TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GURBET İRGE BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2174) Karar Tarihi: 10/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Gurbet İRGE Vekili : Av. Mehmet KAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, haks ız hükümlülük ve tutukluluk dolay ısıyla ödenen tazminat ı n yetersiz olmas ı ne
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GURBET İRGE BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2174) Karar Tarihi: 10/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Gurbet İRGE Vekili : Av. Mehmet KAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, haks ız hükümlülük ve tutukluluk dolay ısıyla ödenen tazminat ı n yetersiz olmas ı nedeniyle haks ız mahkûmiyet hâlinde tazminat hakk ı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 10/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu hakk ında h ırsızlık ve konut dokunulmazl ığını ihlal etme suçlar ından 25/3/2011 tarihinde kamu davas ı aç ılm ıştır. İddianamede; ba şvurucunun mü ştekiye ait evde hırsızlık yapmak istedi ği, müştekinin oğlu tan ık Ö.K.n ın evin içinde ba şvurucuyu gördü ğü, başvurucunun mü ştekiye ait eve girip bir şey çalmak için ara ştırma yapt ığı sırada henüz bir şey çalamadan yakaland ığı, suçun te şebbüs aşamas ında kald ığı ileri sürülmü ştür. 6. Yap ılan yarg ılamada 5/12/2011 tarihinde talimatla al ınan ifadesinde ba şvurucu, üzerine at ılı suçlamay ı kabul etmedi ğini, nüfus cüzdan ını 2003-2004 y ıllar ı aras ında Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 3kaybettiğini, kimliğini kullanan şahs ın başka yerlerde de bu tür suçlara kar ıştığını, daha önce de hakk ında bu nedenle takipsizlik karar ı verildiğini, fotoğraf ını Savc ılığa ibraz etti ğini belirtmiştir. Başvurucunun nüfus cüzdan ının fotokopisi al ınıp talimat evrak ına eklenmi ştir. 7. 7/2/2012 tarihli duru şmada Mahkeme, ba şvurucunun talimatla al ınan ifadesinde fotokopisini ibraz etti ği nüfus cüzdan ının müşteki ve tan ık Ö.K.ya gösterilip olay günü evlerinin kap ısında gördükleri kad ınlardan birinin ba şvurucu olup olmad ığının tespiti amac ıyla kolluk birimine müzekkere yazm ıştır. 8. 5/6/2012 tarihli duru şmada kollu ğa yaz ılan müzekkereye cevap gelmi ştir. Cevapta ba şvurucuya ait kimlik fotokopisinin mü ştekilerden Ö.K.ya gösterildi ği ve Ö.K.n ın olay günü apartman içinde gördü ğü şahs ın kendisine kimlik fotokopisinde gösterilen ki şi olduğunu ifade etti ği belirtilmi ştir. 9.Şanl ıurfa 2. Asliye Ceza Mahkemesi 5/6/2012 tarihli karar ı ile başvurucunun hırsızlık suçundan 1 y ıl, konut dokunulmazl ığını ihlal suçundan ise 6 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Mahkûmiyet karar ı 11/9/2012 tarihinde kesinle şmiştir. 10. Başvurucu 2/7/2013 tarihinde kimlik belgesinin ve kimlik bilgilerinin bir başkas ı taraf ından kullan ıldığı ve yüklenen suçun kendisi taraf ından işlenmediği gerekçesiyle yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. 11.Şanl ıurfa 2. Asliye Ceza Mahkemesi ba şvurucuya ait nüfus cüzdan ı suretinin talimat evrak ına eklendi ğini, talimat evrak ı ekindeki nüfus cüzdan ındaki foto ğraf ile başvurucunun Şanl ıurfa Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 2012/4657 ilamat say ılı talep dosyas ındaki nüfus cüzdan ındaki foto ğraf ın karşılaştırıldığını, her iki nüfus cüzdan ındaki fotoğraf ın birbirinin ayn ı olduğunun görüldü ğünü belirterek yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddine karar vermi ştir. 12. Başvurucu kesinle şen mahkûmiyet hükmü kapsam ında 22/2/2015 tarihinde gözalt ına al ınm ış ve cezas ının infaz ına başlanm ıştır. 13. Başvurucu 2/3/2015 tarihinde bir kez daha yeniden yarg ılama talebinde bulunmuştur. Dilekçesinde ba şvurucu, daha önce de suçun ba şkas ı taraf ından işlendiğinin tespit edilmesi nedeniyle hakk ında verilen mahkûmiyet karar ının infaz ının durduruldu ğunu, kimliğinin yengesi taraf ından kullan ılarak değişik illerde çok say ıda h ırsızlık suçunun işlendiğinin tespit edildi ğini, yengesi hakk ında soruşturma aç ılıp iddianame düzenlendi ğini belirtmiştir. Başvurucu suçsuz oldu ğunu ve infaz ının durdurularak tahliye edilmesi gerektiğini ifade etmi ştir. 14. Başvurucunun kimli ğini çald ığını ileri sürdü ğü yengesi hakk ında düzenlenen iddianamede ba şvurucunun mahkûm edildi ği davada tan ık olarak beyan ı al ınan Ö.K.n ın hırsızlık yapmaya çal ışan kad ının şüpheli P.B. oldu ğunu gösterilen foto ğraflardan te şhis ettiği, ayr ıca şüpheli P.B.nin olay günü karakolda kendisini Gurbet İrge olarak tan ıttığını beyan etti ği, Şanl ıurfa E Tipi Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğünün göndermi ş olduğu müzekkerede 3 kez ceza infaz kurumuna girip tahliye oldu ğu belirtilen Gurbet İrge'ye ait fotoğraflar ın gönderildi ği, Gurbet İrge'ye ait oldu ğundan bahisle gönderilen foto ğraf ın şüpheli P.B.ye ait olan foto ğrafla kar şılaştırıldığında iki foto ğraf ın da ayn ı kişiye ait olduğunun tespit edildi ği belirtilmi ştir. Sonuç olarak iddianamede şüpheli P.B.nin Şanl ıurfa'da işlemiş olduğu suç s ıras ında kendisini Gurbet İrge olarak tan ıtarak Gurbet Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 4İrge'nin hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına neden oldu ğu ve bu suretle iftira suçunu i şlediği ileri sürülmü ştür. 15.Şanl ıurfa 2. Asliye Ceza Mahkemesi 5/3/2015 tarihinde; dilekçede belirtilen hususlar ın yarg ılaman ın yenilenmesini gerektirecek nitelikte olmad ığı, nitekim dilekçede ileri sürülen hususlar ın yarg ılama aşamas ında dile getirildi ği, yeni olaylar veya yeni delillerin ileri sürmediğinin aç ık olduğu gerekçesiyle yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddine karar vermiştir. 16. Başvurucu bu karara itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde ba şvurucu; kimli ğini kullanan yengesi hakk ında ceza davas ı aç ıldığını, bu iddianamede suçun yengesi taraf ından işlendiğinin tespit edildi ğini, bir an önce infaz ının durdurularak tahliye edilmesi gerekti ğini ileri sürmü ştür. 17.İtiraz ı inceleyen Şanl ıurfa 3. A ğır Ceza Mahkemesi 18/3/2015 tarihinde başvurucunun yengesi hakk ında düzenlenen iddianameye at ıf yaparak yarg ılanman ın yenilenmesi yönündeki taleplerin kabule şayan oldu ğuna, hapis cezas ının infaz ının durdurulmas ına karar vermi ştir. İnfaz ın durdurulmas ı karar ına istinaden ba şvurucu 18/3/2015 tarihinde serbest b ırak ılm ıştır. 18. Yarg ılanman ın yenilenmesi sonucunda Şanl ıurfa 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 20/6/2016 tarihli karar ıyla başvurucunun beraatine karar verilmi ş ve karar 6/9/2016 tarihinde kesinleşmiştir. 19. Başvurucu, haks ız olarak gözalt ına al ınıp özgürlü ğünden mahrum b ırak ıldığı 24 günlük süre için 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi uyar ınca tazminat istemiyle Hazine aleyhine dava açm ış; 2.800 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Dilekçesinde ba şvurucu; maddi tazminata ili şkin olarak i şlemediği bir suçtan dolay ı 25 gün hükümlü hâle geldi ğini, bu süreçte çal ışamad ığından kazanç kay ıplar ının olduğunu, çocuklar ına eşinin bakmak zorunda kald ığını, bu nedenle e şinin de çal ışamad ığını, yarg ıland ığı davada kendisini avukatla temsil ettirdi ğinden 1.800 TL vekâlet ücreti ödedi ğini, eşinin ve çocuklar ının ceza infaz kurumuna gelirken yol masraf ı yapt ığını belirtmiştir. Manevi tazminata ili şkin olarak 25 gün küçük çocu ğuyla ceza infaz kurumunda kald ığını, bak ıma muhtaç di ğer çocuklar ından da ayr ı kald ığını, bu nedenle manevi anlamda s ıkıntılar yaşadığını belirtmiştir. 20. Manavgat 2. A ğır Ceza Mahkemesi 15/6/2017 tarihinde 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca başvurucuya 759,36 TL maddi ve 1.800 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetmi ştir. 21. Başvurucu bu karara kar şı istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. Başvurucu istina f dilekçesinde, i şlemediği bir suçtan dolay ı anne sevgisine muhtaç 5, 12 ve 15 ya şlar ındaki çocuklar ından kopar ılarak bebe ğiyle 25 gün ceza infaz kurumunda kalmak zorund a bırak ıldığını, ceza infaz kurumu sürecinin hem kendisinin hem de çocuklar ının haf ızas ında kötü ve silinmez an ılar b ırakt ığı hâlde bu hususun mahkemece görmezden gelinerek manevi tazminat miktar ının az takdir edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca dosyaya sunulan serbest meslek makbuzunun 4/1/1961 tarihli ve 213 say ılı Vergi Usul Kanunu gere ğince avukatlar ın serbest meslek faaliyetleri nedeniyle tahsil ettikleri vekâlet ücretine istinaden düzenlemek zorunda olduklar ı makbuz oldu ğu hâlde Mahkemece bu husus dikkate Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 5alınmayarak maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesinin usul ve yasaya ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. 22. Bölge Adliye Mahkemesi 29/11/2017 tarihinde istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermi ştir. Başvurucu 10/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk23.İlgili ulusal hukuk için bkz. A.A. [GK], B. No: 2017/34502, 21/10/2021, 22-32. 24. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Yeniden duruşma sonucunda verilecek hüküm" kenar başlıklı 323. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Yarg ılaman ın yenilenmesi sonucunda beraat veya ceza verilmesine yer olmad ığı karar ının verilmesi halinde, önceki mahkûmiyet karar ının tamamen veya k ısmen infa z edilmesi dolay ısıyla kişinin uğrad ığı maddî ve manevî zararlar bu Kanunun 141 ilâ 14 4 üncü maddeleri hükümlerine göre tazmin edilir." 25. Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 16/6/2015 tarihli ve E.2014/19450, K.2015/10874 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dairemizin yerle şik içtihatlar ına göre; 5271 say ılı CMK'n ın 141. maddesinde 'su ç soruşturmas ı ve kovu şturmas ı s ıras ında' gerçekle şen koruma tedbirlerindeki hukuka ayk ırılıklar yönünden bu kanun hükümlerine göre tazminat istenebilece ği ve madde metninde bu ayk ırılıklar ın tahdidi şekilde s ıraland ığı, infaz aşamas ında meydana gelen hukuka ayk ırılıklar ın madde kapsam ında bulunmad ığı bu yöndeki hukuka ayk ırılıklar ın idari yarg ı görev alan ında kald ığı ve bu mahkemeler önünde tazminat isteminde bulunulabilece ği kabul edilmi ş ise de, Uyu şmazl ık Mahkemesinin 26/1/2015 tarih, 2015/ 9 Esas - 2015/17 Karar say ılı ilam ında, Cumhuriyet savc ısınca düzenlenen müddetnamenin adli yarg ı taraf ından verilen ve kesinle şen mahkumiyet ilam ının infaz ına ilişkin bir tak ım bilgiler içerdi ği ve adli yarg ı mercii taraf ından icra edilen i şlemler silsilesinin bir parças ı olduğu, müddetname düzenlenmesi i şleminin ve mahkemelerce verilen şartla tahliye karar ının idari bir i şlem olarak kabulünün mümkün olmad ığı, adli bir i şlem olduğunun belirtilmesi kar şısında, davac ının tazminat talebinin bu kapsamda oldu ğu değerlendirilerek kısmen kabulüne karar verilmesinde isabetsizlik görülmemi ştir." 26. Ayn ı Dairenin 7/1/2019 tarihli ve E.2018/5630, K.2019/100 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...İnfaz aşamas ında Cumhuriyet Ba şsavc ılıklar ı ve mahkemeler taraf ından şartla tahliyeye ili şkin olarak verilen karar ve yap ılan işlemler ile müddetname tanzimi ve benzer i işlemlerin idari bir i şlem olarak kabulünün mümkün olmad ığı, adli bir i şlem olduğu ve CMK n ın 141 vd maddeleri kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği, bu kapsamda davac ının bihakk ın tahliye tarihinden fazla yat ıp yatmad ığı, yakalanarak tutukland ığı 21/6/2014 tarihi ile tahliye oldu ğu 15/9/2014 tarihi aras ındaki sürenin silahl ı gasp suçundan verilen hapis cezas ından ya da di ğer bir mahkumiyetinden fiilen mahsup edili p edilmediği, 15.09.2014 tarihinde tahliye olduktan sonra davac ı hakk ında verilen şartla Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 6tahliye karar ının geri al ınmas ına karar verilip verilmedi ği ve karar ın kesinle şip kesinleşmediği araştırılarak bu hususlar ın sonucuna göre davac ının tazminat talep etm e hakk ının bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekirken, yaz ılı şekilde karar verilmesi... [kanuna ayk ırıdır.]" 27. Benzer yönde bkz. Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 16/6/2015 tarihli ve E.2015/4058, K.2015/10871 say ılı; Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 11/9/2017 tarihli ve E.2016/2232, K.2017/6114 say ılı kararlar ı. B. Uluslararas ı Hukuk 1. Sözle şme Hükümleri 28. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Özgürlük ve güvenlik hakk ı" kenar başlıklı 5. maddesi şöyledir: "1. Herkes özgürlük ve güvenlik hakk ına sahiptir. A şağıda belirtilen haller d ışında v e yasan ın öngördü ğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlü ğünden yoksun b ırak ılamaz: a) Kişinin, yetkili bir mahkeme taraf ından verilmi ş mahkumiyet karar ı sonras ında yasaya uygun olarak tutulmas ı; ..." 29. Sözle şme'ye ek (7) No.lu Protokol'ün "Haks ız mahkumiyet halinde tazmina t hakk ı" kenar başlıklı 3. maddesi şöyledir: "Bir suçtan dolay ı kesin bir kararla mahkum olup yeni veya yak ın zamanda ortaya çıkar ılan bir hususun adli hata yap ılmış olduğunu kesinlikle göstermesi nedeniyle hakk ındaki mahkumiyet karar ı kald ırılmış ya da affedilmi ş ise, bilinmeyen hususun zaman ında aç ıklanmas ının k ısmen veya tamamen söz konusu ki şiye atfedilebilece ğinin ispatlanmas ı hali d ışında, böyle bir mahkumiyet sonucu ceza çekmi ş kişiye ilgili devletin kanunlar ı veya uygulamas ına uygun olarak tazminat ödenir." 30. Sözle şme ye ek (7) No.lu Protokol'ün aç ıklay ıcı raporu İnsan Haklar ı Yürütme Komitesi taraf ından haz ırlanm ış ve Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesine sunulmu ştur. Bu rapor, protokolde yer alan hükümlerin anla şılmas ını kolaylaştıran bir niteli ği olmas ına karşın protokol metninin emredici yorumunu düzenleyen bir belge de ğildir. Ancak A İHM kararlar ında bu belgeye at ıf yap ıldığı görülmektedir. Bu raporun ilgili k ısm ı şöyledir: "Madde 3: 22. Bu madde, adli bir hata ma ğduruna baz ı koşullarla tazminat ödenmesin i öngörmektedir. Öncelikle, ilgili ki şinin nihai bir kararla suçlu oldu ğuna karar verilmi ş olmal ı ve bu kişi mahkûmiyet karar ından sonra ceza çekmi ş olmal ıdır. Cayd ırıcı Kararlar ın Uluslararas ı Değerine ilişkin Avrupa Sözle şmesi nin aç ıklay ıcı raporundaki tan ıma göre, bir karar, kesin hüküm gücünü haiz ise nihai karar haline gelmi ştir. Durum, bu karar ın, geri alınamaz, yani, ola ğan hukuk yollar ıyla itiraz edilemez olmas ı veya taraflar ın, bu yollar ı tüketmiş veya kullanmayarak süreyi geçirmi ş olmalar ı halinde böyledir. Buna göre, verilen bir karar kanunun davan ın yeniden aç ılmas ına izin verdi ği müddetçe nihai olarak görülemez. Ayn ı şekilde, bu madde suçlaman ın geri al ınm ış olmas ı veya suçlanan ki şinin il k derece mahkemesi taraf ından veya yüksek bir mahkeme taraf ından istinaf/temyiz yoluyla beraat etmi ş olmas ı halinde uygulanmamaktad ır... Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 723. İkinci olarak, madde yaln ızca yeni veya yeni ke şfedilmiş bir hususun adli bir hata olduğunu kesin olarak gösterdi ği yani mahkûm olan ki şiye karşı önemli pe şin hüküm içeren yarg ısal süreçteki ciddi eksikliklerin oldu ğu hallerde ki şinin mahkûmiyetinin iptal edilmes i veya affedilmesi durumunda uygulan ır. Sonuç olarak, bu madde gere ğince başka gerekçelerle mahkûmiyetin iptal edilmi ş olmas ı veya af ç ıkm ış olmas ı halinde tazminat ödenmesi gerekli de ğildir. Diğer yandan, bu maddede adli hatan ın kan ıtlanmas ı için izlenmesi gereken prosedürün türüne ili şkin olarak hiçbir kural bulunmamaktad ır. Bu sorun, ilgili devletin iç hukuku veya uygulamas ına bağlıdır. 'Ya da affedilmi şse' ifadeleri baz ı hukuk sistemlerinde mahkûmiyetin gözden geçirilmesine ili şkin bir hukuki prosedürden ziyade aff ın baz ı durumlarda nihai bir karardan sonra uygun ba şvuru yolu olmas ı nedeniyle eklenmiştir. 24. Bilinmeyen hususun zaman ında ortaya ç ıkar ılmamas ına k ısmen veya tamamen mahkûm edilen ki şinin neden olmu ş olmas ı durumunda bu hüküm kapsam ında bir tazminat hakk ı söz konusu olmayacakt ır. 25. Bu ön şartlar ın yerine getirildi ği bütün davalarda, tazminat ilgili Devleti n kanunlar ı ve uygulamas ına göre ödenecektir. Bu, iç hukukun veya uygulaman ın böyle bir tazminat için hiçbir hüküm içermemesi durumunda hiçbir tazminat ödenemeyece ği anlam ına gelmez. Bunun anlam ı, Devletin kanunlar ı ile uygulamas ının maddenin uyguland ığı bütün durumlarda tazminat ödenmesini sa ğlamas ı gerektiğidir. Amaç, Devletlerin ilgili ki şinin açıkça masum oldu ğunun kabul edilmi ş olmas ı anlam ında sadece aç ık adli hata davalar ında kişilere tazminat ödemekle yükümlü olmas ıdır. Madde, tüm ön ko şullar ın yerine getirilmedi ği - yani örne ğin bir istinaf/temyiz mahkemesinin, san ığın suçuna ili şkin makul bir şüphe uyand ıran ve yarg ılamay ı yapan yarg ıç taraf ından göz ard ı edilen baz ı gerçekleri keşfettiği için mahkûmiyeti bozdu ğu- durumlarda tazminat hakk ı vermey i amaçlamamaktad ır. 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi Kararlar ı 31. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Sözle şme'ye ek (7) No.lu Protokol ün 3. maddesinin amac ının, adli hata neticesinde verilen mahkûmiyetin yeni veya yak ın zamanda ke şfedilmiş bir husus nedeniyle bozulmas ı hâlinde ki şilere tazminat imkân ı sunmak oldu ğunu belirtmi ştir. Bu nedenle Sözle şme'ye ek (7) No.lu Protokol ün 3. maddesi mahkûmiyet hükmü bozulmadan uygulama alan ı bulamayacakt ır (Poghosyan ve Baghdasaryan/Ermenistan , B. No: 22999/06, 12/6/2012, 49). 32. AİHM e göre bu hüküm ilgili devletin kanunu veya uygulamas ına uygun olarak bir tazminat ın ödenmesini güvence alt ına alsa da bu husus, iç hukuk veya uygulaman ın öngörmemesi durumunda hiçbir tazminat ın ödenmeyece ği anlam ına gelmeyecektir. Ayr ıca bu hükmün amac ı sadece haks ız bir mahkûmiyetten kaynaklanan maddi kayb ı telafi etmek değil adli bir hata nedeniyle mahkûm edilen bir ki şiye s ıkıntı, üzüntü, ac ı veya ya şam kalitesinin dü şmesi gibi manevi zararlar ı için tazminat ödenmesini de sa ğlamakt ır (Poghosyan ve Baghdasaryan/Ermenistan , 51). 33. AİHM'e göre karar ın yeni veya yak ın zamanda ke şfedilmiş bir husus nedeniyle değil de delillerin yeniden de ğerlendirilmesi nedeniyle bozulmas ı durumunda Sözle şme'ye ek (7) No.lu Protokol'ün 3. maddesi uygulanamayacakt ır (bu kapsamda verilen konu bak ımından yetkisizlik karar ı için bkz. Matveyev/Rusya , B. No: 26601/02, 3/7/2008, 40-45). Ayr ıca mahkûmiyet hükmünün kesin olmamas ı hâlinde de bu madde uygulanamayacakt ır (Savc ılığın zamanaşımı nedeniyle iddianameyi geri çekti ği için ceza yarg ılamas ının durduruldu ğu bir başvuruda verilen konu bak ımından yetkisizlik karar ı için bkz. Bajraktarov/Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti, B. No: 34112/02, 12/6/2006, 4). Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 834. AİHM Matveyev/Rusya karar ında bu hükmün mahkûmiyet bozulmadan uygulanamayaca ğını belirttikten sonra ba şvurucunun mahkûmiyetinin Rusya aç ısından Sözleşme'ye ek (7) No.lu Protokol'ün yürürlü ğe girdiği tarihten sonra bozulmas ı nedeniyle zaman bak ımından yarg ı yetkisi ko şulunun sa ğland ığı sonucuna ula şmıştır (Matveyev/Rusya, 38). Poghosyan ve Baghdasaryan/Ermenistan başvurusunda da ba şvurucunun mahkûmiyet hükmünün bozulmas ı ve tazminat davas ı açmas ı Ermenistan aç ısından Sözle şme'ye ek (7) No.lu Protokol'ün yürürlü ğe girdiği tarihten sonra gerçekle ştiğinden zaman bak ımından yarg ı yetkisi şart ının sağland ığı sonucuna var ılm ıştır (Poghosyan ve Baghdasaryan/Ermenistan, 50). 35.İlgili uluslararas ı hukuk için ayr ıca bkz. A.A., 34-46. V.İNCELEME VE GEREKÇE 36. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 37. Başvurucu, haks ız tutuklama nedeniyle açt ığı tazminat davas ında manevi tazminata hükmedilirken gerçek durumunun gözetilmedi ğini, çocuklar ının mağduriyetinin gözard ı edildiğini, hükmedilen tazminat ile ki şi özgürlü ğüne yap ılan müdahale nedeniyle uğrad ığı zarar aras ında aç ık bir orant ısızlık olduğunu belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca tazminata konu ceza davas ında kendisini vekille temsil ettirdi ği hâlde vekâlet ücretinin maddi tazminat kapsam ında ödenmesi talebinin reddedildi ğini, ceza infaz kurumunda yapt ığı ve ailesinin ceza infaz kurumu ziyaretleri nedeniyle yapt ığı harcamalar ın maddi tazminat kapsam ına dâhil edilmediğini belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 38. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucu hakk ında hükmedilen tazminat ın düşük ve orant ısız olup olmad ığı hususunda de ğerlendirme yap ılırken başvurucunun maruz kald ığı ihlalin ağırlığı ve Anayasa Mahkemesinin benzer durumda hükmetti ği tazminat miktar ının gözönünde bulundurulmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Bakanl ık ayr ıca başvurucunun avukat ına ödediği vekâlet ücretinin açt ığı tazminat davas ında maddi tazminat olarak kendisine ödenmesi talebinin, dava açt ığı tarih ve talep etti ği dönem itibar ıyla yürürlükteki kanun hükümleri veya konuyla ilgili yarg ı içtihatlar ı taraf ından desteklenmedi ği için mülkiyet hakk ı kapsam ında meşru beklenti olarak nitelendirmeye yetecek somutlukta olmad ığını ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 39. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Haks ız mahkûmiyet hâlinde tazminat hakk ı, bir suçtan dolay ı kesin bir kararla mahkûm olup yeni ortaya ç ıkar ılan bir hususun adli hata yap ılm ış olduğunu kesinlikle göstermesi nedeniyle hakk ındaki mahkûmiyet karar ı kald ırılm ış olan kişiye böyle bir mahkûmiyet sonucu ceza çekmesi hâlinde maddi ve manevi tazminat ödenmesini güvence alt ına al ır. Bu tazminat hakk ı bütün adli hatalarda de ğil kişinin aç ıkça masum oldu ğunu ortaya koyan bariz adli hatalarda uygulama alan ı bulur. Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 940. Tazminat hakk ı için ilgili ki şinin nihai bir kararla suçlu oldu ğuna karar verilmi ş olmas ı ve mahkûmiyet karar ından sonra cezan ın belli bir süre de olsa infaz edilmesi gerekir. Kişi suçlu bulunmu ş olsa bile cezas ını hiç infaz etmemi şse tazminat hakk ı söz konusu olamayacakt ır. Mahkûmiyet karar ının, usule ili şkin gerekçelerle veya yeni ke şfedilmiş bir husus nedeniyle de ğil de istinaf/temyiz mahkemesinin delilleri farkl ı bir şekilde değerlendirmesinden dolay ı bozulmas ı durumunda ya da istinaf/temyiz mahkemesinin san ığın suçlulu ğu bak ımından ilk derece mahkemesinin gözden kaç ırdığı baz ı olgular ı keşfetmesi hâllerinde tazminat hakk ı bulunmamaktad ır. Keşfedilmeyen hususun zaman ında ortaya ç ıkar ılmamas ına k ısmen veya tamamen mahkûm edilen ki şinin neden olmu ş olmas ı durumunda bu hüküm kapsam ında bir tazminat hakk ı söz konusu olmayacakt ır. 41. Kişi özgürlüğünün ihlali nedeniyle tazminat hakk ı ise mahkûmiyete ba ğlı tutma hâlinde de geçerlidir. Mahkûmiyete ba ğlı tutma için mahkûmiyet karar ının kesinle şmesi gerekmez. Haks ız mahkûmiyet hâlinde tazminat hakk ı ise her halükârda bir mahkûmiyet karar ının kesinleşmesinden sonra uygulama bulur. 42. Bir kimsenin mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi kapsam ında hürriyetinden yoksun b ırak ıldığının söylenebilmesi için her şeyden önce hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirinin bir mahkeme taraf ından verilmesi, ikinci olarak yerine getirilecek karar ın hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirlerine ili şkin olmas ı gerekir. Ceza veya güvenlik tedbiri içermeyen bir karara dayan ılarak bir kimsenin hürriyetinden yoksun b ırak ılmas ı mümkün de ğildir. Son olarak hürriyetten yoksun b ırak ılman ın mahkemece verilen hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirinin kapsam ını aşmamas ı gerekir ( Ercan Bucak (2), B. No: 2014/11651, 16/2/2017, 40; Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017 32; Ç.Ö. [GK], B. No: 2014/5927, 19/7/2018 33). 43. Bunlar ın yan ı sıra mahkûmiyete ba ğlı olarak tutulan ki şilerin tutulmalar ının dayanağını oluşturan mahkûmiyet hükmüyle ilgili olarak tutulmaya devam edilmeyi hukuka ayk ırı hâle getirecek yeni bir meselenin ortaya ç ıkmas ı durumunda veya adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerin hiçe say ılmas ı ya da adaletin bariz şekilde yok say ılmas ı suretiyle verilen bir mahkûmiyet karar ına bağlı olarak tutulma hâlinde hukuka uygun bir tutman ın varl ığından söz edilemez. 44. Somut olayda ba şvurucu, hakk ında verilen mahkûmiyet hükmünün kesinle şmesi üzerine 22/2/2015 tarihinde tutuklanm ış; kesinleşen mahkûmiyet hükmü kapsam ında da 18/3/2015 tarihine kadar ceza infaz kurumunda kalm ıştır. Daha sonra ba şvurucunun beraatine karar verilmi ştir. Başvurucu, suçu i şleyen kişinin başka biri oldu ğunun sonradan tespit edilmesi nedeniyle beraat etmi ştir. Bu çerçevede mahkûmiyet hükmünün kesinle şmesinde n sonra mahkûmiyete ba ğlı tutulma ve adli hata sonucu verilen cezan ın bir k ısm ını infaz etme söz konusu oldu ğundan ba şvurucunun durumunun hem ki şi hürriyetine ili şkin tazminat hakk ına hem de haks ız mahkûmiyet hâlinde tazminat hakk ına temas eden bir yönü bulunmaktad ır. Bu nedenle her iki hak yönünden ayr ı ayr ı inceleme yap ılacakt ır. 1. Haks ız Mahkûmiyet Hâlinde Tazminat Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 45. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 10incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme veya Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 46. Haks ız mahkûmiyet hâlinde tazminat hakk ı, Sözleşme ye ek (7) No.lu Protokol ün 3. maddesinde düzenlenmi ştir. An ılan protokolün onaylanmas ının uygun bulunmas ına dair 6684 say ılı Kanun Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf ından 10/3/2016 tarihinde kabul edilmi ş ve bu Kanun 25/3/2016 tarihinde Resmî Gazete'de yay ımlanm ıştır. Protokol 28/3/2016 tarihinde de Bakanlar Kurulunca onaylanm ış ve Türkiye aç ısından 1/8/2016 tarihinde yürürlü ğe girmiştir. Dolay ısıyla ek (7) No.lu Protokol 1/8/2016 tarihinden sonra gerçekle şen olaylar bak ımından uygulanabilir hâle gelmi ştir (İffet İnci Gültekin, B. No: 2013/9585, 9/3/2016, 42). 47. Ancak ba şvuruya konu ihlal iddias ı tarihi itibar ıyla Ek (7) No.lu Protokol'ü n yürürlüğe girip girmedi ğinin de belirlenmesi gerekir. Bu kapsamda ba şvurucu hakk ındaki mahkûmiyet hükmünün infaz ı 18/3/2015 tarihinde durdurulmu ş ve 20/6/2016 tarihinde başvurucunun beraatine karar verilmi ştir. Başvurucu hakk ında verilen mahkûmiyet hükmünün infaz ının durduruldu ğu, başvurucunun beraatine karar verildi ği tarihte an ılan protokol Türkiye aç ısından yürürlükte olmad ığından başvurucunun hak iddias ının Anayasa ve Sözleşme nin ortak koruma alan ının d ışında kald ığı anlaşılmaktad ır (benzer yöndeki AİHM kararlar ı için bkz 34; ek (7) No.lu Protokol'de düzenlenen ayn ı suçtan iki kez yarg ılanma hakk ı yönünden benzer nitelikteki karar için bkz. İffet İnci Gültekin, 42). 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 49. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). Bu ba ğlamda bireysel ba şvuruda ileri sürülen iddia bak ımından ola ğan kanun yollar ının usulünce tüketilip tüketilmedi ğinin belirlenmesi gerekmektedir. 50. Anayasa Mahkemesi A.A. karar ında Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki şikâyetler yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmi ş say ılabilmesi için başvurucular ın ilk derece mahkemelerinde yakalama, gözalt ı veya tutuklama tedbirlerinin hukukiliğine ilişkin iddialar ını 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında- aç ıkça ileri sürerek dava açmalar ı gerektiğini belirtmi ştir. An ılan tedbirlerin hukuka uygun olmad ığına dair iddialar dile getirilmeden -Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı kapsam ında olmad ığı değerlendirilen- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca kovuşturmaya yer olmad ığı ya da beraat karar ına dayal ı olarak dava aç ılmas ının başvuru yollar ının tüketilmesi anlam ına gelmediğine karar vermi ştir (A.A., 70-90). 51. Somut olayda ba şvurucu hükümden sonra tutukland ığı için ba şvurucunun tutukluluk hâli suç isnad ına bağlı tutukluluk de ğil Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 11bağlam ında mahkûmiyete ba ğlı tutukluluk niteli ğindedir. Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında güvence alt ına al ınan tazminat hakk ı, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden ilk sekiz f ıkrada yer alan güvenceleri tamamlayan ve onlara riayet edilmemesi sonucunda ilgililere tazminat ödenmesini zorunlu k ılan bir i şleve sahiptir. Dolay ısıyla mahkûmiyete ba ğlı tutuklamalar yönünden de tazminat hakk ının bulundu ğu aç ıktır. 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde ''suç soru şturmas ı ve kovuşturmas ı sıras ında'' gerçekleşen koruma tedbirlerindeki hukuka ayk ırılıklar yönünden bu kanun hükümlerine göre tazminat istenebilece ği belirtilmi ştir. Öte yandan Yarg ıtay infaz a şamas ındaki hukuka ayk ırılıklar ın da Kanun'un 141. ila 144. maddeleri hükümlerine göre tazmin edilebilece ğini belirtmi ştir (ilgili Yarg ıtay kararlar ı için bkz. 25-27). Yine 5271 say ılı Kanun'un 323. maddesinin üç numaral ı fıkras ında yarg ılaman ın yenilenmesi sonucunda beraat karar ı verilmesi hâlinde, önceki mahkûmiyet karar ının tamamen veya k ısmen infaz edilmesi dolay ısıyla kişinin uğrad ığı maddi ve manevi zararlar ın bu Kanun'un 141. ila 144. maddeleri hükümlerine göre tazmin edilece ği belirtilmi ştir. Bu hükmün beraatten önceki mahkûmiyete ba ğlı tutmada n kaynaklanan zararlar ı da kapsad ığı aç ıktır. Somut olayda ba şvurucunun tutuklulu ğu mahkûmiyet hükmünün kesinle şmesinden sonra gerçekle şmiştir. Derece mahkemeleri de bu tart ışmalara girmeden ba şvurucunun tazminat talebini incelemi ş ve 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında başvurucu lehine tazminata hükmetmi ştir. 52. Ayr ıca dava dilekçesinde ba şvurucu, i şlemediği bir suçtan dolay ı 25 gün hükümlü hâle geldi ğini ileri sürmü ştür. Bu itibarla ba şvurucunun tutuklanmas ının hukuki olmad ığını esas itibar ıyla derece mahkemeleri önünde ileri sürdü ğü görülmektedir. Di ğer taraftan ba şvurucunun sadece 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendine dayal ı olarak bir dava açmad ığı 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesine genel olarak at ıf yapt ığı görülmektedir. Dolay ısıyla başvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilemezlik kriterleri yönünden incelenmesi gerekir. 53. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında güvence alt ına al ınan tazminat hakk ının ihlal edilip edilmedi ğini belirleyebilmesi için öncelikle ba şvurucunun an ılan maddenin di ğer f ıkralar ında belirtilen esaslar d ışında bir işleme tabi tutulup tutulmad ığının belirlenmesi gerekmektedir. Bir ba şka anlat ımla Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının uygulanabilmesi için ba şvurucunun an ılan maddenin di ğer f ıkralar ında belirtilen esaslar d ışında bir işleme tabi tutulup tutulmad ığının derece mahkemelerince ya da Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi gerekir. Bu bağlamd a kişinin Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu ve bu kapsamda u ğrad ığı zarar ın devlet taraf ından tazminat hukukunun genel prensiplerine göre ödenmedi ği veya bir tazminat imkân ının bulunmad ığı tespit edilirse Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ında güvence alt ına al ınan tazminat hakk ının ihlali söz konusu olacakt ır (M.E. , B. No: 2018/696, 9/5/2019, 46). 54. Somut olayda ba şvurucu, kesinle şen mahkûmiyet karar ına bağlı olarak tutulmuştur. Başvurucu hakk ında mahkûmiyete ba ğlı tutma karar ını veren mercinin bir mahkeme oldu ğu, karar ın hürriyeti k ısıtlay ıcı bir niteliğinin bulundu ğu ve hürriyetten yoksu n bırak ılman ın mahkemece verilen hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya tedbirinin kapsam ını aşmad ığı görülmektedir. Son olarak ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerin hiçe say ılmas ı ya da adaletin bariz şekilde yok say ılmas ı suretiyle verilen bir mahkûmiyet karar ına bağlı olarak tutulup tutulmad ığının belirlenmesi gerekir. 55. Başvurucu, mü ştekinin olay günü apartman içinde gördü ğü şahs ın kendisi olduğunu kimlik fotokopisinde yer alan foto ğraftan te şhis etmesi nedeniyle mahkûm Başvuru Numaras ı: 2018/2174 Karar Tarihi : 10/5/2022 12edilmiştir. Başvurucunun ilk yarg ılaman ın yenilenmesi talebi de talimat evrak ı ekinde yer alan nüfus cüzdan ı suretindeki resim ile ilamat dosyas ında yer alan nüfus cüzdan ı suretindeki resimlerin ayn ı olduğu gerekçesiyle reddedilmi ştir. Başvurucu daha sonra suçun, kimlik bilgilerini kullanan P.B. isimli şahıs taraf ından işlendiğinin tespit edilmesi üzerine beraat etmiş ise de bu durum mahkûmiyet karar ının hukukili ğini geçmi şe dönük olarak etkilemeyecektir. Kald ı ki mahkûmiyete ba ğlı tutma kapsam ında kişi hakk ında hükmedilen hapis cezas ının yerindeli ği veya orant ılılığı incelemeye tabi tutulamayacakt ır. Başvurucu hakk ındaki mahkûmiyet hükmünün yeni ortaya ç ıkan deliller neticesinde kald ırılmas ı adaletin bariz şekilde yok say ılmas ı niteliğinde bir durum de ğildir. Dolay ısıyla başvurucunun mahkûmiyete ba ğlı olarak tutulmas ının hukuka uygun oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 56. Yukar ıda da ifade edildi ği üzere Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı bağlam ındaki tazminat hakk ı ancak maddenin ilk sekiz f ıkras ındaki esaslara ayk ırı bir durumun varl ığı hâlinde söz konusu olabilir. Somut olayda ba şvurucu bak ımından bu yönde bir tespit söz konusu olmad ığı için Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı yönünden ayr ıca farkl ı bir değerlendirme yap ılmas ına gerek bulunmamaktad ır. 57. Aç ıklanan gerekçelerle mahkûmiyete ba ğlı tutma yoluyla ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yap ılan müdahalenin Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci ve dokuzuncu f ıkralar ını ihlal ettiği iddias ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Haks ız mahkûmiyet hâlinde tazminat hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 10/5/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.