TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYNEP DURMU Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/39733) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Zeynep DURMU Ş Vekili : Av. Hac ı Osman ÇEL İK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYNEP DURMU Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/39733) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Zeynep DURMU Ş Vekili : Av. Hac ı Osman ÇEL İK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığı gerekçesiyle sa ğlık memuru görevine ba şlatılmama işlemine kar şı aç ılan iptal davas ında davan ın sonucuna etkili iddian ın kararda kar şılanmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/12/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu 31/8/2017 tarihinde Sa ğlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane T ıp Fakültesinden mezun olduktan sonra 25/10/2017 tarihinde yap ılan 77. dönem devlet hizmeti yükümlülü ğü kuras ı sonucunda İstanbul Kâ ğıthane Devlet Hastanesine pratisyen hekim olarak yerle ştirmesi yap ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 37. Başvurucu hakk ında 3/10/2016 tarihli ve 676 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (676 say ılı KHK) 74. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu nun 48. maddesinin birinci f ıkras ının (A) bendine eklenen (8) numaral ı alt bent uyar ınca güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yapt ırılm ıştır. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ı nedeniyle ba şvurucunun göreve atamas ı gerçekleştirilmemiştir. 8. Başvurucu söz konusu i şlemin iptali istemiyle 28/2/2018 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, 657 say ılı Kanun'un 48. maddesinin hangi şart ını sağlamad ığının işlemde belirtilmedi ğini ifade etmi ştir. Güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak sonuçlanmas ına neden herhangi bir durumun olmad ığını, terör örgütü ile bir ba ğlant ısının bulunmad ığını ifade etmi ştir. Suç ve cezalar ın şahsiliği ilkesince yak ınlar ının fiilleri nedeniyle kendisinin sorumlu tutulamayaca ğını söylemiştir. 9. Ankara 16. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 11/2/2019 tarihinde davay ı reddetmiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava dosyas ının incelenmesinden, davac ının 77. Dönem devlet hizmeti yükümlülü ğü kuras ı sonucunda İstanbul Ka ğıthane Devlet Hastanesine pratisyen hekim olara k yerleştirmesinin yap ıldığı, davac ının güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı sonucunda, kendisi, annesi ve karde şlerinin FETÖ/PDY ile irtibat ına ilişkin istihbari nitelikteki bilgilerin mevcut oldu ğu, daval ı idarece bilgi ve belgelerin de ğerlendirilmesi üzerine davac ının atanmamas ına karar verildi ği ve güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı neticesi dikkate al ınarak atamas ının yap ılmad ığının davac ıya bildirilmesi üzerine bak ılan davan ın aç ıldığı anlaşılmıştır. Uyuşmazl ık konusu olayda, 77. Dönem devlet hizmeti yükümlülü ğü kuras ı sonucunda İstanbul Ka ğıthane Devlet Hastanesine pratisyen hekim olarak yerle ştirmesi yap ılan davac ı ve ailesi hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı neticesinde ortaya konulan hususlar ın güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçland ığının kabulü için yeterli, hukuken kabul edilebilir nitelikte oldu ğu anlaşıldığından, davac ının atamas ının yap ılmamas ına ilişkin dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmamaktad ır." 10. Başvurucu karara kar şı 15/4/2019 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstina f dilekçesinde, hangi kusuru ve olumsuzlu ğundan dolay ı güvenlik ve ar şiv araştırmas ının olumsuz tespit edildi ği hususunda mahkemeye daval ı idare taraf ından bir beyanda bulunulmad ığını ifade etmi ştir. Mahkemeye güvenlik soru şturmas ının olumsuz olmas ına dair bilgi ve belge sunulmas ı ve bu belgeler hakk ında beyan ının al ınmas ı gerektiğini belirtmiştir. Suç ve cezalar ın şahsiliği ilkesi gere ğince ailesi hakk ındaki tespitlerden ötürü sorumlu tutulmas ının mümkün olmad ığını söylemi ştir. Son olarak hekim olarak atamas ının yap ılmas ının önünde yasal bir engelin olmad ığını vurgulam ıştır. 11. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 10/10/2019 tarihinde istinaf talebini kesin olarak reddetmi ştir. 12. Nihai karar ba şvurucuya 20/11/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 6/12/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13. 657 say ılı Kanun un 6. maddesinin birinci f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 4"Devlet memurlar ı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasas ına ve kanunlar ına sadakatla ba ğlı kalmak ve milletin hizmetinde Türkiye Cumhuriyeti kanunlar ını sadakatla uygulamak zorundad ırlar" 14. 657 say ılı Kanun un 48. maddesi şöyledir: "Devlet memurlu ğuna al ınacaklarda a şağıdaki genel ve özel şartlar aran ır. A) Genel şartlar: 1. Türk Vatanda şı olmak, 2. Bu Kanunun 40 nc ı maddesindeki ya ş şartlar ını taşımak, 3. Bu Kanunun 41 nci maddesindeki ö ğrenim şartlar ını taşımak, 4. Kamu haklar ından mahrum bulunmamak, 5. Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmi ş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolay ı bir y ıl veya daha fazla süreyle hapis cezas ına ya da affa uğram ış olsa bile devletin güvenli ğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, ( ) zimmet, irtikâp, rü şvet, h ırsızlık, doland ırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat kar ıştırma, edimin ifas ına fesat kar ıştırma, suçtan kaynaklanan malvarl ığı değerlerini aklama veya kaçakç ılık suçlar ından mahkûm olmamak. 6. Askerlik durumu itibariyle; a) Askerlikle ilgisi bulunmamak, b) Askerlik ça ğına gelmemi ş bulunmak, c) Askerlik ça ğına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapm ış yahut ertelenmi ş veya yedek s ınıfa geçirilmi ş olmak, 7. 53 üncü madde hükümleri sakl ı kalmak kayd ı ile görevini devaml ı yapmas ına engel olabilecek ( ) ak ıl hastal ığı ( ) bulunmamak. 8.[Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.:2018/73; K.:2019/65 say ılı Karar ı ile iptal edilmi ştir] B) Özel şartlar: 1. Hizmet görece ği s ınıf için 36 ve 41 nci maddelerde belirtilen ö ğretim ve e ğitim kurumlar ının birinden diploma alm ış olmak, 2. Kurumlar ın özel kanun veya di ğer mevzuat ında aranan şartlar ı taşımak." 15. 676 say ılı KHK'n ın 74. maddesiyle 657 say ılı Kanun un 48. maddesinin birinci fıkras ının (A) bendine eklenen ve Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla iptal edilen (8) numaral ı alt bent şöyledir: "Güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmış olmak." Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 5V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 17. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi taraf ından, 657 say ılı Kanun'un 48 maddesinin birinci f ıkras ının (A) bendine eklenen (8) numaral ı alt bendin iptal edilmesi nedeniyle i şlemin kanuni dayana ğının kalmad ığını ifade etmi ştir. Dava konusu i şlemin de ğerlendirmesini n Mahkeme karar ında yer almad ığı, ayr ıca bu durumun Bölge İdare Mahkemesi taraf ından da giderilmedi ğini belirtmi ştir. Güvenlik soru şturmas ına esas al ınan hususlara ili şkin olarak savunmas ının al ınmad ığından yak ınm ıştır. Mahkemeye sunulan bilgi ve belgeye ulaşılmas ının engellendi ğini ileri sürmü ş ve belirtilen hususlar nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 18. Bakanl ık görüşünde; başvurucunun hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ına konu iddialardan ve üzerine at ılı eylemden haberdar oldu ğu belirtilmi ştir. İşleme açt ığı davada iddia ve savunmas ını sunma imkan ının bulundu ğu ileri sürülmü ştür. Mahkemenin güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı kapsam ında elde edilen delilleri ilgili mevzuat çerçevesinde de ğerlendirmek suretiyle sonuca ula ştığı belirtilmi ştir. Mahkemenin olgular ı belirleme, delillendirme ve hükmü bu delillerle gerekçelendirme anlam ında adil yarg ılanma hakk ının usul güvencelerini ihlal edecek bir yakla şım sergilemedi ği dile getirilmiştir. 19. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyan ında, Anayasa Mahkemesince verilen iptal karar ı sonras ında işlemin kanuni dayana ğının kalmad ığını ve bu nedenle aç ıkça hukuka ayk ırı hâle geldi ğini söylemi ştir. Güvenlik soru şturmas ında tespit edilen hususlar ın derece mahkemeleri karar ında belirtilmemesi ve de ğerlendirilmemesinden şikâyet etmi ştir. 2. Değerlendirme 20. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucunun temel iddias ı, güvenlik soru şturmas ına dayanak al ınan bilgi ve belgelerin de ğerlendirmesinin Mahkeme ve Bölge İdare Mahkemesi kararlar ında yer almamas ıdır. Bu nedenle ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 6a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 23. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 24. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı organlar ın a davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde, di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmas ını ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa n ın, bütün mahkemelerin her türlü kararlar ının gerekçeli olarak yaz ılmas ını ifade eden 141. maddesinin de, hak arama hürriyetinin kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Vedat Benli , B. No: 2013/307, 16/5/2013, 30). 25. An ılan kurallar uyar ınca, ilke olarak mahkeme kararlar ının gerekçeli olmas ı, adil yarg ılanma hakk ının bir gere ğidir. Derece mahkemeleri, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin de ğerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini makul bir şekilde gerekçelendirmek zorundad ır. Bu gerekçelerin oluşturulmas ında aç ıkça bir keyfilik görüntüsünün olmamas ı ve makul bir biçimde gerekçe gösterilmesi hâlinde adil yarg ılanma hakk ının ihlalinden söz edilemez ( İbrahim Ata ş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, 23). 26. Makul gerekçe; davaya konu olay ve olgular ın mahkemece nas ıl nitelendirildi ğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayand ırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm aras ındaki bağlant ıyı gösterecek nitelikte olmal ıdır. Zira taraflar ın o dava yönünden, hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için ortada usulüne uygun şekilde oluşturulmuş, hükmün hangi nedenle o içerik ve kapsamda verildi ğini gösteren, ifadeleri özenle seçilmi ş ve kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı zorunludur ( İbrahim Ata ş, 24). 27. Kararlar ın gerekçeli olmas ı, davan ın taraflar ının mahkeme karar ının dayanağını öğrenerek mahkemelere ve genel olarak yarg ıya güven duymalar ını sağlad ığı gibi, taraflar ın kanun yoluna etkili ba şvuru yapmalar ını mümkün hale getiren en önemli faktörlerdendir. Gerekçesi bilinmeyen bir karara kar şı gidilecek kanun yolunun etkin kullan ılmas ı mümkü n olmayaca ğı gibi bahsedilen kanun yolunda yap ılacak incelemenin de etkin olmas ı beklenemez ( Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014, 34). Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 7ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 28. Somut olayda doktor olarak yerle ştirilmesi yap ılan başvurucu hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak neticelenmesi nedeniyle atamas ı gerçekleştirilmemiştir. 29.İlk derece mahkemesi ba şvurucunun kendisi, annesi ve karde şlerinin Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) ile irtibat ına ilişkin istihbari nitelikteki bilgileri de ğerlendirerek davay ı reddetmi ş ancak karar ın dayanağı olan istihbari nitelikteki bilgilerin ne oldu ğuna ilişkin herhangi bir bilgi vermemi ş ve değerlendirme yapmam ıştır. 30. 657 say ılı Kanun'un 48. maddesine eklenen "Güvenlik soru şturmas ı ve/veya arşiv araştırmas ı yap ılmış olmak" biçimindeki alt bendin ba şvurucunun yerle ştirildiği kadro da dâhil olmak üzere tüm devlet memurlu ğu kadrolar ına atanabilmek için güvenlik soruşturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmas ı şart ı getirdiği aç ıktır. Bu sebeple sa ğlık memuru kadrosuna yerle ştirilen ba şvurucunun güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ına tabi tutulaca ğının öngörülebilir oldu ğundan ku şku duymay ı gerektirecek bir neden bulunmamaktad ır. Bireysel ba şvuruya konu karar ın gerekçesinden Mahkemenin 657 say ılı Kanun'un 48. maddesine eklenen alt bentteki şart ı güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı biçiminde yorumlad ığı anlaşılmaktad ır. 31. An ılan kural ın Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla iptal edilmi ş olmas ı da bu neticeyi de ğiştirmemektedir. Anayasa Mahkemesinin iptal karar ında özel hayata sayg ı hakk ıyla s ınırlı bir inceleme yap ıldığı dikkatten kaç ırılmamal ıdır. Anayasa Mahkemesinin söz konusu karar ında güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ı sonucu bireylerin ki şisel verilerinin toplanmas ının, işlenmesinin ve kullan ılmas ının kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilerek bu müdahaleye dayanak olu şturan kanunun hukuk devleti ilkesinin gerektirdi ği kriterleri kar şılay ıp karşılamad ığı irdelenmi ştir. Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ı neticesinde devlet memurlu ğuna atanmada esas al ınacak kişisel veri niteli ğindeki bilgilerin al ınmas ına, kullan ılmas ına ve işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunlar ın al ınmas ına ve kullan ılmas ına izin verilmesinin Anayasa n ın 13., 20. ve 128. maddeleriyle ba ğdaşmad ığı sonucuna ulaşmıştır (Sebiha Kaya, B. No: 2018/34124, 20/5/2021, 45). 32. Uyuşmazl ıkta uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ında öncelikli yetkinin derece mahkemelerine ait oldu ğunun alt ı bir kez daha çizilmelidir. Anayasa Mahkemesinin kendi yorumunu derece mahkemelerininkinin yerine kaim etmesi söz konus u olamaz. Bununla birlikte derece mahkemelerinin yorumlar ının etkilerinin adil yarg ılanma hakk ıyla çelişip çelişmediğini incelemek Anayasa Mahkemesinin görevindedir. Bu bak ımdan bireysel ba şvuru kapsam ında yap ılacak değerlendirmede derece mahkemelerinin söz konusu fıkran ın güvenlik soru şturmas ının olumlu sonuçlanmas ını gerektirdi ği biçimindeki yorumu veri kabul edilecektir ( Sebiha Kaya, 48). 33. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı şart ının aranmas ının kural ı belli ölçüde mu ğlaklaştırdığı söylenebilir. Zira güvenlik soru şturmas ının olumlu neticelenip neticelenmedi ği konusunda ula şılacak sonucun atamaya yetkili konumda bulunan ki şi veya kişilere bağlı olarak de ğişmesi riski bulunmaktad ır. Bu da keyfî ve ayr ımc ı Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 8uygulamalar ın gelişmesine, dolay ısıyla bireylerin devlete olan güvenlerinin zedelenmesine sebep olabilecektir ( Sebiha Kaya , 49). 34. Kişilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). Bu noktada gerekçeli karar hakk ının, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tesisinde önemli bir araç olarak i şlev gördü ğünü söylemek yanl ış olmayacakt ır. Zira kişiler ancak gerekçeli kara r vas ıtas ıyla somut olay ın hukuk kurallar ı karşısında nas ıl konumland ırıldığını öğrenebilmekte ve buna kar şı etkili bir savunma geli ştirme imkân ı bulabilmektedirler. 35. Derece mahkemelerince gerçekle ştirilen ara ştırma ve incelemeler neticesinde tespit edilen hususlar ın, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini temin edecek ve keyfi uygulamalar ın önüne geçecek şekilde somut olay ın özelliği dikkate al ınarak gerekçeli karard a ortaya konulmas ı gerekmektedir. Bu kapsamda sadece şekli anlamda bir gerekçenin varl ığı yeterli de ğildir; ayn ı zamanda makul olmas ı aranmaktad ır. Makul gerekçeden anla şılmas ı gereken mahkemelerin, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin değerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini ortaya koymas ıdır (bkz. 23-27). 36. Bu nedenle güvenlik soru şturmas ının olumsuz olmas ına bağlı olarak atanmamaya dair tesis edilen i şleme karşı aç ılan bir davada, davac ının hangi sebeple güvenlik soruşturmas ının olumsuz olarak sonuçland ığının ve güvenlik soru şturmas ı neticesinde elde edilen verinin ki şinin yapaca ğı görevi neden olumsuz olarak etkiledi ğinin aç ıkça ortaya konulmas ı önemlidir. Bu kapsamda derece mahkemelerinden beklenen, güvenlik soruşturmas ı sonucunda elde edilen bilgilerin neler oldu ğunun karar ında belirtmesi ve söz konusu bilgiyi, davac ının yerleştirildiği kurumu ve alaca ğı görevi gözönünde bulundurarak değerlendirmesidir. Burada önemli olan husus güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ını doğuran tespitlerin davac ının şahs ından kaynaklanmas ı ya da davac ının şahs ıyla güncel ve ki şisel bir ba ğlant ıyı ortaya koyabilecek nitelikte olmas ıdır. Yine bu noktada derece mahkemelerince söz konusu ba ğlant ının nas ıl kuruldu ğunun detayl ı bir şekilde gerekçelendirilmesi, keyfili ğin önüne geçebilmek ad ına önem arz etmektedir. 37. Bununla birlikte kamu güvenli ği veya ba şkalar ının haklar ının korunmas ı gibi hakl ı nedenlerin bulunmas ı hâlinde hükme esas al ınan kan ıt ve belgelerin ba şvurucuya verilmemesi veya gösterilmemesi makul görülebilir. Ancak bu hâlde dahi hükme esas al ınan belge kendisine verilmeyen ba şvurucunun savunma hakk ında meydana gelen bu k ısıtlamay ı telafi edecek kar şıt-dengeleyici imkânlar ın başvurucuya sa ğlanmas ı gerekir. Bu bağlamd a başvurucunun belge içeri ğinden haberdar edilmesinin, buna kar şı savunma ve itirazlar ını mahkemeye sunabilme f ırsat ına sahip olmas ının dengeleyici bir imkân oldu ğu söylenebilir. Yine söz konusu belgenin ba şvurucu taraf ından bilinmesinin sak ıncal ı olduğu düşünülen kısımlar ı karart ılarak başvurucuya verilmesi ya da ba şvurucunun söz konusu belgeyi Mahkeme kaleminde inceleme f ırsat ı bulmas ı da dengeleyici birer imkân olarak görülebili r (Ayfer Atalm ış, B. No: 2016/12198, 9/6/2020, 35). Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 938. Başvuruya konu olayda ba şvurucunun güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak sonuçlanmas ı başvurucunun kendisi, annesi ve karde şlerinin FETÖ/PDY ile irtibat ına ilişkin istihbari nitelikteki bilgi notuna dayand ırılm ıştır. Bilgi notunun içeri ğinin ne oldu ğu ise kararda yer almam ıştır. 39. Mahkeme karar ından ba şvurucunun kendisi ile ilgili olarak güvenlik soruşturmas ının neden olumsuz olarak kabul edildi ği anlaşılamamaktad ır. Karar ın dayana ğı olan istihbari nitelikteki bilginin içeri ğinde yer alan tespit aktar ılmam ış, bu nedenle de güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ının nedeni bilinmemektedir. Bunun yan ı sıra kararda güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilginin ba şvurucunun yapaca ğı göreve hangi nedenle olumsuz bir etki yapt ığı da ortaya konulmam ıştır. Öte yandan ba şvurucu hakk ında yap ılan tespitlerin neden ba şvurucu ile payla şılmad ığı kararda belirtilmedi ği gibi paylaşılmama nedeniyle savunma hakk ında meydana gelen k ısıtlamay ı telafi edecek herhang i bir yolun denendi ğine ilişkin aç ıklama da yap ılmam ıştır. 40. Başvurucunun güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak kabul edilmesinde kendisinin yan ı sıra annesinin ve karde şlerinin FETÖ/PDY ile irtibat ına ilişkin istihbari nitelikteki bilgiler de kabul edilmi ştir. 41. Mahkeme ba şvurucunun annesi ve karde şleri hakk ındaki tespitin ne oldu ğunu aktarmam ıştır. Hangi nedenle söz konusu bilgileri kabul etti ği, yap ılan tespitlerin başvurucunun görevine olan etkisinin ne oldu ğu karardan anla şılamamaktad ır. Öte yandan, bir kişinin akrabalar ının davran ışlar ından sorumlu tutulamayaca ğı hususu hukuk devleti ilkesinin evrensel prensiplerindendir. Ba şkas ının yapt ıklar ından dolay ı sorumlu tutulmak, insan ı hür ve irade sahibi bir varl ık olarak kabul etmemek demektir. Hukuk devletinde bir kimsenin ba şkalar ının fiillerinden sorumlu tutulmas ı -kanunda öngörülen- çok istisnai hâller dışında kabul edilemez. Ça ğdaş hukuk sistemleri bireyin özerkli ğini esas alarak ona haklar bahşetmekte ve sorumluluklar yüklemektedir. Bir kimsenin hukuken ve fiilen davran ışlar ını kontrol etme gücü ve yükümlülü ğünü haiz olmad ığı başka bir bireyin fiillerden dolay ı kamu otoritelerinin yapt ırımına maruz kalmas ı bireysel özerklik dü şüncesiyle bağdaşmamaktad ır (Sebiha Kaya , 54). 42. Kural olarak ilk derece mahkemesi karar ında esasa ili şkin hususlarda yeterli gerekçe bulunmas ı halinde istinaf merciince bu karara at ıf yap ılarak değerlendirme yap ılmas ı makul görülebilir. İlk derece mahkemesi karar ında gerekçe bulunmad ığı hâllerde ise başvurucular taraf ından ileri sürülen esasl ı itirazlar ın istinaf mercii taraf ından gerekçeli bir şekilde kar şılanmas ı gerekir. Somut olayda ba şvurucunun temel iddialar ının ilk derece mahkemesince kararda tart ışılmamas ına ve gerekçe olu şturulmamas ına rağmen başvurucu taraf ından ileri sürülen esasl ı iddialar ın Bölge İdare Mahkemesince de kar şılanmad ığı görülmüştür. 43. Sonuç olarak istihbari bilgilerin idari i şlemi neden ve nas ıl hakl ılaştırdığı hususunun derece mahkemelerinin gerekçelerinde yer almad ığı görülmektedir. Derec e mahkemeleri ba şvurucu hakk ında elde edilen bilgileri herhangi bir şekilde değerlendirmemi ş, bilginin tesis edilen i şleme ulaşmadaki hukuki etkisi ve benzeri boyutlar ı ile işin esas ı ile ilgili kendi de ğerlendirmesini ortaya koymam ıştır. Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturmas ının sonucuna ili şkin başvurucunun iddialar ı yeterli bir şekilde aç ıklığa kavuşturulmam ıştır. Bu nedenle, yarg ılama süreci bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde, başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 1044. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 45. Başvurucu, annesi ile karde şleri hakk ında elde edilen tespitlerden ötürü kendisinin sorumlu tutuldu ğunu belirterek ceza sorumlulu ğunun şahsiliği ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 46. Başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden ceza sorumlulu ğunun şahsiliği ilkesinin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ı hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 200.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 48. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 49.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 16. İdare Mahkemesine (E.2018/682, K.2019/253) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2019/39733 Karar Tarihi : 15/3/2023 11E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/3/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.