TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR MUSTAFA ALTIN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/10018) Karar Tarihi: 27/10/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 24/12/2021-31699 Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin M
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR MUSTAFA ALTIN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/10018) Karar Tarihi: 27/10/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 24/12/2021-31699 Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Mustafa ALTIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işçi ile işveren ilişkisinden kaynaklanan alacak davas ında Yarg ıtay onamas ıyla kesinle şen lehe karar ın maddi hata düzeltim yoluyla ortadan kald ırılarak uyuşmazl ığın esas ının yeniden ele al ınmas ı nedeniyle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ını n ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 36. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. 7. Birinci Bölüm taraf ından 7/4/2021 tarihinde yap ılan toplant ıda, niteliği itibar ıyla Genel Kurul taraf ından karara ba ğlanmas ı gerekli görüldü ğünden ba şvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca Genel Kurula sevkine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucu, bir kamu bankas ında 20/8/2008 ile 31/7/2013 tarihleri aras ında hizmet akdine dayal ı olarak çal ışmıştır. 10. Başvurucu, haklar ı sakl ı kalmak üzere 10.000 TL ilave tediye alaca ğının 4/7/1956 tarihli ve 6772 say ılı Devlet ve Ona Ba ğlı Müesseselerde Çal ışan İşçilere İlave Tediye Yap ılmas ı Hakk ında Kanun uyar ınca taraf ına ödenmesine karar verilmesi istemiyle banka aleyhine dava açm ıştır. Başvurucu yarg ılama s ıras ında dava de ğerini ıslah etmiştir. 11. Daval ı banka beyan ında 15/11/2000 tarihli ve 4603 say ılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankas ı, Türkiye Halk Bankas ı Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankas ı Anonim Şirketi Hakk ında Kanun ile sektördeki özel bankalarla ayn ı hükümlere tabi k ılınarak kamusal idare niteli ğinden ç ıkar ıldığını, anonim şirkete dönü ştürüldüğünü, dolay ısıyla faaliyetlerinin genel idare esaslar ına göre yerine getirilen bir kamu hizmeti niteli ğinde olmad ığını, bu doğrultuda kurumun 6772 say ılı Kanun kapsam ında değerlendirilemeyece ğini, ayr ıca banka personelinin 31/12/2002 tarihinden itibaren özel hukuk hükümlerine tabi olarak çal ıştığını ve kamu işçisi olmad ığını belirterek davan ın reddine karar verilmesini talep etmi ştir. 12. Gümü şhac ıköy Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) i ş mahkemesi s ıfat ıyla bakt ığı davada 12/11/2014 tarihinde davan ın kabulüne karar vermi ştir. Gerekçeli kararda, 6772 say ılı Kanun bak ımından işveren, işçi ve ücret yönünden ayr ı ayr ı değerlendirme yap ılm ıştır. Öncelikle sermayesinin yar ısından fazlas ı devlete ait bulunan, kamusal yetki ve ayr ıcal ıklardan yararlanan ve kamu hizmeti yürüten daval ı bankan ın 6772 say ılı Kanun kapsam ında olduğu belirtilmi ştir. Ard ından iş sözleşmesine dayal ı olarak an ılan kurumda çal ışan davac ının 6772 say ılı Kanun kapsam ında olduğu ifade edilmi ştir. Son olarak bilirki şi raporuna istinaden ba şvurucunun 11.986,40 TL brüt ilave tediye alaca ğı bulunduğu sonucuna var ılm ıştır. 13. Daval ı banka temyiz yoluna ba şvurmuştur. Temyiz dilekçesinde; kendisinin anonim şirket oldu ğunu, özel bankalarla ayn ı statüye geçti ğini ifade etmi ştir. Ayr ıca 6772 say ılı Kanun'un kapsam bak ımından devlet taraf ından kanun ve kanunun verdi ği yetki ile idari işlemle kurulan, kamusal yetki ve ayr ıcal ıklardan yararlanan kamu tüzel ki şilikleri ve bunlara ba ğlı kuruluşlarda iş sözleşmesi ile çal ışanlara uygulanaca ğını, bu Kanun'un kendisine (bankaya) uygulanmas ının mümkün olmad ığını belirtmiştir. 20/8/2008 tarihinde bankada belirsiz süreli sözle şme imzalay ıp 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu hükümlerine tabi olarak i şe başlayan davac ının bir kamu kurulu şunda veya kamuya ba ğlı bir kuruluşta göreve ba şlamad ığını ve bu şartlarda çal ışan personel ile ayn ı özlük haklar ına (ilave tediye uygulamas ı vb.) sahip olmayaca ğını bilerek ve kabul ederek i ş sözleşmesi imzalad ığını, bu hususun Mahkemece dikkate al ınmad ığını ve denetime elveri şsiz bilirkişi raporuna dayan ılmak suretiyle karar verildi ğini belirterek karar ın bozulmas ını talep etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 414. Hüküm, Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin 12/4/2016 tarihli karar ıyla onanm ıştır. 15. Onama karar ı başvurucu vekiline 27/7/2016 tarihinde, daval ı vekiline 22/6/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Daval ı banka 18/7/2016 tarihinde maddi hata düzeltim dilekçesi vermi ştir. Dilekçede; kendisinin özel hukuk hükümlerine tabi olarak faaliyet gösterdi ği, 6772 say ılı Kanun kapsam ında olmad ığı, bir kamu tüzel ki şisi olmad ığı, kamu hizmeti faaliyetinde bulunmad ığı ve davac ının özel hukuk hükümlerine tabi olarak çal ıştığı iddialar ının yan ında yılda dört ikramiye ald ığını da belirterek onama karar ının bozulmas ını talep etmi ştir. 17. Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesi 25/10/2016 tarihli karar ıyla maddi hata talepli dilekçenin ba şvurucuya tebli ğ edilmesini ve sunulmas ı hâlinde ba şvurucunun yaz ılı beyanlar ının eklenip dosyan ın Yarg ıtaya gönderilmesi gerekti ğini belirterek geri çevirme karar ı vermiştir. 18. Söz konusu dilekçe ve Yarg ıtay ın geri çevirme karar ı 19/12/2016 tarihinde başvurucu vekiline tebli ğ edilmiştir. 19. Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin kapat ılmas ı üzerine dosyay ı inceleyen Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi 16/2/2017 tarihli karar ında, daval ı bankada ikramiye ödemesinin bulundu ğu gözden kaç ırılarak karar verildi ğini aç ıklamak suretiyle onama karar ını ortadan kald ırm ıştır. Gerekçede, 6772 say ılı Kanun bak ımından işveren, işçi ve ücret yönünden ayr ı ayr ı değerlendirme yap ılm ış ve mahkeme karar ı ücret yönünden hatal ı bulunmu ştur. Yarg ıtay Dairesince 6772 say ılı Kanun'un 1. ve ek 1. maddelerinde yer alan düzenlemeler dikkate alındığında bir maa ş tutar ında olmak üzere y ılda dört defa ikramiye ödemesi bulunmas ı durumunda davac ının ilave tediye alaca ğı hakk ının doğmayacağı yani ikramiye ödemeleriyle birlikte ilave tediye ücretinin de ödendi ğinin kabul edilmesi gerekece ği, buna göre davac ının bordrolar ı celbedilerek yap ılacak de ğerlendirme sonras ı karar verilmesi gerekti ği belirtilmiştir. 20. Mahkeme, bozma karar ını taraflara tebli ğ etmiş; başvurucu vekili duru şmalara mazeret bildirerek kat ılmam ış, bozma karar ına direnme karar ı verilmesini dilekçe ile talep etmiştir. Mahkeme 21/6/2017 tarihli duru şmada bozmaya uyarak davay ı reddetmi ştir. Mahkemenin gerekçesinde; bozma ilam ı doğrultusunda yap ılan inceleme neticesinde başvurucuya daval ı banka taraf ından y ılda dört kez maa ş tutar ında ikramiye ödendi ği, bu hâliyle ikramiye ödemeleri ile ilave tediye ücretinin de ödendi ği, bu nedenle davan ın reddine karar verildi ği belirtilmi ştir. 21. Davac ının temyiz talebi üzerine hüküm Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 8/2/2018 tarihli karar ıyla onanarak kesinle şmiştir. 22. Başvurucuya 12/4/2016 tarihli onama ilam ı sonras ı ödenen 19.033,56 TL'nin iadesi talebiyle icra takibi yap ılm ış, başvurucu paray ı 16/3/2018 tarihinde ödemi ştir. 23. Nihai karar ba şvurucuya 9/3/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 24. Başvurucu 6/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 5IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hükümleri 25. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3. maddesi şöyledir: "(1) Bölge adliye mahkemelerinin, 26/9/2004 tarihli ve 5235 say ılı Adli Yarg ı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kurulu ş, Görev ve Yetkiler i Hakk ında Kanunun geçici 2 nci maddesi uyar ınca Resmî Gazete de ilan edilecek göreve başlama tarihine kadar, 1086 say ılı Kanunun temyize ili şkin yürürlükteki hükümlerinin uygulanmas ına devam olunur. (2) Bölge adliye mahkemelerinin göreve ba şlama tarihinden önce aleyhine temyiz yoluna ba şvurulmuş olan kararlar hakk ında, kesinle şinceye kadar 1086 say ılı Kanunun 26/9/2004 tarihli ve 5236 say ılı Kanunla yap ılan değişiklikten önceki 427 ilâ 454 üncü madde hükümlerinin uygulanmas ına devam olunur. (3) Bu Kanunda bölge adliye mahkemelerine görev verilen hallerde bu mahkemeleri n göreve ba şlama tarihine kadar 1086 say ılı Kanunun bu Kanuna ayk ırı olmayan hükümler i uygulan ır." 26. 6100 say ılı Kanun'un "Kesin hüküm " kenar ba şlıklı 303. maddesi şöyledir: "1) Bir davaya ait şeklî anlamda kesinle şmiş olan hükmün, di ğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm olu şturabilmesi için, her iki davan ın taraflar ının, dava sebeplerinin ve ilk davan ın hüküm f ıkras ı ile ikinci davaya ait talep sonucunun ayn ı olmas ı gerekir. (2) Bir hüküm, davada veya kar şılık davada ileri sürülen taleplerden, sadece hükme bağlanm ış olanlar hakk ında kesin hüküm te şkil eder. (3) Kesin hüküm, taraflar ın küllî halefleri hakk ında da geçerlidir. (4) Bir dava dolay ısıyla ortaya ç ıkan kesin hüküm, o hükmün kesinle şmesinden sonra dava konusu şeyin mülkiyetini taraflar ın birisinden devralan yahut dava konusu şey üzerinde s ınırlı bir ayni hak veya fer î zilyetlik kazanan ki şiler hakk ında da geçerlidir. Ancak, Türk Medenî Kanununun iyiniyetle mal edinmeye ait hükümleri sakl ıdır. (5) Müteselsil borçlulardan biri veya birkaç ı ile alacakl ı aras ında yahut müteselsil alacakl ılardan biri veya birkaç ı ile borçlu aras ında oluşan kesin hüküm, di ğerleri hakk ında geçerli de ğildir." 27. 6100 say ılı Kanun un "Hükmün tashihi " kenar ba şlıklı 304. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Hükümdeki yaz ı ve hesap hatalar ı ile diğer benzeri aç ık hatalar, mahkemece rese n veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir. Hüküm tebli ğ edilmişse hâkim, taraflar ı dinlemeden hatay ı düzeltemez. Davet üzerine taraflar gelmezse, dosya üzerinde inceleme yap ılarak karar verilebilir. Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 628. 6100 say ılı Kanun'un ''Hükmün tavzihi'' kenar başlıklı 306. maddesi şöyledir: "(1) Hüküm yeterince aç ık değilse veya icras ında tereddüt uyand ırıyor yahut birbirine ayk ırı fıkralar içeriyorsa, icras ı tamamlan ıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmas ını veya tereddüt ya da ayk ırılığın giderilmesini isteyebilir. (2) Hüküm f ıkras ında taraflara tan ınan haklar ve yüklenen borçlar, tavzih yolu il e sınırland ırılamaz, geni şletilemez ve de ğiştirilemez." 29. 6100 say ılı Kanun'un ''Tavzih talebi ve usulü'' kenar başlıklı 307. maddesi şöyledir: "(1) Tavzih, dilekçeye taraflar ın say ısı kadar nüsha eklenmek suretiyle hükmü veren mahkemeden istenebilir. Dilekçenin bir nüshas ı, cevap süresi mahkemece belirlenerek kar şı tarafa tebli ğ edilir. Cevap, tavzih talebinde bulunan tarafa tebli ğ olunur. (2) Mahkeme, cevap verilmemi ş olsa bile dosya üzerinde inceleme yaparak karar verir; ancak gerekli görürse iki taraf ı sözlü aç ıklamalar ını yapabilmeleri için davet edebilir. (3) Mahkeme tavzih talebini yerinde gördü ğü takdirde 304 üncü madde uyar ınca işlem yapar." 30. 30/1/1950 tarihli ve 5521 say ılı mülga İş Mahkemeleri Kanunu nun 8. maddesinin son f ıkras ı şöyledir: " Yarg ıtay ın kararlar ına karşı karar düzeltme yoluna ba şvurulamaz." 31. 12/10/2017 tarihli ve 7036 say ılı İş Mahkemeleri Kanunu nun 7. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı şöyledir: ''12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun kanun yollar ına ilişkin hükümleri, i ş mahkemelerince verilen kararlar hakk ında da uygulan ır'' 2. Yarg ıtay Kararlar ı 32. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 2/7/2003 tarihli ve E.2003/21-425, K.2003/441 say ılı ilam ı şöyledir: ... Şu duruma göre; sorunun çözümü yönünden öncelikle i ş davalar ına ilişkin, Yarg ıtay c a verilen kararlar ın maddi yan ılgıya dayal ı düzeltilmelerinin mümkün bulunup bulunmad ığı ve maddi yan ılgı kavram ının öncelikle ortaya konmas ı gerekir. İş Mahkemeleri Kanununun 8. maddesi hükmüne göre Yarg ıtay ın verdiği kararlara karşı karar düzeltme yolu bulunmamaktad ır. Ne var ki, Yarg ıtay ın bugüne kadar ki uygulamas ında kabul edildi ği üzere; maddi yan ılgıya dayal ı kararlar bu kural ın d ışındad ır. Gerçekten; maddi yan ılgı kavram ından amaç; [h]ukuksal de ğerlendirme ve denetim dışında, tamamen maddi olgulara yönelik, ilk bak ışta yan ılgı olduğu aç ık ve belirgin olup, her nas ılsa, inceleme s ıras ında gözden kaçm ış ve bu tür bir yanl ışlığın sürdürülmesini n Kamu düzeni ve vicdan ı yönünden savunulmas ının mümkün bulunmad ığı, yarg ılaman ın Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 7sonucunu büyük ölçüde etkileyen ve ço ğu kez tersine çeviren ve düzeltilmesinin zorunlu olduğu aç ık yan ılgılard ır. Uygulamada zaman zaman görüldü ğü gibi, Yarg ıtay denetimi s ıras ında, uyuşmazl ık konusuna ili şkin maddi olgularda, davan ın taraflar ında, uyuşmazl ık sürecinde, uyu şmazl ığa esas başlang ıç ve bitim tarihlerinde, zarar hesaplar ına ait rakam ve olgularda ve bunlara benzer durumlarda; yanl ış alg ılanma sonucu, aç ık ve belirgin yanl ışlıklar yap ılmas ı mümkündür. Bu tür aç ık hatalarda ısrar edilmesi ve maddi gerçe ğin gözard ı yap ılmas ı, yarg ıya duyulan güven ve sayg ınlığı sarsacağı gibi, Adalete olan inanc ı ortadan kald ırır ve yok eder. Bu nedenledir ki; Yarg ıtay; bugüne de ğin maddi yan ılgının belirlendi ği durumlarda soruna müdahale etmi ş baştan yap ılmış aç ık maddi yanl ışlığın düzeltmesini kabul etmi ştir. Bu yönde say ısız daire kararlar ı olduğu gibi çok k ısa bir süre önce Yarg ıtay Hukuk Gene l Kurulunun 23.10.2002 günlü Esas:2002/10-895, Karar:2002/838 say ılı karar ında gösterildi ği üzere; maddi yan ılgıya dayal ı Onama ve Bozma kararlar ının karşı taraf lehine sonuç do ğurmayaca ğı, iş mahkemelerince verilen kararlara kar şı karar düzeltme yolunun kapal ı oluşunun maddi yan ılgıya dayal ı yarg ı kararlar ının düzeltilmesine enge l olamayaca ğı, hatal ı biçimde hak sahibi olman ın evrensel hukukun temel ilkelerine ter s düşeceği, maddi gerçe ğin her zaman için adli gerçekten önce gelece ği kabul edilmi ştir. Kald ı ki; 5521 say ılı İş Mahkemeleri Yasas ı günün ihtiyaçlar ına cevap vermemektedir. Yar ım as ır önce yap ılmış, üstelik önemli maddelerinin Anayasa Mahkemesince iptal edildi ği bir Yasal düzenlemenin bütünlü ğünün bozuldu ğu ve bu yönde yeni düzenleme yap ılmas ının gerçeği de ortadad ır. Bu arada ilave edilmelidir ki, i ş davalar ının nitelik ve nicelik itibariyle alanlar ının genişlediği ve yeni boyutlar kazand ığı bilinen bir gerçektir. Sonuç olarak; kimi aç ık maddi yan ılgıya dayal ı ve yanl ışlığı son derece belirgin haks ız ve adaletsiz sonuçlar ın giderilmesi kamu düzeni aç ısından zorunludur. ... 33. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 24/1/2018 tarihli ve E.2017/14-2534, K.2018/88 say ılı ilam ı şöyledir: "Maddi anlamda kesin hükmün ko şullar ı 6100 say ılı HMK n ın 303/1. maddesinde açıklanm ıştır. Buna göre; 'Bir davaya ait şekli anlamda kesinle şmiş olan hükmün, di ğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm olu şturabilmesi için, her iki davan ın taraflar ının, dav a sebeplerinin ve ilk davan ın hüküm f ıkras ı ile ikinci davaya ait talep sonucunun ayn ı olmas ı gerekir.' Kesin hükmün ilk ko şulu her iki davan ın taraflar ının ayn ı kişiler olmas ı, ikinci ko şulu müddeabihin ayn ılığı, üçüncü ko şulu ise dava sebebinin ayn ı olmas ıdır. Kesin hükmün ikinci ko şulu olan müddeabihin, dava konusu yap ılmış olan haklar ın ayn ı olmas ıdır. Önceki dava ile yeni davan ın müddeabihlerinin (konular ının) ayn ı olup olmad ığını anlamak için hâkimin, eski davada verilen karar ın hüküm f ıkras ı ile yeni davad a ileri sürülen talep sonucunu kar şılaştırmas ı gerekir. Eski ve yeni davan ın konusu olan maddi şeyler fiziksel bak ımdan ayn ı olsa bile bu şeyler üzerinde talep olunan haklar farkl ı ise müddeabihlerin ayn ı olduğundan bahsedilemez. Kesin hükmün üçüncü ko şulu ise dava sebebinin ayn ı olmas ıdır. Dava sebebi, huku k sebepten farkl ı olarak, davac ının davas ını dayand ırdığı vak ıalard ır. Öyle ise her iki davan ın Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 8da dayand ığı maddi vak ıalar (olaylar) ayn ı ise diğer iki koşulun da bulunmas ı hâlinde kesin hükmün varl ığından söz edilebilir. Nitekim ayn ı ilkeler Hukuk Genel Kurulunun 2010/1-602 E. 2010/643 K. say ılı ilam ında da vurgulanm ıştır. Kesin hüküm, hükmü veren mahkeme de dâhil bütün mahkemeleri ba ğlar. Daha aç ık bir şekilde ifade etmek gerekirse mahkemeler ayn ı konuda, ayn ı dava sebebine dayanarak, ayn ı taraflar hakk ında verilmi ş olan hüküm ile ba ğlıdırlar; ayn ı uyuşmazl ığı bir daha (yeniden) inceleyemezler; bu hâliyle kesin hüküm bir def i de ğil itirazd ır. Bu ba ğlılık kural olarak hüküm f ıkras ına münhas ırdır ve gerekçeye sirayet etmez. Ancak gerekçe hükme ula şmak için mahkemece yap ılan hukuki ve mant ıki tahlil ve istidlallerden (delillerden yarg ıya varma) ibaret kalmay ıp, hüküm f ıkras ı ile ayr ılmas ı imkâns ız bir bağlılık içinde bulunuyor ise istisnaen bu k ısm ın da kesin hükme dâhil oldu ğunu kabul etmek gerekir. Hangi gerekçenin hüküm f ıkras ına s ıkı sıkıya bağlı olduğu her olay ın özelliğine göre belirlenir. ...'' 34. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 11/4/2019 tarihli ve E.2016/7-9-360, K.2019/450 say ılı ilam ı şöyledir: " Kesin hüküm şekli anlamda kesin hüküm ve maddi anlamda kesin hüküm, olmak üzer e ikiye ayr ılır. Şekli anlamda kesin hüküm ile kastedilen, bir mahkeme karar ına karşı normal kanun yollar ına başvurulamayaca ğıdır. Şekli anlamda kesin hükmün amac ı, bir davan ın sona ermesine hizmet etmektir. Bir nihai karar şekli anlamda kesinle şince, taraflar ın o davada takip ettikleri ama ç gerçekleşmiş olur. Fakat bu, taraflar aras ındaki uyu şmazl ığın değil, ancak görülmekte ola n davan ın sona ermesi demektir. Bundan sonra da ayn ı taraflar aras ında ayn ı uyuşmazl ığın yeni bir dava konusu yap ılmamas ı için, başka bir müesseseye yani maddi anlamda kesin hüküm müessesine ihtiyaç vard ır (Kuru, s. 4981). Bir mahkeme karar ına karşı başvurulabilecek kanun yolunun hiç olmamas ı veya mevcut olan kanun yollar ının tüketilmesi ya da süresinde kanun yollar ına başvurulmamas ı hâllerinde şekli anlamda kesinlik gerçekle şir. İstisnaen ola ğanüstü kanun yoluna ba şvurma ya da eski hâle getirme mümkün ise bu yollarla şekli anlamda kesin hükmü sona erdirmek mümkündür. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun (HGK) 24.01.2018 tarihli ve 2017/14-253 4 E.-2018/88 K., 16.05.2018 tarihli ve 2017/19-1628 E.-2018/1098 K. ile 06.11.2018 tarihli ve 2016/22-388 E.-2018/1607 K. say ılı kararlar ında da ayn ı ilkeler benimsenmi ş ve bi r karara kar şı kanun yollar ına başvurulamamas ı hâlinde şekli anlamda kesin hükmün gerçekleştiğine vurgu yap ılmıştır. Gerek 1086 say ılı Kanun'da gerekse 6100 say ılı HMK'da şekli anlamda kesinli ğin tan ımı yap ılmam ış ise de, çe şitli maddelerde geçen 'kesin' 'kesinle şme' 'kesinle şmiş sözleriyle şekli anlamda kesin hükmün kastedildi ğini söylemek mümkündür . ..." 35. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 6/11/2018 tarihli ve E.2016/22-388, K.2018/1607 say ılı ilam ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 9"... Maddi hata (hukuki yan ılma), maddi veya hukuki bir olay ın olup olmad ığında veya koşul veya niteliklerinde yan ılmay ı ifade eder (Y ılmaz, E.: Hukuk Sözlü ğü, Doruk Yay ınlar ı, Birinci Bask ı 1976, sayfa:208). Burada belirtilen maddi yan ılgı kavram ından amaç; hukuksal de ğerlendirme v e denetim d ışında, tamamen maddi olgulara yönelik, ilk bak ışta yan ılgı olduğu aç ık ve belirgin olup, her nas ılsa inceleme s ıras ında gözden kaçm ış ve bu tür bir yanl ışlığın sürdürülmesinin kamu düzeni ve vicdan ı yönünden savunulmas ının mümkün bulunmad ığı, yarg ılaman ın sonucunu büyük ölçüde etkileyen ve ço ğu kez tersine çeviren ve düzeltilmesinin zorunlu olduğu aç ık yan ılgılard ır. Uygulamada zaman zaman görüldü ğü gibi, Yarg ıtay denetimi s ıras ında da, uyu şmazl ık konusuna ili şkin maddi olgularda, davan ın taraflar ında, uyuşmazl ık sürecinde, uyu şmazl ığa esas başlang ıç ve bitim tarihlerinde, zarar hesaplar ına ait rakam ve olgularda ve bunlara benzer durumlarda; yanl ış alg ılama sonucu, aç ık ve belirgin yanl ışlıklar yap ılmas ı mümkündür. Bu tür aç ık hatalarda ısrarla maddi gerçe ğin göz ard ı edilmesi, yarg ıya duyulan güven ve sayg ınlığı, adalete olan inanc ı sarsacakt ır. O nedenledir ki; Yarg ıtay, bu güne de ğin maddi hatan ın belirlendi ği durumlarda soruna müdahale etmi ş; baştan yap ılmış aç ık maddi yanl ışlığın düzeltilmesini kabul etmi ştir. HGK'n ın 13.03.2013 gün ve 2013/5-10 E.-2013/548 K., 13.04.2011 gün ve 2011/9-72 E.- 2011/99 K., 13.04.2011 gün ve 2011/9-101 E.- 2011/128 K., 19.06.2015 gün ve 2013/21-2361 E.-2015/1728 K., 23.10.2002 gün ve 2002/10-895 E.- 2002/838 K.,02.07.2003 gün ve 2003/21-425 E.-2003/441 K., 29.11.1995 gün ve 1995/19-81 9 E.-1995/1028K., 24.05.1995 gün ve 1995/9-348 E.-1995/556 K., 14.03.1986 gün v e 1984/2-714 E.-1986/246 K. ve 15.10.1986 gün, 1986/6-491 E.-1986/876 K. ve 10.06.198 3 gün ve 1981/10-323 E.-1983/652 K. say ılı kararlar ında da; maddi hataya dayal ı onama ve bozma kararlar ının karşı taraf lehine sonuç do ğurmayaca ğı benimsenmi ştir. Bu husus, 30.11.1988 gün ve 1988/2-776 E.-1988/985 K. say ılı karar ında '...Yarg ıtay bozma ilâm ına uyulmakla meydana gelen usulî kazan ılmış hak kural ı usul hukukunun ana esaslar ından olmakla ve Yarg ıtay'ca titizlikle gözetilmekle birlikte bu kural ın aç ık bir maddi hata hâlinde dahi kat ı bir biçimde uygulanmas ı baz ı Yarg ıtay kararlar ında adalet duygusuyla, maddi olgularla ba ğdaşmaz bulunmu ş ve dolay ısıyle giderek uygulamada uyulan bozma karar ının her türlü hukuki de ğerlendirme veya delil takdiri d ışında maddi bir hataya dayanmas ı hâlinde usulî kazan ılmış hak kural ının hukuki sonuç do ğurmayaca ğı esas ı benimsenmi ştir...' şeklinde ifadesini bulmu ştur. Öte yandan somut uyu şmazl ıkta uygulanmas ı gereken 5521 say ılı İş Mahkemeleri Kanununun 8'inci maddesinin son f ıkras ı uyar ınca, iş mahkemelerince verilen kararlara ilişkin Yarg ıtay kararlar ına karşı karar düzeltme yolu kapal ıdır. Ancak, maddi yan ılgıya dayal ı kararlar bu kural ın d ışındad ır. Onama ve bozma kararlar ında aç ıkça maddi hatan ın bulunmas ı hâlinde dosyan ın yeniden incelenmesi mümkündür. Zira, yukar ıda da ifad e edildiği gibi, maddi yan ılgıya dayal ı olarak verilmi ş bulunan onama ve bozma kararlar ı ile hatal ı biçimde hak sahibi olmak evrensel hukukun temel ilkelerini ihlal edece ğinden, kar ş taraf yarar ına sonuç do ğurmas ı olanakl ı değildir. Ne var ki bozma karar ında hukuki yönden bir de ğerlendirme yap ılarak del i değerlendirmesi sonucunda bir sonuca ula şılmış ise, bu karar ın yanl ış olduğu ya da delillerin yanl ış değerlendirildi ği sonradan anla şılsa bile bozmaya uyulmas ı ile oluşan kazan ılmış hakk ın varl ığı kabul edilmelidir. Bu durum HGK'n ın 30.11.1988 gün ve 1988/2-776 E.-1988/985 K. say ılı karar ında maddi hataya dayanan bozma karar ına uyulmas ı ile usuli kazan ılmış hak olu şmayacağına vurgu yap ıldıktan sonra karar ın devam ında '...Burada şu husus belirtilmelidir ki, bozma karar ında hukuki yönden bir Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 10değerlendirme yap ılmış ve deliller belirli bir do ğrultuda de ğerlendirilerek bir bozma karar ı verilmiş ise, bu bozmaya uyulmas ı halinde, bozma yapan Daire hukuki görü ş değiştirse veya delil değerlendirmesinin yanl ış olduğunu sonradan benimsese dahi burada maddi hatadan söz edilemeyece ğinden usulî kazan ılmış hakk ın doğduğunun kabulü gerekir. Ancak, Yarg ıtay Dairesinin vard ığı sonuç her türlü de ğer yarg ısı d ışında hiç bir suretle ba şka biçimd e yorumlanmayacak tart ışmas ız bir maddi hataya dayan ıyorsa ve onunla s ıkı sıkıya bağlı ise o takdirde usulî kazan ılmış hak kural ı hukuki sonuç do ğurmayacakt ır...' şeklinde ifad e edilmiştir. Ayn ı görüş HGK'n ın 20.01.1988 gün ve 1988/1-249 E.-1988/28 K., 20.12.1989 gün ve 1989/12-539 E.-1989/662 K., 15.12.1990 gün ve 1990/1-450 E.-1990/608 K. ile 09.03.1994 gün ve 1993/17-889 E.-1994/123 K. say ılı kararlar ında da ayne n sürdürülmü ştür. ...Bununla birlikte 1086 say ılı Kanun döneminde aç ılan işçilik alacaklar ının tahsili istemine ili şkin bir davada verilen karara kar şı karar düzeltme yolu kapal ı olup maddi hata düzeltim isteminde bulunulmas ı mümkün ise de, yukar ıda belirtilen Hukuk Genel Kurulu kararlar ında da aç ıkland ığı üzere hukuksal de ğerlendirme ve denetim d ışında, tamamen maddi olgulara yönelik, ilk bak ışta yan ılgı olduğu aç ık ve belirgin olup, he r nas ılsa inceleme s ıras ında gözden kaçm ış ve bu tür bir yanl ışlığın sürdürülmesinin kamu düzeni ve vicdan ı yönünden savunulmas ının mümkün bulunmad ığı, yarg ılaman ın sonucun u büyük ölçüde etkileyen ve ço ğu kez tersine çeviren ve düzeltilmesinin zorunlu oldu ğu aç ık yan ılgılar ın bulunmas ı gerekecektir. ... " B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 36. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir..." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı a. Adil Yarg ılanma Hakk ı Yönünden 37. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) mahkemeye eri şim hakk ının Sözleşme'nin 6. maddesinde yerini bulan güvencelerin do ğal bir parças ı olduğunu ( Lawyer Partners A.S./Slovakya, B. No: 54252/07..., 16/6/2009, 52), bu kapsamda herkesin ki şisel hak ve yükümlülükleriyle ilgili her türlü iddias ını bir mahkeme veya yarg ı yeri önüne getirme hakk ının güvence alt ına al ındığını (Golder/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, 36) belirtmi ştir. 38. Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde kararlar ın icras ından aç ıkça bahsedilmemekle birlikte A İHM, mahkemeye eri şim hakk ından yol a çıkarak yarg ı kararlar ının icra edilmesi hakk ını adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından biri olarak kabul etmektedir. A İHM'e göre mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne götürme ve ayn ı zamanda mahkemece verilen karar ın uygulanmas ını isteme haklar ını da kapsar. Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı, yarg ılama sürecini tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç do ğurmas ını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 11bir anlam ı olmayacakt ır (Hornsby/Yunanistan , B. No: 18357/91, 19/3/1997, 40). Bu aç ıdan Sözleşme'nin 6. maddesi kapsam ında herhangi bir yarg ı karar ının icras ı, yarg ılaman ın ayr ılmaz bir parças ı olarak görülmelidir ( Metaxas /Yunanistan , B. No: 8415/02, 27/5/2004, 25). 39. Mahkeme karar ının uygulanabilirli ği sorununu hukuki kesinlik ilkesiyle bağlant ılı gören A İHM, hukukun üstünlü ğünün temel yönlerinden birinin hukuki kesinlik ilkesi oldu ğunu ve bunun kesin hükme ( res judicata ) sayg ı duyulmas ı anlam ına geldiğini, bu ilke gere ği nihai ve ba ğlay ıcı mahkeme kararlar ının sorgulanmamas ı, yeniden gözde n geçirilememesi gerekti ğini ifade etmi ştir (Brumarescu/Romanya [BD] , B. No: 28342/95, 28/10/1999, 61; Ryabykh/Rusya , B. No: 52854/99, 24/7/2003, 52). 40. Yine A İHM bir davada; hiçbir taraf ın nihai ve ba ğlay ıcı bir karar ın gözden geçirilmesini isteme hakk ının bulunmad ığını, bu hususta yüksek mahkemelerin ancak teme l noksanl ıklar ın düzeltilmesi amac ıyla karar verebilece ğini ve bu durumun kesin bir karar ın yeniden incelenmesi şeklinde olamayaca ğını, yaln ızca önemli ve zorlay ıcı koşullar ın varl ığı hâlinde bu ilkeden ayr ılınabileceğini belirtmi ştir (Driza/Arnavutluk , B. No: 33771/02, 13/11/2007, 64) 41. Ryabykh/Rusya başvurusunda, Novooskolskiy Bölge Mahkemesi 8/6/1998 tarihinde ba şvurucu lehine bir karar vermi ş ve bu karar kesinle şmiştir. Belgorod Bölge Mahkemesi ise 19/3/1999 tarihinde verdi ği kararla Novooskolskiy Bölge Mahkemesinin dav a konusu olayda kanun hükmünü yanl ış uygulad ığını belirterek 8/6/1998 tarihli kesin karar ı ortadan kald ırm ıştır. AİHM, başvuruyu mahkeme hakk ı bağlam ında ele alm ış; mahkeme hakk ının bir yönünün mahkemeye eri şim yani dava açma hakk ı ile ilgili oldu ğunu, bunun yan ında bir taraf ın aleyhine olacak şekilde nihai ve ba ğlay ıcı bir yarg ı karar ının ortadan kald ırılmas ının bu hakk ın kullan ımını etkisiz hâle getirece ğini, Sözle şme'nin 6. maddesinin yarg ı kararlar ının uygulanmas ını da güvence alt ına ald ığını belirterek kesinle şmiş bir mahkeme karar ının başka bir mahkeme karar ıyla ortadan kald ırılmas ının başvurucunun mahkeme hakk ını ihlal ettiği sonucuna ula şmıştır (Ryabykh/Rusya, 53-58). 42.İş uyuşmazl ığında maddi hata düzeltim yoluyla kesinle şmiş karar ın kald ırılarak uyuşmazl ığın esas ının tekrar ele al ınıp yeni hüküm kurulmas ını konu alan Tığrak/Türkiye (B. No: 70306/10, 6/7/2021) ba şvurusunda A İHM, Yarg ıtay ın yarg ısal sürecin sona erdi ği bir davada nihai karar ın varl ığına rağmen daval ı bankan ın karar düzeltme talebini kabul ederek karar ı ortadan kald ırıp yeniden yarg ılama yap ılmas ının hukuki belirlilik ilkesine ayk ırı olduğunu belirtmek suretiyle Sözle şme'nin 6. maddesinin ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır (Tığrak/Türkiye, 63). 43. AİHM, hukukun üstünlü ğünün bir parças ı olan hukuki kesinlik ilkesinin kesin hükme sayg ı (res judicata ) ilkesini de öngördü ğünü ve nihai kararlar ın sorgulanmamas ını temin etti ğini aç ıklam ıştır. Kesin hükme sayg ı (res judicata ) ilkesi nihai bir mahkeme karar ı verildikten sonra tekrar duru şmalar yap ılarak yeni bir karar verilmesini engeller. Kesin hükmün önemli ve zorlay ıcı bir sebep olmaks ızın bozulmas ı kesin hükme sayg ı (res judicata ) ilkesine ayk ırıdır (Vardanyan ve Nasuhyan/Ermenistan, B. No: 8001/07, 27/10/2016, 69-71). 44. AİHM bağlay ıcı ve uygulanabilir bir mahkeme karar ının temel bir yanl ışlığın düzeltilmesi için ortadan kald ırılabileceğini belirtmi ştir (Lashmankin ve di ğerleri/Rusya, B. No: 57818/09..., 7/2/2017, 500). A İHM, iç hukukun yanl ış uygulanmas ının veya olaylar ın Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 12yanl ış değerlendirilmesinin içtihat hukuku anlam ında temel bir yanl ışlık teşkil etmedi ğini ve hukuki kesinlik ilkesinden ayr ılmay ı hakl ı k ılmayacağını ifade etmi ştir (Lashmankin ve diğerleri/Rusya , 503). 45. AİHM, yüksek mahkemelerin hukuki hatalar ı düzeltebilece ğini ancak yeni bir inceleme yapamayaca ğını ifade etmi ştir. AİHM temel bir yanl ışlığı düzeltmek veya adaletin yanl ış tecellisini engellemek için hukuki kesinlik ilkesinin s ınırlar ının zorlanabilece ğini ancak ilgili devletin bu amac ı göstermeyerek kesin hükmü ortadan kald ırmas ının ihlal oluşturacağını aç ıklam ıştır (Amirkhanyan/Ermenistan, B. No: 22343/08, 3/12/2015, 33, 39, 40). b. Mülkiyet Hakk ı Yönünden 46. AİHM, yarg ı kararlar ının icra edilmemesini veya icras ının gecikmesini genellikle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahale olarak kabul etmektedir (Burdov/Rusya, B. No: 59498/00, 7/5/2002, 40). A İHM yarg ı karar ının uygulanmamas ının adil yarg ılanma hakk ı yan ında mülkiyet hakk ının da ihlaline yol açt ığı sonucuna varm ıştır (Burdov/Rusya, 33-42). Bunun yan ında müdahalenin mülkiyetin kullan ımının kontrolü çerçevesinde yoksun b ırakma sonucuna yol açt ığı değerlendirilen bir ba şvuruda A İHM, yarg ı karar ının uygulanmamas ı nedeniyle kanunilik ölçütü yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildiğine karar vermi ştir (Süzer ve Eksen Holding A. Ş./Türkiye, B. No: 6334/05, 23/10/2012, 142-155). Öte yandan A İHM'e göre Sözle şme nin 6. maddesi ile Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol ün 1. maddesi devlete, yarg ı kararlar ının uygulanmas ı bak ımından etkili bir siste m kurma yükümlülü ğü getirmektedir ( Fuklev/Ukrayna, B. No: 71186/01, 7/6/2005, 84). 47. AİHM, başvurucu lehine kesinle şmiş bir yarg ı karar ının sonradan tekrar gözden geçirilmek suretiyle de ğiştirilerek ba şvurucunun ta şınmaz ından yoksun b ırak ılmas ının mülkiyet hakk ının ihlaline yol açt ığını kabul etmi ştir (Brumarescu/Romanya [BD], B. No: 28342/95, 28/10/1999, 66-80). A İHM ihlalin giderimi bak ımından ise eski hâle getirme kural ı çerçevesinde aynen iadesi gerekti ğini belirtmi ştir (Brumarescu/Romanya (A.T.) [BD], B. No: 28342/95, 23/1/2001, 22). A İHM bu kararda hükûmetin ba şvurucunun yeni bir dav a açabileceği yönündeki savunmas ını ise kabul etmemi ştir (Brumarescu/Romanya (A.T.), 22). V.İNCELEME VE GEREKÇE 48. Anayasa Mahkemesinin 27/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun iddialar ı 49. Başvurucu; maddi hata dilekçesi üzerine esasa girilerek kesinle şen karar ın hukuk düzeninde olmayan bir usulle bozuldu ğunu, kesinle şen karara duyulan güvenin zedelendi ğini, yarg ılama süresinin uzamas ına neden olundu ğunu belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 132. Değerlendirme 50. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Hak arama hürriyeti kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 51. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Usulen kesinle şmiş olan bir mahkeme karar ının hukuk düzeni taraf ından tüm sonuçlar ı ile birlikte tan ınmas ı adil yarg ılanma hakk ının bir gereğidir. Kesin hükmün varl ığı ile birlikte o karar ın hukuk düzeninde do ğuracağı sonuçlar ının sorgulanmamas ı gerekir. Dolay ısıyla kesinle şmiş bir karar ın hukuk düzeninde var olmayan bir yöntemle ortadan kald ırılmas ı başlı başına karar ın icra edilmemesi sorunun u ortaya ç ıkaracakt ır. Kesinle şmiş bir kararla lehine hak tan ımış olan bir ki şinin sonuç itibar ıyla o karar ın sağlad ığı faydadan mahrum b ırak ılmas ı adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı sonuçlar ortaya ç ıkarabilir. Ba şvuru konusu olayda kesinle şmiş bir mahkeme karar ı usule uygun olmayan bir yöntemle ortadan kald ırılm ış; netice olarak ki şi, karar ın sağlad ığı haklardan mahrum b ırak ılm ıştır. Bu nedenle şikâyetin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden52. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığ ı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine yönelik iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeleler 53. Anayasa n ın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlü ğü ve adil yarg ılanma hakk ı, sadece yarg ı mercileri önünde davac ı ve daval ı olarak iddia ve savunmada bulunma hakk ını değil yarg ılama sonunda hakk ı olan ı elde etmeyi de kapsayan bir hakt ır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010). 54. Anayasa Mahkemesi iptal veya itiraz yoluyla gündemine gelen davalarda, Anayasa'n ın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin eylem ve i şlemleri hukuka uygun, insan haklar ına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geli ştirerek sürdüren, hukuk güvenli ğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, i şlem ve eylemleri ba ğıms ız yarg ı denetimine bağlı olan devlet oldu ğunu belirterek hukuki güvenlik ilkesinin hukuk devletinin unsurlar ından biri oldu ğunu ifade etmi ş tir (AYM, E.2006/61, K.2007/91, 30/11/2007; AYM, E.2014/73, K.2014/98, 22/5/2014). 55. Anayasa Mahkemesi, bu kavramlar ın içeriğini kararlar ında tan ımlam ış; kişilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesinin hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 14devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ıldığını, belirlilik ilkesinin ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etti ğini belirtmi ştir (AYM, E.2013/64, K.2013/142, 28/11/2013). 56. Anayasa Mahkemesi, baz ı kararlar ında hukuk güvenli ği ilkesinin bir gere ği olarak kurallar ın öngörülebilir olmas ı gerektiğinden aç ıkça bahsetmi ş; hukuk güvenli ğinin temel hak güvencelerinde korunan ortak de ğer olduğunu, hukuk devletinde hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ı ve bireylerin tüm i şlem ve eylemlerinde devlete güven duyabilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir (AYM, E.2008/19, K.2010/17, 28/1/2010). 57.Kesin hükme sayg ı ilkesi, yürürlükteki kurallara göre çözümlenen bir konunun o konunun ilgilileri aras ında -kanunun öngördü ğü iade-i muhakeme gibi ayr ık durum d ışında- yeniden incelenmesine engeldir. De ğişik kanunlarda yer alan bu hukuksal kurum, yarg ı alan ında kararl ılık sağlamak amac ına bağlanmaktad ır. Biçimsel ve nesnel anlamda tan ımlar ı yap ılan bu kurumun ögeleri; yarg ı kararlar ına tan ınan bir nitelik olmas ı, bu niteli ğin yasalarla tan ınmas ı ve yarg ı karar ına uyulmas ı zorunlulu ğudur (AYM, E.1988/36, K.1989/24, 2/6/1989). 58. Kesin hükme sayg ı (res judicata) ve kesin hükmün ba ğlay ıcı olmas ı, hükmü veren mahkeme de dâhil di ğer bütün mahkemelerin ve di ğer ilgili kurumlar ın bu kararla ba ğlı olmas ı anlam ına gelir. Yarg ının verdiği ve bağlay ıcı olan kesin hüküm, zarar gören taraflardan biri aç ısından işlevsiz duruma getirilmi şse adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerin bir anlam ı kalmayacakt ır (Alba İnşaat Tic. Ltd. Şti., B. No: 2013/1313, 26/2/2015, 53, 54; Arman Mazman , B. No: 2013/1752, 26/6/2014, 65). 59. Kesin hükmün ba ğlay ıcı olmas ı, hükmü veren mahkeme de dâhil di ğer bütün mahkemelerin ve di ğer ilgili kurumlar ın bu kararla ba ğlı olmas ı anlam ına gelir. Mahkemeler ayn ı konuda ayn ı dava sebebine dayanarak, ayn ı taraflar hakk ında önceki bir davada verilmi ş bir kesin hüküm ile ba ğlı olup ayn ı davay ı bir daha göremezler. Aç ılan bir dava hakk ında kesin hükmün bulunmamas ı dava şartlar ındand ır ve taraflar bu konuda usule ili şkin bir itiraz hakk ına sahiptirler ( Alba İnşaat Tic. Ltd. Şti., B. No, 54). 60. Bir mahkeme karar ının kesin hüküm mahiyetini alabilmesi için genel olarak üç koşul aranmaktad ır. Bunlardan birincisi kesin hüküm say ılan bir mahkeme karar ının bulunmas ıdır. Tespit ve tedbir kararlar ı ile icra mahkemesi kararlar ı kesin hükmün bağlay ıcılığı kudretini haiz de ğildir. İkinci olarak kesinle şen karar ın taraflar aras ında mevcut olan bir ihtilaf ı çözmek amac ıyla verilmesi gerekir. Dolay ısıyla bir anla şmazl ığı çözmeyen, has ıms ız olarak verilen baz ı veraset davalar ı kesin hüküm mahiyetini haiz de ğildir. Üçüncü olarak söz konusu kararlar nihai olmal ıdır. Kararlar ın nihailiği mahkemenin taraflar ın iddia ve savunmalar ını dinleyerek ve delilleri de ğerlendirerek bu hususta son karar ını vermiş olmas ı anlam ına gelmektedir. Bir karar ın maddi anlamda kesin hüküm niteli ğini haiz olmas ı ve bu konuda kesin hüküm itiraz ında bulunulabilmesi için davan ın taraflar ının, konusunun ve sebeplerinin ayn ı olmas ı gerekmektedir ( Alba İnşaat Tic. Ltd. Şti., 54). 61. Hukuk sisteminde, nihai mahkeme kararlar ını taraflardan birinin aleyhine sonuç doğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenleme ve uygulamalar bulunmas ı vey a Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 15mahkeme kararlar ının icras ının herhangi bir şekilde engellenmesi hâllerinde mahkeme hakk ı da anlam ını yitirecektir (Mustafa Ek şi, B. No: 2014/7711, 24/1/2018, 27). 62. Kesin hükme sayg ı, uluslararas ı hukuk düzenine özgü hukukun genel ilkelerinden biri olarak kabul görmektedir. Anayasa'n ın 138. maddesinin son f ıkras ında düzenlenen yarg ı kararlar ının geciktirilmeksizin uygulanmas ı yükümlülü ğü, hukukun genel ilkelerinden biri olarak da kabul edilen kesin hükme sayg ı ilkesinin bir gere ğidir ( Arman Mazman , 65). 63. Adil yarg ılanma hakk ı ile bağlant ılı olan kesin hükme sayg ı ilkesi, kesinle şmiş bir mahkeme hükmüyle bireylere tan ınan statüye (hak ve borçlara) hukuk düzenince istisnai durumlar d ışında müdahale edilmemesini gerekli k ılar. Bunun sonucu olarak mahkemeler ayn ı konuda ayn ı dava sebebine dayanarak ayn ı taraflar hakk ında verilmi ş olan hüküm ile bağlıdır. Kesin hükmün dokunulmazl ığı ilkesi mutlak de ğildir. Baz ı istisnai durumlarda kesin hükme müdahale edilmesine hukuk sistemleri cevaz verebilir. Nitekim usul hukukunda s ınırlı hâllerde uygulanmak üzere buna yönelik baz ı müesseseler (hükmün tavzihi, tashihi, tamamlanmas ı, yarg ılaman ın yenilenmesi, kanun yarar ına temyiz) öngörülmü ştür. Bunun dışındaki müdahalelerin ola ğan yarg ısal süreçteki gibi deliller yeniden de ğerlendirilerek kesin hükmün esastan yeniden incelenmesi sonucunu do ğurmamas ı gerekir. 64. Anayasa Mahkemesi kesinle şmiş mahkeme karar ının yok hükmünde kabul edilerek icra edilmemesi meselesiyle ilgili olarak yapt ığı değerlendirmede kesin ve ba ğlay ıcı olan mahkeme karar ının taraflardan biri aç ısından işlemsiz hâle getirilmesinin adil yarg ılanma hakk ını zedeleyece ğini ancak her somut olay ın koşullar ında değerlendirilece ği üzere uyulmas ı beklenen kesin hükmün de hukukun temel esaslar ına, hakkaniyet ve adalet ilkelerine ayk ırı verilmemesi gerekti ğini belirtmi ştir (Remzi Sald ıray, B. No: 2016/2377, 24/2/2021, 44). Aksi durumda kesinle şmiş mahkeme kararlar ının sürekli sorgulanarak hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri zedelenecek, bireylerin hukuk sistemine olan güvenleri sars ılabilecektir. 65. Bununla birlikte kesinle şmiş bir mahkeme karar ına müdahaleyi gerekli k ılan önemli ve zorlay ıcı koşullar ın varl ığının somut gerekçelerle ortaya konulmas ı hâlinde örneğin karar ın hukukun temel ilkelerine aç ıkça ayk ırı verilmiş olmas ı gibi hâllerde kesin hükme müdahale edilmesi için söz konusu istisnai ko şullar ın uygulanabilmesine yönelik kanunla usule ili şkin müesseselerin olu şturulmas ının da gerekli oldu ğu aç ıktır. Başka bir ifadeyle hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerinin bir gere ği olarak kesin hükmün ortadan kald ırılmas ının şartlar ının ve usullerinin kanunda aç ıkça düzenlenmesi zorunludur. Bu bağlamda hangi süre içinde bu yola ba şvurulabilece ği kanunda tereddüte mahal bırakmayacak bir şekilde gösterilmeli ve söz konusu süre, makulün ötesine geçmemelidir. ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 66. Somut olayda i şçilik alacaklar ının tahsili talebiyle aç ılan davan ın kabulüne karar verilmi ş, bu karar temyiz incelemesinden geçerek kesinle şmiştir. Kesinle şen bu hükme dayan ılarak başvurucuya dava konusu bedel ödenmi ştir. Daval ının maddi hata incelemesi talebi üzerine Yarg ıtay, çal ıştığı dönemde daval ı banka taraf ından başvurucuya ikramiye ödemesi yap ıldığı hususunun gözden kaç ırıldığını, bu nedenle 12/4/2016 tarihli onama karar ının maddi hataya dayal ı olarak verildi ğini belirterek davac ıya ikramiye ödemelerinin yap ılıp yap ılmad ığının tespiti amac ıyla onama karar ını kald ırarak hükmü bozmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 16Mahkemece bozma ilam ına uyularak yap ılan yarg ılamada davan ın reddine karar verilmi ş ve bu karar onanarak kesinle şmiştir. 67. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre ilk derece mahkemesi kararlar ına karşı istinaf, temyiz ve karar düzeltme ola ğan kanun yolu, yarg ılaman ın yenilenmesi ile kanun yarar ına temyiz ola ğanüstü kanun yolu olarak düzenlenmi ştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 5521 say ılı mülga Kanun'da i ş mahkemesi kararlar ına karşı karar düzeltme kanun yolu ihdas edilmemi ştir. Dolay ısıyla yürürlükteki mevzuata göre kesinle şmiş olan mahkeme karar ının maddi hata denetimi ad ı alt ında yeniden delil de ğerlendirilmesi yap ılarak hükmün esas ını değiştirecek şekilde kanun yolu denetimine tabi k ılınmas ı mümkün de ğildir. 68. 6100 say ılı Kanun'un 304. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre maddi hata düzeltim yoluyla ancak yaz ı ve hesap hatalar ı ile diğer benzeri aç ık hatalar düzeltilebilir. Maddi hata düzeltim yoluyla ancak mahkeme hükmünde yer alan maddi hatalarla sınırlı bir düzeltme yap ılabilir. Dolay ısıyla maddi hata yoluyla hükmün ortadan kald ırılmas ı ve uyuşmazl ığın esas ını tekrar karara ba ğlayacak şekilde yeniden yarg ılama yap ılmas ı mümkün değildir. 69. Yarg ıtay kararlar ında, şeklî anlamda kesinle şen kararlara yönelik aç ık maddi hatan ın varl ığı gerekçe gösterilerek müdahale edilmesinde iki temel noktaya vurgu yap ılm ıştır: Buna göre Yarg ıtayca verilen karar ın (onama/bozma) hukuki de ğerlendirme vey a delil takdiri d ışında tamamen maddi olgulara yönelik olarak ilk bak ışta aç ık ve belirgin olarak anlaşılabilmesi, ayr ıca bu hatan ın yarg ılaman ın sonucunu büyük ölçüde etkileyen yanl ışlıklar içermesi gerekmektedir. Bu durumda kar şı taraf lehine usule ili şkin kazan ılm ış hak doğmayacak, bu tür aç ık hatalarda maddi gerçek gözard ı edilemeyecek ve karara müdahale edilebilecektir. Ancak Yarg ıtay bu şekilde yap ılacak müdahalenin de s ınırını belirlemi ştir. Maddi hata denetimi alt ında delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuki nitelendirilmede hata yap ıldığı gerekçesiyle kesinle şmiş olan mahkeme karar ına müdahale edilmesi mümkü n değildir (bkz. 32-35). 70. Bu yönüyle şeklî anlamda kesinle şen ve maddi anlamda da kesin hüküm gücüne ulaşan kararla ilgili yeniden delil de ğerlendirmesi yap ılmak suretiyle maddi hata denetimi ad ı altında davan ın tekrar kanun yolu denetimine tabi tutulmas ı ve bu suretle kesin hükmün ortadan kald ırılmas ı mümkün de ğildir. Buna göre incelenen kararda kanunla belirlenen her hangi bir objektif kriter olmaks ızın maddi hata ad ı alt ında kesinle şmiş mahkeme karar ına müdahale edilmesine imkân tan ındığı anlaşılmaktad ır. Bu durum kesin hükmün otoritesini ortadan kald ıran ve kanunda olmayan bir yasa yolunun ihdas ı anlam ına gelmektedir. 71. Başvuru konusu dava sürecinde daval ı taraf, ba şvurucuya ikramiye ödedi ği vak ıasını ve buna ili şkin delillerini ileri sürmemi ştir. Ayr ıca olağan kanun yolu a şmas ında da bu hususu dile getirmemi ştir. Dairece bu kapsamda de ğerlendirme yap ılarak onama karar ı verilmiştir. Hükmün kesinle şmesinden bir süre sonra daval ı bankan ın yarg ılama s ıras ında ileri sürmesi ve mahkemece bu süreçte esastan de ğerlendirilmesi gereken bir iddiaya dayanarak verdi ği maddi hata dilekçesine göre Yarg ıtay, dosyay ı yeniden ele almak suretiyle esastan inceleme yapm ıştır. 72. Dairenin usul hukukunda öngörülmemi ş bir yöntemle kanuni dayana ğı olmaks ızın kesinleşmiş hükme müdahale edilmesini gerektirecek zorlay ıcı ve istisnai durumlar ı yine usul hukukunda öngörülen müesseseler çerçevesinde objektif ve kabu l edilebilir ölçüde ortaya koymadan ba şvurucunun lehine olan nihai, ba ğlay ıcı mahkeme Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 17karar ının hüküm ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde bozma karar ı verdiği anlaşılm ıştır. Başka bir ifadeyle kesin nitelikteki mahkeme hükmünün icra edilebilirli ğinin yeni bir mahkeme karar ıyla etkisiz hâle getirilmesi suretiyle ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. 73. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 74. Başvurucu, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla açm ış olduğu dava lehine sonuçland ığı hâlde kesinle şmiş mahkeme karar ı ile hüküm alt ına al ınan ve kendisine ödene n alacağın banka taraf ından maddi hata düzeltim dilekçesi verilmesi ve kesin hükme ayk ırı bir şekilde Yarg ıtay taraf ından yeniden yap ılan değerlendirme sonucu aleyhine karar verilmesi nedeniyle ilk ba şta ödenen bedelden yoksun kald ığını belirterek Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 75. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 76. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Mülkün Varl ığı 77. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda mülk olarak de ğerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni haklar ve fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ı ndaki mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri süren ba şvurucu, böyle bir hakk ın varl ığını kan ıtlamak zorundad ır (Cemile Ünlü, B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26). Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 1878. Somut olayda kesinle şmiş mahkeme karar ına istinaden ba şvurucuya yap ılan ödemenin Anayasa'n ın 35. maddesi anlam ında mülk te şkil ettiği hususunda tereddüt bulunmamaktad ır. ii. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 79. Anayasa n ın 35. maddesinde bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ı kişiye -başkas ının hakk ına zarar vermemek ve yasalar ın koydu ğu sınırlamalara uymak ko şuluyla- sahibi oldu ğu şeyi diledi ği gibi kullanma ve ondan tasarru f etme, onun ürünlerinden yararlanma olana ğı verir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32). Dolay ısıyla malikin mülkünü kullanma, mülkünün semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sınırlanmas ı mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eder ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 53). 80. Anayasa n ın 35. maddesi ile mülkiyet hakk ına temas eden di ğer hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa'n ın mülkiyet hakk ına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesi n mülkiyet hakk ına sahip oldu ğu belirtilmek suretiyle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına yer verilmiş; ikinci f ıkras ında da mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahalenin çerçevesi belirlenmi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında, genel olarak mülkiyet hakk ının hangi ko şullarda sınırlanabilece ği belirlenerek ayn ı zamanda mülkten yoksun b ırakman ın şartlar ının genel çerçevesi de çizilmi ştir. Maddenin son f ıkras ında ise mülkiyet hakk ının kullan ımının toplum yarar ına ayk ırı olamayaca ğı kurala ba ğlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullan ımını kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sa ğlanm ıştır. Anayasa'n ın diğer baz ı maddelerinde de devlet taraf ından mülkiyetin kontrolüne imkân tan ıyan özel hükümlere yer verilmi ştir. Ayr ıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun b ırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiye t hakk ına müdahalenin özel biçimleridir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan, 55-58). 81. Başvuru konusu olay bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde başvurucunun mahkeme karar ıyla lehine hükmedilen tazminat ı iade etmek zorunda kald ığı, dolay ısıyla kesinleşmiş bir mahkeme karar ının icras ı kapsam ında korunmas ı gereken bir haktan yoksu n bırak ıldığı anlaşılm ıştır. Anayasa Mahkemesi yarg ı kararlar ının icra edilmemesi yönündeki benzer şikâyetleri mülkiyetten bar ışçıl yararlanma ilkesine ili şkin genel kural çerçevesind e incelemiştir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Necdet Çetinkaya, B. No: 2013/7725, 24/3/2016, 57). Somut olayda da bu ilkeden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. iii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı (1) Genel İlkeler 82. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: ''Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 1983. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan, 62). 84. Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakk ına yönelik nihai bir yarg ı karar ının uygulanmamas ının ihlale yol açt ığını daha önce çe şitli kararlar ında kabul etmi ştir. Buna göre ilgili mahkeme karar ını uygulamakla görevli kamu makamlar ı, bu karar ın uygulanmas ını engellemekte ya da karar ın uygulanmas ı için gerekli özeni göstermemekteyse bu durumun Anayasa'n ın 35. maddesinin ihlali anlam ına geldiği sonucuna yol açt ığını vurgulam ıştır (Kenan Y ıldırım ve Turan Y ıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, 55-75; Mehmet Hocao ğlu, B. No: 2013/3207, 15/10/2015, 59-74). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 85. Somut olayda ba şvurucunun ilave tediye talebiyle açt ığı davada Mahkeme; daval ı Bankan ın kamu kurumu niteli ğinde oldu ğunu, 6772 say ılı Kanun kapsam ında bulunan kurumlarda çal ışanlara her y ıl için ilave tediye ödeme yap ılacağını belirterek başvurucuy a 19.033,56 TL ödenmesine hükmetmi ştir. Başvurucu tahsil etti ği bu bedeli, Yarg ıtay taraf ından kesinle şen hükmün ortadan kald ırılmas ı nedeniyle daval ı bankaya ödemi ştir. 86. Başvurucu netice olarak mahkeme karar ıyla elde etti ği tazminat ı iade etmek zorunda b ırak ılm ıştır. 87. Söz konusu kesinle şmiş yarg ı karar ının sonuçlar ı itibar ıyla davan ın tüm taraflar ını ve yarg ı mercilerini ba ğlad ığı kuşkusuzdur. Uyulmas ı beklenen karar ın adalet ve hakkaniyet ilkelerine aç ıkça ayk ırı verildiği ortaya konulmam ıştır. Sonuç olarak ba şvuru konusu yarg ılama sürecinde yukar ıda belirtilen hususlar (bkz. 20, 66) dikkate al ınmadan kesinleşmiş yarg ı karar ına müdahale edilerek banka taraf ından y ılda dört kez maa ş tutar ında ikramiyenin ödendi ğinin tespit edilmesiyle ilave tediye ücreti talebine ili şkin davan ın reddine karar verilmi ştir. Bu itibarla kanunda dayana ğı bulunmayan bir uygulamayla, kesinle şmiş mahkeme karar ı uyar ınca ödenen bedelin kesin hüküm ortadan kald ırılarak iadesine karar verilmesi şeklindeki müdahalenin kanunilik unsurundan yoksun oldu ğu kanaatine var ılm ıştır. 88. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 89. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 20 (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 90. Başvurucu, ihlalin tespitine ve yeniden yarg ılama yap ılmas ı ile 19.033,56 T L maddi tazminata ve 15.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 91. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 92. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 93.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 94.İncelenen ba şvuruda Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı ve mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin Yarg ıtay dairesi karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 2195. Bu durumda adil yarg ılanma hakk ı ve mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili Yarg ıtay dairesine gönderilmek üzere Gümüşhac ıköy Asliye Hukuk Mahkemesine (i ş mahkemesi s ıfat ıyla) gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 96.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 97. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harc ın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE, D. Karar ın bir örne ğinin adil yarg ılanma hakk ı ve mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla ilgili Yarg ıtay dairesine gönderilmek üzere Gümü şhac ıköy Asliye Hukuk Mahkemesine (i ş mahkemesi sıfat ıyla) (E.2017/40, K.2017/292) GÖNDER İLMESİNE, E. 294,70 TL harc ın başvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/10018 Karar Tarihi : 27/10/2021 22G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 27/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ba şkanvekili Ba şkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Üye Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Üye Üye Üye Selahaddin MENTE Ş Basri BA ĞCI İrfan FİDAN