TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR L.Ö. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/15151) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : L.Ö. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddias
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR L.Ö. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/15151) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : L.Ö. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/8/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından bu kararda incelenen şikâyet haricindeki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ş, bu şikâyet yönünden ise ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ı k) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 38. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). 10. Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulunun (HSYK) 16/7/2016 tarihli karar ı ile -Konya Adliyesinde hâkim olarak görev yapmakta olan- ba şvurucunun görevden uzaklaştırılmas ına sonras ında ise meslekten ç ıkar ılmas ına karar verilmi ştir. 11. Başvurucu, Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının HSYK karar ıyla görevden uzaklaştırılanlar hakk ında soruşturma işlemlerinin yap ılmas ı yönündeki yaz ısı üzerine Konya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından 17/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Başvurucunun ifadesi 19/7/2016 tarihinde Ba şsavc ılıkta al ınm ıştır. Başvurucu ifadesinde özetle FETÖ/PDY ile herhangi bir ba ğlant ısının olmad ığını belirterek suçlamalar ı kabul etmemi ştir. 13. Başsavc ılık başvurucuyu terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle 19/7/2016 tarihinde Konya Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmi ştir. 14. Konya 2. Sulh Ceza Hâkimli ği ayn ı tarihte ba şvurucunun sorgusunu yapm ıştır. Başvurucu sorgudaki ifadesinde özetle FETÖ/PDY ile hayat ının hiçbir döneminde herhangi bir şekilde ba ğlant ısının olmad ığını, sadece çocuklar ından birisinin örgütle ba ğlant ılı bir okulda 2009-2011 y ıllar ında eğitim gördü ğünü, bunun d ışında başkaca bir irtibat ının söz konusu olmad ığını, çocuğunu okula göndermesinin ise terör örgütü üyeli ği suçlamas ına konu edilemeyece ğini, kald ı ki kendisi gibi birçok ki şinin çocuklar ını bu yap ının okullar ına göndermesine ra ğmen haklar ında herhangi bir soru şturma aç ılmad ığını ifade ederek suçlamalar ı kabul etmemi ştir. 15. Konya 2. Sulh Ceza Hâkimli ği başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "... Şüpheli L.Ö.nün üzerine at ılı silahl ı terör örgütüne üye olma suçunun vas ıf ve mahiyeti, şüphelinin üyesi oldu ğu iddia edilen FETÖ örgütünün Milli Güvenlik Kurulu taraf ından terör örgütü olarak tespit edilmesi, FETÖ terör örgütünün mensubu oldu ğu belirtilen TSK'da görevli bir k ısım askeri unsurlar ın mevcut anayasal düzeni de ğiştirmeye ve T.C. Hükumetini ortadan kald ırmaya yönelik silahl ı darbe giri şimi, şüphelinin üyesi oldugu iddia edilen örgütün çok gizli ve sistematik bir şekilde bir çok kamu kurumunda Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 4örgütlenmesi, şüpheli ile ilgili olarak iddia edilen suçlamaya ba ğlı tüm delillerin henüz tam olarak toplanmam ış oluşu, şüpheli ile ilgili olarak HSYK taraf ından yürütülen ara ştırma v e soruşturma kapsam ında şüphelinin ad ı geçen örgüte üye oldu ğu yönünde tespitinin yap ılarak şüphelinin bu iddiaya ba ğlı olarak meslekten aç ığa al ınm ış olmas ı ve soruşturm a izni verilmesi yönündeki 16/07/2016 tarih ve 2016/345 karar nolu HSYK 2. Dairesi karar ı ile 16/07/2016 tarih ve 2016/7900 dosya-20l6/9052 karar say ılı HSYK 3. Dairesi kararlar ı, olayla ilgili olarak düzenlenen tutanaklar, şüphelinin beyan ı, görgü tespit, arama ve yakalama tutanaklar ı, mevcut dosya kapsam ı göz önüne al ınarak kuvvetli suç şüphesini n varl ığına ilişkin tutuklama sebebinin varl ığı, at ılı suçun CMK'n ın100/11. maddesinde say ılmış katalog suçlardan olmas ı ve iş bu suçun ad ı geçen maddenin amir hükmü gere ğince bir özel tutuklama sebebinin varl ığına kanuni karine olarak kabul etmesinden kaynaklanan özel tutuklama sebeplerinin varl ığı, Türk Silahl ı Kuvvetleri içerisinde bulunan Fetullahç ı Terör örgütü mensuplar ınca gerçekle ştirilen Türkiye Cumhuriyeti anayasal düzenini cebren değiştirmeye te şebbüs etmek, cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti hükumetini ve meclisini ortadan kald ınnaya te şebbüs etmek suçlar ı nedeniyle Ankara Cumhuriyel Başsavc ılığınca soruşturmaya ba şlanm ış olup ayn ı örgüt yap ılanmas ı içerisinde şüphelinin de üye olarak yer ald ığının belirlenmesi iddias ı, eylemin temadi etti ğinin iddia olunmas ı, bu haliyle aç ıga al ınma karar ı da birlikte de ğerlendirildi ğinde adli kontrol tedbirinin uygulanmas ı suretiyle serbest b ırak ılmas ı halinde haklar ındaki delilleri karartma ihtimalinin görülmesi, ayr ıca şüphelinin tutuklama yerine adli kontrol yükümlülü ğü alt ına konulmas ının bu kurumun şüphelinin ihtiyar ına bağlı olarak işlemesi, şüphelinin diledi ğinde bu kurumun kurallar ına riayet etmeme iktidar ının bulunup bu kurallara riayet edece ği yönünde vicdani kanaatin olu şmamas ı nedeniyle şüpheli hakk ında adli kontrol alt ına alm a tedbirinin yeterli görülmemesi, şüphelinin üzerine at ılı silahl ı terör örgütüne üye olmak suçunun ihtiva etti ği cezan ın alt ve üst s ınırlar ı gözetilerek tutuklama tedbirine müracaa t etmede ölçüsüzlük görülmedi ğinden, şüpheli ve müdafinin serbest b ırak ılma taleplerinin reddi ile, şüpheli L.Ö.nün, silahl ı terör örgütüne üye olmak suçundan dolay ı, 2802 say ılı Kanun'un 94. maddesi atf ıyla CMK'n ın 100 ve devanm ı maddeleri gere ğince tutuklanmas ına ... karar verildi." 16. Başvurucunun tutuklama karar ına 25/7/2016 tarihinde yapt ığı itiraz Konya 3. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından 27/7/2016 tarihinde benzer gerekçelerle kesin olarak reddedilmi ştir. 17. Başvurucu, an ılan karar ı 28/7/2016 tarihinde ö ğrendiğini bildirmi ştir. 18. Başvurucu 24/8/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Başsavc ılık yetkisizlik karar ı vererek soru şturma dosyas ını Ankara Cumhuriyet Başsavc ılığına göndermi ştir. 20. Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimli ği 3/5/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Şüpheli L.Ö. hakk ında yürütülen soru şturmada, soru şturman ın geldi ği aşama, mevcut delil durumu ve tutuklama tedbiri ile ula şılmak istenen amac ın adli kontrol hükümleri ile yerine getirilebilece ği kanaatine var ıldığından, Ankara Cumhuriye t Başsavc ılığının tahliye talebinin kabulü ile şüphelinin ba şka bir suçtan hükümlü vey a tutuklu de ğil ise derhal sal ıverilmesine, ancak şüphelinin üzerine at ılı suçun niteli ği, at ılı suçun katalog suçlardan olmas ı da nazara al ındığında şüpheli ... hakk ında CMK'n ın 109/1. maddesi gere ğince adli kontrol alt ına al ınmas ına, CMK'n ın 109/3-a. maddesi gereğince şüphelinin yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ına ... karar verildi." Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 521. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 5/9/2018 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek soruşturma dosyas ını yeniden Ba şsavc ılığa göndermi ştir. 22. UYAP'ta yap ılan incelemeye göre ba şvurucu hakk ındaki soru şturma bireysel başvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla derdesttir. 23. Anayasa Mahkemesi taraf ından başvurucu hakk ındaki soru şturmay ı yürüten Başsavc ılığa yaz ılan müzekkere cevab ında şu hususlara yer verilmi ştir: i. Başvurucu ad ına kay ıtlı ... 74 No.lu GSM hatt ının arama kayd ına ilişkin 10/3/2017 tarihli analiz raporunda ba şvurucunun; - 1/6/2014 ile 21/7/2016 tarihleri aras ında FETÖ/PDY ile irtibatl ı kuruluşlardan olan Kimse Yok Mu Derne ğinden çok say ıda mesaj ald ığı belirtilmi ştir. - 1/6/2014 ile 21/7/2016 tarihleri aras ında gerçekle ştirdiği üç adet uluslararas ı görüşmenin bilgilerine yer verilmi ştir. - En çok görü şme gerçekle ştirdiği kişiler aras ından haklar ında FETÖ/PDY ile bağlant ılı suçlardan soru şturma yürütülen ki şilerin bilgilerine yer verilmi ştir. ii. Başvurucu ad ına kay ıtlı ... 74 No.lu GSM hatt ının arama kayd ına ilişkin 4/2/2019 tarihli analiz raporunda ba şvurucunun; - Haklar ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlardan soru şturma yürütülen ki şilerle gerçekleştirdiği görüşme bilgilerine yer verilmi ş ancak herhangi bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır. - 15/7/2016 ile 16/7/2016 tarihlerinde görü ştüğü kişilerin bilgilerine yer verilmi ş ancak herhangi bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır. - Zaman gazetesi, S ızıntı dergisi, Ya ğmur dergisi ve Sabah Dershanesi ile herhangi bir irtibat ının tespit edilemedi ği belirtilmi ştir. - FETÖ/PDY ile irtibatl ı kuruluşlardan olan Kimse Yok Mu Derne ğinden çok say ıda mesaj ald ığı belirtilmi ştir. - Kakao Talk isimli program ile herhangi bir irtibat ının tespit edilemedi ği belirtilmiştir. iii. Konya Emniyet Müdürlü ğü (Emniyet) taraf ından düzenlenen 27/2/2019 tarihli HTS kay ıtlar ı analiz raporunda, ba şvurucunun örgütün sivil yarg ı imamlar ı ile herhangi bir irtibat ının tespit edilemedi ği belirtilmi ştir. iv. Savc ılığın, Demirören TV Digital Platform İşletmeciliğine yazd ığı müzekkereye istinaden gönderilen 26/11/2019 tarihli cevap yaz ısında, başvurucunun platform aboneli ğinin bulunmad ığı belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 6IV.İLGİLİ HUKUK 24. İlgili hukuk için bkz. Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, 33-48. V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 26. Başvurucu; somut bir delil olmaks ızın gerekçesiz bir kararla tutuklanmas ına karar verildi ğini, tutuklama karar ında tutuklama nedenlerinin somut gerekçelerle açıklanmad ığını, kaçma şüphesinin olmad ığını, hâkimlerle ilgili öngörülen usule ili şkin güvencelerin hiçbirine riayet edilmeksizin yetkili ve görevli olmayan mahkemece tutukland ığını, tüm bu nedenlerle tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 27. Bakanl ık görüşünde, öncelikle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen tazminat davas ı açma yolu tüketilmeden ba şvuru yap ıldığından başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilebilece ği ileri sürülmü ş; Anayasa Mahkemesi taraf ından esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda ise tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin ortaya konulduğu ileri sürülerek tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel koşullar ı ile Konya Sulh Ceza Hâkimlikleri taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte değerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği belirtilmi ştir. 28. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi de gözönünde tutuldu ğunda başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ve adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna var ılmas ının keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı ileri sürülmü ştür. Bakanl ık görüşünde, bu hususlar dikkate al ınarak başvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfiyetin bulunmad ığı hususuna vurgu yap ılm ış ve tutuklaman ın hukuki olmad ığına dair şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilmez bulunmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. 29. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında başvuru formundakine benzer beyanlarda bulunmu ştur. B. Değerlendirme 30. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 731. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ının durdurulmas ı" kena r başlıklı 15. maddesi şöyledir: "Savaş, seferberlik, s ıkıyönetim veya ola ğanüstü hallerde, milletleraras ı hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kayd ıyla, durumun gerektirdi ği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ı kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasad a öngörülen güvencelere ayk ırı tedbirler al ınabilir. Birinci f ıkrada belirlenen durumlarda da, sava ş hukukuna uygun fiiller sonuc u meydana gelen ölümler d ışında, kişinin yaşama hakk ına, maddî ve manevî varl ığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, dü şünce ve kanaatlerini aç ıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolay ı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmi şe yürütülemez; suçluluğu mahkeme karar ı ile saptan ıncaya kadar kimse suçlu say ılamaz." 32. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ...Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, tutuklulu ğun hukuki olmad ığına ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 1. Uygulanabilirlik Yönünden34. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 187-191). Soru şturma mercilerince ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan suçlama, ba şvurucunun darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY'nin üyesi oldu ğu iddias ıdır. Anayasa Mahkemesi, anılan suçlaman ın olağanüstü hâl ilan ını gerekli k ılan olaylarla ilgili oldu ğunu değerlendirmi ştir (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 57). 35. Başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının incelenmesi Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yap ılacakt ır. Bu inceleme s ıras ında öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının başta Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri olmak üzere diğer maddelerinde yer alan güvencelere ayk ırı olup olmad ığı tespit edilecek, ayk ırılık saptanmas ı hâlinde ise Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlerin bu ayk ırılığı meşru k ılıp kılmad ığı değerlendirilecektir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 193-195, 242). Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 8 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 36. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan bu iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönündena. Genel İlkeler 37. Genel ilkeler için bkz. Mustafa Özterzi , 85-90; Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, 38-45. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 38. Somut olayda öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 39. Başvurucu, darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY'nin üyesi oldu ğu iddias ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında silahl ı terör örgütü üyesi olma suçlamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. 40. Diğer taraftan ba şvurucu, 24/2/1983 tarihli ve 2802 say ılı Hâkimler ve Savc ılar Kanunu'nda -hâkimlerle ilgili- öngörülen usule ili şkin güvencelerin hiçbirine riayet edilmeksizin yetkili ve görevli olmayan mahkemece tutukland ığını iddia etmektedir. 41. Anayasa Mahkemesi, Yıldırım Turan karar ında ilgili Kanunlar çerçevesinde konuyu etrafl ıca değerlendirmi ş ve Yarg ıtay içtihatlar ına da değinerek terör örgütüne üye olma suçunun ki şisel bir suç oldu ğunu, Yüksek Mahkeme üyelerinden farkl ı olarak hâkim ve Cumhuriyet savc ılar ı yönünden a ğır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâli bulunmasa da ki şisel suçlar ına ilişkin olarak soru şturma yürütülmesi için izin şart ı bulunmad ığını belirterek Vergi Mahkemesi üyesi (hâkim) olan ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının bulundu ğu sonucuna varm ıştır (ayr ıntı için bkz. Yıldırım Turan [GK], B. No: 2017/10536, 4/6/2020, 102-147). 42. Somut olayda an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu değildir. Dolay ısıyla somut olay ın koşullar ında başvurucunun kanuna ayk ırı olarak tutukland ığı iddias ı yerinde de ğildir. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 43. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. 44. Konya 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin tutuklama karar ında; 15 Temmuz 2016 tarihinde Türk Silahl ı Kuvvetleri bünyesinde görev yapan ve FETÖ/PDY mensubu olan bir kısım silahl ı askerin Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetine ve Türkiye Cumhurba şkan ı'na yönelik darbe giri şiminde bulunduklar ına ve HSYK taraf ından başvurucunun da aralar ında bulunduğu bir k ısım adli yarg ı hâkim ve Cumhuriyet savc ısının söz konusu darbe giri şiminde bulunan terör örgütü FETÖ/PDY'nin mensubu olduklar ına dair kuvvetli şüphelerin Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 9bulunduğu değerlendirmesiyle görevden uzakla ştırılmalar ına karar verildi ğine değinildikten sonra 15 Temmuz darbe te şebbüsünü gerçekle ştiren FETÖ/PDY'nin yap ısına, çal ışma sistemine, yarg ı ve kamudaki gizli örgütlenmesinden bahsedilmi ştir. Bu ba ğlamda tutuklama karar ında, darbe te şebbüsünü gerçekle ştiren FETÖ/PDY ile ba ğlant ısı olmas ı nedeniyle HSYK'n ın başvurucuyu aç ığa alma karar ına özellikle vurgu yap ılarak başvurucunun 15 Temmuz darbe te şebbüsünü gerçekle ştiren FETÖ/PDY'nin üyesi oldu ğuna dair kuvvetli şüphelerin bulundu ğu belirtilmi ş ve başvurucu yönünden kuvvetli suç şüphesini olu şturan somut olgular ın bulundu ğu sonucuna var ılm ıştır (bkz. 15). 45. Buna göre ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklamaya konu olan suçlaman ın dayanağı başvurucunun meslekten ihraç edilmesidir. Anayasa Mahkemesi daha önce verdi ği birçok kararda görevden uzakla ştırma veya kamu görevinden ya da meslekten ç ıkarma şeklindeki idari kararlar ın niteliğini dikkate alarak bu kararlar ın verilmesinin karara muhatap olan kişilerin suç i şlediklerine dair kuvvetli belirtinin bulundu ğu anlam ına gelmedi ği sonucuna varm ıştır (Mustafa Bald ır, B. No: 2016/29354, 4/4/2018, 70; Mustafa Açay , B. No: 2016/66638, 3/7/2019, 54; E.A. , B. No: 2016/78293, 3/7/2019, 57; Ali Aktaş, B. No: 2016/14178, 17/7/2019, 53; Mustafa Özterzi , 104; Zafer Özer , 55-58). Bu itibarla başvurucu hakk ındaki görevden uzakla ştırma veya meslekten ç ıkarma tedbirlerine ili şkin kararlarda ba şvurucuyla ilgili ki şisel bir tespit ve de ğerlendirme bulunmad ığından bunlar ın -tek başına- suç işlendiğine dair kuvvetli bir belirti olarak kabulü mümkün de ğildir. 46. Soruşturma dosyas ındaki mevcut inceleme raporlar ında; başvurucunun Kimse Yok Mu Derne ğinden mesaj ald ığı ve 15 Temmuz darbe te şebbüsünden sonra haklar ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlardan soru şturma yürütülen ki şilerle yapt ığı görüşme bilgilerine yer verilmi ştir. Soruşturma makamlar ınca görü şme içeriklerine yönelik bir bilgiye yer verilmemi ştir. Ayr ıca söz konusu telefon görü şmelerinin örgütsel bir ili şki çerçevesinde yap ıldığı yönünde veya ba şvurucunun görü şme gerçekle ştirdiği kişilerin örgütün üst düze y yöneticilerinden olduklar ına dair bir tespit de yap ılmam ıştır. Kald ı ki Emniyet taraf ından düzenlenen 27/2/2019 tarihli HTS kay ıtlar ı analiz raporunda, ba şvurucunun örgütün sivi l yarg ı imamlar ı ile herhangi bir irtibat ının tespit edilemedi ği belirtilmi ştir (bkz. 23). Dolay ısıyla Kimse Yok Mu Derne ğinden mesaj alma ve FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlardan haklar ında soru şturma yürütülen ki şilerle yap ılan ve içeri ği tespit edilemeyen telefon görüşmelerinin kuvvetli suç belirtisi olarak de ğerlendirilmesi mümkün görülmemi ştir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Mustafa Özterzi , 106; Zafer Özer , 62). 47. Sonuç olarak tutuklama karar ında ve soru şturma sürecindeki belgelerde yer alan tespit ve de ğerlendirmeler kapsam ında somut olayda tutuklama için ön ko şul olan suç işlendiğine dair kuvvetli belirti nin yeterince ortaya konulamad ığı sonucuna var ılm ıştır. 48. Var ılan bu sonuç kar şısında tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad ığına ve tutuklaman ın ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 49. Aç ıklanan gerekçelerle suç i şlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan başvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ola ğan dönemde Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 1050. Bununla birlikte an ılan tedbirin ola ğanüstü dönemlerde Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen 15. maddesi kapsam ında meşru olup olmad ığının incelenmesi gerekir. 4. Anayasa'n ın 15. Maddesi Yönünden 51. Tutuklama tedbirinin uygulanmas ı suretiyle bireylerin ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına keyfî olarak müdahale edilmemesini sa ğlayacak güvencelerin ba şında suç işlendiğine dair belirtinin ortaya konulmas ı gelmektedir. Suç i şlendiğine dair belirtinin bulunmas ı tutuklama tedbiri için ön ko şul olduğundan aksi durumun kabulü, ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına ilişkin tüm güvencelerin anlams ız hâle gelmesi sonucunu do ğurur. Dolay ısıyla -hangi nedenle benimsenmi ş olursa olsun- ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde de ki şilerin suç i şlediklerine dair belirti bulunmadan tutuklanmalar ı durumun gerektirdi ği ölçüde bir tedbir olarak kabul edilemez ( Şahin Alpay [GK], B. No: 2016/16092, 11/1/2018, 109; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 156). 52. Somut olayda Anayasa Mahkemesince soru şturma makamlar ının suç işlediğine dair belirtileri somut olgularla ortaya koymadan ba şvurucu hakk ında tutuklama tedbirine başvurduklar ı sonucuna var ılm ıştır (bkz. 48). Bu itibarla olağanüstü hâl döneminde teme l hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesinin ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik olarak Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında belirtilen güvencelere ayk ırı bu müdahaleyi meşru k ılmad ığı değerlendirilmi ştir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Şahin Alpay , 110; Mehmet Hasan Altan (2) , 157). 53. Aç ıklanan gerekçelerle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde de- ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 5. 6216 say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 54. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 1156. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 57. Başvurucu hakk ındaki tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Soruşturma sürecinde 3/5/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir ve tutukluluk hâli sona ermi ştir. 58. Başvurucu 5.076 TL maddi, 1.000.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 59. Mahkemenin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun u ğrad ığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 60. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun gizlilik talebinin kabulüne ve kimlik bilgilerinin kamuya aç ık belgelerde G İZLİ TUTULMASINA, B. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ı kapsam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 T L yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2016/15151 Karar Tarihi : 9/7/2020 12F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Konya Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (2018/53424) GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Recai AKYEL Basri BA ĞCI