TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR MUSTAFA GEN(: BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2018/12508) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2018/12508 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULEC:: Engin GUNDUZ Mustafa GENC:: I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, evli olan mahpusun e i ile mahrem goru me yapamamas1 nedeniyle aile hayatma sayg1 hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili ki
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR MUSTAFA GEN(: BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2018/12508) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2018/12508 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULEC:: Engin GUNDUZ Mustafa GENC:: I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, evli olan mahpusun e i ile mahrem goru me yapamamas1 nedeniyle aile hayatma sayg1 hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BA VURU SURECi 2. Ba vuru 16/4/2018 tarihinde yapilm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 6. Turkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahh bir darbe te ebbusuyle kar 1 kar 1ya kalm1 ve Bakanlar Kurulu tarafmdan ulke genelinde 21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gun sureyle olaganustu hal (ORAL) ilan edilmesine karar verilmi tir. Darbe te ebbusune ili kin sure ;; ORAL ilam, ORAL doneminin gerektirdigi tedbirlere ili kin detayh a91klamalar Anayasa Mahkemesinin Aydin Yavuz ve digerleri ([GK] B. No: 2016/22169, 20/06/2017, 12-20, 47-66) karannda yer almaktadir. 7. Ba vurucu, darbe te ebbusu sonrasmda teror orgutu (Fetullah91 Teror Orgutu/Paralel Devlet Yap1lanmas1 , FETO/PDY) uyesi oldugu gerek9esiyle Osmaniye 1. Sulh Ceza Rakimliginin 31/5/2017 tarihli karanyla tutuklanarak Osmaniye 1 No.lu T Tipi Kapah Ceza infaz Kurumuna (infaz Kurumu) konulmu tur . 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/12508 : 11/12/2018 8. Ba vurucu , Osmaniye 2. Agu Ceza Mahkemesinin 18/10/2017 tarihli karanyla silahh teror orgtitline tiye olma srn;undan 6 y1l 3 ay hapis cezas1yla cezalandmlm1 ; karara kar 1 yapilan istinaf ba vurusu Adana Bolge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 12/12/2017 tarihli karanyla reddedilmi tir. Yarg1tay 16. Ceza Dairesinin 4/7/2018 tarihli onama karanyla ba vurucu hakkmdaki mahkumiyet htikmti kesinle mi tir. 9. Ba vurucu, 8/2/2018 tarihli dilek9esiyle mahrem oda uygulamasmdan yararlandmlmas1 konusunda talepte bulunmu tur. Ba vurucu, dilek9esinde diger htiktimlti ve tutuklulann mahrem oda uygulamasmdan yararlandmlmasma ragmen kendisinin uygulamadan yararlandmlmad1g1m ileri stirerek soz konusu uygulama odtil mahiyetinde ise odtil uygulamasma dahil olma ve mahrem oda hakkmdan faydalanma talebinde bulunmu tur . 10. Osmaniye infaz Hakimliginin (infaz Hakimligi) 16/2/2018 tarihli karanyla ikayetin reddine karar verilmi tir. Kararda; odtillendirmenin bir hak olmay1p te vik esash ayncahk oldugu, takdir yetkisinin infaz Kurumu idare ve Gozlem Kurulunda bulundugu belirtilmi tir. 11. Osmaniye 1. Agu Ceza Mahkemesinin (Agu Ceza Mahkemesi) 2/4/2018 tarihli karanyla infaz Hakimligi karannm gerek9esi yerinde gortilerek amlan karara yap1lan itiraz reddedilmi , nihai karar 12/4/2018 tarihinde ba vurucuya teblig edilmi tir. 12. Ba vurucu 16/4/2018 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 13. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say1h Ceza ve Gtivenlik Tedbirlerinin infaz1 Hakkmda Kanun'un "Odiillendirme" kenar ba hkh 51. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: 11(1) Kurum i9indeki veya dz$zndaki gene! durum/an , iyile$firme etkinliklerine ilgileri ve uyumlan, kurum duzenine kar$l tutumlan, kendilerine verilen i$lerdeki gayretleri gibi beklenen davram$ ve tutumlan gosteren hilkilmlillere fe$vik esaslz ayncalzklar tammr. (3) Odullendirme sisteminin esas ve usulleri tilzilkte gosterilir. 11 14. 6/4/2006 tarihli ve 26131 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak ytirtirltige giren Ceza infaz Kurumlannm Yonetimi ile Ceza ve Gtivenlik Tedbirlerinin infaz1 Hakkmda Ttiztik'tin (Ttiztik) "Odiillendirme" kenar ba hkh 159. maddesinin (1) numarah f1kras1 oyledir: 11Kurum i9indeki veya dz$zndaki gene! durum/an, iyile$firme etkinliklerine ilgileri VE uyumlan, kurum duzenine kar$l tutumlan , kendilerine verilen i$lerdeki gayretleri gibi beklenen davram$ ve tutumlan gosteren hukumlulere tqvik esaslz ayncalzklar tammr. 11 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/12508 : 11/12/2018 oyledir: 15. Ttiztik'tin "Odiillendirilecek tutum ve davranz lar" kenar ba hkh 160. maddesi 11(1) Hiikiimliilerin odiillendirilecek tutum ve davranzJlan Junlardzr: a) Katzlmasz gereken iJ, egitim, ogretim ve benzeri faaliyetlerde devamszzlzgz bulunmamak, b) DavranzJlarz ile arkadaJlarz ve 9evresine iyi ornek olmak, c) Kurum i ;i ve dzJzndaki spar, sanat, kiiltiir ve sosyal faaliyetlerde veya yarzJmalardG baJarz gostermek, d) jyileJtirme faaliyetlerinde gosterdigi davranzJlarla bu ;alzJmalara katkz saglamak, e) Kurumun ara ;, gere ; ve donanzmlarznz koruma ve kullanmada ornek olmak, j) Saglzk ve giivenlik konularznda ornek tutum ve davranzJlar i ;erisinde olmak. 11 16. 30/3/2013 tarihli ve 28603 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak ytirtirltige giren Htiktimlti ve Tutuklulann Odtillendirilmesi Hakkmda Yonetmelik'in (Odtil Yonetmeligi) "Tanzmlar" kenar ba hkh 4. maddesinin ilgili kism1 oyledir: 11(1) Bu Yonetmelikte ge9en; ;) Kurul: Mare ve Gozlem Kurulunu, ifade eder. 11 17. Odtil Yonetmeligi'nin "Temel ilkeler" kenar ba hkh 5. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: II c) Hiikiimlii ve tutuklulara odiil verilirken bunlarzn bir hak degil, teJvik esaslz ayrzcalzA olarak verilebilecegi goz ardz edilemez. 11 18. Odtil Yonetmeligi'nin "Odiil tiirleri" kenar ba hkh 7. maddesinin ilgili kism1 oyledir: 11(1) Hiikiimlii ve tutuklulara; a) Kapalz ceza infaz kurumlarzndaki evli hiikiimlii ve tutuklulara, kurum personelinin yakzn nezareti olmakszzzn eJleri ile mahrem goriiJme, odiilii verilebilir. 11 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/12508 : 11/12/2018 oyledir: 19. Odul Yonetmeligi'nin "Odiillendirmede yetkili merci" kenar ba hkh 9. maddesi "(]) Hukumlu ve tutuklulann odullendirilmesi ile verilecek odulun turune, sayzszna, suresine veya geri alznmaszna Kurul tarafindan Ek-I 'de yer a/an form doldurulmak suretiyle karar verilir. " 20. Odul Yonetmeligi'nin "Odiillendirme usulii" kenar ba hkh 10. maddesinin ilgili kism1 oyledir: "(]) Kurul, resen veya kurumda gorev yapan servislerin teklifi ilzerine ilgililerin odullendirilmesine karar verebilir. (2) Kurul, odul verilecek hukumlu ve tutuklulan ayda en az bir kez yapacagz toplantzda oy 9okluguyla kararla$fzrzr ve odulun niteligine gore uygun $ekilde ilgililere bildirir. " 21. Odul Yonetmeligi'nin "E!J gorii:Jmesi odiilii" kenar ba hkh 11. maddesi oyledir: "(]) Kapalz ceza infaz kurumundaki hukumlu ve tutuklulara, en ge9 il9 ayda bir kez olmak ilzere, il9 saatten yirmi dart saate kadar e$leriyle kurumun bu tilr ziyaretler i9in ayrzlan bolumunde ve personelin yakzn nezareti olmakszzzn mahrem $ekilde e$ goril$mesi odulu verilebilir. " V. iNCELEME VE GEREK ;E 22. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tiniildti: A. Adli Yard1m Talebi Yoniinden 23. Ba vurucu, tutuklu olmas1 nedeniyle ba vuru har9 ve giderlerini odeyecek gelirinin bulunmad1gm1 belirterek adli yard1mdan faydalandmlma talebinde bulunmu tur. 24. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Serif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013, 22-27) karannda belirtilen ilkeler dikkate almarak ge9imini onemli ol9tide zor duruma dti tirmeksizin yargilama giderlerini odeme gtictinden yoksun oldugu anla ilan ba vurucunun a91k9a dayanaktan yoksun olmayan adli yard1m talebinin kabultine karar verilmesi gerekir. B. Aile Hayatma Sayg1 Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 25. Ba vurucu, tutuklu olarak bulundugu Ceza infaz Kurumunda diger mahkumlara tanman mahrem goril me uygulamasmdan odtillendirmeye esas alman faaliyetlere tabi olarak yararlanmak istedigini belirtmi tir. Ba vurucu; FETO/PDY kapsammdaki su9lardan dolay1 tutuklananlara egitim ve iyile tirme faaliyetlerinin yasakland1gm1, bu nedenle odul uygulamasma dahil olmasmm engellendigini, oysa odul sistemine girmenin tum htiktimlti ve tutuklular i9in bir hak oldugunu, egitim ve iyile tirme faaliyetlerine kat1lma hakkmm ortadan 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/12508 : 11/12/2018 kaldmlmasmm ona bagh diger bir hakkm da ortadan kalkmasma sebep oldugunu, neslin devam1 ve korunmas1 adma soz konusu hakkm verilmesi gerekirken getirilen kis1tlama nedeniyle kanun onilnde e itlik ilkesi ile aynmc1hk yasagmm ihlal edildigini ileri silrmil tilr. 2. Degerlendirme 26. Anayasa Mahkemesi , olaylann ba vurucu tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucu, odiillendirmeye esas ahnan faaliyetlerden yoksun b1rakilmasmdan dolay1 e gorii mesi degerlendirmesine giremedigini ifade etmi ise de Tiiziik'te "spar, sanat, kiiltiir ve sosyal faaliyetlerde veya yarz malarda ba arz gostermek" d1 mda bir9ok 6l9iitiln odiillendirilebilecek tutum ve davram lar arasmda say1ld1g1 ve ba vurucunun esas talebinin e i ile mahrem gorii me yapmak oldugu dikkate ahnd1gmda ba vurunun ozii itibanyla sosyal faaliyetlere katilmaktan yoksun b1rakilma kapsammda degil aile hayatma sayg1 hakk1 kapsammda ele ahnmas1 gerekmektedir. 27. iddianm degerlendirilmesinde dayanak ahnacak Anayasa'nm 20. maddesinin birinci fikrasmm ilgili kism1 oyledir: "Herkes ... aile hayatzna saygz gosterilmesini isteme hakkzna sahiptir ... aile hayattmn gizliligine dokunulamaz. " 28. Anayasa'nm 41. maddesinin ilgili klsm1 oyledir: "Aile, Turk toplumunun temelidir ... Dev let, ailenin huzur ve refaht ... ic;in gerekli tedbirleri allr, te$kilatt kurar. Her c;ocuk, ... yuksek yararzna a91k9a aykm olmad1k9a, ana ve babaszyla ki$isel ve dogrudan ili$ki kurma ve surdurme hakkzna sahiptir ... " 29. Anayasa'nm 19. maddesi geregince hiikiimlii ve tutuklularm ozel ve aile hayatmm s1mrlanmas1 hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tutulmamn ka91mlmaz ve dogal bir sonucudur. Ote yandan hiikiimlii ve tutuklulann ozel ve aile hayatma sayg1 gosterilmesi hakk1, ceza infaz kurumu idaresinin hiikiimlii ve tutuklularm ailesi ve yakmlanyla temasm1 devam ettirecek onlemleri almasm1 zorunlu kilmaktad1r. Nitekim A vrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Uye Devletlere A vrupa Cezaevleri Kurallan Hakkmda REC (2006) 2 say1h tavsiye kararlannda da hiikiimlii ve tutuklularm aileleri, ba ka ki iler ve d1 andaki kurulu lann temsilcileri tarafmdan ziyaret edilmelerine izin verilmesi gerektigi belirtilmi tir (Mehmet Zahit $ahin, B. No: 2013/4708, 20/4/2016, 36). Soz konusu tavsiye karannda, ko ullann olu mas1 ve gerekli goriilmesi halinde ziyaretlere kls1tlamalar konulabilecegi ancak bu tilr kls1tlamalann kabul edilebilir asgari bir ileti ime imkan tamyacak nitelikte olmas1 gerektigi ifade edilmi tir. 30. E le mahrem gorii me uygulamas1, Odiil Yonetmeligi'nde mahpuslarm ceza infaz kurumundaki tutum ve davram lanmn degerlendirilmesi sonucunda tamnan te vik esash bir ayncahk (odiil) olarak diizenlenmi ; odiillendirmede yetkili merci ise idare ve Gozlem Kurulu olarak belirlenmi tir. idare ve Gozlem Kurulu resen veya kurumda gorev yapan servislerin teklifi iizerine ayda en az bir kez yapacag1 toplantida ilgililerin odiillendirilmesine karar vermekte, kararlara kar 1 infaz hakimligine ikayet yoluna ba vuru hakk1 bulunmaktad1r. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/12508 : 11/12/2018 31. Ceza infaz kurumlannda odtil uygulamas1 mahpuslann kurum i9indeki veya d1 mdaki genel durumlan, iyile tirme etkinliklerine ilgileri ve uyumlan, kurum diizenine kar 1 tutumlan , kendilerine verilen i lerdeki gayretleri gibi beklenen davram ve tutumlanmn degerlendirilmesi sonucu edinilen kanaate dayah olarak yiiriitiilmektedir. Tiiriine gore baz1 odiiller idare ve Gozlem Kurulu tarafmdan resen verilebilmekte ise de e gorii mesi de dahil olmak uzere baz1 odtil turlerinde mahpusun odtilden yararlanmay1 talep etmesi, bir ba ka deyi le hakkmda degerlendirme yapacak olan idare ve Gozlem Kurulunu harekete ge9irmesi gerekmektedir. 32. Bu itibarla odullendirme sisteminin i leyi i ile e gorii mesi odtilunun mahiyeti dikkate almd1gmda odullendirme hususunda oncelikli olarak degerlendirme yapmaya ve karar almaya yetkili olan idare ve Gozlem Kuruluna ba vuruda bulunulmadan infaz hakimligine ba vuru olanag1 bulunmamaktad1r. 33. Bireysel ba vuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba vurabilmek i9in olagan kanun yollannm tiiketilmi olmas1 gerekir. Temel hak ve ozgurluklere sayg1, devletin tum organlannm anayasal odevi olup bu odevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya 91kan hak ihlallerinin duzeltilmesi idari ve yarg1sal makamlann gorevidir. Bu nedenle temel hak ve ozgurluklerin ihlal edildigine ili kin iddialann oncelikle derece mahkemeleri onunde ileri suriilmesi , bu makamlar tarafmdan degerlendirilmesi ve bir 96zume kavu turulmas1 esastu (Ay e Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 34. Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince duzeltilmemesi halinde ba vurulabilecek ikincil nitelikte bir ba vuru yoludur. Bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmek i9in oncelikle olagan kanun yollannm tiiketilmesi zorunludur. Bu ilke uyannca ba vurucunun ikayetini oncelikle ve suresinde yetkili idari ve yarg1sal mercilere usulune uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldugu bilgi ve kamtlanm zamanmda bu makamlara sunmas1, aym zamanda bu sure9te dava ve ba vurusunu takip etmek i9in gerekli ozeni gostermi olmas1 gerekir (Awe Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, 17). 35. Somut olayda ba vurucu , e gorii mesi odulunden yararlanmak amac1yla dogrudan infaz Hakimligine ba vurdugunu beyan etmi ; infaz Kurumu idare ve Gozlem Kuruluna ba vurduguna dair bir iddia ileri surmemi tir. Dolay1s1yla ba vurucunun hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg1sal yollan tiiketmeksizin bireysel ba vuruda bulundugu anla 1lmaktadu . 36. A91klanan gerek9elerle ba vurunun, diger kabul edilebilirlik ko ullan yonunden incelenmeksizin ba vuru yollannm tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Adli yard1m talebinin KABULUNE, B. Aile hayatma sayg1 hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarmm tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/12508 : 11/12/2018 C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say1h Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca tahsil edilmesi magduriyetine neden olacagmdan ba vurucunun yarg1lama giderlerini odemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 11/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye M.EminKUZ Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye R1dvan GDLEC:: Dye Muammer TOP AL 8