a olaylar başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvuru numarası karar tarihi başvurucu kıbrıs türk barış kuvvetleri alayı komutanlığında görevli iken tarihinde askerî araçla intikal sırasında bindiği aracın bir diğer askerî araçla çarpışması sonucunda yaralanmıştır başvurucu maddi ve manevi zararlarının karşılanması istemiyle yaptığı idari müracaatın reddedilmesi üzerine tl maddi tl manevi olmak üzere toplam tl tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenm
a olaylar başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvuru numarası karar tarihi başvurucu kıbrıs türk barış kuvvetleri alayı komutanlığında görevli iken tarihinde askerî araçla intikal sırasında bindiği aracın bir diğer askerî araçla çarpışması sonucunda yaralanmıştır başvurucu maddi ve manevi zararlarının karşılanması istemiyle yaptığı idari müracaatın reddedilmesi üzerine tl maddi tl manevi olmak üzere toplam tl tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle askeri yüksek mahkemesinde dava açmıştır dairesi maddi zararın tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırmış bilirkişi raporuna göre başvurucunun uğradığı maddi zarar daha önce ödenen nakdi tazminat tutarının düşülmesinden sonra tl olarak tespit edilmiştir anılan bilirkişi raporu tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş başvurucu bu rapor üzerine tazminat talebini ıslah ederek maddi tazminat istemini yükseltmiş manevi tazminat talebini ise indirmiştir dairesi tarihli ve sayılı kararıyla tarihli ve sayılı askeri yüksek mahkemesi maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca iddia ve savunmanın değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağı bulunduğundan bahisle ıslah talebini reddetmiş maddi tazminat talebiyle bağlı kalarak tl maddi tazminatın ve takdiren tl manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte başvurucuya ödenmesine karar vermiştir kararın ilgili kısmı şöyledir maddi zararının tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş resen seçilen bilirkişi tarafından düzenlenerek mahkememize ibraz edilen tarihli bilirkişi raporunda davacının maddi zararının kendisine sağlanan nakdi tazminat yararının ise tl olduğu nakdi tazminat yararının mahsubundan sonra maddi zararının tl olduğu bildirilmiştir taraflara tebliğ edilen bilirkişi raporuna davacı vekili tarafından dava dilekçesinde fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile tl maddi ve tl manevi tazminat talebinde bulunduklarını ıslah taleplerinin olduğunu ıslah talebinin kabul görmemesi halinde ek dava açma hakları saklı kalmak kaydı ile toplam tl dava bedelini değiştirmemek kaydı ile maddi tazminat taleplerini yükseltip manevi tazminat talebini ise indirdiklerini dava dilekçesini bu şekilde ıslah ettiklerini belirtilerek itiraz edilmiştir sayılı kanunun maddesinde taraflar sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler kuralı karşısında idari yargıda iddia ve savunmanın değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağı bulunduğundan davacının süresi dışında müddeabihi ıslah yoluyla arttırması mümkün bulunmadığından davacı vekilinin bu yöndeki istemi kabul edilmemiştir tarihli bilirkişi raporu mahkememizce kabul edilen kıstaslara ilmi verilere ve yerleşmiş içtihatlara uygun bulunduğundan davacının maddi tazminat istemi ile ilgili olarak bu rapor doğrultusunda ve davacının istemine bağlı kalınarak uygulama yapılmıştır davacıya olay nedeniyle duyduğu ve ömür boyu duyacağı acı ve üzüntüyü kısmen de olsa giderebilmek amacıyla olayın meydana geliş şekli tarihi uğranılan zararın derecesi davacının statüsü sosyal durumu paranın alım gücü ve işletilecek yasal faiz göz önünde bulundurularak davacıya uygun miktarda ve olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte manevi tazminat verilmesi kararlaştırılmıştır başvuru numarası karar tarihi bu karara karşı yapılan karar düzeltme talebi ise aynı dairenin tarihli ve sayılı kararıyla talebin süresinde yapılmadığı gerekçesiyle süre aşımı yönünden reddedilmiştir başvurucu tarihinde kayda giren dilekçesiyle bilirkişi tarafından tespit edilen ve ıslah talebinin reddedilmesi nedeniyle mahrum kaldığı tl maddi zararının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle dairesinde yeniden dava açmıştır dairesi tarihli ve sayılı kararıyla davanın süre aşımı yönünden reddine karar vermiştir karar gerekçesi şöyledir davacı vekilinin tarihinde bölge mahkemesinde tarihinde de kayda geçen dava dilekçesinin dairesinin tarih ve esas karar sayılı kararı ile reddedilmesini müteakip öngörülen noksanların ikmali sonrasında tarihinde bölge mahkemesinde tarihinde de kayda geçen dava dilekçesinde ilk davaya ilişkin yargılama safahatına değindikten sonra davada fazlaya ilişkin hakları saklı tutulduğundan aradaki farkı tl davalı idareden talep etme zorunluluğu hasıl olduğunu bilirkişi raporunun tebliğ edildiği tarihinden itibaren yıllık sürede bu davanın açıldığını ek davanın süreden reddedilmesinin aykırı olup hak arama yollarının kapanmayacağına dair kararları bulunduğunu belirterek tl maddi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacıya ödenmesine karar verilmesini talep ve dava ettiği anlaşılmıştır sayılı askeri yüksek mahkemesi kanunu hükümlerine göre davanın süresinde açılıp açılmadığı ilk inceleme sırasında davanın esasına girilmeden incelenecek hususlar arasında sayılmıştır dava açma süresi kamu düzeni ile ilgili olup hak düşürücü niteliktedir davanın her safhasında dikkate alınması hukuk alanında tartışmasız kabul edilen bir zorunluluktur bu nedenle davanın süresinde açılıp açılmadığı hususu incelenmiştir sayılı askeri yüksek mahkemesi kanununun inci maddesi idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların askeri yüksek idare mahkemesinde dava açmadan önce bu eylemlerin yazılı bildirimi üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yetkili makama başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri lazımdır bu isteklerini kısmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki işlemin tebliği tarihinden ve altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açabilirler hükmünü amirdir sayılı askeri yüksek mahkemesi kanununun üncü maddesinde idari eylemlerden doğan tam yargı davasına ait dava açma süresi gösterilmiş ve bu sürelerin başlangıçları da belirtilmiştir belirtilen bu başlangıç tarihlerinden itibaren işlemeye başlayan dava açma süreleri içinde açılmayan davaların esastan incelenmesi mümkün değildir zira dava açma süresi hak düşürücü bir süre olup sürenin geçmesiyle dava hakkı ortadan kalkar ve kanun yeni bir olanak tanımadıkça bu hak bir daha kullanılamaz dava açma süresi geçirildikten sonra açılan davaların reddine karar verileceği sayılı askeri yüksek mahkemesi kanununun ve maddelerinde belirtilmiştir bu hükümler çerçevesinde davacının durumu değerlendirildiğinde sayılı askerî yüksek mahkemesinde açılan davalarda bir yıllık ve idari başvurudan sonra altmışar günlük dava açma süresinin işlediği bu süreler geçirildikten sonra müddeabihin miktarının değiştirilemeyeceğinin yine sayılı kanununun maddesinin amir hükmü olduğu kaldı ki anayasa mahkemesinin aralık gün ve sayılı resmi gazetede yayımlanan tarih e sayılı kararıyla yargıda ıslah başvuru numarası karar tarihi kurumuna yer verilmemesi husususun anayasaya aykırı olmadığına karar verildiği bu nedenle bir önceki yargılamada aynı yöndeki talebini ıslah olarak dile getiren ve bu talebi mahkemece gerekçeleriyle reddedilen davacı vekilinin aynı talebi yeni bir ek dava şeklinde yineleyerek açtığı bu davada bu talebinin yasal süreler geçirildikten sonra yapıldığı ilk dava dilekçesinde fazlaya ait istemin saklı tutulmasının durumda bir değişiklik yaratmayacağı bu nedenle davada süre aşımı bulunduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır başvurucu tarafından bu karara karşı karar düzeltme yoluna başvurulmuş başsavcılığı tarihli görüşünde tarihli ve sayılı maddesiyle sayılı maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen cümle ile nezdinde açılan tam yargı davaları için de ıslah imkânının getirildiğini ve sayılı maddesiyle sayılı eklenen geçici maddeyle de ıslah imkânının kanun yolu aşaması dâhil derdest olan tüm davalarda uygulanacağının kural altına alındığı bu nedenle başvurucunun karar düzeltme talebinin kabulüne karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir dairesi tarihli ve sayılı kararıyla ıslah hakkında yapılan kanuni düzenlemeyi tartışmaksızın karar düzeltme isteminin reddine karar vermiştir karar başvurucuya tarihinde tebliğ edilmiştir başvurucu tarihinde bireysel başvuru da bulunmuştur b hukuk maddesinin son fıkrası şöyledir kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür sayılı maddesinin a bendi şöyledir işlem yapmaya yetkili makamlarca tesis edilen idari işlemlerin geri alınması kaldırılması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan yoksa işlemi yapmış olan makamdan idari dava açmak için belli olan süre içinde istenebilir bu müracaat işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur altmış gün içinde cevap verilmez ise istek reddedilmiş sayılır reddi üzerine dava açma süresi başlar ve müracaat tarihine kadar geçmiş olan süre de hesaba katılır sayılı maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir yüksek mahkemesinde dava açma süresi her çeşit işlemlerde yazılı bildirim tarihinden itibaren kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde altmış gündür sayılı maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların askeri yüksek mahkemesinde dava açmadan önce bu eylemlerin yazılı bildirimi üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yetkili makama başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri lazımdır bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki işlemin tebliği tarihinden ve altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açabilirler başvuru numarası karar tarihi sayılı maddesiyle sayılı maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen cümle şöyledir tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir sayılı maddesiyle sayılı eklenen geçici madde şöyledir maddeyi ihdas eden kanunla bu kanunun maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen hüküm kanun yolu aşaması dâhil yürürlük tarihinde derdest olan davalarda da uygulanır iv