TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET AL İ YALÇINKAYA VE RECEP ÖZDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4919) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/4919 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Mehmet Ali YALÇINKAYA 2. Recep ÖZDEM İR Başvurucular Vekili: Av. Fatma Gül GÜVEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar uygulamas ın
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET AL İ YALÇINKAYA VE RECEP ÖZDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4919) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/4919 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Mehmet Ali YALÇINKAYA 2. Recep ÖZDEM İR Başvurucular Vekili: Av. Fatma Gül GÜVEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar uygulamas ına tabi tutulan ta şınmazdan kanuni hadden fazla düzenleme ortakl ık pay ı kesintisi yap ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucular Mehmet Ali Yalç ınkaya ve Recep Özdemir s ıras ıyla 1940 ve 1955 doğumlu olup Gaziantep'te ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2019/4919 Karar Tarihi : 8/9/2021 3A. Başvuru Konusu Olay ın Arka Plan ı 8. Başvurucular, maliki olduklar ı ve Gaziantep ili Nizip ilçesi Fevzipa şa Mahallesi'nde kâin 45 pafta 612 ada 103 parsel numaral ı taşınmaz ın parselasyon plan ının yap ılmas ı için Nizip Belediyesine (Belediye) müracaat etmi ştir. Taşınmaz 20.437 m² büyüklüğünde ve zeytinlik vasf ındad ır. Belediye Encümeninin 4/3/1994 tarihli karar ıyla parselasyon plan ı kabul edilmi ştir. Başvurucular ın iddias ına göre yakla şık %50 oran ında (10.057 m²) düzenleme ortakl ık pay ı kesintisi yap ılm ıştır. Encümen karar ında 29 numaral ı parselin park alan ı olarak Belediye ad ına tesciline karar verildi ği görülmektedir. 9. Parselasyon i şlemi sonras ında 29 numaral ı parsel 492 numaras ını alm ıştır. 10. Belediye 1996 y ılında imar plan ı değişikliği yaparak 492 numaral ı parseli ifraz etmiştir. İfraz işlemi sonras ı 524 ve 525 numaras ını alan arsa vas ıflı iki adet parsel oluşmuştur. 524 numaral ı parselin büyüklü ğü 2000,22 m², 525 numaral ı parselin büyüklü ğü ise 1.542,98 m² olmu ştur. Belediye 524 numaral ı parseli -ba şvurucunun beyan ına göre- 2013 yılında Türk Telekom Anonim Şirketine satm ıştır. B. Tazminat Davas ına İlişkin Süreç 11. Başvurucular 30/1/2013 tarihinde Nizip (1.) Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) Belediye aleyhine tazminat davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde 4/3/1994 tarihindeki parselasyon i şlemi s ıras ında yasal s ınır olan %35 oran ında düzenleme ortakl ık pay ı kesintisi yap ılmas ı gerekirken Belediyenin %50 oran ında düzenleme ortakl ık pay ı kesintisi yapt ığı ve bunun kanuni dayana ğının bulunmad ığı ileri sürülmü ştür. Dava dilekçesinde, düzenleme ortakl ık pay ı kesintisinin %15'lik k ısm ının kamulaştırmas ız el atma hükmünde oldu ğu belirtilmi ş; bunun rayiç bedelinin tazminat olarak ödenmesi gerekti ği ifade edilmiştir. Başvurucular ayr ıca oyun alan ı olarak ayr ılan 29 (492) numaral ı parselin geçen 19 yıl boyunca amac ı doğrultusunda kullan ılmas ı için hiçbir çal ışma yap ılmad ığını, üstelik parselin ifrazla ikiye bölünmesi sonucu olu şan parsellerden birinin (524 numaral ı parselin) Türk Telekom Anonim Şirketine sat ıldığını vurgulam ıştır. Başvurucular netice olarak ifraz sonucu olu şan her iki parselin rayiç bedelinin tazminat olarak ödenmesine karar verilmesini talep etmi ştir. Başvurucular fazlaya ili şkin haklar ı sakl ı kalmak üzere 1.000 TL tazminat ödenmesine karar verilmesini istemi ştir. 12. Daval ı Belediye; parselasyon plan ının ve kesintinin ba şvurucular ın talebi ve rızas ıyla yap ıldığını, kamulaştırmas ız el atman ın söz konusu olmad ığını savunmu ştur. 13. Mahkemece 29/11/2013 tarihinde ta şınmaz mahallinde ke şif yap ılm ıştır. Keşif sonras ı bilirkişi heyetince haz ırlanan 17/12/2013 havale tarihli raporda her iki parsel için toplam 1.718.452 TL rayiç bedel hesaplanm ıştır. 14. Mahkeme 11/4/2014 tarihinde davay ı kabul etmi ş, bilirkişi heyeti taraf ından belirlenen 1.718.452 TL'yi el atma tutar ı olarak tespit etmekle birlikte talebe ba ğlı kalarak başvurucular lehine 1.000 TL tazminata hükmetmi ş, ayr ıca başvurucular ın fazlaya ili şkin haklar ının sakl ı tutulmas ına karar vermi ştir. 15. Daval ı Belediye bu karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuştur. Temyi z dilekçesinde Belediye, parselasyonun 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'nun 18. maddesine göre de ğil 15. ve 16. maddelerine göre yap ıldığını belirtmi ştir. Belediye parselasyonun ba şvurucular ın muvafakatiyle yap ıldığını, kamula ştırmas ız el atman ın söz Başvuru Numaras ı: 2019/4919 Karar Tarihi : 8/9/2021 4konusu olmad ığını ileri sürmü ştür. Belediye son olarak 524 numaral ı parselin Türk Telekom Anonim Şirketinin kamuya ait oldu ğu bir dönemde an ılan Şirkete devredildi ğini vurgulam ıştır. 16. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi (Daire) 9/3/2017 tarihli karar ıyla Mahkeme karar ını oyçokluğuyla bozmu ştur. Karar ın gerekçesinde, 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 35. maddesi uyar ınca malikinin muvafakatiyle kamu hizmet ve tesisleri için ayr ılan yerlere ili şkin olarak eski malikleri taraf ından mülkiyet iddias ında bulunulamayaca ğı ve karşılığının da istenemeyece ği belirtilmi ştir. Kararda, daval ı idarenin kamu hizmetleri için ayr ılan bölümü sonraki imar plan ı değişikliği ile imara aç ıp üçünc ü şahıslara satmas ının eski malikine mülkiyet iddias ında bulunma hususunda yeni bir imkân vermeyece ği ifade edilmi ştir. Karara muhalif kalan üye ise oyun alan ı olarak ba ğışlanan taşınmaz ın arsaya dönü ştürülüp üçüncü ki şilere sat ılmas ından do ğan art ı değerin başvuruculara verilmesi gerekti ğini belirtmi ştir. Karşıoyda imar de ğişikliğinin kam u yarar ının gerekleri ile ki şisel haklar ın korunmas ı aras ında kurulmas ı gereken adil dengeyi bozacak nitelikte oldu ğu ifade edilmi ştir. Karşıoyda son olarak ta şınmaz ın bağışlama şart ının dışında kullan ılmas ı sebebiyle bedelinin ba şvuruculara ödenmesi gerekti ği vurgulanm ıştır. 17. Mahkeme, bozma karar ına uyarak 6/12/2017 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Başvurucular ın temyiz talebi Dairenin 29/11/2018 tarihli karar ıyla reddedilerek Mahkeme karar ı onanm ıştır. Nihai karar 14/1/2019 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucular 7/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 19. 3194 say ılı Kanun un 13. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Özel hukuk ki şilerinin mülkiyetinde olup uygulama imar plan ında düzenleme ortakl ık pay ına konu kullan ımlarda yer alan ta şınmazlar; a) Bu kullan ımlardan umumi hizmetlere ayr ılan alanlar öncelikle 18 inci maddeye göre arazi ve arsa düzenlemesi yap ılarak, ...ilgili kamu kurum ve kurulu şunca kamula ştırılarak kamu mülkiyetine geçirilir." 20. 2942 say ılı Kanun'un 35. maddesi şöyledir: ''İmar mevzuat ı gereğince düzenlemeye tabi tutulan parsellerden düzenleme ortakl ık pay ı karşılığı olarak bir defaya mahsus al ınan yol, ye şil saha ve bunun gibi kamu hizmet ve tesislerine ayr ılan yerlerle, özel parselasyon sonunda malikinin muvafakat ı ile kamu hizmet ve tesisleri için ayr ılmış bulunan yerler için eski malikleri taraf ından mülkiyet iddias ında bulunulamaz ve kar şılığı istenemez.'' V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 8/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/4919 Karar Tarihi : 8/9/2021 5A. Başvurucular ın İddialar ı 22. Başvurucular 4/3/1994 tarihindeki parselasyon i şleminde yasal s ınır olan %35 oran ında düzenleme ortakl ık pay ı kesintisi yap ılmas ı gerekirken Belediyenin %50 oran ında düzenleme ortakl ık kesintisi yapt ığını ve bunun kanuni dayana ğının bulunmad ığını ileri sürmüştür. Başvurucular düzenleme ortakl ık pay ı kesintisinin %15'lik k ısm ının (3.648 m²) kamulaştırmas ız el atma hükmünde oldu ğunu belirtmi ş, bunun rayiç bedelinin tazminat olarak ödenmesi gerekti ğini ifade etmi ştir. Başvurucular ayr ıca oyun alan ı olarak ayr ılan 29 (492) numaral ı parselin Türk Telekom Anonim Şirketine sat ıldığını ve 2013 y ılına kadar amac ı doğrultusunda kullan ılmad ığını vurgulam ıştır. Başvurucular sonuç olarak düzenleme ortakl ık pay ı kesintisinin %15'nin kanuni dayana ğının bulunmad ığını iddia ederek mülkiyet hakk ının, eşitlik ilkesinin ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği şikâyetinde bulunmu ştur. B. Değerlendirme 23. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın şikâyetinin özü, ta şınmaz ın 3.648 m²'lik k ısm ının kamuya terk edilmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı yolundad ır. Bu nedenle ba şvurucular ın tüm şikâyetlerinin mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesinin uygun olacağı değerlendirilmi ştir. 25. Öte yandan ba şvurucular olay ve olgular ı anlat ırken 29 numaral ı parselin güncel hâli olan 524 ve 525 numaral ı parsellerin fiilen kamu hizmetinde kullan ılmad ığını vurgulam ış iseler de bununla ilgili olarak bir şikâyette bulunmam ışlard ır. Başvurucular derece mahkemelerinde ta şınmaz ın kamu hizmetinde kullan ılmamas ından da yak ınm ış iseler de bireysel ba şvuru formunun ihlal iddialar ının aç ıkland ığı bölümünde dile getirdikleri te k şikâyet ta şınmaz ın 3.648 m²'lik k ısm ının kamuya terk edilmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı ve bunun kamula ştırmas ız el atma hükmünde oldu ğudur. 26. Somut olayda ba şvurucular ın talebi üzerine, maliki olduklar ı ve zeytinlik vasf ında olan ta şınmaz ın parselasyon plan ı Belediye taraf ından 4/3/1994 tarihinde onanm ıştır. Toplam 20.437 m² büyüklü ğündeki ta şınmaz ın 10.057 m²'si kamuya ter k edilmiştir. Belediye Encümeninin parselasyon plan ının onaylanmas ına ilişkin karar ı incelendiğinde kamuya terk edilen k ısm ın düzenleme ortakl ık pay ı karşılığında olup olmad ığına ilişkin olarak bir aç ıklaman ın bulunmad ığı görülmektedir. Bununla birlikte 29 numaral ı parselin oyun alan ı olarak Belediye ad ına tesciline karar verildi ği Encümen karar ından anla şılmaktad ır. 27. Başvurucular 29 numaral ı parselin düzenleme ortakl ık pay ı olarak kesildi ğini iddia etmekte iken Belediye ise bunun ba şvurucular taraf ından r ızaen Belediyeye ter k edildiğini savunmaktad ır. Dairenin bozma karar ında, ihtilaf konusu ta şınmaz ın r ızaen kamuya terk edildi ği kabul edilerek de ğerlendirme yap ılm ıştır. Başvurucu taraf ından ibraz edilen Encümen karar ında 29 numaral ı parselin düzenleme ortakl ık pay ı olarak Belediye Başvuru Numaras ı: 2019/4919 Karar Tarihi : 8/9/2021 6adına tescil edildi ğine ilişkin bir kay ıt bulunmad ığından Dairenin söz konusu ta şınmaz ın rızaen Belediyeye terk edildi ği kabulünün keyfî ve temelsiz olmad ığı değerlendirilmi ştir. Bu durumda ba şvurucular ın 29 numaral ı parselin Belediye ad ına tescilinin kamula ştırmas ız olarak el atma hükmünde oldu ğuna ilişkin iddias ının temelinin bulunmad ığı anlaşılm ıştır. 28. Anayasa'n ın 35. maddesi bireylerin ta şınmazlar ını kısmen veya tamamen kam u kurumlar ına bağışlamas ını engelleyen herhangi bir hüküm içermemektedir. Öte yandan kanunlarda da bunu yasaklayan bir hüküm bulunmamaktad ır. Bireyler ta şınmazlar ını borçlar hukuku hükümleri çerçevesinde diledikleri ki şilere şartl ı veya şarts ız olarak ba ğışlama yetkisine sahiptir. Dolay ısıyla taşınmaz ın 3.648 m²'lik k ısm ının bağışlama suretiyle Belediyeye r ızaen terk edilmesinin kanuni dayanaktan yoksun oldu ğunun söylenmesi için hiçbir neden bulunmamaktad ır. 29. Diğer taraftan ba şvurucular ın ihtilaf konusu ta şınmaz ı kamu hizmetinde kullanma şart ıyla Belediyeye terk ettiklerini iddia etmedikleri gibi bunu ortaya koyan bir belge de ibraz etmediklerinin vurgulanmas ı gerekir. 30. Anayasa Mahkemesi Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras (B. No: 2014/11994, 9/3/2017) karar ında şartl ı bağışlarda bağışlanan ın hakl ı bir sebep olmaks ızın şart ın gereğini yerine getirmemesi durumunda ba ğışlayan ın hibe edilen şeyi geri isteyebilece ğine ilişkin borçlar hukuku kural ını (22/4/1926 tarihli ve 818 say ılı mülga Borçlar Kanunu'nun 244. maddesinin birinci f ıkras ı hükmünü) dikkate alarak ba ğışlanan taşınmazlar ın bağışlama şart ı dışındaki bir amaçla kullan ılmas ı durumunda ba ğışlayan ın iade hakk ının doğacağını kabu l etmiştir (Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras , 50). Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras karar ında yol olarak kullan ılmak şart ıyla kamuya terk edilen ta şınmaz ın konut alan ına dönüştürülerek özel ki şiye sat ılmas ının mülkiyet hakk ına ölçüsüz bir müdahale te şkil ettiğine karar verilmi ştir. Anayasa Mahkemesi an ılan karar ında yol şart ıyla bağışlanan taşınmaz ın konut alan ına dönüştürülerek bundan elde edilecek ekonomik menfaatin Belediyeye ait olmas ının devlete güven ilkesini zedeleyici sonuçlar do ğurduğunu ve konut alan ına dönüştürülen ta şınmaz ın eski malikine iade edilmeyerek belediyenin özel mülkü hâline getirilmesinin amme menfaatlerinin gözetilmesindeki kamusal yarar ile bireyin mülkiye t hakk ının korunmas ındaki bireysel yarar aras ında kurulmas ı gereken makul dengenin malik aleyhine orant ısız bir biçimde zedelenmesine yol açt ığını ifade etmi ştir ( Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras, 79-81). 31. Buna kar şılık Anayasa Mahkemesi şarta bağlı bağışlaman ın söz konusu olmad ığı Şahin Tosun (B. No: 2014/10857, 11/1/2017) ve Buket Baran ve di ğerleri (B. No: 2017/14999, 3/12/2020) kararlar ında farkl ı sonuca ula şmıştır. Şahin Tosun karar ında kam u hizmetine tahsis edilmesi şart ı koşulmaks ızın bağışlanan taşınmazlar ın belediye taraf ından üçüncü ki şilere devredilmesinin önünde herhangi bir kanuni engelin bulunmad ığı vurgulanm ıştır. Anayasa Mahkemesi kamu hizmetine tahsis şart ı bulunmaks ızın bağışlanan ve belediyece üçüncü ki şiye devredilen ta şınmaz hissesinin ba şvurucuya iade edilmemesinin -bu bağışla elde etmeyi amaçlad ığı tüm yararlara kavu ştuğu da dikkate al ındığında- başvurucuya ola ğan d ışı, aşırı ve ölçüsüz bir külfet yüklemedi ği sonucuna ula şmıştır (Şahin Tosun, 49, 50). Buket Baran ve di ğerleri karar ına konu olayda ise ba şvurucular ın murisi imar plan ında yeşil alan vasf ıyla yer alan ta şınmaza ili şkin olarak belediye ile yapm ış olduğu anlaşma uyar ınca taşınmaz ının bir k ısm ını bedelsiz olarak kamuya terk etmi ştir. Belediye söz konusu ta şınmaz ı bir vakfa devretmi ştir. Anayasa Mahkemesi ta şınmaz ın şartl ı olarak bağışland ığının ortaya konulamad ığını vurgulayarak mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddiay ı aç ıkça dayanaktan yoksun bulmu ştur (Buket Baran ve di ğerleri, 47, 48). Başvuru Numaras ı: 2019/4919 Karar Tarihi : 8/9/2021 732. Gerçekten maliklerin borçlar hukuku hükümlerine göre belediye lehine yapt ıklar ı bir bağıştan caymalar ına ilişkin olarak borçlar hukukundakinden farkl ı kurallar ın uygulanmas ını beklemelerinin hiçbir temeli bulunmamaktad ır. Bağıştan caymaya ili şkin olarak kamu kurumlar ı lehine yap ılan bağışlar ile özel ki şiler lehine yap ılan bağışlar aras ında ayr ım yap ılmas ını mecburi k ılan bir anayasal ilke bulunmamaktad ır. Kuşkusuz başvurucular ın bağışlama iradesinin serbestçe olu şmad ığını, olayda -Belediyenin zorlamas ı veya tehdidi gibi- iradeyi sakatlayan hususlar ın bulundu ğunu ileri sürerek ba ğışlaman ın geçersizli ği temeline dayal ı olarak dava açmalar ının önünde bir engel bulunmamaktad ır. Ancak somut olayda ba şvurucular ba ğışlama işleminde iradelerini sakatlayan bir olgunun varl ığını iddia etmemi ştir. 33. Bu ko şullarda ba şvurucular ın taşınmazlar ının kamu hizmetinde kullan ılma şart ıyla Belediyeye terk ettiklerini ortaya koyamad ıklar ı dikkate al ındığında Şahin Tosun ve Buket Baran ve di ğerleri kararlar ında ulaşılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir neden bulunmamaktad ır. 34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu ba ğlamda bir ihlal bulunmad ığı aç ık olan ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 8/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M. Emin KUZ Basri BA ĞCI