TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR H.I.A.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/24198) Karar Tarihi: 20/4/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/24198 Karar Tarihi : 20/4/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : H.I.A.A. Vekili : Av. Haluk YÜKSEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sınır d ış
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR H.I.A.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/24198) Karar Tarihi: 20/4/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/24198 Karar Tarihi : 20/4/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : H.I.A.A. Vekili : Av. Haluk YÜKSEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sınır d ışı etme karar ı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 10/11/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. maddesi uyar ınca sınır d ışı işleminin yürütmesinin tedbiren durdurulmas ına karar verilmesini talep etmi ştir. 4. Komisyonca tedbir talebinin ve ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesini n Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm taraf ından 10/11/2016 tarihinde ba şvurucunun ülkesine s ınır d ışı edilmesine ili şkin işlemin geçici olarak (tedbiren) durdurulmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: A. Genel Bilgiler 7. Başvurucu 1974 do ğumlu olup Irak Cumhuriyeti (Irak) vatanda şıdır. Başvuru Numaras ı: 2016/24198 Karar Tarihi : 20/4/2020 38. Annesi, babas ı, eşi ve çocuklar ıyla birlikte Bursa'da ikamet eden ba şvurucu, hangi tarihte ve ne şekilde Türkiye'ye giri ş yapt ığını belirtmemi ştir. Başvurucu, ülkesinde avukatl ık ve bir üniversitede rektör yard ımc ılığı yapmaktad ır. 9. Başvurucu; Türkiye'de hem kendisi hem de e şi ad ına kay ıtlı taşınmazlar olduğunu, ayr ıca Ankara'daki bir şirkette de ortakl ığı bulunduğunu beyan etmi ştir. 10. Başvurucu, Orhangazi Üniversitesinde tezli yüksek lisans yapmaktayken üniversiteden hukuk dersi vermesi konusunda teklif geldi ğini beyan etmi ştir. Başvurucunun teklifi kabul etmesi üzerine çal ışma başvurusunda bulunulmu ştur. 11. 15 Temmuz darbe te şebbüsünden sonra kayyum atanan üniversitede çal ışmaya başlad ığını ifade eden ba şvurucu, millî güvenlik aleyhine faaliyetlerde bulundu ğu gerekçesiyle hakk ında G-82 tahdit kayd ı konulduğunu söylemi ştir. 12. Başvurucu hakk ında tahdit kayd ı konulmas ından sonra Bursa Valili ğinin 29/9/2016 tarihli karar ıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendi uyar ınca s ınır d ışı etme ve idari gözetim alt ına alma kararlar ı tesis edilmi ştir. 13. Söz konusu kararlar ba şvurucuya 30/9/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Verilen kararlara itiraz etme süresi ve yollar ının da gösterildi ği tebligat ı başvurucu "Okudum, anlad ım." yazarak imzalam ıştır. 14. Bursa 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 24/10/2016 tarihli karar ıyla idari gözetim karar ı kald ırılarak başvurucu serbest b ırak ılm ıştır. 15. Başvurucu, s ınır d ışı etme işleminin iptali için Bursa İdare Mahkemesinde dav a açt ığını fakat 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 3/10/2016 tarihli ve 676 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname (676 say ılı KHK) ile yap ılan değişiklik sonras ında s ınır d ışı etme işleminin her an icra edilebilece ğini bildirmi ştir. Başvurucu, iptal davas ının sonucundan bahsetmemi ştir. 16. Başvurucu 11/10/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. Göç İdaresi Genel Müdürlü ğünden Gelen Bilgiler 17. Göç İdaresi Genel Müdürlü ğünün 12/12/2016 tarihli yaz ısıyla, başvurucu hakk ındaki idari gözetim karar ının Bursa 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin karar ıyla kald ırıldığı, ayr ıca başvurucunun s ınır d ışı etme işlemi hakk ında açt ığı davan ın Bursa 1. İdare Mahkemesinin 8/11/2016 tarihli karar ıyla reddedildi ği bildirilmi ştir. 18. Bursa 1. İdare Mahkemesi, ba şvurucunun s ınır d ışı etme işleminin iptali amac ıyla açt ığı davan ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. 8/11/2016 tarihli karar ın ilgili kısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/24198 Karar Tarihi : 20/4/2020 4"...Olayda, dava konusu i şlemin davac ıya 30.09.2016 tarihinde tebli ğ edildiği, bu tarihden itibaren 15 günlük dava açma süresi içinde en son 15.10.2016 tarihine kadar dava açılmas ı gerekirken, davan ın 18.10.2016 tarihinde kayda giren dilekçe ile aç ıldığı, dolay ısıyla süre a şımı nedeniyle i şin esas ının incelenme olana ğının bulunmad ığı sonucuna var ılmıştır. Aç ıklanan nedenlerle; 2577 say ılı Yasa'n ın 15. maddesinin 1/b bendi uyar ınca davan ın süre aşımı nedeniyle reddine..." IV.İLGİLİ HUKUK 19.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38. V. İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 20/4/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucu; ülkesine geri gönderildi ği takdirde etnik kökeni ve siyasi durumu nedeniyle hayat ının tehlike alt ında olaca ğını, kötü muamele görme riskiyle kar şı karşıya kalacağını ve aile bütünlü ğünün bozulaca ğını belirterek usulüne uygun tebli ğ edilmeyen s ınır dışı etme karar ı nedeniyle adil yarg ılanma, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı ve yaşam haklar ı ile hak arama hürriyeti ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 22. Başvuru konusu olayda s ınır d ışı işleminin gerçekle ştirilmesi hâlinde ya şam ile maddi ve manevi bütünlü ğün tehlikeye dü şeceği ileri sürülmü ş; Anayasa Mahkemesi taraf ından, başvurunun de ğerlendirme sürecinde s ınır d ışı işleminin gerçekle ştirilmesi telafisi imkâns ız sonuçlara neden olabilece ğinden başvurunun esas ı hakk ında bir karar verilene kada r sınır d ışı işleminin tedbiren durdurulmas ına karar verilmi ştir. 23. 29/9/2016 tarihinde al ınan s ınır d ışı etme karar ıyla ilgili olarak ba şvurucu, Bursa İdare Mahkemesinde iptal dava açt ığını fakat 676 say ılı KHK ile yap ılan değişiklikler sonras ında dava açm ış olmas ının s ınır d ışı etme işlemini otomatik olarak durdurmayaca ğını düşünerek 10/11/2016 tarihinde bireysel ba şvuru yapt ığını belirtmiş ise de bireysel ba şvuru tarihi itibar ıyla iptal davas ının reddine karar verildi ği görülmü ştür (bkz. 18). Dolay ısıyla bireysel ba şvuru formunda İdare Mahkemesi sürecinden ve sonucundan bahsetmeyen başvurucunun mahkemenin ret karar ını bireysel ba şvuruya konu etti ği söylenemez. 24. Usulüne uygun ve süresi içinde bir iç hukuk yoluna ba şvurulduğunda sonradan yürürlüğe giren bir mevzuat de ğişikliği nedeniyle bu yolun etkisiz oldu ğu kabul edildi ği takdirde otuz günlük bireysel ba şvuru süresinin ba şvurucunun ma ğduriyetine neden olmayacak şekilde yorumlanmas ı mümkündür. Somut olayda, s ınır d ışı etme işlemine kar şı İdare Mahkemesinde aç ılan iptal davas ını etkili bir iç hukuk yolu olmaktan ç ıkaran 676 say ılı KHK'n ın 29/10/2016 tarihinde yürürlü ğe girdiği, buna kar şın başvurucu hakk ındaki s ınır d ışı etme işleminin 29/9/2016 tarihinde tesis edildi ği, bu işlemin iptali amac ıyla İdare Başvuru Numaras ı: 2016/24198 Karar Tarihi : 20/4/2020 5Mahkemesinde yasal dava açma süresinin ise 15/10/2016 tarihinde doldu ğu görülmektedir. Nitekim Bursa 1. İdare Mahkemesi de ba şvurucunun 30/9/2016 tarihinde s ınır d ışı etme karar ını tebliğ ettiğini fakat yasal süre geçtikten sonra 18/10/2016 tarihinde dava aç ıldığını belirtmiştir. Bu nedenle usulüne uygun aç ılm ış bir dava söz konusu olmad ığından bireysel başvuru tarihinin ba şvurucu lehine bir yorumla de ğerlendirilebilme imkân ı bulunmamaktad ır. Diğer bir deyi şle başvurucu usulüne uygun olarak bir iç hukuk yolunu tüketti ği s ırada mevzuat de ğişikliği sebebiyle bu yol etkisiz hâle geldi ğinden daha önce etkili olan iç hukuk yoluna ba şvurmuş olmas ı dikkate al ınarak -ihlale neden olan i şlem kapsam ında- bireysel başvuru tarihinin ba şvurucu lehine yorumlanabilmesi gibi bir durum söz konusu de ğildir. 25. Öte yandan iç hukukta etkili bir yol bulunmamas ı sebebiyle do ğrudan bireysel başvuruda bulundu ğunu beyan eden ba şvurucuya s ınır d ışı etme karar ı 30/9/2016 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu, bireysel ba şvuru yapmakta gecikmesine neden olan bir olgudan bahsetmemi ş; sadece hangi nedenle s ınır d ışı edildiğine ilişkin bilgilendirmenin tebligata hatal ı şekilde işlendiğini, daha aç ık bir anlat ımla tebligatta s ınır d ışı etme sebeplerini n numaraland ırıldığını fakat kendisinin (d) bendine göre s ınır d ışı edildiğinin belirtildi ğini, bu nedenle usulüne uygun bir tebligat yap ılmad ığını iddia etmektedir. Yap ılan tebligat incelendiğinde (6) numaral ı sınır d ışı etme sebebinin sonunda (m.54/1-d) şeklinde aç ıklamaya yer verildi ği, dolay ısıyla belirtilen bent kapsam ında başvurucu hakk ında s ınır d ışı etme karar ı alındığının aç ık olduğu, ayr ıca "Okudum, anlad ım." yazarak tebligat ı imzalayan başvurucunun Türkiye'de bir üniversitede hukuk dersi verdi ği de dikkate al ındığında s ırf iddia olunan sebebe dayan ılarak tebligat ın geçersiz oldu ğunu söylemek mümkün görünmemektedir. 26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde bireysel ba şvuru yap ılmas ı gerekir. 27. Bu tespitler ışığında etkili bir iç hukuk yolu bulunmad ığı gerekçesiyle s ınır d ışı etme işlemine kar şı bireysel ba şvuru yap ıldığı değerlendirildi ğinde s ınır d ışı etme karar ının tebliğ edildiği 30/9/2016 tarihinden itibaren en geç otuz günlük ba şvuru süresi içinde bu yola başvurulmas ı gerekir. Buna ra ğmen bu süre geçirildikten sonra 10/11/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunuldu ğu anlaşılm ıştır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle s ınır d ışı etme karar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ının süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM A. Başvurucunun kamuya aç ık belgelerde kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Tedbir karar ının SONLANDIRILMASINA, Başvuru Numaras ı: 2016/24198 Karar Tarihi : 20/4/2020 6D. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 20/4/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU