TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR TAŞ İNŞAAT MALZEMELERİ ÜRET İM ALIM SATIM GIDA VE TARIM TİCARET VE SANANAY İ LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU (Başv uru Numarası: 2019/25619) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numarası : 2019/25619 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör Başvurucu Vekili: Ayhan KILIÇ : Taş İnşaat Malzem eleri Ü retim Alım Sat ım Gıda ve Tar ım Ticaret v
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR TAŞ İNŞAAT MALZEMELERİ ÜRET İM ALIM SATIM GIDA VE TARIM TİCARET VE SANANAY İ LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU (Başv uru Numarası: 2019/25619) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numarası : 2019/25619 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör Başvurucu Vekili: Ayhan KILIÇ : Taş İnşaat Malzem eleri Ü retim Alım Sat ım Gıda ve Tar ım Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. : Av. İ brahim GÖK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırmasız el atma nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddiasına ili şkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/7/2019 tarihinde yap ılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu Şirket, Elâz ığ'ın Merkez ilçesi Rüstempa şa Mahallesi Karuklar mevkiinde kâin 345 ada 26 parsel numaral ı 1.429 m² büyüklü ğündeki ta şınmaz ı 17/7/2007 tarihinde üçüncü ki şiden sat ın alm ıştır. Başvurucunun iddiasına göre an ılan taşınma z tapulama i şlemi sonucunda 13/10/1956 tarihinde tapuya tescil edilmi ştir. 6. Devlet Demir Yollar ı Genel Müdürlüğü (TCDD) tarafından anılan ta şınmaz ın 925 m²lik k ısmı üzerinden Elâz ığ-Van hudut demir yolu hatt ı geçirilmi ştir. TCDD'nin iddiasına göre demir yolu hatt ının ihtilaf konusu ta şınmaz ın üzerinden geçen k ısmı 1942 yılında inşa edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/25619 Karar Tarihi : 31/3/2022 37. Başvurucu 3/4/2013 tarihinde Elâz ığ 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) TCDD aleyhine tazminat davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, taşınmaza kamula ştırmas ız olarak el at ılmas ından dolay ı fazlaya ili şkin haklar ı sakl ı tutulmak üzere 10.000 TL tazminat ödenmesi isteminde bulunmu ştur. 8. TCDD cevap dilekçesinde, ta şınmaz ın 1942 y ılında Muşlu A. oğlu S.den 28,16 TL'ye kamula ştırılarak Hazine ad ına tescil edildi ğini belirtmi ştir. 1955 y ılında yap ılan kadastro çal ışmalar ı sonucunda ta şınmaz ın Hazine yerine hatal ı olarak üçüncü ki şiler ad ına tespit ve tescil edildi ğini ifade etmi ştir. Cevap dilekçesinde ayr ıca davan ın zamana şımına uğrad ığını ileri sürmü ştür. 9. Asliye Hukuk Mahkemesince ke şif ve bilirki şi incelemesi yapt ırılmas ına kara r verilmiştir. Bilirki şi heyetince tanzim edilen 3/6/2014 havale tarihli raporda, ta şınmaz ın demir yolu in şa edilmek suretiyle el at ılan 925 m²lik bölümünün de ğerini dava tarihi itibar ıyla 809.307 TL olarak belirlemi ştir. Başka bir bilirki şi heyetince düzenlenen 20/5/2015 havale tarihli raporda ise el konulan k ısm ın değeri 832.000 TL şeklinde hesaplanm ıştır. 10. Asliye Hukuk Mahkemesi 1/10/2015 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, dosyadaki bilgi ve belgelere göre TCDD taraf ından dava konusu edilen yerin 1942 y ılında kamula ştırıldığı, demir yolu hatt ında 1942 tarihinden sonra herhangi bir genişletme işleminin, dolay ısıyla fiilî el atman ın söz konusu olmad ığı belirtilmi ştir. Kararda ayr ıca fiilî el atma olsa bile bunun 9/10/1956 tarihinden önce gerçekle şmiş olmas ı sebebiyle 5/1/1961 tarihli ve 221 say ılı Amme Hükmi Şahıslar ı veya Müesseseleri Taraf ından Fiilen Amme Hizmetlerine Tahsis Edilmi ş Gayrimenkuller Hakk ında Kanun'un 1. maddesi uyar ınca tahsis tarihinde kamula ştırılm ış say ıldığı ifade edilmi ştir. 221 say ılı Kanun'un 4. maddesi hükmüne yer verilen kararda, ba şvurucunun dava hakk ının an ılan Kanun'un yürürlü ğe girdiği 12/1/1961 tarihten itibaren iki y ıl sonra dü ştüğü kabul edilmi ştir. 11. Başvurucu bu karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuştur. Temyiz dilekçesinde; TCDD'nin 1942 y ılında kamula ştırdığı taşınmaz ile dava konusu ta şınmaz ın farkl ı olduğu, bunun Tapu İdaresinin ekte sunulan yaz ısından aç ıkça anlaşılabileceği belirtilmi ştir. Temyi z dilekçesindeki aç ıklamaya göre kamula ştırılan taşınmaz 345 ada 16 parsel numaral ı olup kök kayd ı 8 numaral ı parseldir. Ba şvurucunun sat ın ald ığı taşınmaz ise 345 ada 26 parsel numaral ıdır. Temyiz dilekçesinde, itilaf konusu 345 ada 26 parsel numaral ı taşınmaz ın hiçbir zaman kamula ştırılmad ığı ifade edilmi ştir. Taşınmaza hangi tarihte el at ıldığının belli olmad ığının vurguland ığı temyiz dilekçesinde, ta şınmaza 1956 tarihinden önce el at ılsa bile başvurucunun mülkiyeti kazand ığı tarihin, hatta kadastro tespitinin yap ıldığı tarihin 13/10/1956 tarihinden sonra oldu ğu ve 221 say ılı Kanun'un uygulanmayaca ğı iddia edilmi ştir. 12. TCDD'nin temyize cevap dilekçesinde, dilekçe ekinde sunulan kamula ştırma plan ından da anla şılacağı üzere ihtilaf konusu 345 ada 26 parsel numaral ı taşınmaz ın 1942 yılında A. o ğlu S.den sat ın al ınan 8 parsel numaral ı (istimlak parseli) ta şınmaz oldu ğu belirtilmiştir. 13. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi (Daire) 23/10/2018 tarihinde Asliye Huku k Mahkemesi karar ını onam ıştır. 14. Başvurucu, karar düzeltme yoluna da müracaat etmi ştir. Karar düzeltme dilekçesinde, daval ının sözünü etti ği A. oğlu S.den 8 parsel numaral ı taşınmaz ın hâlihaz ırda Hazine ad ına tescilli olan 345 ada 16 parsel numaral ı taşınmaz oldu ğu belirtilmi ş; ihtila f Başvuru Numaras ı: 2019/25619 Karar Tarihi : 31/3/2022 4konusu ta şınmaz ın A. oğlu S. ile bir ilgisinin bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Karar düzeltme istemi, Dairenin 25/6/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Nihai karar 21/7/2019 tarihinde başvurucuya tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 15. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Şevket Karata ş [GK], B. No: 2015/12554, 25/10/2018, 20-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 31/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 17. Başvurucu, ta şınmaz ın mülkiyetinin önceki maliklerce 13/10/1956 tarihinde kazan ıldığını belirtmiş ve kendisinin de 2007 y ılında bu taşınmaz ı sat ın ald ığını hat ırlatm ıştır. Başvurucu, TCDD'nin ta şınmaza kamula ştırmas ız olarak el koymas ının mülkiyet hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca Daire karar ının gerekçe içermemesi sebebiyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 18. Bakanl ık görüşünde, taşınmaz ın 1.395 m² alanl ı olarak S.E. ad ına kay ıtlıyken 1942 y ılında kamula ştırıldığı ve kamula ştırma bedelinin malike ödendi ği belirtilmi ş; kuzey sınırındaki geometrik şekil değişiklikleri sebebiyle 1.429 m² alanl ı olarak ve sehven 1956 yılında tapuya tescil edildi ği ifade edilmi ştir. Bakanl ık, AİHM'in Ekdal ve di ğerleri/Türkiye (B. No: 6990/04, 25/1/2011) karar ına at ıfta bulunarak 221 say ılı Kanun'a dayal ı olarak olu şan mülkiyet mahrumiyetinin ko şullar ının bireysel ba şvuru kapsam ında incelenmesinin zaman bak ımından yetki k ısıtı sebebiyle mümkün olmad ığını ileri sürmü ştür. Bakanl ık, başvurucunun 22/11/2001 tarihli ve 4721 say ılı Türk Medeni Kanunu'nun 1007. maddesinde düzenlenen tapu sicilinin tutulmas ından doğan sorumluluk ile 22/4/1926 tarihli ve 818 say ılı mülga Borçlar Kanunu'nun 215. maddesinde düzenlenen ay ıba karşı tekeffül sorumlulu ğu hükümlerine göre tazminat davas ı açt ığına dair bir bilgi bulunmad ığına işaret ederek ba şvuru yolunun tüketilip tüketilmedi ğinin incelenmesi gerekti ğini vurgulam ıştır. Bakanl ık ayr ıca TCDD'nin gönderdi ği belgeler ile aç ıklamalar ın da dikkate al ınmas ı gerektiğini belirtmi ştir. 19. TCDD taraf ından Bakanl ığa gönderilen ve Bakanl ık görüşü ekinde Anayasa Mahkemesine iletilen yaz ıda, ihtilaf konusu 345 ada 26 parsel numaral ı taşınmaz ın kök kayd ının 18 numaral ı parsel (istimlak parseli) oldu ğu belirtilmi ş ve bunun da 1942 y ılında 36,83 TL kar şılığında S.E.den kamula ştırıldığı ifade edilmi ştir. Yaz ıya ekli belgelerden 18 parsel numaral ı 1.395 m² büyüklü ğündeki ve S.E.ye ait olan ta şınmaz ın 1942 y ılında 36,83 TL karşılığında kamula ştırıldığı görülmektedir. 20. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundakilere ek olarak müdahalenin süregelen nitelikte oldu ğunu ve 23/9/2012 tarihinden sonra da devam ettiğini, bu nedenle ba şvurunun Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin kapsam ında kald ığını belirtmiştir. Başvurucu; tapu sicili sorumlulu ğu ile ay ıba karşı tekeffül sorumlulu ğunun somut olayla ilgisinin bulunmad ığını, eldeki ba şvurunun konusunun kamulaştırmas ız el atma oldu ğunu ifade etmi ş ve başvuru yollar ının usulüne uygun olarak tüketildiğini savunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/25619 Karar Tarihi : 31/3/2022 5B. Değerlendirme 21. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak " Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 22. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyeti, TCDD taraf ından taşınmaza kamula ştırmas ız olarak el konulmas ına yönelik oldu ğundan tüm iddialar ının mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesinin uygun olaca ğı değerlendirilmi ştir. 23. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır. Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaate sahip olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). Üzerinden demir yolu hatt ı geçirilen ihtilaf konusu ta şınmaz ın başvurucu ad ına tapuda tescilli olduğu tart ışmas ızdır. Bu nedenle mülkün varl ığı konusunda tereddüt bulunmamaktad ır. 24. Anayasa Mahkemesince ikinci olarak tespit edilmesi gereken husus başvurucunun mülküne kamula ştırmas ız olarak el at ılmas ı suretiyle müdahalede bulunulup bulunulmad ığıdır. 25. Başvurucunun 17/7/2007 tarihinde üçüncü ki şiden sat ın ald ığı taşınmaz ın 925 m²lik bölümünün üzerinden demir yolu hatt ı bulunduğu hususunda taraflar aras ında bir ihtila f bulunmamaktad ır. Tart ışma, demir yolu hatt ının kamulaştırma yap ılmaks ızın taşınmaza fiilî olarak el at ılmak suretiyle yap ılıp yap ılmad ığına yöneliktir. TCDD ihtilaf konusu ta şınmaz ı 1942 y ılında kamula ştırıldığını ileri sürmekteyken ba şvurucu, TCDD'nin 1942 y ılında kamulaştırdığı taşınmaz ın farkl ı olduğunu, kendisi taraf ından sat ın al ınan taşınmaz ın hiçbir zaman kamula ştırılmad ığını savunmaktad ır. 26. TCDD'nin bireysel ba şvuruya konu yarg ılama s ıras ında sundu ğu dilekçe ve belgelerde ba şvurucuya ait 345 ada 26 parsel numaral ı taşınmaz ın kök kayd ının 8 numaral ı parsel oldu ğunu belirtmi ş ve bu ta şınmaz ı kamulaştırdığını ancak ta şınmaz ın 1955 y ılında yap ılan tapulama i şlemi s ıras ında sehven özel bir ki şi ad ına 26 parsel olarak kaydedildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ise bu iddiay ı inkâr etmi ş, 8 parsel numaral ı taşınmaz ın ifrazen 15 ve 16 parsel numaral ı taşınmazlara dönü ştürüldüğünü, idarenin kamula ştırdığı taşınmaz ın 26 değil 16 parsel numaral ı taşınmaz oldu ğunu belirtmi ştir. TCDD Bakanl ık arac ılığıyla bireysel başvuru dosyas ına gönderdi ği yaz ıda ise ba şvurucuya ait 345 ada 26 parsel numaral ı taşınmaz ın kök kayd ının 18 numaral ı parsel (istimlak parseli) olduğunu ifade etmi ş, bunu destekleyen tapu kay ıtlar ı ile kamula ştırma ve de ğer tespit i şlemlerini ve kamula ştırma plan ını eklemiştir. TCDD'nin bu yaz ısı ile yaz ıya ekledi ği belgeler Bakanl ık görüşüyle birlikte ba şvurucuya gönderildi ği hâlde ba şvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında TCDD'nin bu iddias ına karşı herhangi bir aç ıklamada bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/25619 Karar Tarihi : 31/3/2022 627. TCDD'nin derece mahkemelerindeki yarg ılama s ıras ında 345 ada 26 parsel numaral ı taşınmaz ın kök kayd ının 8 numaral ı parsel oldu ğunu belirtti ği hâlde bireysel başvuruda 18 numaral ı parsel oldu ğunu ifade etmi şse de ba şvurucunun TCDD'nin bu açıklamalar ına karşı herhangi bir beyanda bulunmad ığı dikkate al ındığında derece mahkemelerindeki yarg ılama s ıras ında 18 numaras ının sehven 8 olarak belirtildiği değerlendirilmi ştir. TCDD'nin 18 parsel numaral ı taşınmaza ili şkin olarak gönderdi ği belgelerden an ılan taşınmaz ın 1942 y ılında 36,83 TL kar şılığında kamula ştırıldığı aç ık bir biçimde görülmektedir. Ba şvurucunun TCDD'nin aç ıklamalar ına karşılık herhangi bir değerlendirme yapmad ığı ve taşınmaz ın 1956 y ılındaki tapulama i şleminden önceki durumunun ne oldu ğu (örneğin tapulama tespitinin önceki bir tapuya dayanmas ı hâlinde bunun parsel numaras ının kaç oldu ğu) hususuyla ilgili olarak bir aç ıklama yapmad ığı gözetildiğinde 1942 y ılında kamulaştırılan 18 parsel numaral ı taşınmaz ın 1956 y ılındaki tapulama çal ışmas ı sıras ında 26 parsel numaras ıyla tapuya tescil edilen ve ba şvurucu taraf ından 17/7/2007 tarihinde üçüncü ki şiden sat ın al ınan taşınmaz oldu ğunun mümkün olabileceği değerlendirilmi ştir. 28. Bu durumda, ba şvurucu ad ına tapuda kay ıtlı olan taşınmaz ın üzerinde TCDD taraf ından inşa edilen demir yolu hatt ının kamulaştırmas ız el atma te şkil etmedi ği ve yasal bir kamulaştırma işlemine dayand ığı yolunda Asliye Hukuk Mahkemesince ula şılan kanaatin keyfî ve temelsiz olmad ığı değerlendirilmi ştir. 29. Demir yolu hatt ının yasal bir kamula ştırma işlemine dayal ı olarak in şa edildiği anlaşılm ış ise de hatt ın üzerinde in şa edildiği taşınmaz ın hâlihaz ırda başvurucu ad ına tapuda tescilli oldu ğu da bir vak ıadır. Her iki taraf ın da kabulü oldu ğu üzere ihtilaf konusu ta şınmaz 1956 y ılındaki tapulama i şlemi s ıras ında üçüncü ki şi ad ına tescil edilmi ş, başvurucu da taşınmaz ı 17/7/2007 tarihinde üçüncü ki şilerden sat ın alm ıştır. 30. Başvurucunun, üzerinde demir yolu hatt ı bulunan bir ta şınmaz ı hangi amaçla sat ın ald ığı bilinmemekle birlikte bu tart ışma mevcut ba şvurunun konusunu a şmaktad ır. Mevcut bireysel ba şvuruya konu şikâyet kamula ştırmas ız el atmaya ili şkindir. Ba şvurucunun bireysel ba şvuruya konu etti ği uyuşmazl ık da kamula ştırmas ız el atma iddias ına dayal ı olarak açılan bir tazminat davas ıdır. Nitekim ba şvurucu da Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında ısrarla bunu vurgulam ıştır. Dolay ısıyla eldeki ba şvuruda incelenecek mesele kamula ştırmas ız el atma şikâyetiyle s ınırlıdır. 31. Kamu hizmetine tahsis edilmesi sebebiyle özel ki şiler ad ına tapuya ba ğlanmas ı mümkün bulunmayan bir ta şınmaz ın özel kişiler ad ına tapuya tescil edilmesi ve bu nitelikteki bir taşınmaz ın sat ışa konu olmas ı hâlinde ta şınmaz ı sat ın alan kişinin mülkiyet hakk ının ihlal edilip edilmedi ği hususu tart ışma konusu olabilir. Ancak -Bakanl ık görüşünde de i şaret edildiği üzere- bu iddia tapu sicilinin tutulmas ından doğan sorumluluk ve ay ıba karşı tekeffül sorumlulu ğu hükümlerine göre aç ılacak davalarda tart ışma konusu edilebilir. Mevcut bireysel başvuru an ılan davalar üzerine yap ılm ış olmad ığından hatal ı olarak tapu olu şturulmas ı sebebiyle bir ihlalin bulunup bulunmad ığının bu a şamada incelenmesi mümkün görülmemi ştir. 32. Sonuç olarak ba şvurucu ad ına tapuda kay ıtlı olan taşınmaza kamula ştırmas ız olarak el at ıldığının temellendirilemedi ği kanaatine var ılm ıştır. Bu nedenle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/25619 Karar Tarihi : 31/3/2022 7VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 31/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş