TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İMAM GÜNE Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13501) Karar Tarihi: 16/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mustafa EK İM Başvurucu : İmam GÜNE Ş Vekili : Av. Serin Ç İÇEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ı s ıras ında polis taraf ından darbedilme iddias ıyla yap ılan şikâyetle il
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İMAM GÜNE Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13501) Karar Tarihi: 16/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mustafa EK İM Başvurucu : İmam GÜNE Ş Vekili : Av. Serin Ç İÇEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ı s ıras ında polis taraf ından darbedilme iddias ıyla yap ılan şikâyetle ilgili olarak kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilmesi nedeniyle İnsan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla elde edilen bilgilere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Gözalt ı İşlemleri ve Soru şturman ın Başlamas ı 10. 1982 do ğumlu başvurucu, kolluk taraf ından düzenlenen Yakalama Tutana ğı'na göre şüpheli hareketler sergilemesi nedeniyle 7/12/2016 tarihinde saat 13.00 s ıralar ında Muş'un Varto ilçesinde yakalanm ıştır. Başvurucunun silahl ı terör örgütü PKK/KCK ile ba ğı olduğunun tespit edilmesi üzerine ba şvurucu ayn ı gün gözalt ına al ınm ıştır. 11. Başvurucu 7/12/2016 ile 9/12/2016 tarihleri aras ında gözalt ında tutulmu ştur. Gözalt ından ç ıkar ıldıktan sonra Varto Sulh Ceza Hâkimli ğinin 9/12/2016 tarihli karar ıyla silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. 12. Başvurucu 9/12/2016 tarihinde Varto Cumhuriyet Ba şsavc ılığında (Savc ılık) müdafii huzurunda ifade vermi ştir. Bu ifadede müdafii, ba şvurucunun gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığını iddia etmi ştir. 9/12/2016 tarihli İfade Tutana ğı'nın ilgili k ısm ı şöyledir: "... Şüphelinin beyanlar ına bir diyece ğimiz yoktur. Şüpheli gözalt ı öncesi ve sonras ı şüpheli hakk ında herhangi bir darp raporunu dosya içerisinde göremedik. Şüpheliye bakt ığımızda sol gözünün morlu ğundan da anla şıldığı gibi karakolda kendisine bask ı ve cebir uygulanm ıştır. Kolluk a şamas ında korkmas ı nedeniyle korktu ğundan dolay ı darp , cebir ve şiddetten bahsetmemi ştir. Kolluk güçlerince isim verirsen kurtulursun yönünd e uygulamalar ve cebir uygulanmas ı sonucu kendisi şu anda o korkunun tesiri ile gerek kollukta gerek de şu anda beyanda bulunmaktad ır. Bu savunma hakk ını etkileyen ve ihlal eden bir durumdur. Kald ı ki şüpheli illegal örgütlerle do ğrudan ve dolayl ı irtibatta olmadan tabiri caizse cahil bir şekilde suça sürüklenmi ştir. (...) ..." 13. Başvurucu, Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından yap ılan sorgusu s ıras ında hâkimin sormas ı üzerine gözalt ında kötü muamele gördü ğünü dile getirmi ştir. 9/12/2016 tarihli Sorgu Tutanağı'nın ilgili k ısm ı şöyledir: "Şüpheliden soruldu: Sol gözünün alt ındaki morluk neden olu ştu diye soruldu. Cevaben : Polisler ifade al ırken emniyete girdikten sonra bana giri ştiler, gözümdeki morluk bu sebeple olu şmuştur, dedi. 07/12/2016 tarihli muayene raporuna göre gözünde morluk olmad ığı, 08/12/2016 tarihinde al ınan doktor raporuna göre sol göz alt ında bir 1 cm uzunlu ğunda morluk oldu ğu rapor edilmi ştir. Şüpheli müdafiinden bir diyece ği olup olmad ığı soruldu: Şüphelinin beyan etti ği gibi ifade alma esnas ında herhangi bir bask ı oluşmam ıştır. Daha öncesinde olan bir morluktu r Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 4dedi. ŞÜPHELİ MÜDAF İİ AV. [Ö. F. I.dan] SORULDU: (...) Dosyadaki beyanlar ı da savc ılık savunmas ında belirtti ğimiz gibi şüphelinin hür iradesini sakatlayacak bir şekilde kolluk güçlerince kendisine bask ı ve şiddet uygulanm ıştır. Bu savunma hakk ını ihlal etti ği gibi hür iradesini etkileyen zorlama nedeni ile söz konusu suçlamalar ı ikrar etmi ş olsa dahi bu şekilde al ınan beyanlar ı hukuka bir ayk ırı bir şekilde elde edilen bir delildir. Bu nedenl e dosya kapsam ına al ınmamas ı gerekir.(...)" 14. Başvurucu vekili taraf ından 20/6/2017 tarihinde Varto Cumhuriyet Başsavc ılığına gönderilmek üzere İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığına sunulan dilekçeyle başvurucunun yakalama i şlemini gerçekle ştiren kolluk görevlileri ve ba şvurucunun so n muayenesini gerçekle ştiren doktor hakk ında suç duyurusunda bulunulmu ştur. Söz konusu dilekçe içeri ğine göre ba şvurucu, emniyet görevlileri taraf ından yakalanarak araç içine alınm ış ve burada darbedilmeye ba şlanm ıştır. Bu durum Soru şturma Tutanaklar ı ve sağlık raporlar ıyla ortaya konulmu ştur. Bu dilekçe üzerine Varto Cumhuriyet Ba şsavc ılığı soruşturma işlemlerine ba şlam ıştır. B. Soru şturma İşlemleri 15. Savc ılık ilk olarak 10/7/2017 tarihli müzekkereyle Varto İlçe Emniyet Müdürlüğünden (kolluk) ba şvurucu vekilinin dilekçesinde sicil numaralar ı yaz ılı emniye t personelinin aç ık kimlik bilgilerinin tespit edilmesi ile te şhise elveri şli fotoğraflar ının çekilmesini, söz konusu personelin 7/12/2016-9/12/2016 tarihleri aras ında aktif olarak görevde olup olmad ığının tespit edilmesini, ba şvurucunun gözalt ına al ınmas ı ve ifadesinin alınmas ına ilişkin kamera görüntülerinin olup olmad ığının araştırılarak bilgi ve belgelerin temin edilmesini istemi ştir. 16. Savc ılık 26/7/2017 ve 24/8/2017 tarihlerinde Varto Devlet Hastanesine müzekkere yazarak ba şvurucu hakk ında tanzim edilen raporlar ı soruşturma dosyas ına dâhil etmiştir (raporlar için bkz. 24-26). 17. Savc ılık, kolluk taraf ından gönderilen şüpheli polis memurlar ına ait foto ğraflar ı başvurucunun tutulmakta oldu ğu Tarsus 2 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna 25/10/2017 tarihinde göndermi ş ve başvurucuya te şhis işlemi yapt ırılmas ını istemiştir. 18. Başvurucu kendisine gönderilen çok say ıda fotoğraf aras ından dört şüpheliyi 2/11/2017 tarihinde te şhis etmiştir. 19. Savc ılık tespit edilen dört kolluk görevlisinin şüpheli s ıfat ıyla ifadesini alm ıştır. Öte yandan şikâyet edilen doktor ile ilgili soru şturmay ı tefrik etmi ştir. 20. Şüpheli D.K.n ın 14/12/2017 tarihli ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Ben halen Varto İlçe Emniyet Müdürlü ğünde polis memuru olarak görev yapmaktay ım. Varto İlçe Emniyet Müdürlü ğünde 04/07/2017 tarihinde çal ışmaya başlad ım. 04/07/2017 tarihinden önce Antalya Emniyet Müdürlü ğünde görev yapmaktayd ım. Bahse konu olay benim Varto İlçe Emniyet Müdürlü ğünde görevli olarak bulunmad ığım 201 6 Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 5yılında meydana gelmi ştir. Ayr ıca olay tutana ğında bana ait imza bulunmamaktad ır. Beni kendisine i şkence yapan polis memuru olarak te şhis eden İmam Güne ş isimli şahs ı tan ımıyorum. Neden beni te şhis ettiği hususunda herhangi bir bilgim yoktur. Üzerime at ılı suçlamay ı kabul etmiyorum. ..." 21. Şüpheli Y.A.n ın 14/12/2017 tarihli ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Ben halen Varto İlçe Emniyet Müdürlü ğünde polis memuru olarak görev yapmaktay ım. Tam tarihini hat ırlayamamak ile birlikte geçen sene yani 2016 y ılında Varto İlçe Emniyet Müdürlüğünde bulunan KGYS görevlisi [C.M.] isimli iş yerinin kar şısında erkek bir şahs ın şüpheli hareketlerde bulundu ğunu bildirdi. O s ırada bende ve şuan kim olduklar ını hat ırlayamad ığım ekip arkada şlar ım ile birlikte devriye görevini ifaa ediyordum. Anonsu duyunca hemen ekip olarak [C.M.] isimli i ş yerinin bulundu ğu yere gittik. KGYS görevlisinin tarif etti ği şahs ı tespit ettik ve usulüne uygun olarak durdurduk. Şahıstan kimliğini istedik. Şahısta kimliğini verince şahs ın İmam Güne ş olduğunu tespit ettik. İmam Güneş'in vermiş olduğu kimliğinden GBT'sini sorgulat ınca kay ıp şahıs olarak arand ığı ortaya ç ıktı. Bizde bunun üzerine kendisini İlçe Emniyet Müdürlü ğüne davet ettik. İmam Güneş'de kabul ederek bizimle ekip otosuna bindi. İmam Güne ş'i İlçe Devlet Hastanesine götürerek adli muayene raporu ald ırdıktan sonra İlçe Emniyet Müdürlü ğüne götürdük. Bu ilk raporda darp veya cebir ile alakal ı herhangi bir husus bulunmuyordu. İlçe Emniyet Müdürlüğüne götürdükten sonra şahıs hakk ında yakalam tutana ğı tuttuktan sonra gerekli birimlere teslim ettik. Daha sonra devriye görevime tekrar geri döndüm ve İmam Güne ş'i daha sonra hiç görmedim. İmam Güne ş'e İlçe Emniyet Müdürlü ğüne götürdü ğümüz s ırada kesinlikle kötü muamelede bulunmad ık. Neden beni te şhis ettiğini bilmiyorum. Üzerime at ılı suçlamlar ı kabul etmiyorum. ..." 22. Şüpheli O.K.n ın 18/12/2017 tarihli ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Yukar ıdaki adres ve kimlik bilgileri bana aittir ve do ğrudur. Hangi konu hakk ında ifade vereceğimi anlad ım. Ben halen Varto İlçe Emniyet Müdürlü ğünde polis memuru olara k görev yapmaktay ım. Tam tarihini hat ırlayamamak ile birlikte geçen sene yani 2016 y ılında Varto İlçe Emniyet Müdürlü ğünde bulunan KGYS görevlisi [C.M.] isimli i ş yerinin karşısında erkek bir şahs ın şüpheli hareketlerde bulundu ğunu anons etti ğini hat ırlıyorum. Ancak ben o s ırada İlçe Emniyet Müdürlü ğünde takviye kuvvet olarak haz ır bekliyordum. Olay yerine hiç gitmedim. İmam Güne ş'i devriye görevinde bulunan polis arkada şlar İlçe Emniyet Müdürlü ğüne getirdiklerinde gördüm. Ancak İmam Güne ş ile herhangi bir şekild e temasta bulunmad ım. Hatta İmam Güne ş'in o s ırada beni gördü ğünü sanm ıyorum. Daha sonra nezarethanede bulunan İmam Güne ş'in tuvalet ihtiyac ı olduğunu ve benimde İmam Güneş'i tuvalete götürecek görevli polis arkada şlara destek olarak gitmemi söylediler. Bende bunun üzerine şuan isimlerini hat ırlyamad ığım polis memuru 2 arkada ş ile birlikte nezarethaneye indik. Bu s ırada peşimizden ismini hat ırlayamad ığım başka bir polis memur u arkadaş geldi. Bende bunun üzerine nezarethaneden ayr ıldım. Bu s ırada kesinlikle İmam Güneş ile herhangi bir temas ım olmad ı. Hatta bu durum nezarethanede bulunan kamera kay ıtlar ından da anla şılabilir. Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 6SORULDU: İlçe Emniyet Müdürlü ğü taraf ından tutulan Tutanakta isminin bulundu ğu soruldu? CEVABEN: Ben olay tarihinde takviye kuvvet olarak çal ışıyordum. Bu nedenle nezarethane i şlemlerinde görev alabilece ğimden dolay ı tutanakta isimim ve imzam bulunmaktad ır. İmam Güne ş'in neden beni te şhis ettiğini bilmiyorum. Ben kesinlikle İmam Güne ş isimli şahsa kötü muamelede bulunmad ım. Üzerime at ılı suçlamalar ı kabul etmiyorum. ..." 23. Şüpheli M.E.nin 2/1/2018 tarihli ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Soru 1- İmam GÜNE Ş in Emniyet görevlileri taraf ından şüpheli davran ışlarda bulunduğu gerekçesiyle yakalanarak daha al ındığı anda araç içerisinde olmak üzere darp edilmeye ba şlanm ış, kendisine kötü muamelede bulunulmu ş ve işkenceye maruz kalm ıştır. iddias ı ile ilgili olarak; Cevap 1- Araban ın içine al ındığı andan itibaren darp edilmi ş iddialar ı as ılsızdır çünkü şahs ın yakaland ıktan sonra al ınan Dr. Raporunda darp ve cebir izine rastlan ılmad ığı belirtilmiştir. Soru 2- İmam GÜNE Ş in Muş 2. Ağır Ceza Mahkemesi 2017/21 Esas Numaral ı Dosyan ın 14.06.2017 tarihli duru şmas ında Ben i şkence nedeniyle bu beyanda bulundum, yan ımdaki polisler ayn ı konuşursan serbest kal ırsın dediler, bu ifademi de kabul etmiyorum, mahkemedeki beyan ım doğrudur. Şeklinde savunma yaparak yarg ıland ığı mahkeme huzurunda da i şkence gördü ğünü ve kötü muameleye maruz b ırak ıldığını beyan etmi ştir. iddias ı ile ilgili olarak; Cevap 2- Şahs ın ifadesi Avukat huzurunda ve görüntülü olarak al ınm ıştı. Mahkeme esnas ında da avukat ı yan ında haz ır bulunmu ştur. İşkence olmas ı durumunda avukat ı yan ında olduğu için müdahale ederdi. Mahkeme esnas ında ifade alma görüntüleri hakim taraf ından avukat ve şüpheli huzurunda izlenmi ş herhangi bir kanunsuz durumun olmad ığı görülmüştür. Soru 3- 2017/549 say ılı Dosya içerisinde bulunan ve İmam GÜNE Ş in gözalt ında olduğu s ırada haz ırlanan 08.12.2017 tarihli Sa ğlık Bakanl ığı Varto Devlet Hastanesi Genel Adli Muayene Raporu nda da ad ı geçenin i şkence ve kötü muameleye maruz kald ığı ve bunun sonucunda da vücudunda morluklar ın oluştuğu tespit edilmi ştir. Hastane taraf ından haz ırlanan raporda müvekkilin kötü muameleye maruz b ırak ıldığı, iddias ı ile ilgili olarak; Cevap 3- 08.12.2016 günü Saat:14.17 de verilen raporda vücudunda pek çok iz dövme ameliyat izi yara oldu ğu yaz ılıdır. Sol göz alt ında 1 cm lik morluk oldu ğu da yaz ılıdır. Ancak darp izi oldu ğu veya eski ve yeni oldu ğu yönünde herhangi bir aç ıklay ıcı ibare Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 7yoktur. Ayr ıca gözalt ı gibi hassas yerde bir morluk olsa 24 Saat içerisinde düzelmesi mümkün de ğildir. Ayn ı hastanenin 09.12.2016 tarihinde saat:15.28 de Dr. Raporund a herhangi bir darp cebir izinin olmad ığı hekim raporu ile sabittir. 09.12.2016 tarihinde verilen raporda morluk olmas ı mümkün de ğildir. Olsa olsa göz yan ılgısı veya o anl ık böcek ısırmas ı alerji veya ka şıma nedeni ile olu şmuş olabilece ği kesinlikle darp edilmedi ği verilen son rapordan anla şılmaktad ır. Ayr ıca 10.12.2016 günü saat:10.00 da Mu ş Devlet Hastanesinden al ınan dördüncü raporda bir önceki raporu destekler nitelikte darp cebir olmad ığı aktif lezyon olmad ığı Varto Devlet Hastanesi haricinde al ınan raporda darp cebir izine rastlan ılmad ığının belirtildi ği, belirtilen izin göz yan ılgısından başka bir şey olmad ığı anlaşılmaktad ır. Soru 4- İmam GÜNE Ş in Yakalama Tutana ğından anla şılacağı gibi 07.12.201 7 tarihinde saat 13:30 da yakalanm ıştır. Ad ı geçen yakaland ığı anda kendisine veya başkalar ına zarar vermesini önleyecek tedbirler al ındıktan sonra ilk i ş olarak yasal haklar ının hat ırlat ılmas ı gerekirken bu haklar Şüpheli ve San ık Haklar ı Formundan görüldüğü üzere kendisine tam 5 saat sonra saat 18.01 s ıralar ında hat ırlat ılmıştır. Ceza Muhakemeleri Kanunu m.90/ (49 (De ğişik: 25/5/2005 5353/7 md.) Kolluk, yakaland ığı sırada kaçmas ını, kendisine veya ba şkalar ına zarar vermesini önleyecek tedbirleri ald ıktan sonra, yakalanan ki şiye kanuni haklar ı derhal bildirir. hükmüne göre müvekkile yasal haklar ı hat ırlat ılmak yerine kendisine i şkence yap ılarak ve kötü muamelede bulunarak kend i aleyhine beyanda bulunmaya zorlanm ıştır. Ad ı geçeni yakalayan ve devam eden a şamalarda yasal haklar ını hat ırlatmayan ve bununla birlikte aleyhine beyanda bulunmas ı için kendisine işkence ve kötü muamelede bulunan Emniyet görevlileri Türk Ceza Kanunu nda yer alan işkence, eziyet, hakaret ve görevi kötüye kullanma suçlar ını işlemiş bulunmaktad ır, iddias ı ile ilgili olarak; Cevap 4- Şahs ın yakalama esnas ında bir müddet sonra suçu inkar ettikten sonra Savc ıya bilgi verilmi ş savc ının gözalt ı karar ı verdikten sonra şahsa yasal haklar ı şüpheli ve san ık haklar ı kendisine sözlü söylenmi ş ay ıca şüpheli ve san ık haklar ı formu matbu imzas ız olarak verilmi ş daha sonra evraklar derlenip toparland ıktan sonra san ık haklar ı formu saat: 18.01 de ç ıktığı için geç haklar ı okunmuş gibi gözükse de gözalt ı karar ından itibaren kendisine şüpheli ve san ık haklar ı hat ırlat ılmış ve matbu imzal ı kendisine verilmi ştir. Soru 5- Bununla birlikte Sa ğlık Bakanl ığı Varto Devlet Hastanesi taraf ından haz ırlanan 07.12.2016 tarihli ve 08.12.2017 tarihli iki adet Genel Adli Muayene Raporu nd a Müvekkilin darp edildi ği, gözünde morluk olu ştuğu ve İmam GÜNE Ş in vücudunda birçok kesik oldu ğunu tespit edilmesine bunlar ın daha önce haz ırlanan raporda belirtilmesine rağmen yine ayn ı hastane taraf ından sonradan haz ırlanan 09.12.2016 tarihli rapord a gerekli ve özenli bir tedavi yap ılmadan müvekkil hakk ında gerçe ğe ayk ırı olarak rapor haz ırlanm ıştır. Ayn ı hastaneden al ınan (3) üç adet rapor aras ında bir kar şılaştırma yap ıldığı vakit çok aç ık bir şekilde Varto Devlet Hastanesi doktorlar ından Dr. [M.T.nin] görevinin gereklerini yerine getirmeyerek gerçe ğe ayk ırı bir şekilde rapor haz ırland ığı anlaşılmaktad ır, iddias ı ile ilgili olarak; Cevap 5- 07.12.2016 saat:15.26 da al ınan raporda Dr. da aç ıkça net bir şekilde yazd ığı gibi kaşıma izi oldu ğu ayr ıca Dr. Taraf ından sorulmu ş olmal ı ki raporda parante z Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 8içinde (Kendisi ka şıdığını belirttiği) ibareli raporda mevcuttur. Herhangi bir darp cebir izine rastlan ılmad ığı diğer izlerinde tüm raporlarda belirtildi ği gibi eski izler oldu ğu Dr. Taraf ından belirtilmi ştir. Saat:09.00 da 10.00 da ve en son 10.00 da Mu ş Devlet Hastanesinde al ınan raporlarda anla şılacağı üzere darp cebir izi yoktur. Avukat ın bahsetti ği raporun geçi ştirilmediği düzgün muayene yap ılmad ığı dediği raporda Dr. İzlerin y ıllar öncelerine ait oldu ğu kanaatiyle ve yeni darp cebir izi olmad ığından yazma gere ği duymad ığı kanaati olu şmuştur. Yüzündeki 1 cm lik morluk ifadesi geçen rapordan sonra 5 ayr ı Dr.ve 2 ayr ı hastaneden şahıs toplam 4 kez daha muayene ettirilmi ş rapordan anlaşılacağı üzere herhangi bir darp cebir izine rastlan ılmam ıştır. Yüzdeki morlu ğun 1 gün içinde geçmesi mümkün de ğildir. ..." C. Sağlık Raporlar ı 24. Başvurucu hakk ında gözalt ında tutuldu ğu süre boyunca Varto Devlet Hastanesi (Hastane) taraf ından genel adli muayene raporlar ı düzenlenmi ştir. Başvurucu hakk ında il k olarak 7/12/2016 tarihinde düzenlenen raporun ilgili k ısm ı şöyledir: "...sol üst kolda 2 adet eski kesi skar ı, sol dirsekte eski yara skar ı, sol göğüs üzerind e eski yara skar ı, ... Boyun bölgesinde sa ğ ve sol kolda ka şıma izi (kendisi ka şıdığını belirtti)." 25. Hastanenin 8/12/2016 tarihinde düzenlenen raporun ilgili k ısm ı şöyledir: "... sol üst kolda 2 adet eski kesi skar ı, sol dirsekte eski yara skar ı, sol göğüs üzerinde eski yara skar ı, (...) Sol göz alt ında 1 cm uzunlu ğunda morluk. " 26. Hastanenin 9/12/2016 tarihinde düzenledi ği raporda ve Mu ş Devlet Hastanesinin 10/12/2016 tarihli raporunda ba şvurucuda eski yara izleri d ışında darp ve cebir izine rastlanmad ığı bilgisi kay ıtlıdır. D. Soru şturma Neticesinde Verilen Karar 27. Savc ılık 18/1/2018 tarihli karar ıyla on alt ı kolluk görevlisi hakk ında işkence suçundan kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Müşteki İmam Güne ş vekili Avukat [S.Ç.] taraf ından Cumhuriyet Ba şsavc ılığımıza gönderilen 19/06/2017 tarihli dilekçesinde müvekkili olan İmam Güne ş'e yakaland ığı ve gözalt ında bulundu ğu esnada kötü muamelede bulunularak i şkence yap ıldığı iddialar ı bak ımından Cumhuriyet Ba şsavc ılığımızca derhal soru şturmaya ba şlan ıldığı, Öncelikle doktor [M.T.] aç ısından evrak ın tefrik edilerek soru şturman ın 2018/58 sıras ına kay ıt edildiği, Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 9Varto Devlet Hastanesince tanzim edilen: 07/12/2016 tarihli adli raporda eskiye dayal ı skarlar ın bulundu ğu ancak olay tarihinde herhangi bir patolojik bulgunun olmad ığının belirtildi ği, 08/12/2016 tarihli raporda darp ve cebir izinin olmad ığına dair rapor tanzim edildi ği, 09/12/2016 tarihli raporda darp ve cebir izinin olmad ığına dair rapor tanzim edildi ği, 10/12/2016 tarihli adli raporda mü ştekide eskiye ba ğlı yaralanmalar ın olduğu, olay tarihinde herhangi bir yaralama olmad ığının belirtildi ği, Olay tarihlerinde Varto İlçe Emniyet Müdürü olarak görev yapan [M.A.] hakk ında 2802 say ılı Hakim ve Savc ılar Kanununa göre soru şturulmas ının yap ılmas ı amac ıyla evrak ın Hakim ve Savc ılar Kurulu Kolluk Amirleri Bürosuna gönderildi ği, Müştekiye şüpheli fotolar ının teşhis ettirilmek üzere gösterildi ği ve müştekinin sadece 4 kolluk görevlisini te şhis ettiği, her ne kadar 15 görevli polis memurunun şikayet edilmi ş ise de müştekinin sadece [M.E., D.K., Y.A ve O.K.] isimli polis memurlar ı teşhis ettiği, Teşhis edilen [O.K.] ifadesinde olay tarihinde takviye kuvvet olarak çal ıştığını ve bu nedenle tutanakta isminin geçti ğini, müştekiyle herhangi bir temas ının olmad ığını beyan ettiği, Teşhis edilen [D.K.] Varto Emniyet Müdürlü ğünde 04/07/2017 tarihinde göreve başlad ığı, yani olay tarihinde Varto'da olmad ığı, bu nedenle olaya müdahil olmas ının mümkün olmad ığı, Teşhis edilen [Y.A.] açısından Cumhuriyet Ba şsavc ılığımızda al ınan savunmas ında üzerine at ılı suçlamalar ı kabul etmedi ği, Teşhis edilen [M.E.] açısından Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığında al ınan savunmas ında üzerine at ılı suçlamalar ı kabul etmedi ği, Müştekinin olay tarihinde Varto da bulunmayan polis memurunu te şhis etmesinin sağlıklı beyanda bulunmad ığını gösterdiği, Şikayet edilen di ğer polis memurlar ı aç ısından her hangi bir te şhis yap ılmad ığı için ayr ıca soruşturma yap ılmas ına gerek olmad ığı, Müşteki vekili Avukat [S.Ç.] iddialar ı bak ımından suçlar ın yasal unsurlar ı oluşmamas ı ve delil yetersizli ği nedeniyle Kovu şturmaya Yer Olmad ığına Dair Karar vermek gerekmiştir. Olay nedeniyle KAMU ADINA KOVU ŞTURMA YAPILMASINA YER OLMADI ĞINA, ..." 28. Bu karara yap ılan itiraz, Mu ş Sulh Ceza Hâkimli ğince 7/3/2018 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 29. Başvurucu vekili 30/3/2018 tarihinde tebli ğ edilen karara kar şı 26/4/2018 Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 10tarihinde süresinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 30. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun " İşkence " kenar başlıklı 94. maddesi şöyledir: "(1) Bir ki şiye karşı insan onuruyla ba ğdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden ac ı çekmesine, alg ılama veya irade yetene ğinin etkilenmesine, a şağılanmas ına yol açaca k davran ışlar ı gerçekle ştiren kamu görevlisi hakk ında üç y ıldan oniki y ıla kadar hapis cezas ına hükmolunur. (2) Suçun;a) Çocuğa, beden veya ruh bak ımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye ya da gebe kad ına karşı, b) Avukata veya di ğer kamu görevlisine kar şı görevi dolay ısıyla, İşlenmesi halinde, sekiz y ıldan onbe ş yıla kadar hapis cezas ına hükmolunur. (3) Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekle şmesi halinde, on y ıldan onbe ş yıla kadar hapis cezas ına hükmolunur. (4) Bu suçun i şlenişine iştirak eden di ğer kişiler de kamu görevlisi gibi cezaland ırılır. (5) Bu suçun ihmali davran ışla işlenmesi halinde, verilecek cezada bu nedenle indirim yap ılmaz. (6) (Ek: 11/4/2013-6459/9 md.) Bu suçtan dolay ı zamanaşımı i şlemez." 31. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu nun " Bir suçun işlendiğini öğrenen Cumhuriyet savc ısının görevi " kenar başlıklı 160. maddesi şöyledir: "(1) Cumhuriyet savc ısı, ihbar veya ba şka bir suretle bir suçun i şlendiği izlenimini veren bir hâli ö ğrenir öğrenmez kamu davas ını açmaya yer olup olmad ığına karar verme k üzere hemen i şin gerçeğini araştırmaya ba şlar. (2) Cumhuriyet savc ısı, maddî gerçe ğin araştırılmas ı ve adil bir yarg ılaman ın yap ılabilmesi için, emrindeki adlî kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt ına almakla ve şüphelinin haklar ını korumakla yükümlüdür. " B. Uluslararas ı Hukuk 1. Uluslararas ı Mevzuat 32. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "İşkence yasa ğı" kenar başlıklı 3. maddesi şöyledir: Hiç kimse i şkenceye, insanl ık d ışı ya da a şağılay ıcı muamele veya cezaya tab i Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 11tutulamaz. 33. Birleşmiş Milletler İnsan Haklar ı Yüksek Komiserli ği, İşkence ve Di ğer Zalimane, İnsanl ık D ışı, Aşağılay ıcı Muamele veya Cezalar ın Etkili Biçimde Soru şturulmas ı ve Belgelendirilmesi İçin El K ılavuzu nun ( İstanbul Protokolü) birinci ekinin 2. maddesi şöyledir: Devletler, i şkence ve kötü muamele şikayetleri ve bildirimlerinin, an ında ve etkili bir biçimde soru şturulmas ını sağlamakla yükümlüdürler. Aç ık bir şikayetin olmad ığı durumlarda bile i şkence ve kötü muamele yap ıldığına ilişkin belirtiler varsa, soru şturma yap ılmal ıdır. Soruşturmay ı yürütenler, bu tür olaylar ın faili oldu ğundan şüphelenilen ki şiler ve onlar ın hizmet etti ği kurum ve kurulu şlardan ba ğıms ız, soruşturma yürütebilecek vas ıfta, tarafs ız kişiler olmal ıdır. Bu kişilerin tarafs ız t ıp uzmanlar ına veya konuyla ilgili di ğer uzmanlara eri şim veya bu tür uzmanlar ı çağırma yetkileri olmal ıdır. Soruşturmalar yürütülürken, en yüksek profesyonel standartlara uygun yöntemler kullan ılmal ı ve soruşturma sonuçlar ı kamuya aç ıklanmal ıdır. 34.İstanbul Protokolü nün birinci ekinin 6. maddesi şöyledir: 6a) İşkence ve kötü muamele soru şturmalar ında çal ışan t ıp uzmanlar ı her zaman e n yüksek etik standartlara uygun biçimde davranmal ı ve t ıbbi araştırma ve muayeneden önce kişinin bilgilendirilmi ş onam ını almal ıdır. Muayene, t ıp biliminin kabul edilmi ş standartlar ına uygun biçimde yürütülmelidir. Muayene, t ıp uzman ın denetimi alt ında, devlet görevlileri ve güvenlik güçleri mensuplar ının mevcut olmad ığı bir ortamda, ki şinin mahremiyetine sayg ı göstererek yap ılmal ıdır. 6b) T ıp uzman ı muayenenin hemen sonras ında doğru bir yaz ılı rapor haz ırlamal ıdır Bu raporda en az ından aşağıdaki bilgiler yer almal ıdır: (i) Görüşme Koşullar ı: Görüşme yap ılan kişinin ad ı, muayene s ıras ında mevcut olanlar ın adlar ı, bu kişilerin muayene yap ılan kişiyle olan ili şkileri, görü şmenin kesin tarihi, saati, görü şme yap ılan yerin adresi (uygun oldu ğu durumlarda görü şme yap ılan odan ın yeri), görü şme yap ılan yerin tan ımı (örneğin klinik, cezaevi, ev vb.); görü şme yap ıldığı sıradaki ko şullar (muayene için geldi ğinde veya muayene s ıras ında kişinin tabii oldu ğu kısıtlamalar, görü şme s ıras ında odada güvenlik güçlerinin mevcut olup olmad ığı, tutukluy a eşlik edenlerin hal ve tavr ı, muayeneyi yapan ki şiye yönelik tehditkar ifadeler vs.) ve di ğer geçerli unsurlar; (ii) Öykü: Gerçekle ştiği iddia edilen i şkence ve kötü muamele yöntemleri, i şkence ve kötü muamelenin ne zaman gerçekle ştiği, bütün fiziksel ve psikolojik semptomlar ve şikayetler de dahil olmak üzere ki şinin görü şme s ıras ında anlatt ığı öykünün detayl ı bir raporu; (iii) Fiziksel ve Psikolojik Muayene: Uygun tan ı koyucu testler ve mümkün oldu ğu durumlarda bütün yaralanmalar ın renkli foto ğraflar ı da dahil olmak üzere klinik muayene sonucunda elde edilen bütün fiziksel ve psikolojik bulgular ın kayd ı. (iv) Değerlendirme: Fiziksel ve psikolojik bulgular ile i şkence ve kötü muamele aras ındaki muhtemel ili şkinin değerlendirilmesi. Gerekli t ıbbi ve psikolojik tedavi ve/vey a yap ılmas ı gereken ba şka t ıbbi testler ve muayeneler için görü ş ve tavsiyeler; (v) Yazar: Raporda muayeneyi yapan ki şilerin adlar ı aç ıkça belirtilmeli ve rapor haz ırlayanlar taraf ından imzalanmal ı; Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 126c) Haz ırlanan rapor gizli tutulmal ı ve rapor muayene edilen ki şiye veya ki şinin yasal temsilcisi olarak atad ığı kimseye teslim edilmelidir. Muayene edilen ki şi veya temsilcisinin muayene süreci hakk ındaki görü şleri de sorulmal ı ve raporda bu ki şilerin görü şlerine de yer verilmelidir. Uygun oldu ğu durumlarda, i şkence veya kötü muamele iddialar ını soruşturmakla yetkili olanlara da yaz ılı rapor verilmelidir. Bu raporun yetkili ki şilere güvenli bir biçimde ula ştırılmas ını güvenceye almak, Devlet'in sorumlulu ğudur. Muayene edilen kişinin r ızas ı veya bu tür bir talepte bulunma yetkisi bulunan mahkemenin yetki vermesi istisna olmak üzere, rapor ba şka kimseye verilmemelidir. 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 35. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) gözalt ındaki ki şilerin t ıbbi muayenelerinin müdafi yard ımından yararlanma hakk ı ve gözalt ının üçüncü ki şilere bildirilmesi hakk ıyla beraber kötü muameleye kar şı en önemli tedbirlerden birini te şkil ettiğini ifade etmektedir. Buna göre adli muayene s ıras ında elde edilen delil, tutuklularla ilgili soruşturmalar esnas ında ve tutuklular ın kötü muamele iddias ında bulunmalar ı hâlinde önemli rol oynamaktad ır. Bu nedenle A İHM e göre gözalt ındaki kimselerin t ıbbi muayene sistemi yarg ı sisteminin tamamlay ıcı parças ıdır. Bu bilgiler ışığında AİHM in ilk görevi, mevcut davan ın koşullar ında ulusal makamlar ın gözalt ındaki kimselerin t ıbbi muayene sisteminin etkili biçimde i şlemesini sa ğlay ıp sağlamad ıklar ını belirlemektir ( Salmanoğlu ve Polattaş/Türkiye , B. No: 15828/03, 17/3/2009, 79) 36.İşkence ve kötü muamele iddialar ının araştırılmas ındaki en önemli delillerden olan sağlık raporlar ının Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT) taraf ından tavsiye edilen standartlara ve İstanbul Protokolü'nde yer alan ilkelere uygun olmas ı gerekmektedir. Gerekli standartlar ın alt ında kalan sa ğlık raporlar ı tek başlar ına kötü muamele iddialar ının kan ıtlanmas ı ya da aksinin ispatlanmas ında yeterli görülmemektedir ( Ball ıktaş/Türkiye, B. No: 7070/03, 20/10/2009, 28). V.İNCELEME VE GEREKÇE 37. Mahkemenin 16/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 38. Başvurucu; kollu ğun işkence ve kötü muamelesine maruz kald ığını, devlet hastanesinden al ınan sağlık raporuyla bu durum aç ık bir şekilde ortaya konulmas ına rağmen şikâyeti hakk ında Savc ılık taraf ından etkili bir soru şturma yürütülmeksizin takipsizlik karar ı verildiğini belirterek kötü muamele yasa ğının, adil yarg ılanma hakk ının, etkili ba şvuru hakk ının, özgürlük ve güvenlik hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 39. Bakanl ık görüşünde; i. Başvurucunun şikâyeti üzerine Savc ılık taraf ından başlatılan soruşturma kapsam ında başvurucunun gözalt ındayken kötü muameleye maruz kald ığını iddia ettiği tarihlerdeki genel adli muayene raporlar ının temin edildi ği, sağlık raporlar ında başvurucunun kötü muameleye maruz kald ığına dair herhangi bir bulgunun yer almad ığı, başvurucunun gözündeki morarman ın da gözünü ka şımas ı nedeniyle gerçekleşmiş olmas ının kuvvetle muhtemel oldu ğu, Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 13ii. Başvurucunun olaydan alt ı ay sonra Savc ılığa dilekçe vererek delillerin kaybolmas ına yol açt ığı ve üzerine dü şen özen yükümlülü ğünü yerine getirmedi ği, iii. Savc ılığın olay ın mahiyetine uygun, ba şvurucunun iddialar ını aç ıklığa kavuşturmaya elveri şli sağlık raporlar ını, kolluk yaz ı ve tutanaklar ı ile diğer delilleri değerlendirmi ş ve iddialarla ilgili tüm ara ştırmalar ı yapm ış olmas ına rağmen kam u davas ı aç ılmas ına yeterli delil tespit edemedi ğini, başvurucunun şikayeti üzerine teşhis işlemi yap ılmak üzere harekete geçti ği, ilgili kolluk görevlilerinin tespitine yönelik giri şimlerde bulundu ğu, soruşturma sürecinde hareketsiz bir dönemin olmad ığı, Savc ılığın başvurucunun iddialar ını karşılamak için gerekli özeni ve çabay ı gösterdiği ve soru şturmay ı yeterli delil toplamadan hemen sonland ırmak yerine detayl ı araştırma yapt ığı, iv. Savc ılığın olay ı ayd ınlatmak ad ına gerekli soru şturma işlemlerini büyük bir titizlikle ve süratle yerine getirdi ği, at ılmas ı gereken her türlü ad ımı att ığı, iddialar ın gerçekliğini ortaya ç ıkarmak amac ıyla her türlü ve objektif delilin temini cihetine gittiği, başvurucunun soru şturmaya dahlinin sa ğland ığı, elde edilen delil ve bilgilerin kapsaml ı ve nesnel bir analizi ile neticeye ula şıldığı, usul yükümlü ğünün gereğinin özenle yerine getirildi ği, v. Mevcut soru şturmada meydana geldi ği iddia edilen kötü muamele şikâyeti ile ilgili at ılabilecek makul ad ımlar ın at ıldığı, iddialar ın gerçekli ğini ortaya koyabilecek soruşturma işlemlerinin yerine getirildi ği, soruşturma yükümlülü ğünün sonuç yükümlülü ğü değil araç yükümlülü ğü olduğu bildirilmi ştir. 40. Bakanl ık görüşüne karşı başvurucu, bireysel ba şvuru formundaki iddialar ını tekrar ederek Bakanl ık görüşünü kabul etmedi ğini bildirmi ştir. B. Değerlendirme 41. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğı çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 42. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. ... Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. ... 43. Anayasa n ın 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 14 Devletin temel amaç ve görevleri, ki şilerin ve toplumun refah, huzur v e mutluluğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engeller i kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 44.İşkence ve kötü muamele yasa ğına ilişkin şikâyetlerin devletin negatif ve poziti f yükümlülükleri dikkate al ınarak maddi ve usul boyutlar ı bak ımından ayr ı ayr ı incelenmesi gerekmektedir. Devletin negatif yükümlülü ğü bireyleri i şkence, insanl ık d ışı veya aşağılay ıcı muameleye ya da cezaya tabi tutmama sorumlulu ğunu içerirken devletin pozitif yükümlülü ğü hem bireyleri bu tür muamelelerden korumay ı (önleyici yükümlülük) hem de etkili bir soruşturma yoluyla sorumlular ın tespitini ve cezaland ırılmas ını (soruşturma yükümlülü ğü) içermektedir. İşkence ve kötü muamele yasa ğının maddi boyutu, negatif yükümlülük ile önleyici yükümlülü ğü kapsamakta; pozitif yükümlülü ğün alan ında kalan soru şturma yükümlülü ğü ise usul boyutunu olu şturmaktad ır (benzer yöndeki inceleme usulünü içeren kararlar için bkz. Cezmi Demir ve di ğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 75; Mehmet Şah Araş ve diğerleri , B. No: 2014/798, 28/9/2016, 64; Mustafa Rollas , B. No: 2014/7703, 2/2/2017, 49). 45. Kötü muamele yasa ğına ilişkin iddialar kural olarak maddi ve usul yönlerinden ayr ı incelenmekle birlikte kamu görevlisi taraf ından gerçekle ştirildiği iddia edilen fiillere ilişkin inceleme, kötü muamele yasa ğının hem negatif hem de pozitif yükümlülüklerine ilişkin olmaktad ır. Bu nedenle ba şvurunun bir bütün olarak incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 46. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Genel İlkeler 47. Anayasa n ın 17. maddesinde düzenlenen hak kapsam ında devletin -pozitif bir yükümlülük olarak- yetki alan ında bulunan tüm bireylerin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ını gerek kamusal makamlar ın ve di ğer bireylerin gerekse ki şinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Devlet bireyin maddi ve manevi varl ığını her türlü tehlikeden, tehditten ve şiddetten korumakla yükümlüdür ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 51). 48. An ılan koruma yükümlülü ğü devlete, söz konusu ki şilerin işkence ve eziyete ya da insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz bırak ılmalar ını engelleyecek tedbirler alma ödevini yüklemektedir. An ılan yükümlülük i şkence ve kötü muamele yasa ğının maddi boyutunun bir unsurunu, devletin ki şilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini idari ve yasal mevzuat arac ılığıyla koruma hususundaki poziti f yükümlülü ğünü oluşturmaktad ır. Koruma do ğrultusunda yetkililerin bildikleri ya da bilmeleri gereken bir kötü muamele tehlikesinin gerçekle şmesini engellemek için makul tedbirleri Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 15almamalar ı durumunda devletin Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı anlam ında sorumlulu ğu ortaya ç ıkabilecektir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 82). 49. Tüm adli kovu şturmalar ın mahkûmiyet veya belirli bir hüküm alma ile sonuçlanmas ına yönelik kesin bir zorunluluk bulunmamakla birlikte mahkemeler hiçbir ko şul altında yaşam ı tehdit eden suçlar ın, fiziksel ve ruhsal bütünlü ğe yap ılan ağır sald ırılar ın cezas ız kalmas ına, af ya da zamana şımına uğramas ına izin vermemelidir. Adli makamlar ın yetki alanlar ı kapsam ındaki kişilerin yaşamlar ı ile fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini koruma k üzere ç ıkar ılan kanunlar ın koruyucular ı olarak sorumlu olanlara yapt ırım uygulamakta kararl ı olmalar ı ve suçun a ğırlık derecesi ile verilen ceza aras ında aç ık bir orant ısızlığa izin vermemeleri gerekir. Aksi hâlde devletin ki şilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini idari ve yasal mevzuat arac ılığıyla koruma hususundaki pozitif yükümlülü ğü yerine getirilmemi ş olacakt ır (Cezmi Demir ve di ğerleri, 77). 50. Anayasa ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) taraf ından kötü muamele, ki şi üzerindeki etkisi gözetilerek derecelendirilmi ş ve farkl ı kavramlarla ifade edilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında geçen ifadeler aras ında bir yoğunluk fark ının bulundu ğu görülmektedir. Bir muamelenin işkence olarak nitelendirilip nitelendirilmeyece ğinin belirlenebilmesi için an ılan f ıkrada geçen eziyet ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele kavramlar ı ile işkence aras ındaki ayr ıma bakmak gerekmektedir. Bu ayr ımın Anayasa taraf ından, özellikle çok a ğır ve zalimane ac ılara neden olan kasti insanl ık dışı muamelelerdeki özel duruma i şaret etmek ve bir derecelendirme yapmak amac ıyla getirildiği ve an ılan ifadelerin 5237 say ılı Kanun da düzenleme alt ına al ınm ış olan işkence, eziyet ve hakaret suçlar ının unsurlar ından daha geni ş ve farkl ı bir anlam ta şıdığı anlaşılmaktad ır (Cezmi Demir ve di ğerleri, 84). 51. Buna göre anayasal düzenleme ba ğlam ında kişinin maddi ve manevi varl ığının bütünlüğüne en fazla zarar veren muamelelerin i şkence olarak belirlenmesi mümkündür (Tahir Canan, 22). Muamelelerin a ğırlığının yan ı sıra İşkence ve Di ğer Zalimane, İnsanl ık Dışı veya Aşağılay ıcı Muamele veya Cezaya Kar şı Birleşmiş Milletler Sözle şmesi nin 1. maddesinde i şkence teriminin özellikle bilgi almak, cezaland ırmak veya y ıldırmak amac ıyla ya da ayr ımc ı bir nedenle kasten a ğır ac ı veya ızdırap vermeyi kapsad ığı belirtilerek kas ıt unsuruna da yer verilmi ştir (Cezmi Demir ve di ğerleri, 85). 52.İşkence seviyesine varmayan fakat yine de önceden tasarlanm ış, uzun bir dönem içinde saatlerce uygulanm ış ve fiziki yaralanmaya, yo ğun maddi veya manevi ızdıraba sebep olan insanl ık d ışı muameleler eziyet olarak tan ımlanabilir ( Tahir Canan, 22). Bu hâllerde meydana gelen ac ı, meşru bir muamele ya da cezada kaç ınılmaz bir unsur olarak buluna n acının ötesine geçmelidir. İşkenceden farkl ı olarak eziyette, ızdırap verme kast ının belli bir amaç do ğrultusunda yap ılmas ı şart ı aranmaz. Fiziksel sald ırı, darp, psikolojik sorgu teknikleri, kötü şartlarda tutma, ki şiyi kötü muamele görece ği bir yere s ınır d ışı ya da iade etme, devletin gözetimi alt ında kişinin kaybolmas ı, kişinin evinin yok edilmesi, ölüm cezas ının infaz ının uzunca bir süre beklenmesinin do ğurduğu korku ve s ıkıntı, çocuk istismar ı gibi muameleler Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında eziye t olarak nitelendirilebilir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 88). 53. Mağdurlar ı küçük dü şürebilecek ve utand ırabilecek şekilde kendilerinde korku, küçültülme, elem ve a şağılanma duygusu uyand ıran veya ma ğduru kendi iradesine ve vicdan ına ayk ırı bir şekilde hareket etmeye sürükleyen, a şağılay ıcı nitelikteki daha hafi f muamelelerin ise insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele veya ceza olarak tan ımlanmas ı mümkündür ( Tahir Canan , 22). Burada eziyetten farkl ı olarak ki şi üzerinde uygulanan Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 16muamele, fiziksel ya da ruhsal ac ıdan öte küçük dü şürücü veya alçalt ıcı bir etki oluşturmaktad ır (Cezmi Demir ve di ğerleri, 89). 54. Bir muamelenin bu kavramlardan hangisini olu şturduğunun belirlenebilmesi için her somut olay kendi özel ko şullar ı içinde de ğerlendirilmelidir ( Cezmi Demir ve diğerleri, 90). 55. Ayr ıca AİHM'in birçok karar ında vurgulay ıp Yurtsever ve di ğerleri/Türkiye (B. No: 22965/10, 8/7/2014) karar ında da tekrarlad ığı -olay ın fail ya da faillerin cezai sorumlulu ğu ile devletlerin Sözle şme kapsam ındaki sorumlulu ğun farkl ı olduğu yönündeki- ilkeye özellikle dikkat çekmek gerekir. A İHM, an ılan karar ında da bu ilkeye aç ıkça vurgu yapm ış ve ceza hukuku anlam ında suçluluk ya da masumiyet konusunda kararlar vermenin kendi yetki alan ına girmedi ğini ifade etmi ştir (Yurtsever ve di ğerleri/Türkiye , 68). 56. Devletin ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ındaki poziti f yükümlülü ğünün usul boyutu da bulunmaktad ır. Bu usul yükümlülü ğü çerçevesinde devlet, her türlü fiziksel ve ruhsal sald ırı olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili resmî bir soru şturma yürütmek durumundad ır. Bu tarz bir soru şturman ın temel amac ı, söz konusu sald ırılar ı önleyen hukukun etkin bir şekilde uygulanmas ını güvenceye almak ve kamu görevlilerinin ya da kurumlar ının kar ıştığı olaylarda bunlar ın sorumluluklar ı alt ında meydana gelen olaylar için hesap vermelerini sağlamakt ır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 110). 57. Etkili bir resmî soru şturma, sorumlular ın belirlenmesini ve cezaland ırılmas ını sağlamaya elveri şli olmal ıdır. Soruşturma etkili olmad ığında an ılan madde, sahip oldu ğu öneme ra ğmen pratikte etkisiz hâle gelecek ve baz ı durumlarda devlet görevlilerinin fiilî dokunulmazl ıktan yararlanarak kontrolleri alt ında bulunan ki şilerin haklar ını istismar etmeleri mümkün olacakt ır (Tahir Canan , 25). 58. Usul yükümlülü ğünün bir olayda gerektirdi ği soruşturma türünün bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının esas ına ilişkin yükümlülüklerin cezai bir yapt ırım gerektirip gerektirmedi ğine bağlı olarak tespiti gerekmektedir. Kasten ya da sald ırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm ve yaralama olaylar ına ilişkin davalarda Anayasa n ın 17. maddesi gere ğince devletin ölümcül ya da yaralamal ı sald ırı durumund a sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verebilecek nitelikte cezai soru şturmalar yürütme yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Bu tür olaylarda yürütülen idari ve hukuki soruşturmalar ve davalar sonucunda sadece tazminat ödenmesi, bu hak ihlalini gidermek ve mağdur s ıfat ını ortadan kald ırmak için yeterli de ğildir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 55). 59. Yürütülen ceza soru şturmalar ının amac ı, kişinin maddi ve manevi varl ığını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmas ını ve sorumlular ın ölüm ya da yaralama olay ına ilişkin hesap vermelerini sa ğlamakt ır. Bu, bir sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğüdür ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 56). 60. Etkili soru şturma yükümlülü ğünün yerine getirilmi ş olduğunun kabulü için; - Yetkili makamlar ın olaydan haberdar olur olmaz resen harekete geçerek olay ı ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 114), - Soruşturman ın kamu denetimine aç ık olmas ı ve ma ğdurlar ın meşru Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 17menfaatlerini korumak için soru şturmaya gerekli oldu ğu ölçüde etkili kat ılımlar ının sağlanmas ı (Cezmi Demir ve di ğerleri , 115), - Soruşturmadan sorumlu olan ve incelemeleri yapan ki şilerin olaylara kar ışan kişilerden ba ğıms ız olmas ı (Cezmi Demir ve di ğerleri , 117), - Soruşturmalar ın makul özen ve süratle yürütülmesi ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 114), - Soruşturma sonucunda al ınan karar ın soruşturmada elde edilen tüm bulgular ın kapsaml ı, nesnel ve tarafs ız bir analizine dayal ı olmas ı gerekir ( Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 99). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 61. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'n ın 17. maddesinin ihlali anlam ında bir kötü muamele olup olmad ığını değerlendirirken kendisine sunulan bütün delilleri inceler. Bu deliller ba şvurucu taraf ından ortaya konulmu ş, Bakanl ık taraf ından bildirilmi ş veya diğer kaynaklardan elde edilmi ş olabilir. İddia edilen olaylar ın gerçekli ğini tespit etmek için makul şüphenin ötesinde kan ıtlar ın varl ığı gerekir. Bu kan ıtlar yeterince güçlü, aç ık ve uyumlu çıkar ımlardan ya da aksi ispat edilmemi ş karinelerden elde edilebilir. Kan ıtlar değerlendirilirken ilgililerin süreçteki tutumlar ı da dikkate al ınmal ıdır (ayn ı yöndeki kara r için bkz. Cezmi Demir ve di ğerleri , 95). 62. 7/12/2016 tarihinde gözalt ına al ınan başvurucu 7/12/2016 ile 9/12/2016 tarihleri aras ında gözalt ında tutulmu ştur. Başvurucunun 7/12/2016 tarihinde al ınan ilk sa ğlık raporunda eskiden kalma birtak ım yara izleri tarif edilmi ş olup yeni bir yaralanmadan bahsedilmemi ştir. Bununla birlikte 8/12/2016 tarihinde düzenlenen raporda ise ba şvurucunun sol gözünün alt ında 1 cm'lik bir morluk bulundu ğu belirtilmi ştir. 63. Sağlık raporlar ına göre ba şvurucunun sa ğlıklı bir durumdayken gözalt ına alındığı ve gözalt ında -kamu makamlar ın gözetiminde tutuldu ğu s ırada- yeni bir yaralanmas ının ortaya ç ıktığı hususunda tereddüt bulunmamaktad ır (bkz. 24, 25). 64. Bir ki şinin sağlıklı hâldeyken gözalt ına al ındığı ancak sal ıverildiği zaman vücudunda yaralanma tespit edildi ği durumlarda söz konusu yaralanman ın nas ıl oluştuğu hususunda makul bir aç ıklama getirme ve ma ğdurun bu yöndeki iddialar ını şüphede bırakacak kan ıtlar ı sunma yükümlülü ğünün devlete ait oldu ğu kabul edilmelidir (ayn ı yöndeki karar için bkz. Cezmi Demir ve di ğerleri , 94). Ba şvurucunun şikâyeti üzerine başlatılan soruşturma sonucunda verilen takipsizlik karar ında bu konuda bir aç ıklama yer almad ığı gibi başvurucunun yaralanmas ının varl ığı hususunda an ılan kararda bir tespit de bulunmamaktad ır. Başka bir deyi şle Savc ılık, başvurucuda meydana gelen yaralanmay ı inceleme d ışı bırakm ıştır. 65. Bakanl ık görüşünde başvurucuda meydana gelen yaralanman ın kendisinin gözünü ka şımas ı nedeniyle gerçekle şmiş olmas ının kuvvetle muhtemel oldu ğunun dile getirildiği görülmektedir. Oysaki 7/12/2016 tarihli sa ğlık raporunda ka şıma izlerinin başvurucunun boyun bölgesinde, sa ğ ve sol kolunda mevcut oldu ğu aç ıkça belirtilmi ş; gözün altında herhangi bir ka şıma izinden bahsedilmemi ştir. Bu tespitler do ğrultusund a başvurucuda meydana gelen yaralanman ın nas ıl oluştuğu konusuna kamu makamlar ının Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 18makul bir aç ıklama getirdi ği söylenemeyecektir. 66. Kamu makamlar ın gözetiminde tutuldu ğu s ırada gözünün alt ında 1 cm'li k morluk meydana gelen ba şvurucunun yaralanmas ının niteliği gözönünde bulundurulup somut olay bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde eylemin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele olarak nitelendirilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 67. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının maddi boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 68. Yukar ıda belirtilen ilke kararlar ında da vurguland ığı üzere Anayasa'n ın 17. maddesinin gerektirdi ği soruşturma, kural olarak olay ın gerçekle ştiği koşullar ın belirlenmesini sa ğlayacak nitelikte olmal ı; ayr ıca soruşturmada olay ve olgular ciddiyetle öğrenilmeye çal ışılmal ı ve soru şturmay ı sonland ırmak için aceleci bir tav ırla temelden yoksun sonuçlara dayan ılmamal ıdır. 69. Soruşturman ın etkilili ğini sağlayan en alt seviyedeki inceleme, her soruşturman ın kendine özgü ko şullar ına göre de ğişir. Bu koşullar, ilgili bütün olay ve olgular temelinde ve soru şturman ın pratik gerçekleri dikkate al ınarak değerlendirilir. Bu nedenle soruşturman ın etkililiği bak ımından her olayda geçerli olmak üzere bir asgari soru şturma işlemler listesi veya benzeri bir asgari ölçüt belirlemek mümkün de ğildir ( Fahriye Erkek ve diğerleri , B. No: 2013/4668, 16/9/2015, 68). 70. Başvurucu 9/12/2016 tarihinde Varto Cumhuriyet Ba şsavc ılığında müdafii huzurunda şüpheli s ıfat ıyla ifade vermi ş ve ayn ı gün Sulh Ceza Hâkimli ğinde sorgusu yap ılm ıştır. An ılan soruşturma işlemleri s ıras ında tutulan tutanaklardan ba şvurucunun gözünde morarma oldu ğu anlaşılm ıştır. Başvurucu ve müdafii taraf ından başvurucunun gözünün alt ında meydana gelen morarman ın kolluk müdahalesi sonucu olu ştuğu Savc ılığa ve Sulh Ceza Hakimli ğine bildirilmi ştir (bkz. 12, 13). Buna göre kamu makamlar ının kötü muamele iddias ını ilk kez 9/12/2016 tarihinde ö ğrendiği kabul edilmelidir. Buna ra ğmen soruşturman ın başvurucu vekilinin 20/6/2017 tarihinde gönderdi ği şikâyet dilekçesi üzerine başlatıldığı görülmü ştür (bkz. 14). Dolay ısıyla soruşturman ın derhâl ve kendili ğinden başlatılma ilkesine uygun olarak yürütüldü ğü söylenemeyecektir. 71. Etkili soru şturman ın unsurlar ından biri de teoride oldu ğu gibi pratikte de hesap verilebilirli ği sağlamak ve ma ğdurlar ın meşru menfaatlerini korumak için bu sürece etkili bir şekilde kat ılmalar ıdır. Soruşturma s ıras ında Savc ılığın başvurucunun ifadesini alarak şikâyet hakk ında detayl ı bilgi sahibi olma yolunu tercih etmedi ği, böylelikle üç gün gözalt ında tutulan ba şvurucunun iddialar ının hangi tarihe ait oldu ğunu öğrenme yolunu seçmedi ği anlaşılm ıştır. Başvurucunun soru şturma s ıras ında ifadesi hiçbir şekilde al ınmam ış, sadece tutulmakta oldu ğu ceza infaz kurumu arac ılığıyla kendisine gönderilen foto ğraflarda n şüphelileri te şhis etmesi istenmi ştir. Başvurucunun yaralanmas ına neden olan olay ın hangi tarihte ve ne şekilde gerçekle ştiği soruşturma sürecinde aç ıklığa kavuşturulamam ıştır. Somut olay bu aç ıdan değerlendirildi ğinde başvurucunun ifadesinin al ınmayarak soru şturmaya etkili bir şekilde kat ılımının yeterince sa ğlanamad ığı kabul edilmelidir. 72. Savc ılığın başvurucunun gözalt ına al ınma an ına ilişkin görüntüleri kolluktan temin etti ği anlaşılmaktad ır. Savc ılığın an ılan görüntülerin çözümlenmesine yönelik bir Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 19girişiminin olmad ığı ve görüntü içeri ğine ilişkin olarak takipsizlik karar ında bir değerlendirmede bulunmad ığı görülmektedir. Öte yandan Savc ılık sadece ba şvurucunun yakalanma an ına ilişkin görüntüleri temin etme giri şiminde bulunmu ş, başvurucunun gözalt ında bulundu ğu süreye yönelik -varsa- kamera kay ıtlar ına erişme yönünde bir ad ım atmam ıştır. 73. Yukar ıdaki değerlendirmeler bir bütün olarak ele al ındığında ve özellikle takipsizlik karar ında başvurucuda meydana gelen yaralanmaya ili şkin bir de ğerlendirme bulunmad ığı gözönünde bulunduruldu ğunda somut olay kapsam ında Savc ılık taraf ından soruşturmada gerekli delillerin toplanarak bunun sonucunda bir de ğerlendirme yap ılmas ı hususunda gerekli özenin gösterildi ği söylenemez. Bununla birlikte yürütülen soru şturmadaki eksiklikler ve ba şvurucunun iddialar ını aç ıklığa kavuşturabilecek birtak ım deliller olmas ına rağmen bu deliller toplanmaks ızın olaydan sorumlu oldu ğu iddia edilen şüpheliler hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar verildi ği için soru şturman ın etkili olmad ığı değerlendirilmi ştir. 74. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ının öngördüğü, devletin etkili soru şturma yapma usul yükümlülü ğünün de ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Yıldız SEFERİNOĞLU bu görü şe kat ılmam ıştır. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 75. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 76. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve toplamda 105.000 TL maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 77. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 78. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 20mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 79.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesinin İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir (Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 80.İncelenen ba şvuruda insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. İhlalin Varto Cumhuriyet Ba şsavc ılığının kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 81. Bu durumda insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden soru şturma ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden soru şturma yap ılarak Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden soru şturma yap ılmak üzere Varto Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Soruşturma No: 2017/549) gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 82. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasa ğının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 83. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 84. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 21yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İnsan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının maddi ve usul boyutunun İHLAL EDİLDİĞİNE Y ıldız SEFERİNOĞLU'nun kar şıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Karar ın bir örne ğinin ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soruşturma yap ılmak üzere Varto Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Soruşturma No: 2017/549) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, diğer tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/6/2021 tarihinde karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 22KARŞIOY Eldeki ba şvuruda ço ğunluk ba şvurucunun gözalt ı s ıras ında polis taraf ından darbedilme iddias ıyla ilgili olarak insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının ihlal edildiği sonucuna ula şmıştır. Çoğunluğa göre ba şvurucu hakk ındaki 8/12/2016 tarihi doktor raporunda sol gözünün alt ında 1 cm'lik bir morluk bulundu ğunun belirlenmesi dolay ısıyla bu yaralanman ın gözalt ında iken gerçekle ştiği kabul edilmelidir. Ço ğunluk, ba şvurucunun şikâyeti üzerine başlatılan soru şturma sonucunda verilen kovu şturmaya yer olmad ığı karar ında bu yaralanmayla ilgili bir aç ıklama yap ılmamas ına dikkat çekmi ş; buna göre başvurucud a meydana gelen yaralanman ın nas ıl oluştuğu konusuna kamu makamlar ının makul bir açıklama getirmedi ğini ifade etmi ştir. Kararda ayr ıca soruşturma sürecindeki bir k ısım eksikliklerden hareketle usul yönünden de ihlal bulundu ğu değerlendirilmi ştir. Somut olay incelendi ğinde başvurucunun şüpheli hareketler sergilemesi üzerine kolluk görevlilerince yakaland ığı ve PKK terör örgütü ile ba ğı olduğunun tespit edilmesi dolay ısıyla gözalt ına al ındığı görülmektedir. Ba şvurucunun savc ılıktaki ifadesi s ıras ında müdafii ba şvurucunun gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığını iddia etmi ştir. Başvurucu Sulh Ceza Hâkimli ği önündeki sorgu s ıras ında ayn ı yönde beyanda bulunmu ştur. Sonras ında başvurucunun müdafii taraf ından ilgili kolluk görevlileri ve ba şvurucunun son muayenesini gerçekleştiren doktor hakk ında suç duyurusunda bulunulmu ştur. An ılan suç duyurusu üzerine savc ılık taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Savc ılığın bu soruşturma kapsam ında şikayete olan kolluk görevlilerini tespit etti ği ve bu ki şilerin teşhise elveri şli fotoğraflar ını istediği, ayr ıca başvurucu hakk ındaki doktor raporlar ını ilgili kurumdan temin etti ği görülmektedir. Bu çerçevede ba şvurucunun şikayetine konu olan polis memurlar ının teşhise elverişli fotoğraflar ı temin edilerek ba şvurucunun tutuklu oldu ğu ceza infaz kurumuna gönderilmi ştir. Başvurucu kendisine gönderilen çok say ıda fotoğraf aras ından dört ki şiyi kendisini darp eden ki şiler olarak te şhis etmiştir. Bunun üzerine savc ılık teşhis edilen bu dört kolluk görevlisinin ifadesini şüpheli s ıfat ıyla alm ıştır. Bu kişilerden D.K. olay tarihinde olay ın yaşand ığı Varto ilçesinde görevli olmad ığını ifade etmi ştir. Diğer şüpheliler ise başvurucunun darp edildi ği iddialar ının gerçeği yans ıtmad ığını dile getirmi şlerdir. Ba şvurucu hakk ındaki doktor raporlar ında vücudunun çe şitli yerlerinde ka şıma izi ve önceye dayal ı olduğu anlaşılan kesi ve yara izlerinin bulundu ğu tespit edilmi ştir. Savc ılık olayla ilgili olarak on alt ı kolluk görevlisi hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Kararda doktor hakk ındaki şikayete ili şkin soruşturman ın tefrik edildiği belirtilmi ş; başvurucu hakk ındaki 07/12/2016, 08/12/2016, 09/12/2016 ve 10/12/2016 tarihli adli raporlarda eskiye ba ğlı yara izlerinin d ışında yeni bir yaralanma bulgusunun olmad ığına özellikle dikkat çekilmi ştir. Kararda ayr ıca başvurucunun te şhis ettiği kişilerden birinin olay tarihinde ba şka bir ilde görevli oldu ğuna vurgu yap ılarak başvurucunun beyanlar ının tutars ız olduğu değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 23Anayasa Mahkemesi, Anayasa'n ın 17. maddesinin ihlali anlam ında bir kötü muamele olup olmad ığını değerlendirirken kendisine sunulan bütün delilleri inceler. Buna karşılık iddia edilen olaylar ın gerçekli ğini tespit etmek için makul şüphenin ötesinde kan ıtlar ın varl ığı gerekir. Bu kan ıtlar yeterince güçlü, aç ık ve uyumlu ç ıkar ımlardan ya da aksi ispat edilmemi ş karinelerden elde edilebilir. Kan ıtlar değerlendirilirken ilgilileri n süreçteki tutumlar ı da dikkate al ınmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 95). Buna göre somut olayda ba şvurucunun tutarl ı da oldu ğu anlaşılmayan isnatlar ı dışında polis görevlilerinin gözalt ına alma veya gözalt ında tutulma sürecinde ba şvurucuyu darp ettiklerine dair somut ve ikna edici bir bulgunun oldu ğunu söylemek güçtür. Ba şvurucu hakk ındaki doktor raporlar ından birinde yer alan sol gözünün alt ındaki morlu ğun bir kolluk görevlisinin eylemi sebebiyle olu ştuğu bir yana gözalt ı sürecinde olu ştuğu da son derece şüphelidir. Nitekim an ılan morluk önceki ve sonraki raporlar ın hiçbirinde ifade edilmedi ği gibi bu raporlarda önceye dayal ı çokça yara/kesi izleri oldu ğu belirtilmi ştir. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesince daha önce de ifade edildi ği üzere devletin kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülü ğünün usul boyutu da bulunmaktad ır. Bu usul yükümlülü ğü çerçevesinde devlet, her türlü fiziksel ve ruhsal sald ırı olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili resmî bir soru şturma yürütmek durumundad ır. Bu tarz bir soru şturman ın temel amac ı, söz konusu sald ırılar ı önleyen hukukun etkin bir şekilde uygulanmas ını güvenceye almak ve kamu görevlilerinin ya da kurumlar ının kar ıştığı olaylarda bunlar ın sorumluluklar ı alt ında meydana gelen olaylar için hesap vermelerini sa ğlamakt ır (Cezmi Demir ve diğerleri , 110). Buna kar şılık yürütülen ceza soru şturmalar ının amac ı, kişinin maddi ve manevi varl ığını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmas ını ve sorumlular ın ölüm ya da yaralama olay ına ilişkin hesap vermelerini sa ğlamakt ır. Bu, bir sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğüdür ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 56). Öte yandan soru şturman ın etkililiğini sağlayan en alt seviyedeki inceleme, her soruşturman ın kendine özgü ko şullar ına göre de ğişir. Bu koşullar, ilgili bütün olay ve olgular temelinde ve soru şturman ın pratik gerçekleri dikkate al ınarak değerlendirilir. Bu nedenle soruşturman ın etkililiği bak ımından her olayda geçerli olmak üzere bir asgari soru şturma işlemler listesi veya benzeri bir asgari ölçüt belirlemek mümkün de ğildir ( Fahriye Erkek ve diğerleri , B. No: 2013/4668, 16/9/2015, 68). Bu bağlamda soru şturma mercileri veya yarg ı organlar ının ifade işlemleri s ıras ında yüzeysel ya da soyut olarak dile getirilen ve esasen belirli bir somut olgu veya delile dayanmayan kötü muamele iddialar ını otomatik olarak soru şturmaya konu etmelerini beklemenin her durumda uygun olmayaca ğı hat ırda tutulmal ıdır. Yine müdafii de bulunan başvurucunun savc ılıkta bizzat ifade vermek bu suretle şikayetlerini dile getirme yönünde bir talebinin oldu ğu bireysel ba şvuru dosyas ına yans ımam ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun soruşturmaya kat ılımının engellenmesi söz konusu de ğildir. Bu durumda somut olay ın özellikleri göz önüne al ındığında savc ılık taraf ından yap ılan değerlendirmelerin aksini kabul etmeyi gerekli k ılan bir durumun oldu ğunu kabul Başvuru Numaras ı: 2018/13501 Karar Tarihi : 16/6/2021 24etmek mümkün görünmedi ği gibi çoğunluğun görüşünde yer alan soru şturmaya dair bir k ısım eksikliklerin somut olay ın koşullar ında sonuca etkili olmad ığı değerlendirilmi ştir. Bu nedenle ço ğunluğun başvurucu yönünden insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muamele yasa ğının maddi ve usul boyutunun ihlal edildi ği yönündeki görü şüne kat ılmamaktay ım. Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU