TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ELİF NUR KARAKUZU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4978) Karar Tarihi: 21/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/4978 Karar Tarihi : 21/4/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : Elif Nur KARAKUZU Vekili : Av. Hasan Hüseyin KOCAO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı, tutukluluk hâlinin makul
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ELİF NUR KARAKUZU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4978) Karar Tarihi: 21/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/4978 Karar Tarihi : 21/4/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : Elif Nur KARAKUZU Vekili : Av. Hasan Hüseyin KOCAO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı, tutukluluk hâlinin makul süreyi aşmas ı, mahkûmiyet karar ı verildikten sonra tahliye taleplerinin de ğerlendirilmemesi ve tutukluluk hâlinin resen de incelenmemesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/2/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/4978 Karar Tarihi : 21/4/2021 3Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 7. Öğretmen olarak görev yapmakta olan ba şvurucu hakk ında FETÖ/PDY ile bağlant ılı suçlardan bir soru şturma yürütülmü ştür. Soruşturma sonucunda Sinop Cumhuriyet Başsavc ılığının 15/7/2016 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun terör örgütü üyesi olma, halk ı kin ve dü şmanl ığa tahrik ve te şvik etme suçlar ını işlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı aç ılm ıştır. 8. Sinop A ğır Ceza Mahkemesi 27/7/2016 tarihinde iddianamenin kabulüne kara r vermiş ve E.2016/160 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 9. Mahkeme 31/10/2016 tarihli duru şmada başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 10. Başvurucu tutuklama karar ına itiraz etmi ş, Boyabat A ğır Ceza Mahkemesi 8/11/2016 tarihinde itiraz ı kesin olarak reddetmi ştir. 11. Mahkeme 24/5/2017 tarihinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan 7 y ıl 6 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına ve tutukluluk hâlinin devam ına kara r vermiştir. 12. Başvurucu mahkûmiyet hükmüne kar şı istinaf kanun yoluna ba şvurmuş, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi 24/11/2017 tarihinde talebin esastan reddine karar vermi ştir. 13. Başvurucu 13/2/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 14. Başvurucunun temyiz talebini inceleyen Yarg ıtay 16. Ceza Dairesi 11/12/2018 tarihinde karar ın bozulmas ına ve "tutuklulukta geçirdikleri süre, at ılı suç için kanun maddelerinde ön görülen ceza miktar ı ve mevcut delil durumu ile bozma gerekçeleri gözetilerek" başvurucunun tahliye talebinin reddine karar vermi ştir. 15. Bozma sonras ında yarg ılamay ı yapan Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi 24/4/2019 tarihli duru şmada başvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. Daire 8/1/2020 tarihinde ba şvurucunun 1 y ıl 6 ay 22 gün hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına ve hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına karar vermi ştir. 16. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi 22/1/2020 tarihinde an ılan karara kar şı yap ılan itiraz ın reddine karar vermi ş ve karar ayn ı tarihte kesinle şmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 17.İlgili hukuk için bkz. Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, 33-56. Başvuru Numaras ı: 2018/4978 Karar Tarihi : 21/4/2021 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Mahkemenin 21/4/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına ve Tutuklulu ğun Makul Süreyi Aştığına İlişkin İddialar 1. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu; üzerine at ılı suç ile bir ilgisinin bulunmad ığını, suç işlediğine dair hiçbir delilin olmad ığını, buna rağmen keyfî bir şekilde tutuklanmas ına karar verildi ğini, bu kararda tutuklama nedenlerine ili şkin yeterli bir gerekçeye yer verilmedi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu ayr ıca tutukluluk hâlinin hukuka ayk ırı bir şekilde uzat ıldığını, tutuklulu ğun devam ına ilişkin kararlar ın gerekçeden yoksun oldu ğunu, bu kararlarda tutuklama nedenlerinin somut olgulara dayal ı olarak aç ıklanmad ığını, kendisi yönünden bir kişiselleştirme yap ılmad ığını ve adli kontrolün yetersiz kalma nedenlerinin gösterilmedi ğini, tutukluluğa yönelik itirazlar ının da gerekçesiz bir şekilde reddedildi ğini, dolay ısıyla somut hiçbir neden gösterilmeden matbu gerekçelerle sürdürülen tutuklulu ğun makul süreyi a ştığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkralar ı uyar ınca bireysel ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. 21. Başvurunun süresinde yap ılm ış olmas ı, her aşamada dikkate al ınmas ı gereken usule ilişkin şartt ır (Yasin Yaman , B. No: 2012/1075, 12/2/2013, 18). 22. Bir suç isnad ına bağlı olarak tutuklu olma durumunda tutukluluk süresinin kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi a ştığı iddias ıyla yap ılacak bireysel başvurunun, ilk derece yarg ılamas ı devam ederken tutuklulu ğun devam ına karar verilen her aşamada ba şvuru yollar ı tüketildikten sonra ba şvuru süresi içinde yap ılmas ı gerekir ( Mehmet Emin K ılıç, B. No: 2013/5267, 7/3/2014, 28). 23. Bu ba ğlamda bir suç isnad ına bağlı olarak tutuklulukla ilgili şikâyetleri içeren bireysel ba şvurunun hükümle birlikte verilen tutuklulu ğun devam ı karar ı sonras ında yap ılmas ı hâlinde, tutuklulu ğun devam ı karar ına itiraz edilmemi ş ise karar ın verildiğinin öğrenildiği tarihten itibaren, itiraz edilmi ş ise itiraz merciince verilen karar ın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir ( Fırat İşgören , B. No: 2014/6425, 17/11/2016, 34). 24. Dolay ısıyla başvurucunun bir suç isnad ına bağlı olarak özgürlü ğünden yoksun bırak ılmas ı, ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet karar ını verdiği 24/5/2017 tarihinde sona ermiştir. Bu karar, ba şvurucunun yüzüne kar şı tefhim edilmi ştir. An ılan mahkûmiyet hükmü, temyiz incelemesi sonucunda bozulmu ş ve başvurucunun tutulmas ının niteliği tekrar bir suç isnad ına bağlı tutmaya dönü şmüş olsa da bu durumun bireysel ba şvurunun süresinde Başvuru Numaras ı: 2018/4978 Karar Tarihi : 21/4/2021 5yap ılmas ı gerektiği yönündeki kural üzerinde bir etkisi bulunmamaktad ır (benzer yönde karar için bkz. Muhammet Ömero ğlu, B. No: 2014/657, 17/5/2016, 39). 25. Somut olayda ba şvurucu taraf ından ilk derece mahkemesince hükümle -24/5/2017 tarihli mahkûmiyet karar ıyla- birlikte verilen tutuklulu ğun devam ı karar ına itiraz edildiğine yönelik bir bilgi ve/veya belge bulunmamaktad ır. Bu nedenle ba şvurunun il k derece mahkemesinin nihai karar ının tefhimle ö ğrenildiği 24/5/2017 tarihinden itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. Buna göre 13/2/2018 tarihinde yap ılan bireysel başvuruda süre a şımı olduğu sonucuna var ılm ıştır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mahkûmiyete Ba ğlı Tutmaya İlişkin İhlal İddialar ı 1. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu, mahkûmiyet karar ı verildikten sonra tahliye taleplerinin değerlendirilmedi ğini ve tutukluluk hâlinin resen de incelenmedi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 28. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin ki şi özgürlü ğü ve güvenliği hakk ına sahip oldu ğu ilke olarak konduktan sonra ikinci ve üçüncü f ıkralar ında şekil ve şartlar ı kanunda gösterilmek ko şuluyla ki şilerin özgürlü ğünden mahrum bırak ılabileceği durumlar s ınırlı olarak say ılm ıştır. Dolay ısıyla kişinin özgürlük ve güvenlik hakk ının k ısıtlanmas ı ancak Anayasa'n ın an ılan maddesi kapsam ında belirlenen durumlardan herhangi birinin varl ığı hâlinde söz konusu olabilir ( Murat Narman , B. No: 2012/1137, 2/7/2013 , 42). 29. Anayasa'n ın 19. maddesinde tan ımlanan ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ilk istisnas ı "Mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" olarak belirlenmi ştir. Bu kapsamda yarg ı organlar ınca verilecek mahkûmiyet kararlar ının sonucu olarak hapis cezas ı veya güvenlik tedbirlerinin uygulanmas ı kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlali kabul edilmeyecektir. Di ğer taraftan suç şüphesine bağlı tutma kapsam ında olan durumdan farkl ı olarak an ılan istisna bir mahkûmiyet karar ına bağlı olarak tutmay ı ifade etmektedir ( Tahir Canan (2), B. No: 2013/839, 5/11/2014, 33). 30. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı uyar ınca hürriyeti k ısıtlanan kişi kısa sürede durumu hakk ında karar verilmesini ve bu k ısıtlaman ın kanuna ayk ırılığı hâlinde hemen serbest b ırak ılmas ını sağlamak amac ıyla yetkili bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ına sahiptir ( Mehmet Haberal , B. No: 2012/849, 4/12/2013, 122). 31. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında, her ne sebeple olursa olsun hürriyeti k ısıtlanan bir kimsenin k ısa sürede durumu hakk ında karar verilmesini ve bu kısıtlaman ın kanuna ayk ırılığı hâlinde hemen serbest b ırak ılmas ını sağlamak amac ıyla yetkili bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ı bulunduğu belirtilirken k ısıtlama sebebi bak ımından bir ayr ım yap ılmad ığından buradaki ba şvuru hakk ı, elbette mahkûmiyet hükmüne ba ğlı olarak tutulma nedeniyle özgürlü ğünden yoksun b ırak ılmay ı da kapsamaktad ır (Mehmet İlker Başbuğ, B. No: 2014/912, 6/3/2014, 80). Başvuru Numaras ı: 2018/4978 Karar Tarihi : 21/4/2021 632. Bununla birlikte Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında güvence altına al ınan -tutulmaya kar şı- yetkili bir yarg ı merciine ba şvuru hakk ı, tutulman ın niteliğine uygun ba şvurular ı kapsamaktad ır. Tutulman ın niteliği ile ba ğdaşmayan ba şvurular ın Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı kapsam ında oldu ğunun kabulü mümkü n değildir. Bu ba ğlamda mahkûmiyete ba ğlı olarak tutulman ın koşullar ı ile suç isnad ına bağlı olarak tutulman ın koşullar ı farkl ı olduğundan mahkûmiyete ba ğlı olarak hürriyetinden yoksun b ırak ılan kişilerin suç isnad ına bağlı olarak tutulmaya ili şkin koşullar ın bulunmad ığına yönelik ba şvurular ı, Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ındaki güvencelerden yararlanamaz ( Ç.Ö. [GK], B. No: 2014/5927, 19/7/2018 47, 48). 33. Mahkûmiyete ba ğlı tutulma hâlinde bir mahkeme taraf ından verilmi ş olan hürriyeti ba ğlay ıcı cezan ın infaz ı söz konusu oldu ğundan mahkûmiyete ba ğlı olarak tutulan kişi ancak tutulmas ının bu niteli ğine ilişkin iddialarla -serbest b ırak ılmak amac ıyla- yetkili bir yarg ı merciine ba şvurduğu taktirde Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında yer alan güvencelerin -bunlardan tutulman ın niteliğine uygun olanlar ının- uygulanmas ı söz konusu olabilir ( Ç.Ö., 49). 34. Bunlar ın yan ı sıra mahkûmiyete ba ğlı olarak tutulan ki şilerin tutulmalar ının dayanağını oluşturan mahkûmiyet hükmüyle ilgili olarak tutulmaya devam edilmeyi hukuka ayk ırı hâle getirecek yeni bir meselenin (mahkûmiyete konu olan eylemin suç olmaktan çıkar ılmas ı, bir cezas ızlık hâlinin bulundu ğunun anla şılmas ı, mahkûmiyet hükmünü geçersiz kılan bir kanun de ğişikliği yap ılmas ı gibi) ortaya ç ıktığını belirterek serbest b ırak ılmak amac ıyla yetkili bir yarg ı merciine ba şvurduğunda da Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci fıkras ı kapsam ındaki güvencelerin tatbiki söz konusu olabilecektir ( Ç.Ö., 50). 35. Somut olayda ba şvurucu hakk ında mahkûmiyet karar ının verildiği 24/5/2017 tarihinde ba şvurucunun suç isnad ına bağlı tutulma hâli sona ermi ştir. Başvurucunun bu tarihten sonraki döneme ili şkin olarak hürriyetinden yoksun kalmas ı, Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ında mahkûmiyete ba ğlı tutma niteliğindedir. Mahkûmiyet e bağlı olarak tutulmakta olan ba şvurucunun suç isnad ına bağlı olarak tutulma nın koşullar ının oluşmad ığını ileri sürdü ğü bu itiraz ının Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ındaki güvencelerden yararlanmas ı mümkün de ğildir. Dolay ısıyla başvurucunun tahliye taleplerinin karara ba ğlanmamas ı, Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ını ihlal eder nitelikte bir durum olu şturmamaktad ır. 36. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Tutuklaman ın hukuki olmad ığına ve tutuklulu ğun makul süreyi a ştığına ilişkin ihlal iddialar ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mahkûmiyete ba ğlı tutmaya ilişkin ihlal iddialar ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/4978 Karar Tarihi : 21/4/2021 7B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 21/4/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN