etmektedir. 10. Toplu Konut İdare Başkanl ığı (TOKİ) 1/6/2011 tarihinde 105 ada 643 numaral ı parsel hakk ında kamula ştırma karar ı alm ıştır. Kamula ştırma karar ı 3/8/2011 tarihinde başvurucuya tebli ğ edilmiştir. 11. Çevre ve Şehircilik Bakanl ığı taraf ından 12/11/2013 tarihli ve 1/5000 ölçekli nâz ım imar plan ı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ıyla başvurucunun ta şınmaz ının bulunduğu mahalle, gecekondu önleme bölgesi (Kuzey Y ıldızı Kentsel Dönü şüm Projesi) olarak belirlenmi ştir. Plan de ğişiklikleriyle ba şvurucunun önceki ta şınmaz ının bulundu ğu alan dinî tesis alan ı olmaktan ç ıkar ılm ış, yol geni şliği 15 metreden 10 metreye dü şürülmüş, bölgenin in şaat yoğunluğu emsal 2.20'ye yükseltilmi ş ve yükseklik seviyesi serbest bırak ılm ıştır. A.İmar Uygulama İşlemine Kar şı Aç ılan İptal Davas ı Süreci 12. Başvurucu imar uygulama i şleminin iptali istemiyle 8/5/2013 tarihinde Belediyeye kar şı Samsun 1. İdare Mahkemesinde (1. İdare Mahkemesi) iptal davas ı açm ıştır. Başvurucu, ta şınmaz ın kayd ırıldığı 643 numaral ı parselin de ğerinin orijinal parsele (536 numaral ı parsele) göre dü şük olduğunu ve bu nedenle imar uygulama i şleminin hukuka ayk ırı bulunduğunu ileri sürmü ştür. 13. Yarg ılama sonucunda 1. İdare Mahkemesi 20/3/2014 tarihli kararla imar uygulama i şlemini iptal etmi ştir. Karar ın gerekçesinde özetle şunlar ifade edilmi ştir: i.İmar uygulamas ı işlemlerinin amac ı; şehircilik ilkelerine, planlama esaslar ına, imar tekni ğine ve imar plan ına uygun, yap ılaşmaya elveri şli, düzgün imar parselleri olu şturmakt ır. Bu amaçlar d ışında imar uygulamas ı yap ılmas ı ilgili kanun hükümlerinin amac ına ayk ırı olacağı gibi yap ılaşma koşullar ı yönünden sorunlu parseller olu şmas ına da neden olabilecektir. ii. Olayda daval ı idarenin savunmas ından ve dava dosyas ı içinde yer alan bilgi ve belgelerin birlikte de ğerlendirilmesinden dava konusu imar uygulamas ının yap ılma amac ının plan de ğişikliği sonras ında taşınmazlar ı dinî tesis alan ı, park ve yola çevrilen ki şilerin ba şka bir adaya ta şınmas ı olduğu anlaşılmaktad ır. Başvurucuya ait ta şınmaz, Ali R ıza Bey Bulvar ı'na cepheli iken dava konusu imar uygulamas ı işlemiyle bulundu ğu adan ın arka taraf ına taşınm ıştır. Başvurucunun taşınmaz ının bulundu ğu yere ise plan de ğişikliğinden etkilenen ba şka kişilere ait taşınmazlar ın kayd ırıldığı görülmektedir. iii. Bu duruma göre ba şvurucunun maliki oldu ğu taşınmaz, bulvara cepheli ike n adan ın arka taraf ına taşındığı hâlde plan de ğişikliğinden etkilenen di ğer Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 4taşınmazlar ın ise başvurucunun ta şınmaz ının uygulama öncesinde bulundu ğu alana kayd ırılmas ının hangi teknik gerekçeye dayal ı olarak yap ıldığı daval ı idare taraf ından ortaya konulamam ıştır. Bu durum dikkate al ındığında imar uygulamas ı işlemi hukuka ayk ırıdır. 14.İlk derece mahkemesi karar ı temyiz edilmeksizin kesinle şmiştir. 15. Belediye, iptal karar ı doğrultusunda yeni bir imar uygulama i şlemi yapmam ıştır. B.İmar Planlar ına Karşı Aç ılan İptal Davas ı Süreci 16. Başvurucu 12/11/2013 tarihli ve 1/5.000 ölçekli nâz ım imar plan ı ile 1/1.000 ölçekli uygulama imar plan ının iptali istemiyle 27/12/2013 tarihinde Samsun 2. İdare Mahkemesinde iptal davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde; imar plan de ğişiklikleriyle kentsel dönüşümün amac ından uzakla şıldığı, bu sebeple söz konusu alandaki tüm de ğişikliklerin iptali gerekti ği ileri sürülmü ştür. 17. Samsun 2. İdare Mahkemesi, bilirki şi incelemesi yapt ırdıktan sonra 27/10/2015 tarihinde bilirki şi raporundaki görü ş doğrultusunda imar planlar ını iptal etmi ştir. Karar ın gerekçesinde; plan de ğişikliklerin gerekçesinin planlama rapor tekni ğine uygun olmad ığı belirtilmiş, alanda ticaret amac ıyla emsal de ğerinin 2,20'ye ç ıkar ılmas ının ve yüksekli ğin serbest b ırak ılmas ının oldukça yo ğun ve olas ı olarak yüksek katl ı bir yap ılaşmaya yol açaca ğı ifade edilmi ştir. Kararda, bu de ğişikliğin yap ılar ın güneşe göre cephesi ve yönlenmesi özelliklerini olumsuz yönde etkileyece ği, yol geni şliğinin 15 metreden 10 metreye düşürülmesinin teknik altyap ı ve gerekliliklerinin ortaya konulmad ığı vurgulanm ıştır. Kararda ayr ıca uyuşmazl ık konusu alanda daha yo ğun bir kullan ım ve kullan ıcı say ısı öngörülmesine kar şın dinî tesislerden birinin kald ırılmas ının şehircilik ilkelerine ve planlama tekniklerine ayk ırı olduğu sonucuna var ıldığı belirtilmi ştir. 18.İlk derece mahkemesi karar ı, Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin 14/11/2017 tarihli karar ıyla onanm ıştır. TOKİ bu karara kar şı karar düzeltme yoluna ba şvurmuştur. Karar düzeltme isteminin karara ba ğlan ıp bağlanmad ığıyla ilgili olarak herhangi bir bilgi ba şvuru dosyas ında bulunmamaktad ır. C. Kamula ştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davas ı Süreci 19. TOK İ, sat ın alma görü şmelerinden sonuç al ınmamas ı üzerine 29/12/2014 tarihinde Samsun 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) ba şvurucu aleyhine kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı açm ıştır. 20. Başvurucu, Asliye Hukuk Mahkemesine sundu ğu cevap dilekçesinde, TOK İ'nin önerdiği 300 TL metrekare birim fiyat ının düşük olduğunu belirtmi ştir. Başvurucu ayr ıca taşınmaz ın değerini etkileyen bir dizi faktöre yer vermi ş ve bunlar ın dikkate al ınmas ını talep etmiştir. 21. Asliye Hukuk Mahkemesi 30/3/2015 tarihinde ta şınmaz mahallinde ke şif yapm ıştır. Bilirkişi heyetince düzenlenen 13/4/2015 tarihli raporda 643 numaral ı parselin kamulaştırma bedeli toplam 1.218.992,36 TL olarak belirlenmi ştir. Bilirki şiler başvurucunun taşınmaz ının büyüklü ğünü 698,80 m² olarak dikkate alm ıştır. Başvurucu, bilirki şi raporuna yönelik olarak sundu ğu itiraz dilekçesinde ta şınmaz ın büyüklü ğüne ve hesaplama yöntemine Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 5ilişkin iddialar ın yan ında Samsun 1. İdare Mahkemesinin iptal karar ına dikkat çekmi ş; 536 numaral ı parsel esas al ınarak hesaplama yap ılmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. 22. Asliye Hukuk Mahkemesi 18/5/2015 tarihinde yeniden ke şif yapm ıştır. Keşif sonras ı farkl ı bir heyet taraf ından düzenlenen 1/6/2015 tarihli bilirki şi raporunda 643 numaral ı parselin kamula ştırma bedeli yine toplam 1.218.992,36 TL olarak belirlenmi ştir. Başvurucu bu rapora da ayn ı gerekçelerle itiraz etmi ştir. 23.İkinci bilirki şi heyeti taraf ından 4/9/2015 tarihli ek rapor düzenlenmi ştir. Ek raporda ba şvurucunun ta şınmaz ının 1.015,01 m² büyüklü ğünde oldu ğu kabul edilerek yeniden hesaplama yap ılm ış ve kamula ştırma bedeli 1.535.202,36 TL olarak tespit edilmi ştir. 24. Asliye Hukuk Mahkemesi 8/10/2015 tarihli karar ıyla davay ı kabul etmi ş ve ikinci bilirki şi heyetince haz ırlanan 4/9/2015 tarihli ek rapor esas al ınarak 1.535.202,36 TL kamulaştırma bedeline hükmetmi ştir. Kararda, ba şvurucunun 536 numaral ı parsel esas alınarak hesaplama yap ılmas ı gerektiği iddias ına yönelik herhangi bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır. 25. Başvurucu bu karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, kamulaştırma bedelinin hesaplanma yöntemine yönelik itirazlar ın yan ında kamula ştırma bedelinin hesaplanmas ında 536 numaral ı parselin dikkate al ınmas ı gerektiği ileri sürülmü ştür. Başvurucu, Samsun 1. İdare Mahkemesince imar uygulama i şleminin iptal edildi ğini ancak Belediyenin bu karar ı uygulamad ığını vurgulam ış; bulvara cephesi olmayan 643 numaral ı parselin de ğerinin 536 numaral ı parsele göre çok dü şük olduğunu iddia etmi ştir. 26. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi (Daire) 16/2/2017 tarihli karar ıyla dosyay ı geri çevirmiştir. Daire; Samsun 1. İdare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli karar ı ile Samsun 2. İdare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli karar ının kesinle şmiş karar örneklerinin mahkemesinden istenmesini, 643 parselin en son imar durumunun ne oldu ğunun ve imar plan ının iptal edilip edilmedi ğinin ilgili belediyeden sorulmas ını Asliye Huku k Mahkemesinden istemi ştir. 27. Geri çevirme karar ı üzerine Asliye Hukuk Mahkemesi Belediyeye, Canik Kaymakaml ığı Tapu Müdürlü ğüne (Tapu Müdürlü ğü) ve idare mahkemelerine müzekkere yazm ıştır. Tapu Müdürlü ğü 105 ada 643 numaral ı parsele ili şkin kay ıtlar ı göndermi ştir. Buna göre Samsun 1. İdare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli karar ı sonras ında taşınmaz ın tapu sicilinde herhangi bir de ğişiklik yap ılmam ıştır. Samsun 1. İdare Mahkemesi karar ın temyi z edilmeksizin kesinle ştiğini, Samsun 2. İdare Mahkemesi ise karar ın temyiz incelemesinde olduğunu bildirmi ştir. Belediye de 25/5/2017 tarihli cevab ında, Samsun 2. İdare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli karar ından sonra imar planlar ının iptal edilerek 1/2/2016 tarihinde yeniden onayland ığını ve yasal ask ı süresi içinde herhangi bir itiraz ın olmamas ı üzerine plan de ğişikliğinin yürürlü ğe girdiğini belirtmi ştir. 28. Asliye Hukuk Mahkemesi temin etti ği bilgi ve belgeleri ekleyerek dosyay ı yeniden Daireye göndermi ştir. Daire 29/3/2018 tarihli karar ıyla Asliye Hukuk Mahkemesi karar ını, karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek onam ıştır. Daire karar ında geri çevirme karar ı üzerine Asliye Hukuk Mahkemesinin toplad ığı bilgi ve belgelerin sonuca ne yönde etki etti ğine dair bir aç ıklama yap ılmam ıştır. Karar düzeltme istemi de ayn ı Daire taraf ından 12/12/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 29. Nihai karar 15/1/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 630. Başvurucu 14/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 31. 3/5/1985 tarihli ve 3194 İmar Kanunu nun 18. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "İmar hududu içinde bulunan binal ı veya binas ız arsa ve arazileri malikleri veya di ğer hak sahiplerinin muvafakat ı aranmaks ızın, birbirleri ile, yol fazlalar ı ile, kamu kurumlar ına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birle ştirmeye, bunlar ı yeniden imar plan ına uygun ada veya parsellere ay ırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslar ına göre ha k sahiplerine da ğıtmaya ve re'sen tescil i şlemlerini yapt ırmaya belediyeler yetkilidir. Söz ü edilen yerler belediye ve mücavir alan d ışında ise yukar ıda belirtilen yetkiler valilikçe kullan ılır." 32. 24/2/1984 tarihli ve 2981 say ılı İmar ve Gecekondu Mevzuat ına Ayk ırı Yap ılara Uygulanacak Baz ı İşlemler ve 6785 Say ılı İmar Kanununun Bir Maddesinin De ğiştirilmesi Hakk ında Kanun un ek 1. maddesi şöyledir: "İmar plan ı olan yerlerde, 9/5/1985 tarih ve 3194 say ılı İmar Kanununun 18 inc i maddesi gere ğince arsa ve arazi düzenlemelerinde, binal ı veya binas ız arsa ve arazilere b u Kanundan önce özel parselasyona dayal ı veya hisse kar şılığı sat ın al ınan yerler dikkat e alınarak müstakil, hisseli parselleri veya üzerinde yap ılacak binalar ın daire miktarlar ı gözönünde bulundurularak kat mülkiyeti esas ına göre arsa paylar ını sahipleri adlar ına resen tescil ettirmeye valilik veya belediyeler yetkilidir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 33. Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 34. Başvurucu; i. Bulvar üzerinde olan ta şınmaz ının imar uygulama i şlemi ve plan değişiklikleriyle konumu itibar ıyla yakla şık beş kat daha de ğersiz olan bir yere kayd ırıldığını belirtmiştir. İmar uygulama i şlemi ile plan de ğişikliklerine kar şı idari yarg ıda açt ığı davalar derdest iken TOK İ'nin kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı açt ığını ifade etmi ştir. Yarg ılama devam ederken Samsun 2. İdare Mahkemesince plan de ğişiklikleri iptal edilmesine ra ğmen Belediye ile TOK İ'nin anlaşarak iptal edilen plan üzerinden kamula ştırma işleminin sürdürülmesini sağlad ıklar ını ileri sürmü ştür. ii. Kamula ştırma bedelinin 536 parsel numaral ı taşınmaz esas al ınarak belirlenmesi gerekti ğini derece mahkemelerinde ileri sürdü ğü hâlde bu iddias ının dikkate al ınmad ığından yak ınm ıştır. iii. Belediyenin kamula ştırılan taşınmazlar ı 3.500 TL metrekare birim fiyat ıyla sat ışa ç ıkard ığını ve bu şekilde kentsel dönü şüm sürecini haks ız kazanc a dönüştürdüğünü öne sürmü ştür. Kentsel dönü şüm uygulamas ı ad ı alt ında mülkiye t Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 7hakk ına bu şekilde müdahale edilmesinin Anayasa'n ın 35. maddesini ihlal etti ğini belirtmiştir. iv.İdare mahkemelerince verilen iptal kararlar ının dikkate al ınmamas ının hak arama hürriyetini ihlal etti ğini savunmu ştur. Taşınmaz ı kentsel dönü şüm alan ı içinde bulunmamas ına rağmen hukuka ayk ırı plan de ğişiklikleriyle kentsel dönü şüm alan ına dâhil edildi ğinden ve sonras ında da plan de ğişikliklerinin iptaline ili şkin mahkeme karar ının uygulanmamas ından şikâyet etmi ştir. B. Değerlendirme 35. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 36. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, hukuka ayk ırılığı mahkeme karar ıyla saptanm ış plan değişiklikleri ile imar uygulama i şlemine istinaden parseli değiştirilen taşınmaz ının kamula ştırma bedelinin dü şük belirlenmesidir. Ba şvurucunun tüm iddialar ının mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun bulunmu ştur. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden37. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Mülkün Varl ığı 38. Başvurucunun Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle Ali R ıza Bey Bulvar ı'nda kâin 105 ada 643 parsel numaral ı taşınmaz ın maliki oldu ğu aç ıktır. Öte yandan ba şvurucunun dava konusu etti ği imar uygulama i şleminden önce ayn ı adadaki 536 numaral ı parselin maliki olduğu hususunda da ihtilaf bulunmamaktad ır. b. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 39. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmaz ı kamulaştırılm ış ve Asliye Hukuk Mahkemesinin 8/10/2015 tarihli karar ıyla TOK İ ad ına tescil edilmi ştir. Başvurucunun taşınmaz ının kamulaştırılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği tart ışmas ızdır. 40. Anayasa n ın 35. maddesi ile mülkiyet hakk ına temas eden di ğer hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa'n ın mülkiyet hakk ına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesi n Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 8mülkiyet hakk ına sahip oldu ğu belirtilmek suretiyle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına yer verilmiş; ikinci f ıkras ında da mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahalenin çerçevesi belirlenmi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında genel olarak mülkiyet hakk ının hangi ko şullarda sınırlanabilece ği belirlenerek ayn ı zamanda mülkten yoksun b ırakma nın şartlar ının genel çerçevesi de çizilmi ştir. Maddenin son f ıkras ında ise mülkiyet hakk ının kullan ımının toplum yarar ına ayk ırı olamayaca ğı kurala ba ğlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullan ımını kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sa ğlanm ıştır. Anayasa'n ın diğer baz ı maddelerinde de devlet taraf ından mülkiyetin kontrolüne imkân tan ıyan özel hükümlere yer verilmi ştir. Ayr ıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun b ırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiye t hakk ına müdahalenin özel biçimleridir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 55-58). 41. Taşınmaz ın kamula ştırma nedeniyle TOK İ ad ına tesciline karar verilmesi başvurucunun mülkten yoksun kalmas ı sonucunu do ğurmuştur. Dolay ısıyla somut olaydaki müdahale mülkten yoksun b ırakma mahiyetindedir. c. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 42. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 43. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 62). Bu ba ğlamda öncelikle müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığı incelenmelidir. 44. Anayasa'n ın 35. maddesinin ikinci f ıkras ında mülkiyet hakk ının ancak kamu yarar ı amac ıyla kanunla s ınırlanabilece ği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakk ına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gere ği ifade edilmi ştir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkelerin düzenlendi ği Anayasa'n ın 13. maddesinde de hak ve özgürlüklerin ancak kanunla s ınırlanabilece ği temel bir ilke olarak benimsenmi ştir. Buna göre mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerde dikkate al ınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayal ı olmas ıdır. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bak ımından inceleme yap ılmaks ızın mülkiyet hakk ının ihlal edildiği sonucuna var ılacakt ır (Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49). 45. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) taraf ından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun ad ı alt ında ç ıkar ılan düzenleyici yasama Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 9işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organ ınca kanun ad ı alt ında çıkar ılan düzenleyici i şlemlerde müdahaleye imkân tan ıyan bir hükmün bulunmas ı şart ına bağlıdır. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakk a yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun b ırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). 46. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen ve hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). Kanunun varl ığı kadar kanun metninin ve uygulamas ının da bireylerin davran ışlar ının sonucunu öngörebilece ği kadar hukuki belirlilik taşımas ı gerekir. Bir di ğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik ko şulunun sa ğlan ıp sağlanmad ığının tespitinde önem arz etmektedir ( Necmiye Çiftçi ve di ğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı, müdahaleye ili şkin yeterince eri şilebilir ve öngörülebilir kurallar ın bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44). 47. Somut olayda ba şvurucunun Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle Ali R ıza Bey Bulvar ı'nda kâin 105 ada 536 parsel No.lu ta şınmaz ı 26/8/2009 tarihli imar uygulama işlemiyle 643 numaral ı parsele kayd ırılm ıştır. Ard ından 12/11/2013 tarihli ve 1/5.000 ölçekli nâz ım imar plan ı ve 1/1.000 ölçekli uygulama imar plan ıyla başvurucunun ta şınmaz ının bulunduğu mahalle gecekondu önleme bölgesi olarak belirlenmi ştir. Bu arada hakk ında 1/6/2011 tarihinde kamula ştırma karar ı al ınan 643 parsel say ılı taşınmaz ın kamula ştırma bedelinin tespiti ve TOK İ ad ına tesciline karar verilmesi için aç ılan dava sonucunda 643 parsel say ılı taşınmaz TOK İ ad ına tescil edilmi ştir. 48. TOK İ'nin kamula ştırma yetkisinin bulundu ğu ve kanundaki usullere uygun olmak kayd ıyla kamula ştırma yetkisini kullanabilece ği noktas ında bir tereddüt bulunmamaktad ır. Ancak kamula ştırma işleminin ve i şlemin dayana ğı olan işlemlerin hukuka ayk ırı olduğunun mahkemelerce saptanmas ı hâlinde ta şınmaz ın TOKİ ad ına tescilinin hukuki temelden yoksun hâle gelece ği aç ıktır. 49. Kamula ştırma işlemleri 643 parsel say ılı taşınmaz ın başvurucunun mülkiyetinde bulunduğu olgusu temel al ınarak yürütülmü ştür. Ancak ba şvurucunun mülkiyetinde buluna n 536 numaral ı parselin 643 numaral ı parsele kayd ırılmas ına ilişkin imar uygulama i şlemi Samsun 1. İdare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli karar ıyla iptal edilmi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun ta şınmaz ının imar uygulamas ı ile ayn ı ada 643 numaral ı parsele kayd ırılmas ının hukuksal dayana ğı ortadan kalkm ıştır. Bu durumda 643 parsel say ılı taşınmaz ın başvurucunun mülkiyetinde bulundu ğu olgusuna dayal ı olarak yürütülen kamulaştırma işleminin hukuki temelden yoksun hâle geldi ği anlaşılm ıştır. Başvurucu yarg ılama sürecinde bu hususu dile getirdi ği hâlde Mahkeme buna yönelik bir de ğerlendirme yapmam ıştır. 50. Öte yandan ba şvurucunun ta şınmaz ının bulundu ğu mahallenin gecekondu önleme bölgesine dönü ştürüldüğü 12/11/2013 tarihli ve 1/5000 ölçekli nâz ım imar plan ı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ının da Samsun 2. İdare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli karar ıyla -Asliye Hukuk Mahkemesinin tescil karar ını verdiği 8/10/2015 tarihinden çok k ısa bir süre sonra- iptal edildi ği anlaşılmaktad ır. Başvurucunun temyiz a şamas ında Samsun 2. İdare Mahkemesinin iptal karar ından Daireyi haberdar etti ği görülmektedir. Nitekim Daire 16/2/2017 tarihli geri çevirme karar ında Samsun 2. İdare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 10karar ının kesinleşip kesinle şmediği sorularak buna ili şkin belgelerin temin edilmesini Asliye Hukuk Mahkemesinden istemi ştir. Ancak Daire sonradan bu konuya ili şkin olarak bir değerlendirme yapmaks ızın ilk derece mahkemesi karar ını onam ıştır. 51. Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin Samsun 2. İdare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli karar ını onamas ına ilişkin 14/11/2017 tarihli karar ına karşı TOKİ taraf ından yap ılan karar düzeltme ba şvurusunun sonucuyla ilgili olarak dosyada bir bilgi bulunmamakla birlikte iptal karar ının verildiği 27/10/2015 tarihi itibar ıyla kamula ştırma işleminin dayanaklar ından biri olan imar plan ı değişikliklerinin hukuk âleminden kalkt ığı açıktır. Her ne kadar Dairenin geri çevirme karar ı üzerine Belediye, Asliye Hukuk Mahkemesince yaz ılan müzekkereye verdi ği cevapta imar planlar ının 1/2/2016 tarihinde yeniden onayland ığını ve yasal ask ı süresi içinde herhangi bir itiraz ın olmamas ı üzerine plan de ğişikliğinin yürürlü ğe girdiğini belirtmi ş ise de bunun kamula ştırma işlemine etkisi Daire karar ında tart ışılmam ıştır. Ayr ıca bu belgelerin başvurucuya tebli ğ edildiğine ve ba şvurunun buna kar şı beyanlar ını sunmas ına f ırsat tan ındığına ilişkin bir bilgi ba şvuru dosyas ında bulunmamaktad ır. 52. Başvurucunun 12/11/2013 tarihli ve 1/5.000 ölçekli nâz ım imar plan ı ile 1/1.000 ölçekli uygulama imar plan ının iptaline ili şkin karar ın uygulanmas ı hâlinde -ta şınmaz ının Kuzey Y ıldızı Kentsel Dönü şüm Projesi kapsam ında kalmayaca ğı yolundaki iddias ı da gözetildiğinde- bu yönüyle de kamula ştırma işleminin hukuki temelinin bulundu ğunun derece mahkemelerince aç ıklığa kavuşturulmad ığı kanaatine var ılm ıştır. 53. Bu durumda ba şvurucunun mülkünden yoksun b ırak ılmas ının gerek ta şınmaza ilişkin yap ılan imar uygulama i şleminin iptal edilmi ş olmas ı gerekse kamula ştırma işleminin dayanağını teşkil eden Kuzey Y ıldızı Kentsel Dönü şüm Projesi'ni içeren imar planlar ı değişikliklerinin iptal edilmi ş olmas ı karşısında hukuki dayanaktan yoksun hâle geldi ği anlaşılm ıştır. Var ılan sonuca göre müdahalenin me şru bir amac ının bulunup bulunmad ığının veya ölçülü olup olmad ığının değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. 54. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 56. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve ta şınmaz ın gerçek de ğeri olan 3.500.000 TL'nin tazminat olarak ödenmesine karar verilmesini talep etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 1157. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 58. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 59.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 60.İncelenen ba şvuruda, ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının bulunmamas ı sebebiyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 61. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Samsun 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 62.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/4821 Karar Tarihi : 23/11/2021 1263. Bununla birlikte ba şvurucunun ta şınmaz ının kamula ştırılmas ına ilişkin karara yönelik bir şikâyetinin bulunmad ığı, sadece de ğerinin ödenmesini talep etti ği hususu yeniden yap ılacak yarg ılamada gözetilmelidir. 64. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Samsun 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2014/571, K.2015/387) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 23/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN