TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİYE YEŞİL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/2726) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Aliye YE ŞİL 2. Bozbeyli YE ŞİL 3. Cihan YE ŞİL 4. Engin YE ŞİL 5. Haci YE ŞİL 6. Kemal YE ŞİL 7. Mehmet YE ŞİL 8. Mehmet YE ŞİL 9.
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİYE YEŞİL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/2726) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Aliye YE ŞİL 2. Bozbeyli YE ŞİL 3. Cihan YE ŞİL 4. Engin YE ŞİL 5. Haci YE ŞİL 6. Kemal YE ŞİL 7. Mehmet YE ŞİL 8. Mehmet YE ŞİL 9. Murat YE ŞİL 10. Orhan YE ŞİL 11. Seyyit Ahmet YE ŞİL 12. Vahdettin YE ŞİL 13. Ziya Yusuf YE ŞİL Başvurucular Vekili: Av. Ali İsmet GİRGİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedelinin dü şük belirlenmesi nedeniyle mülkiye t hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/1/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 24. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular, Diyarbak ır'ın Kayap ınar ilçesi Devedura ğı köyünde bulunan 5 parsel say ılı taşınmaz ın malikleridir. Türkiye Petrolleri A.O. Genel Müdürlü ğü (İdare) taraf ından söz konusu ta şınmaz ın 9.750 m² yüz ölçümündeki k ısm ının acele kamulaştırılmas ına karar verilmi ştir. 9.İdare taraf ından başvurucular aleyhine 15/3/2011 tarihinde Diyarbak ır 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili davas ı aç ılm ıştır. 10. Mahkemece 23/2/2012 tarihli oturumda bilirki şi raporunda belirtilen objekti f değer art ışı oran ı resen %26 olarak kabul edilmi ş ve dava konusu ta şınmaz ın acele kamulaştırma bedelinin mahsubuyla kamula ştırma bedelinden eksik kalan 43.785,30 TL miktar ın depo edilmesi için davac ı İdare vekiline süre verildi ği anlaşılm ıştır. 11. Mahkemece 15/3/2012 tarihinde bilirki şi raporlar ı gözönüne al ınarak 289.680,30 TL kamula ştırma bedeli üzerinden davan ın kabulüne karar verilmi ştir. 12. Taraflarca temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince (Daire) 27/3/2014 tarihinde bozulmu ştur. Bozma karar ında; i.İl Tar ım Müdürlü ğünün dosya içerisindeki resmî verilerine göre değerlendirmede esas al ınan pamuk, bu ğday ve silajl ık m ısırın değerlendirme tarihi itibar ı ile hasat zaman ı ortalama sat ış fiyat ı sıras ıyla 1,6 TL, 0,6 TL ve 0,18 TL olduğu hâlde, bu rakamlardan daha yüksek, dekar ba şına ortalama masraf ise yine sıras ıyla 361 TL, 188 TL ve 338 TL oldu ğu hâlde bu verilerden daha az al ınmak suretiyle ta şınmaz bedelinin belirlendi ği belirtilmi ştir. ii. Buna göre belirtilen resmî verilere göre ta şınmaz bedeli tekrar tespit edilip sonucuna göre karar verilmesi için bilirki şi kurulundan ek rapor al ınmas ı gerektiği açıklanm ıştır. iii. Ayr ıca kamula ştırma bedeline 16/7/2011 tarihinden, karar tarihine kadar geçen süre için yasal faiz yürütülmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 13. Mahkemece bozma karar ına uyularak al ınan 5/11/2014 havale tarihli ek raporda; i. Taşınmaz ın birinci s ınıf damlama sulama sistemiyle ileri tar ım teknikleri kullan ılarak tar ım yap ıldığı, sulanabilir tar ım arazisi olarak de ğer tespitinin 2011 y ılı ürün maliyetlerine göre hesapland ığı, üretim giderleri olarak sabit girdi fiyatlar ının Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 3taşınmaz malikleri taraf ından kullan ılmas ı nedeniyle ileri tar ım teknikleri kullan ıldığı için İlçe Tar ım Müdürlü ğünün belirledi ği maliyet çizelgesinden farkl ı alındığı belirtilmi ştir. ii. Öte yandan ta şınmaz ın sulanabilir tarla niteli ğinde oldu ğu, DSİ sulama kanal ına yak ın verimli arazilerinden oldu ğu, Kayap ınar İlçe G ıda, Tar ım ve Hayvanc ılık Müdürlü ğünden (İlçe Tar ım Müdürlü ğü) al ınan 21/11/2011 tarihli yaz ısında damlama ve sulama ile yeti ştirilen tar ımsal ürünlerde %20-25 oran ında verim art ışı olacağının belirtildi ği aç ıklanm ıştır. iii. Buna göre damlama sulama ile sulanan arazilerde ekili bulunan pamuk ve buğday verimindeki art ış oran ı İlçe Tar ım Müdürlü ğünün yaz ısında belirtilen oranlar ın s ınırlar ında kal ınarak %20 verim art ışı uyguland ığı, silajl ık m ısır ürününde ise %5 oran ında verim art ışı uygulanarak hesaplama yap ıldığı ifade edilmi ştir. iv. Ayr ıca pamuk kg/birim fiyat ının Diyarbak ır Ticaret Borsas ından al ındığı, buğday kg/birim fiyat ının Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) Şube Müdürlü ğünden ve silajl ık m ısır bitkisinin kg/birim fiyat ının ise piyasada yap ılan araştırma sonucunda tespit edildi ği beyan edilmi ştir. Buna göre ta şınmaz ın m² değerinin 12,81 TL olduğu, %56 oran ında objektif de ğer art ış oran ı uygulanarak objektif de ğer art ışının 7,17 TL olmas ı nedeni ile de m² de ğerinin 19,98 TL oldu ğu kabul edilerek toplam kamulaştırma bedeli 194.840,10 TL hesaplanm ıştır. 14. Mahkemece 24/12/2014 tarihinde davan ın kabulüne ve 23/2/2012 tarihli ar a karar ında kabul edilen %26 oran ında objektif de ğer art ış oran ı esas al ınarak 157.365 TL kamulaştırma bedeline hükmedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; i. Bozma ilam ından önce düzenlenen bilirki şi kurulu ek raporunda, münavebeye esas al ınan ürünlerin verim miktarlar ı için İlçe Tar ım Müdürlü ğü verilerinden yararlan ıldığı, birim fiyatlar ının ise söz konusu ürünlerin sat ışının gerçekle ştirildiği kurumlardan tespit edilen de ğerlere göre tespit edildi ği belirtilmi ştir. Öte yanda n bilirkişi kurulu raporunda İlçe Tar ım Müdürlü ğü ve İl Tar ım Müdürlü ğü cevaplar ı ile yetinilmeyerek, di ğer kurumlardan ve davac ı kurum bünyesinde olu şturulan Kamulaştırma K ıymet Takdir Komisyonu taraf ından taşınmaza de ğer biçilirken esas alınan verilerden yararlanmak sureti ile münavebe ürünlerinin kilogram sat ış bedelleri ile dekara üretim giderlerinden faydalan ılmak suretiyle münavebeye esas alınan ürünlerin sat ış fiyat ı ve üretim giderleri belirlenerek ta şınmaz ın değerinin tespit edildi ği ifade edilmi ştir. ii. Öte yandan davac ı İdarenin itiraz ında belirtti ği İlçe Tar ım Müdürlü ğünün bildirmiş olduğu ilçede yeti şen ürünlerin en az ve en çok verim miktar ının tespiti ile taşınmazda yeti şen ürünlerin de ğerlendirilmesi ve ta şınmaz ın durumuna göre belirlenen de ğerler aras ında bir de ğer al ınarak hesaplama yap ılmas ı için bilirki şi kurulu ile ta şınmaz başında keşif yap ıldığı vurgulanm ıştır. Ayr ıca kamula ştırılan taşınmaz ın konumu, özellikleri, çevresinde bulunan ta şınmazlar de ğerlendirilmek sureti ile İlçe Tar ım Müdürlü ğünün bildirdi ği en az ve en çok verim miktarlar ı gözönüne al ınarak taşınmaz ın verim miktar ı tespit edilerek hesaplama yap ılmas ının bilirkişi kurulundan istendi ği zikredilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 4iii. Bilirki şi raporunda belirtilen gerekçeler ile münavebe ürünü olarak al ınan ürünlerin ortalama verim miktar ı ile fiyatlar ını esas alan bilirki şi kurulunun birinci ek raporunun uygun oldu ğu, buna göre ta şınmaz ın m² birim fiyat ının 23,58 TL olmas ı ve söz konusu miktara %26 objektif de ğer art ışı uygulanarak kamula ştırma bedeli 289.680,30 TL hesaplanm ıştır. iv. Ancak bozma ilam ından sonra al ınan bilirki şi ek raporunda belirtilen bedele göre 23/2/2012 tarihli oturumda kabul edilen objektif de ğer art ışına göre hesaplama yap ılmak suretiyle kamula ştırma bedelinin tespit edilmesi nedeni ile k ısa karar oluşturulduğundan k ısa kararda de ğişiklik yapmamak amac ı ile k ısa kararda belirtilen miktara göre kamula ştırma bedelinin 157.365 TL olarak tespitine kara r verildiği izah edilmi ştir. 15. Karar, taraflarca temyiz edilmi ştir. Başvurucular ın temyiz dilekçesinde ba şvuru formunda belirttikleri objektif de ğer art ış oran ıyla ilgili itirazlar ı dışında diğer şikâyetlerini temyiz dilekçesinde de belirttikleri görülmü ştür. Karar, Dairece 21/11/2017 tarihinde düzeltilerek onanm ıştır. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Mahkemece tespit edilen kamula ştırma bedeli Diyarbak ır 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/112 Say ılı D.İş dosyas ında daval ı tarafa ödendi ği anlaşıldığından mahkemece tespit edilen bedele faiz yürütülmemesi ve davac ı idarece daval ı tarafa ödene n fazla bedelin iadesine karar verilmesi gerekirken yaz ılı şekilde karar verilmesi, Doğru değil ise de; bu yan ılgının giderilmesi yeniden yarg ılaman ın yap ılmas ı gerektirmedi ğinden; Gerekçeli karar ın hüküm f ıkras ının 1. bendinin 2. paragraf ının ç ıkart ılmas ına, yerin e (Mahkemece tespit edilen bedelin ödendi ği anlaşılmakla ödeme hususunda yeniden karar verilmesine yer olmad ığına, davac ı tarafça daval ı tarafa fazla ödenen 132.325,30 T L bedelin daval ı taraftan al ınıp davac ı tarafa verilmesine) cümlesinin yaz ılmas ına," 16. Başvurucular ın başvuru formunda dile getirdikleri tüm şikâyetlerin dile getirildiği karar düzeltme talepleri de Dairece 29/11/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 17. Nihai karar, ba şvurucular vekiline 28/12/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucular 18/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 19.İlgili hukuk için bkz. Celal Afşin ve diğerleri , B. No: 2015/18943, 19/9/2018, 18-23. V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 5A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 21. Başvurucular, ba şvuru konusu ta şınmaza kom şu olan ve ayn ı bölgede bulunan taşınmazlara ili şkin kamula ştırma bedeli hesab ında %100 oran ında objektif de ğer art ışı uygulanmas ına rağmen başvuru konusu davada %26 oran ın kabul edilmesiyle gerçek kamulaştırma bedeline hükmedilmedi ğinden yak ınmaktad ır. Başvuruculara göre özel ve teknik bilgiyi gerektiren objektif de ğer art ış oran ının hâkim taraf ından %26 olarak belirlenmesi dayanaks ız ve keyfî bir de ğerlendirmedir. Ba şvurucular, ta şınmaz ın alt ında bulunan petrol yataklar ı ve diğer özellikleri nedeniyle objektif de ğer art ış oran ının en az %200-300 aras ında olmas ı gerektiğini iddia etmi ştir. 22. Başvurucular ayr ıca kamula ştırma bedelinin k ısa kararda hatal ı yaz ıldığının gerekçeli kararda belirtilmesine ra ğmen temyiz ve karar düzeltme a şamalar ında bu hususun değerlendirilmedi ğini öne sürmü ştür. 23. Öte yandan ba şvurucular; bu ğday al ımının TMO taraf ından gerçekle ştirildiğini belirtilerek tahmine dayal ı Tar ım Müdürlüklerinin verileri yerine gerçek de ğer ve maliyetlerin belirlendi ğini, TMO verilerinin esas al ınmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. Yine ayn ı gerekçeyle pamukla ilgili olarak Çukobirlik ve Ticaret Borsas ı verilerinin, silajl ık m ısır alımında ise -sadece hayvan yeti ştiricileri taraf ından yap ıldığı aç ıklanarak- dava tarihindeki reel piyasa verilerinin dikkate al ınmas ı gerektiği iddia edilmi ş ve bu verilerin bozma ilam ında belirtilen rakamlar ın çok üzerinde oldu ğuna işaret edilmi ştir. 24. Bununla birlikte ba şvurucular; ta şınmazda bulunan damlama sulama sisteminin verimi %25 art ırırken maliyetlerin de %50 oran ında azalmas ını sağlad ığını, bu hususun Diyarbak ır İl Tar ım Müdürlü ğü ve Kralk ızı Dicle Pompajl ı Sulama Birli ği yaz ılar ıyla ortaya konulduğunu zikretmi ştir. Buna göre özellikle damlama sulama sistemi sayesinde ba şvuru konusu ta şınmaz ın emsal ta şınmazlara nispetle en az %25 oran ında daha verimli oldu ğu beyan edilmi ştir. Ayr ıca bilirkişi raporunda da masraflar ın düşük olmas ını sağlayan birçok nedenin belirtildi ği ancak derece mahkemelerince bu hususlar ın dikkate al ınmad ığı ileri sürülmüştür. Aksine arazinin maliki olmas ına rağmen Tar ım Müdürlüklerinin maliyet tablosunda kira giderinin eklendi ği vurgulanm ıştır. 25. Sonuç olarak ba şvurucular; belirtilen gerekçelerle hukuki belirlilik ve e şitlik ilkeleriyle gerekçeli karar, adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. 2. Değerlendirme 26. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 27. Anayasa'n ın "Kamulaştırma" kenar başlıklı 46. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 6"Devlet ve kamu tüzelki şileri; kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, gerçek karşılıklar ını peşin ödemek şart ıyla, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme ba ğlanan art ırım bedeli nakden ve pe şin olara k ödenir. Ancak, tar ım reformunun uygulanmas ı, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi, yeni ormanlar ın yetiştirilmesi, k ıyılar ın korunmas ı ve turiz m amac ıyla kamula ştırılan topraklar ın bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebilece ği bu hallerde, taksitlendirme süresi be ş yılı aşamaz; b u takdirde taksitler e şit olarak ödenir. Kamulaştırılan topraktan, o topra ğı doğrudan do ğruya işleten küçük çiftçiye ai t olanlar ının bedeli, her halde pe şin ödenir. İkinci f ıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemi ş kamulaştırma bedellerinde kamu alacaklar ı için öngörülen en yüksek faiz uygulan ır." 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı d ışında hukuki belirlilik ve e şitlik ilkeleriyle adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini iddia etmi ş ise de şikâyetlerin özünün gerçek kamula ştırma bedeline hükmedilmemesine yönelik oldu ğu anlaşılmakla an ılan şikâyetler mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Objektif De ğer Art ış Oran ına İlişkin Şikâyet Yönünden 29. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için olağan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. 30. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 31. Başvuru yollar ının tüketilmesi gere ğinden söz edilebilmesi için öncelikle hukuk sisteminde, hakk ının ihlal edildi ğini iddia eden ki şinin başvurabilece ği idari veya yarg ısal bir hukuki yolun öngörülmü ş olmas ı gerekmektedir. Ayr ıca bu hukuki yolun iddia edilen ihlalin sonuçlar ını giderici, etkili ve ba şvurucu aç ısından makul bir çabayla ula şılabilir nitelikte olmas ı ve sadece kâ ğıt üzerinde kalmay ıp fiilen de i şlerliğe sahip bulunmas ı gerekmektedir. Olmayan bir hukuki yolun tüketilmesi ba şvurucudan beklenemeyece ği gibi hukuken veya fiilen etkili bulunmayan, ihlalin sonuçlar ını düzeltici bir vas ıf taşımayan veya a şırı ve olağan olmayan birtak ım şeklî koşullar ın öngörülmesi nedeniyle fiilen eri şilebilir ve kullan ılabilir olmaktan uzakla şan başvuru yollar ının tüketilmesi zorunlulu ğu bulunmamaktad ır (Fatma Yıldırım, B. No: 2014/6577, 16/2/2017, 39). Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 732. Başvurucular, ba şvuru konusu ta şınmaza kom şu taşınmazlar için %100 oran ında objektif de ğer art ışı uygulanmas ına rağmen başvuru konusu davada %26 oran ın hâkim taraf ından dayanaks ız ve keyfî olarak %26 olarak kabul edilmesinden şikâyetçidir. Başvurucular ayr ıca taşınmaz ın alt ında bulunan petrol yataklar ı ve diğer özellikleri nedeniyle objektif de ğer art ış oran ının en az %200-300 aras ında olmas ı gerektiğini iddia etmi ştir. Bununla birlikte ba şvurucular ın temyiz dilekçesinde bu iddialar ını dile getirmedikleri anlaşılmaktad ır. 33. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında uğran ılan zararlar ın giderilmesi şikâyetleri yönünden ba şvuru yollar ının usulünce tüketildi ği söylenemez. Dolay ısıyla etkin ve eri şilebilir bir çözüm imkân ı sunan hukuk yoluna ba şvurulmaks ızın yap ılan başvurunun incelenmesi, bireysel ba şvuru yolunun ikincilli ği ilkesi gere ği mümkü n değildir. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. K ısa Karar İle Gerekçeli Karar Aras ındaki Çeli şkinin Giderilmedi ği Şikâyeti Yönünden i. Kabul Edilebilirlik Yönünden35. Başvurucular ın kamula ştırma bedelinin tespitine ili şkin şikâyetinin aç ıkç a dayanaktan yoksun olmad ığı ve başka bir kabul edilemezlik nedeni de bulunmad ığından kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden36. Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında " Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir " denilmek suretiyle mülkiyet hakk ı güvenceye ba ğlanm ıştır. Anayasa'n ın anılan maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik de ğer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda, mülk olarak de ğerlendirilmesi gerekti ğinden kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni haklar ve fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri , B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). 37. Somut olayda ba şvurucular ın taşınmaz ı kamulaştırılm ıştır. Taşınmaz mal varl ığının Anayasa n ın 35. maddesinde yer alan mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhil olduğunda tereddüt bulunmamaktad ır. Başvurucular ın taşınmaz ının mülkiyetinin kamulaştırma yoluyla Hazineye geçmi ş olmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği açıktır. Anayasa Mahkemesinin çok say ıda karar ında da belirtildi ği üzere ta şınmaz ın kamulaştırılmas ı mülkiyetten yoksun b ırakma niteli ği taşımaktad ır (Mehmet Akdo ğan ve Diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32; AYM, E.1988/34, K.1989/26, 21/6/1989; E.2011/58, K.2012/70, 17/5/2012). 38. Kamula ştırman ın usul ve esaslar ı 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nda düzenlenmi ştir. Somut olayda, kamula ştırma sürecinin 2942 say ılı Kanun a göre sürdürülerek tamamland ığı görülmektedir. Bu durumda mülkiyetten yoksun b ırakman ın Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 8kanuni dayana ğının bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Öte yandan petrol lokasyon alan ında kalan başvuruya konu ta şınmaz ın kamulaştırılmas ında kamu yarar ı amac ının bulundu ğu aç ıktır. 39. Ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102, K.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2013/32, K.2013/112, 10/10/2013; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 38). 40. Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyu şmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu ba ğlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ilişkin güvencelerin somut olayda sa ğland ığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Ayr ıca belirtme k gerekir ki bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde de ğerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir ( Kamil Darbaz ve Gmo Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). 41. Başvurucular, kamula ştırma bedelinin k ısa kararda hatal ı yaz ıldığının gerekçeli kararda belirtilmesine ra ğmen temyiz ve karar düzeltme kanun yolu a şamalar ında Dairece bu hususun de ğerlendirilmedi ğini öne sürmü ştür. 42. Mahkeme gerekçesinde bilirki şi kurulunun birinci ek raporunun uygun bulunduğu belirtilerek ve %26 objektif de ğer art ışı uygulanarak kamula ştırma bedelinin 289.680,30 TL kabul edildi ği vurgulanm ıştır. Ancak bozma ilam ından sonra al ınan ek raporda belirtilen bedel üzerinden k ısa karar ın oluşturulduğu ve k ısa kararda de ğişiklik yapmamak amac ı ile k ısa kararda belirtilen miktara göre kamula ştırma bedelinin 157.365 TL olarak tespitine karar verildi ği izah edilmi ştir (bkz. 14). 43. Başvurucular, Mahkemenin de kabulünde olan k ısa karar ile gerekçeli karar aras ındaki bu çeli şkiyi temyiz ve karar düzeltme kanun yollar ına yapt ıklar ı başvurularda dile getirmiştir. Ancak Dairece her iki incelemede de söz konusu çeli şkiye ilişkin herhangi bir değerlendirme yap ılmadan düzeltilerek onama ve ret kararlar ı verilmiştir ( 15, 16). Buna göre Mahkemece hüküm alt ına al ınmak istenen 289.680,30 TL ile sehven k ısa kararda belirtilen ve sonras ında düzeltilmeyen 157.365 TL aras ında başvurucular ın mülkiyet hakk ını esasl ı olarak etkileyen bir fark oldu ğu tart ışmas ızdır. 44. Bu durumda somut olayda, Daire kararlar ının başvurucular ın davan ın sonucuna etkili olabilecek mahiyette olan ve Mahkeme gerekçesinde de ortaya konulmu ş olan iddia ve itirazlar ına cevap verecek nitelikte yeterli ve uygun bir gerekçe içermedi ği anlaşılmaktad ır. Nihayetinde ba şvuruya konu davada ba şvurucular, Mahkemece hükmedilmek istenen bedelden daha yüksek kamula ştırma bedelinin ödenmesi gerekti ğini vurgulamakla birlikte Mahkemenin asl ında hükmetmek iste ği kamulaştırma bedelinin bile k ısa kararda yap ılan hata nedeniyle hüküm alt ına al ınmad ığı iddialar ını bizatihi gerekçeli karara dayand ırm ıştır. Buna Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 9mukabil Daire kararlar ında mezkûr gerekçeli kararda aç ıklanan çeli şkiye ilişkin başvurucular ın iddia ve itirazlar ının dayand ığı olgular kar şılanmam ıştır. 45. Buna göre idari ve yarg ısal sürecin bütününe bak ıldığında mülkiyet hakk ının korunmas ında usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirilmedi ği, başvurucular ın bu güvencelerden yararland ırılmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Bu sebeple başvurucular ın mülkiyet hakk ı ile müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge başvurucular aleyhine bozulmu ş olup mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçüsüzdür. 46. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. c. Diğer Şikâyetler Yönünden 47. Kamula ştırma bedeline ili şkin k ısa karar ile gerekçeli karar aras ındaki çeli şkinin itirazlara ra ğmen kanun yollar ında giderilememesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiğine karar verildi ğinden başvurucular ın kamula ştırma bedeline ili şkin diğer şikâyetleri hakk ında bu aşamada kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. B. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 48. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 49. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesini ve yarg ılaman ın yenilenmesiyle birlikte tazminat ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 50. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 51. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 10kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55- 57). 52.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 53. Kamula ştırma bedeline ili şkin k ısa karar ile gerekçeli karar aras ındaki çeli şkinin itirazlara ra ğmen kanun yollar ında giderilememesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır (bkz. 42-45). Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 54. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Diyarbak ır 1. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 55.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 56. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Objektif de ğer art ışı yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/2726 Karar Tarihi :17/11/2021 112. K ısa karar ile gerekçeli karar aras ındaki çeli şkinin giderilmemesi yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. K ısa karar ile gerekçeli karar aras ındaki çeli şkinin giderilmemesi nedeniyle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Diyarbak ır 1. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2014/1386) GÖNDER İLMESİNE, D. Tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesine GÖNDER İLMESİNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş