TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SEVİM AZGIN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/1496) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/1496 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Sevim AZGIN Vekili : Av. Nazan AKÇA SUBA ŞI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, hukuka ayk ırı gözalt ı tedbiri için aç ılan tazminat davas ında yetersiz
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SEVİM AZGIN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/1496) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/1496 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Sevim AZGIN Vekili : Av. Nazan AKÇA SUBA ŞI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, hukuka ayk ırı gözalt ı tedbiri için aç ılan tazminat davas ında yetersiz tazminata hükmedilmesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu hakk ında h ırsızlık suçundan Adana Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Başvurucu 21/7/2018 tarihinde gözalt ına alınm ış, ayn ı gün Başsavc ılık karar ıyla serbest b ırak ılm ıştır. 3. Başsavc ılık müştekinin beyan ı dışında başka bir delil bulunmad ığını belirterek başvurucu hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ştir. 4. An ılan karar ın kesinleşmesi üzerine ba şvurucu, haks ız gözalt ı tedbiri nedeniyle 10.000 TL maddi, 50.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle dava açm ıştır. 5. Dava dilekçesinde ba şvurucu, gözalt ına al ınmas ını gerektirecek hiçbir delil bulunmad ığını ve gözalt ı tedbirinin ko şullar ının oluşmad ığını belirtmiştir. 6. Kayseri 5. A ğır Ceza Mahkemesi ba şvurucu hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilmesi nedeniyle ba şvurucunun tazminat hakk ına sahip oldu ğunu ifade etmi ş ve gözalt ı tedbirine ba ğlı başvurucuya 53,44 TL maddi, 200 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermi ştir. 7. Başvurucu, istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf ba şvurusunu kesin nitelikte kararla reddetmi ştir. Bu karar ba şvurucuya 29/11/2019 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu ise 30/12/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. Başvuru Numaras ı: 2020/1496 Karar Tarihi : 8/2/2023 38. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 9. Başvurucu; şartlar ı oluşmad ığı hâlde gözalt ı tedbiri uyguland ığını, gözalt ı tedbiri için hükmedilen tazminat ın yeterli olmad ığını ve karar ın hatal ı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı, eşitlik ilkesi, maddi ve manevi bütünlü ğünü koruma hakk ı ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 10. Başvuru kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 11.A.A. ([GK], B. No: 2017/34502, 21/10/2021, 70-90 ), Hicret Aksoy (B. No: 2021/2107, 13/4/2022, 45, 46) ve Derya Y ılmaz (B. No: 2018/36169, 10/5/2022, 24, 25) kararlar ındaki ilkeler gözetildi ğinde başvuru yollar ının tüketildi ği sonucuna var ılan ve açıkça dayanaktan yoksun olmay ıp kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 12. Somut olayda inceleme yöntemine ili şkin olarak Anayasa Mahkemesinin Safkan Aydoğdu (B. No: 2014/7498, 5/4/2017, 44), M.E. , (B. No: 2018/696, 9/5/2019, 46, 47), Hicret Aksoy (ayn ı kararda bkz. 48-51) ve Derya Y ılmaz (ayn ı kararda bkz. 27-30) kararlar ındaki ilkeler uygulanacakt ır. 13. Başvurucunun açt ığı davada ilk derece mahkemesi gözalt ının hukuka ayk ırı olduğu iddias ını incelememi ş ve başvurucunun hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilmesine istinaden 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca tazminata hükmetmi ştir. 14. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin Hicret Aksoy (ayn ı kararda bkz. 56, 57) karar ındaki tespitler dikkate al ınarak başvurucu hakk ındaki gözalt ı tedbirinin Anayasa'n ın 19. maddesindeki esaslara uygun olup olmad ığının değerlendirilmesi gerekmektedir. 15. Başvurucunun bir suç soru şturmas ı kapsam ında yakalan ıp gözalt ına al ınmas ı 5271 say ılı Kanun'un 90. ve 91. maddelerindeki hükümler çerçevesinde gerçekle şmiştir. Dolay ısıyla başvurucu hakk ında uygulanan gözalt ı tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 16. Kanuni dayana ğı bulundu ğu anlaşılan gözalt ı tedbirinin ön ko şulu olan başvurucunun suç i şlediğine dair somut belirtilerin bulunup bulunmad ığının irdelenmesi gerekir. 17. Başvurucuya yöneltilen ve gözalt ıya konu olan suçlaman ın dayana ğını, başvurucunun bir y ıl süreyle ücret mukabili evinde temizlik yapt ığı müştekinin şikâyeti oluşturmuştur. Müşteki F.A.D. kolluk merciine müracaat ında; konutunda çelik kasa bulunduğunu, kasan ın anahtar ının da evde oldu ğunu, tatil için ba şka bir şehre gittiğini, tatil dönüşü kasadaki alt ınlar ının eksildiğini, kasa ile evin d ış kap ısında bir zorlama emaresi bulunmad ığını ifade ederek ba şvurucu ya da kendi çocu ğunun bak ıcısı olan O.D. adl ı kişinin altınlar ı çalm ış olabilece ğini iddia etmi ştir. Başvurucu ise soru şturma aşamas ında al ınan beyan ında; müştekinin evine yakla şık bir y ıldır temizlik yapma amac ıyla gittiğini ancak Başvuru Numaras ı: 2020/1496 Karar Tarihi : 8/2/2023 4müştekinin tatilde oldu ğu süre içinde temizli ğe gitmedi ğini, evin anahtar ının kendisinde olmad ığını ve at ılı suçu işlemediğini belirtmi ştir. 18. Somut olayda ba şvurucunun savunmas ı ve olay ın özel ko şullar ı gözetildi ğinde bahsi geçen soyut nitelikteki mü şteki beyan ının gözalt ı için yeterli ölçüde somut bir belirti olarak kabul edilemeyece ği söylenmelidir. 19. Bu itibarla somut olayda gözalt ı için gerekli olan suç işlendiğine dair somu t belirtinin yeterince ortaya konulamad ığı kanaatine ula şılm ıştır. 20. Var ılan bu sonuç kar şısında gözalt ının meşru amac ının bulunup bulunmad ığına ve tedbirin ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 21. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ı kapsam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 22. Diğer yandan somut olayda ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçünc ü fıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu sonucuna var ıldığından Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı somut olayda uygulanabilir niteliktedir. 23. Derece mahkemesi, Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu gerekçesiyle ba şvurucu lehine uygun bir tazminat a hükmetmemi ştir. Derece mahkemesi taraf ından kararla ştırılan tazminat ın Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hükmetti ği tazminat miktarlar ına nazaran düşük olduğu anlaşılm ıştır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının da ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM YÖNÜNDEN 25. Başvurucu 10.000 TL maddi tazminat ve 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 26. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 27. Anayasa Mahkemesince yap ılan inceleme sonucunda Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildi ğine kara r verilmiştir. Bu itibarla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılm ıştır. Ancak Anayasa Mahkemesince gözalt ı tedbirinin hukuka ayk ırı olduğu tespit edilmi ş ve tazminat ın yetersiz olmas ından kaynakl ı olarak ihlal sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla karar ın ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere mahkemeye gönderilmesi hâlinde derece mahkemesinin yapaca ğı tek şey Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hükmetti ği tazminat miktar ını dikkate alarak ilk hükmetti ği tazminat miktar ından daha yüksek bir tazminata hükmetmek olacakt ır. Bu işlem için karar ın yeniden yarg ılama yap ılmak üzere derece mahkemesine gönderilmesinde hukuki yarar bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/1496 Karar Tarihi : 8/2/2023 528. Somut olayda derece mahkemesi gözalt ının hukuka ayk ırılığını tespit etmemi ş ise de hükmedilen tazminat gözalt ı tedbirine kar şılık olarak verildi ğinden bu hususun manevi tazminat ın belirlenmesinde dikkate al ınmas ı gerekir. Bu nedenle ba şvurucuya net 1.800 TL manevi tazminat ödenmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. Diğer yandan ba şvurucunun, maddi tazminat talebine ili şkin olarak zarar ını gösteren ilgili ve yeterli belge sunmad ığı görüldüğünden maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Gözalt ının hukuka ayk ırı olmas ına rağmen ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu fıkras ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 1.800 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Kayseri 5. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2019/303) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/2/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.