TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SAMİRA ALAKBAROVA BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/19302) Karar Tarihi: 22/2/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 20/4/2022-31815 Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Samira ALAKBAROVA Vekili : Av. Mehmet Mert DA ĞDEVİREN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iade yarg ılamas
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SAMİRA ALAKBAROVA BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/19302) Karar Tarihi: 22/2/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 20/4/2022-31815 Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Samira ALAKBAROVA Vekili : Av. Mehmet Mert DA ĞDEVİREN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iade yarg ılamas ındaki tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının, iade yarg ılamas ındaki baz ı uygulamalar nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 21/6/2018, 9/7/2018 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. 2018/19302 numaral ı başvuru dosyas ının konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2018/19997 numaral ı başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemeni n 2018/19302 numaral ı başvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Bakanl ığın görüşüne karşı başvurucu süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 29. Azerbaycan vatanda şı olan başvurucu hakk ında Azerbaycan makamlar ınca S.I. adl ı kişiye yönelik olarak 415.000 dolar tutar ında doland ırıcılık suçunu i şlediği iddias ıyla soruşturma ba şlatılm ıştır. Azerbaycan soru şturma makamlar ınca 5/1/2017 tarihinde başvurucu hakk ında Azerbaycan d ışında olmas ından dolay ı arama karar ı çıkar ılmas ına kara r verilmiştir. Azerbaycan Sabail İlçe Mahkemesinin 12/1/2017 tarihli karar ıyla başvurucu hakk ında tutuklama karar ı çıkar ılm ıştır. Tutuklama karar ında, alt ın ve değerli taşlar ın al ım sat ımını yapan S.I.n ın yan ında çal ışan başvurucunun 21/12/2014 tarihinde 6 kilo 410 gram net ağırlığı olan 250.000 ABD dolar ı değerindeki süs e şyalar ını, 2015 Mart ay ında Türkiye'de faaliyette bulunan bir i ş adam ına olan borcunu ödeyece ğini belirterek net a ğırlığı 1 kilo 357 gram olan 56.000 dolar de ğerindeki alt ını ve süs eşyalar ını, 2015 Ekim ay ında 19.500 dola r değerindeki alt ın ve süs e şyalar ını, 19/4/2016 tarihinde ma ğdura mahsus 55.000 dola r değerindeki -alt ın ticareti yapan bir şirkette çal ışan G.L. isimli ki şiden al ınm ış- alt ın ve süs eşyalar ını, ayr ı ayr ı zamanlarda 94.800 dolar ı, ayr ıca mağdura mahsus veresiye verilmi ş alt ın ve süs eşyalar ının yerine borçlu kalm ış kişilerden de ğişik miktarlarda dolar ı al ıp, kardeşi ile önceden i ş birliği yapan bir grup ki şiyle S.I.y ı ortak ticaret yapmak suretiyle kâr edeceklerine inand ırarak doland ırdığı ileri sürülmü ştür. Mahkeme karar ında başvurucunun sözü edilen altın ve nakit paralar ı yasa d ışı bir şekilde zimmetine geçirerek büyük çapta doland ırıcılık yapt ığı, S.I.y ı 415.000 dolar de ğerinde zarara u ğratt ığı ve bu suretle suçun i şlenmesiyle ilişkisinin kan ıtland ığı belirtilmi ştir. Azerbaycan Mahkemesi ayr ıca başvurucunun serbest kalmas ı hâlinde kaçarak saklanmas ı olas ılığının bulundu ğunu, taraflar ı yasa d ışı olarak etkileyip ön soru şturman ın normal sürecine engel olu şturabilece ğini, ağır bir suç ile itham edildiğini, isnat edilen suçun niteli ğini ve işlenme ortam ını, başvurucunun toplum için tehlikeli oldu ğunu dikkate alarak tutuklama karar ı verilmesi gerekti ği sonucuna ula şmıştır. 10. Azerbaycan makamlar ınca doland ırıcılık suçundan ülkeye iadesi amac ıyla başvurucu hakk ında 21/3/2017 tarihinde k ırm ızı bülten ç ıkar ılm ıştır. K ırm ızı bülten karar ında, başvurucunun karde şi ile iş birliği yap ıp Belçika, Türkiye, Hong Kong ve di ğer ülkelerden alt ın ve değerli taş getirilmesi ve kâr elde edilmesi konusunda S.I.y ı inand ırarak ondan -güvenini kötüye kullanmak suretiyle- toplam 415.000 dolar ald ığı ve mağduru bu şekilde doland ırdığı ifade edilmi ştir. 11. Bakanl ığın 5/12/2017 tarihinde İçişleri Bakanl ığına yazd ığı yaz ıda Azerbaycan makamlar ınca k ırm ızı bültenle uluslararas ı seviyede aranan ba şvurucunun iadesi istemiyle yakalanmas ının talep edildi ği belirtilmi ştir. Bakanl ık; delillerin takdiri ve keyfiyetin değerlendirilmesi adli mercilerin yetkisinde olmak kayd ıyla başvurucunun 23/4/2016 tarihli ve 6706 say ılı Cezaî Konularda Uluslararas ı Adlî İş Birliği Kanunu'nun 14. maddesi ve Suçlular ın İadesine Dair Avrupa Sözle şmesi'nin (S İDAS) 16. maddesi uyar ınca 18 günden az ve 40 günden fazla olmamak üzere geçici olarak tutuklanmas ının talep edilmesinin ve k ırm ızı bülten, mahkeme karar ı ile birlikte en yak ın Cumhuriyet ba şsavc ılığına sevkinin uygun olacağını değerlendirmi ştir. 12. Başvurucu, Emniyet Genel Müdürlü ğü İnterpol-Europol Şube Müdürlü ğü ekiplerince 27/12/2017 tarihinde yakalanm ıştır. 13. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 27/12/2017 tarihinde ba şvurucuyu geçici olarak tutuklanmas ı talebiyle Bak ırköy 3. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmi ştir. Bak ırköy 3. Sulh Ceza Hâkimli ği avukat ı huzurunda sorgusunu yapt ıktan sonra S İDAS' ın 16. maddesinin dördüncü f ıkras ı uyar ınca Azerbaycan a iadesi amac ıyla başvurucunun geçici süre ile 40 gün tutuklu kalmas ına karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 314. Başvurucu bu karara 2/1/2018 tarihinde itiraz etmi ştir. Başvurucu; Sulh Ceza Hâkimliğine sundu ğu dilekçede, 2001 y ılından beri Türkiye'de bulundu ğunu, Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) kay ıtlı olarak Türkiye'de çal ıştığını, bugüne kadar hiçbir suç kayd ı olmad ığını, Türkiye'de sabit bir ikamet adresi bulundu ğunu ve Türkiye'de okuyan 11 yaşındaki k ızı ile birlikte yasalara ba ğlı olarak ya şadığını, oturum hakk ına sahip oldu ğunu, tutuklanmas ının çocuğunu da ma ğdur ettiğini belirterek iade karar ı verilinceye kadar adli kontrol şart ıyla serbest b ırak ılmas ını talep etmi ştir. Başvurucu ayr ıca geçici tutuklanma karar ının dayanağı yap ılan tek delilin dosyan ın müştekisi ile mü ştekinin yak ınlar ı taraf ından kaleme al ınan ancak imzan ın dahi olmad ığı fotokopiden ibaret olan ve ayn ı zamanda ceza yarg ılamas ı bak ımından delil hükmü bulunmayan bir kâ ğıt parças ı olduğunu, iade talebinin geçerli hiçbir delile dayanmad ığını, kardeşi için de ayn ı ifadeleri içeren mü ştekinin iddialar ı hakk ında Azerbaycan'da yarg ılama yap ıldığını ve karde şinin nihayetinde beraat etti ğini, kendisine isnat edilen suçun güveni kötüye kullanma suçu oldu ğunu, bu suçun cezas ının ise azami 2 y ıl olduğunu, iade talebinin tutuklama şartlar ını ihtiva etmedi ğini ileri sürmü ştür. 15. Başvurucunun itiraz ı, Bak ırköy 4. Sulh Ceza Hâkimli ğince 3/1/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 16. Başvurucu 5/2/2018 tarihinde Sulh Ceza Hâkimli ğine sundu ğu dilekçede, şahsi durumuna ili şkin aç ıklamalar ını yinelemi ş; 6706 say ılı Kanun'daki 40 günlük azami tutukluluk süresinin doldu ğunu belirterek tahliye talebinde bulunmu ştur. 17. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 5/2/2018 tarihinde Azerbaycan adli makamlar ınca düzenlenen iade belgeleri iade yarg ılamas ını yapacak olan Bak ırköy 2. Ağır Ceza Mahkemesine (A ğır Ceza Mahkemesi) sunularak ba şvurucunun iade yarg ılamas ının yap ılmas ı talep edilmi ştir. 18. Ağır Ceza Mahkemesi, talebe ili şkin olarak 6/2/2018 tarihinde yapt ığı tensip duruşmas ında başvurucunun tutuklu bulundu ğunu, üzerine at ılı olan suçun niteli ğini, mevcut delil durumunu, isnat edilen suç için öngörülen müeyyideyi ve Azerbaycan yasalar ını dikkate alarak 6706 say ılı Kanun uyar ınca başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. 19. Başvurucu bu karara itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde, şahsi durumuna ili şkin açıklamalar ını yinelemi ş; 6706 say ılı Kanun'da öngörülen azami tutukluluk süresinin aşıldığını, hiçbir delile ve belgeye dayanmayan ve soyut iddialar ile Azerbaycan taraf ından yürütülen bir soru şturma kapsam ında güveni kötüye kullanma suçunu i şlediği gerekçesiyle haks ız yere tutukland ığını ileri sürmü ştür. 20. Başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına ilişkin karara yapt ığı itiraz Bak ırköy 3. Ağır Ceza Mahkemesince 13/2/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 21. 21/2/2018 tarihinde yap ılan duru şmada ba şvurucunun avukat ı eşliğinde savunmas ının al ınmas ının ard ından ülkesine iade edilebilir oldu ğuna karar verilmi ştir. Ayr ıca Ağır Ceza Mahkemesi, Azerbaycan adli makamlar ınca isnat olunan suç vasf ını ve mevcut delil durumunu dikkate alarak iade i şlemi sonuçlan ıncaya kadar ba şvurucunun tutuklulu k hâlinin devam ına karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şu şekildedir: "...Azerbaycan Yevlah do ğumlu Samira Alakbarova (Samire Alekberova) hakk ında Azerbaycan Sabail İlçe mahkemesinin 12/1/2017 tarihli dava no:4 (009)-15/2017 say ılı dosyada; 21.12.2014-19.4.2016 tarihleri aras ında S.I.ya kar şı 415.000 ABD dolar ı öneml i Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 4miktarda doland ırıcılık suçunu i şlediği iddias ından dolay ı hakk ında 1/8/2016 tarihinde dava başlay ıp soruşturma yap ıldığı ve 21/6/2016 tarihinde tutuklama karar ı verildiği ve Azerbaycan ülkesi d ışında olmas ı nedeniyle uluslararas ı alanda arama karar ı çıkart ıldığı Adalet Bakanl ığı Uluslararas ı D ış ilişkiler Genel müdürlü ğü yaz ılar ı ve eklerinde n anlaşılmış olmakla tercüme evraklar incelendi ğinde yüklü miktarda doland ırıcılık suçunda n hakk ında tutuklama karar ı verilen san ığın Türkiye Cumhuriyeti vatanda şı olmay ıp Azerbaycan Devleti vatanda şı olduğu, doland ırıcılık suçunun Türk Ceza Kanununa göre de açıkça suç te şkil ettiği ve düşünce suçu ya da siyasi veya askeri suçlardan olmad ığı, bu suçun Türkiye Devletinin güvenli ğine karşı Türk devleti veya Türk vatanda şı ya da Tür k kanununa göre kurulmu ş tüzel ki şi zarar ına işlenmiş suçlardan olmad ığı, suçun Tür k vatandaşı olmayan bir ki şi taraf ından Azerbaycan'da i şlenmiş olmas ı nedeniyle Türkiye Cumhuriyetinin yarg ı yetkisine giren bir suç olmad ığı, yine suç tarihi ve Azerbaycan ceza kanununa göre 10-14 y ıl aras ı özgürlükten yoksun k ılma cezas ı nedeniyle dava veya cez a zaman aşımına veya affa u ğramad ığı, yine san ığın Azerbaycan ülkesine geri verilmesi halinde ırkı, dini, vatanda şlığı, sosyal bir gruba aidiyeti ya da siyasi görü şü nedeniyle farkl ı bir kovuşturma ya da soru şturma görece ğine dair şüphe ya da delil olmad ığı gibi işkence ya da kötü muameleye maruz kalaca ğına dair herhangi bir şüphe sebebi söz konusu olmad ığından Türkiye'nin taraf oldu ğu SİDAS 16/4 madde gere ğince Azerbaycan Sabail İlçe Mahkemesinin 12/1/2017 tarihli dava no:4 (009)-15/2017 say ılı dosyada ç ıkar ılan tutuklama karar ı gereği 6706 say ılı yasan ın 18. maddesi gere ği san ık hakk ındaki geri verme talebinin kabul edilebilir oldu ğuna, karar ın Yarg ıtay temyiz yolu aç ık kararlardan olmas ı nedeniyle yarg ı yolu tükenip kesinle ştiğinde; 6706 say ılı yasan ın 18/1 ve 19/1. maddesi uyar ınca karar ın yerine getirilmesinin D ış İşleri ve İç İşleri Bakanl ıklar ının görüşü al ınarak Adalet Bakan ının teklifi ve Ba şbakan ın onay ına bağlı olmak kayd ıyla, Adalet Bakanl ığınca infaz ı için Cumhuriyet Ba şsavc ılığı arac ılığı ile Adalet Bakanl ığına gönderilmesine, san ığa Azerbaycan adli makamlar ınca isnat olunan suç vasf ı mevcut delil durumu, yüklenen suçun CMK 100.maddede say ılan suçlardan olmas ı dikkate al ınarak iade i şlemi sonuçlan ıncaya kadar tutukluluk halinin devam ına... [karar verildi.]" 22. Başvurucu, hükümle beraber tutuklulu ğun devam ına ilişkin verilen ara karar ına 28/2/2018 tarihinde itiraz etmi ştir. Başvurucu dilekçesinde şahsi durumuna ili şkin dah a önceki aç ıklamalar ını yinelemi ş; 40 günlük azami süre geçmesine ra ğmen tahliye edilmediğini, Azerbaycan ile yap ılan iade anla şmas ı gereğince suçlama konusu delillerin ve belgelerin iade talebine eklenmesi şart ı öngörülmesine kar şın bu şarta uyulmad ığını, Savc ılığın da bu yöndeki talebinin kabul edilmedi ğini, Savc ılığın iade edilmeme yönündeki mütalaas ına rağmen Azerbaycan'a iade edilmesine karar verilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. 23. Bak ırköy 3. A ğır Ceza Mahkemesi 5/3/2018 tarihinde karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle itiraz ın reddine karar vermi ştir. 24. Bu karar 30/5/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 21/6/2018 tarihinde 2018/19302 say ılı bireysel ba şvuruyu yapm ıştır. 25. Geri verme talebinin kabul edilebilir oldu ğuna dair karara kar şı yap ılan temyiz talebini inceleyen Yarg ıtay 15. Ceza Dairesi 28/5/2018 tarihinde, A ğır Ceza Mahkemesinin karar ının onanmas ına karar vermi ştir. Bu karar 3/7/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 26. Başvurucu 9/7/2018 tarihinde 2018/19997 say ılı bireysel ba şvuruda bulunmuştur. Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 527. Bakanl ık 25/6/2018 tarihinde A ğır Ceza Mahkemesine yazd ığı yaz ıda, başvurucu hakk ındaki iade sürecine ili şkin mahkeme karar ının kesinle şip kesinle şmediğini sormuştur. 28. Ağır Ceza Mahkemesi 3/7/2018 tarihinde Bakanl ığa yazd ığı yaz ıda, Yarg ıtay 15. Ceza Dairesince onama karar ı verildiğini belirtmi ş; başvurucu hakk ındaki iade sürecine ilişkin müteakip i şlemlerin yap ılmas ı amac ıyla mahkeme dosyas ını yaz ının ekinde göndermi ştir. 29. Başvurucu 6/8/2018 tarihinde tutukluluk hâlinin devam ına itiraz etmi ştir. Bak ırköy 2. A ğır Ceza Mahkemesi 15/8/2018 tarihinde verdi ği ek kararla ba şvurucunun itiraz ının reddine ve tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. Başvurucunun bu karara yapt ığı itiraz (Ba şvurucu, itiraz dilekçesinde şahsi durumuna ili şkin aç ıklamalar ını yinelemiştir.) Bak ırköy 3. A ğır Ceza Mahkemesince kuvvetli suç şüphesini gösteren olgular ın bulundu ğu, gerekçenin yerinde oldu ğu belirtilerek 13/9/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 30. Başvurucu 25/6/2018 tarihinde Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığına itiraz yoluna ba şvurulmas ı için müracaatta bulunmu ş, Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 13/9/2018 tarihinde itiraz ı gerektirecek maddi ve hukuki bir durum olmad ığı gerekçesiyle talebin reddine karar vermi ştir. 31. 6706 say ılı Kanun'un 19. maddesi uyar ınca görüşleri al ınan İçişleri ve D ışişleri Bakanl ıklar ının olumsuz bir kanaat bildirmemeleri üzerine Cumhurba şkanl ığının 20/12/2018 tarihli karar ı ile başvurucunun Azerbaycan a iadesi uygun bulunmu ştur. 32. Bakanl ık 7/2/2019 tarihinde Bak ırköy Ba şsavc ılığına yazd ığı yaz ıda, başvurucuyu teslim almak üzere Azerbaycan'dan gelecek görevlilerin 7/2/2019 tarihinde İstanbul'da olacaklar ının ve 9/2/2019 tarihinde ba şvurucu ile birlikte Bakü'ye döneceklerinin bildirildiğini belirtmi ştir. Bakanl ık yaz ısında ayr ıca başvurucunun Bak ırköy Başsavc ılığındaki bir soru şturmada şüpheli ve mü şteki konumunda oldu ğu belirtilerek 6706 say ılı Kanun'un 20. maddesinin üçüncü f ıkras ı uyar ınca tesliminin ertelenmesini talep etti ği belirtilmiş, Savc ılıktan bu soru şturma dosyas ının (E.2017/11439) safahat ı ve konusuna ili şkin olarak bilgi verilmesi talep edilmi ştir. 33. Başsavc ılığın 8/2/2019 tarihli cevap yaz ısında, yap ılan sorgulama sonucunda başvurucu hakk ında Bak ırköy 2. A ğır Ceza Mahkemesinde sadece E.2018/96 (ba şvuruya konu iade yarg ılama dosyas ı) say ılı dosyada dava aç ıldığının anlaşıldığı, gerekli belgelerin ilgili mahkemeden istenmesi gerekti ği belirtilmi ştir. UYAP'tan yap ılan incelemede de Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığının E.2017/11439 say ılı soruşturma dosyas ının başvurucuyla bir ilgisinin olmad ığı tespit edilmi ştir. 34. Başvurucu 16/2/2019 tarihinde Azerbaycan makamlar ına teslim edilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 35. 6706 say ılı Kanun'un "Geçici tutuklama" kenar başlıklı 14. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 6 "(1) İade talebine konu olabilecek bir suçun i şlendiğinin kabulü için kuvvetli şüphe bulunmas ı hâlinde, iade talebinin Merkezî Makama ula şmas ından önce, Türkiye nin taraf olduğu milletleraras ı andlaşma hükümleri veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde, ilgili devletin talebi ve Merkezî Makam ın uygun bulmas ı üzerine ki şi geçici olarak tutuklanabilir. (2) İade talebine konu olabilecek ve 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanununun 12 nci maddesinin üçüncü f ıkras ının (a) bendi kapsam ına giren bir suç i şlediği yönünde kuvvetli şüphe bulunan ki şi, ilgili devletin talebi aranmaks ızın geçici olarak tutuklanabilir. (3) İlgili devletin geçici tutuklama talebi, Merkezî Makam taraf ından iade amac ıyla yakalanmas ı ve Cumhuriyet ba şsavc ılığına sevki için İçişleri Bakanl ığına gönderilir. Yakalanan ki şi, geçici tutuklama hususunda karar verilmek üzere en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimi önüne ç ıkar ılır. Sulh ceza hâkimi geçici tutuklanmas ı talep edilen kişiye, r ızaya dayal ı iade imkân ı ile bunun hukukî sonuçlar ı hakk ında bilgi verdikten sonra talep hakk ında karar verir. (4) Geçici tutuklama süresi ilgili milletleraras ı andlaşma hükümlerine göre belirlenir. Mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde ki şi, en fazla k ırk gün geçici tutuklu kalabilir. (5) Geçici tutuklama yerine ki şinin kaçmas ına engel olacak şekilde Ceza Muhakemesi Kanununun 109 uncu maddesi uyar ınca adlî kontrol karar ı verilebilir. (6) İlgili devlet taraf ından dördüncü f ıkrada belirtilen süre içinde iade evrak ının gönderilmemesi hâlinde geçici tutuklama veya adlî kontrol karar ı kald ırılır. Bu durum, iad e talebinin al ınmas ından sonra iade amac ıyla koruma tedbirleri uygulanmas ına engel te şkil etmez." 36. Ayn ı Kanun'un "İade amac ıyla koruma tedbirlerinin uygulanmas ı" kenar başlıklı 16. maddesi ise şöyledir: "(1) Ağır ceza mahkemesi iade sürecinin her a şamas ında iadesi talep edilen ki şi hakk ında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyar ınca koruma tedbirlerine karar verebilir. (2) İade sürecinde ki şinin tutuklanmas ı durumunda teslime kadar geçen süre içindek i tutukluluk durumu, a ğır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenir. (3) Ağır ceza mahkemesinin iade talebinin kabulüne ili şkin karar ının kesinleşmesinden itibaren bir y ıl içinde 19 uncu maddeye göre iade karar ı verilmemesi hâlinde ki şi hakk ındaki koruma tedbirleri kald ırılır. (4) Toplam tutukluluk süresi, ki şinin iade talebine konu suçtan dolay ı alabilece ği veya mahkûm oldu ğu cezan ın infaz süresini geçemez." 37. Ayn ı Kanun'un "İade yarg ılamas ı" kenar başlıklı 18. maddesi şöyledir: "(1) Kişinin r ızaya dayal ı iade usulünü kabul etmemesi hâlinde mahkeme, iade şartlar ını bu Kanun ve Türkiye nin taraf oldu ğu milletleraras ı andlaşma hükümlerine göre inceleyerek iade talebinin kabul edilebilir olup olmad ığına karar verir. (2) Talep eden devlet taraf ından gönderilen belgelerin yeterli görülmemesi hâlinde mahkeme, uygun bir süre içinde ek bilgi ve belgelerin gönderilmesini isteyebilir. Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 7(3) İade yarg ılamas ında kat ılma talebinde bulunulamaz. (4) Mahkemenin karar ına karşı temyiz yoluna ba şvurulabilir. Yarg ıtay bu ba şvurular ı üç ay içinde sonuçland ırır. Karar ın kesinle şmesi hâlinde iade evrak ı karar ile birlikt e Merkezî Makama gönderilir." 38. Ayn ı Kanun'un "İade karar ı" kenar başlıklı 19. maddesi şöyledir: "(1) Ağır ceza mahkemesince iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi hâlinde, bu karar ın yerine getirilmesi, D ışişleri ve İçişleri bakanl ıklar ının görüşü al ınara k Adalet Bakan ının teklifi ve Cumhurba şkan ının onay ına bağlıdır. (2) Merkezî Makam iade talebinin kabul veya ret edildi ğini, talep eden devlete ve iadesi talep edilen ki şiye bildirir." 39. Ayn ı Kanun'un "Teslim" kenar başlıklı 20. maddesi şöyledir: "(1) İadesine karar verilen ki şinin teslim i şlemleri, ilgili bakanl ıklarla iş birliği hâlind e yürütülür. (2) İadesine karar verilen ki şinin, talep eden devlet makamlar ı ile kararla ştırılan tarihte hakl ı bir neden olmaks ızın teslim al ınmamas ı hâlinde, bu tarihten itibaren otuz gün sonra mahkemece ki şi hakk ında verilen koruma tedbirleri kald ırılır. (3) İadesine karar verilen ki şi hakk ında, başka bir suç nedeniyle Türkiye de ceza soruşturmas ı veya kovu şturmas ı ya da infaz ı gerekli bir hapis cezas ı bulunmas ı veya kişinin seyahat edebilecek durumda olmamas ı hâlinde, Merkezî Makam taraf ından teslimin ertelenmesine karar verilebilir. Bu karar, ki şiye ve talep eden devlete bildirilir. (4) İade talebine konu suç bak ımından ispat arac ı olarak yararl ı görülen veya suçun işlenmesiyle elde edilen ve ki şi yakaland ığında üzerinde ele geçen ya da daha sonra ortaya çıkan eşya, talep eden devlete teslim edilebilir. İadesi talep edilen ki şinin ölümü, kaçmas ı veya benzer sebeplerle iade hakk ında bir karar verilememesi hâlinde de e şyan ın teslimi gerçekleştirilebilir. (5) Türkiye de yürütülmekte olan bir soru şturma veya kovu şturma bak ımından zorunlu olduğu takdirde e şyan ın teslimi ertelenebilir. (6) İyiniyetli üçüncü ki şilere ait e şyan ın teslim talepleri yerine getirilmez." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Uluslararas ı Sözleşmeler 40. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''1. Herkes özgürlük ve güvenlik hakk ına sahiptir. A şağıda belirtilen haller d ışında v e yasan ın öngördü ğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlü ğünden yoksun b ırak ılamaz: Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 8f) Kişinin, usulüne ayk ırı surette ülke topraklar ına girmekten al ıkonmas ı veya hakk ında derdest bir s ınır d ışı ya da iade i şleminin olmas ı nedeniyle yasaya uygun olarak yakalanmas ı veya tutulmas ı; ... ..." 41. SİDAS' ın geçici tutuklamay ı düzenleyen "Muvakkat tevkif" kenar ba şlıklı 16. maddesi şöyledir: "1) Müstacel hallerde, iadeyi talep eden taraf ın salâhiyetli makamlar ı istenen şahs ın muvakkat tevkifini talep edebilirler; kendisinden iade talep edilen taraf ın salâhiyetli makamlar ı ise bu talep hakk ında işbu Taraf ın kanunlar ına tevfikan karar vereceklerdir. 2) Muvakkat tevkif talebinde 12 inci maddenin 2 inci f ıkras ının (a) bendinde mezkû r belgelerden birinin mevcudiyeti zikredilecek ve bir iade talebi yap ılmak hususundaki niyete işaret edilecektir. Bu talepte, yap ılacak iade talebine esas te şkil eden fiil, bu fiilin ika edildiği yer ve tarih ve istenen şahs ın eşkalî imkân nispetinde tarif edilecektir. 3) Muvakkat tevkif talebi, talep edilen taraf ın salâhiyetli makamlar ına diplomatik yoldan yap ılabileceği gibi doğrudan doğruya posta veya telgraf yoluyla veya Milletleraras ı Polis Teşkilât ı (İnterpol) vas ıtas ıyla yahut yaz ıya münkalip olacak veya istenen tarafça makbul görülecek herhangi bir vas ıta ile yap ılabilir. 4) Muvakkat tevkif, tevkifi takip eden 18 günlük müddet zarf ında talep edilen tarafa iade talebinin ve 12 inci maddede mezkûr belgelerin tevdi edilmemesi halinde sona erer; muvakkat tevkif hiçbir suretle tevkiften sonra 40 günü tecavüz edemez. Bununla beraber, muvakkaten serbest b ırakma her vakit mümkündür; ancak talep edilen taraf, istenen şahs ın kaçmas ına mâni olmak için lüzumlu addetti ği tedbirleri alacakt ır. 5) Serbest b ırakma, iade talebinin ahiren vürudu halinde yeni bir tevkife veya iadeye mâni teşkil etmez." 42. SİDAS' ın "İade edilen şahs ın teslimi" kenar başlıklı 18. maddesi şöyledir: "1) Kendisinden iade talep edilen Taraf, iade hakk ındaki karar ın 12 inci maddenin 1 inci paragraf ında derpi ş olunan yoldan talebeden Tarafa bildirir. 2) Tam veya k ısmi ret halinde mucip sebep gösterilecektir. 3) Talebin kabul edilmesi halinde talebeden Tarafa teslim mahal ve tarihi ile istenen şahs ın iade edilmek üzere ne kadar müddet mevkuf tutuldu ğu hakk ında malûmat verilecektir. 4) Talep edilen şahıs, tespit olunan tarihte teslim al ınmad ığı takdirde, i şbu maddenin 5 inci paragraf ında derpi ş olunan mahfuz kalmak kayd ıyla, bu tarihten itibaren 15 günlük bir müddetin hitam ında serbest b ırak ılabilir; her halükârda 30 günlük bir müddetin geçmesinden sonra serbest b ırak ılacakt ır; kendisinden iade talep edilen Taraf bu şahs ı ayn ı suçtan dolay ı iade etmeyi reddedebilir. 5) Bir Taraf, iade edilecek şahs ı mücbir sebepten dolay ı teslim veya kabul edememesi halinde di ğer Taraf ı haberdar edecektir. İki Taraf yeni bir teslim tarihi üzerinde mutab ık kalacaklar ve i şbu maddenin 4 üncü paragraf ı hükümleri tatbik olunacakt ır." Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 943. SİDAS' ın "İşbu Sözleşme ile İki Tarafl ı Anlaşmalar Aras ındaki Münasebet" başlıklı 28. maddesi şöyledir: "1) İşbu Sözleşme, tatbik olundu ğu ülkeler bak ımından, iki Akid Taraf aras ındaki iki tarafl ı muahede sözle şme veya anla şmalar ın suçlular ın iadesine mütedair hükümlerini ilg a eder. 2) Âkid Taraflar aralar ında sadece i şbu Sözleşmenin hükümlerini itmam veya bunun ihtiva eyledi ği prensiplerin tatbikat ını kolaylaştırmak üzere iki veya çok tarafl ı anlaşmalar akdedebilirler. 3) Suçlular ın iadesinin iki veya daha fazla Âkid Taraf aras ında yeknesak bir mevzuat esnas ına müsteniden cereyan etmekte olmas ı halinde, Taraflar suçlular ın iadesi mevzuundaki kar şılıklı münasebetlerini, i şbu Sözleşme hükümlerine ra ğmen, münhas ıran b u sisteme dayanarak tanzim etmekte serbest olacaklard ır. Ayn ı prensip, di ğer bir veya daha fazla Âkid Taraf ülkesinde verilen tevkif kararlar ını kendi ülkesinde infaz ını derpiş eden kanuna sahip bulunan her iki veya daha fazla Âkid Taraf aras ında dahi tatbik olunacakt ır. Bu Sözle şmenin tatbikinden, i şbu paragraf hükümlerine uygun olarak, aralar ındaki münasebetlerde sarf ınazar eden veya edecek olan Âkid Taraflar bu hususta Avrupa Konsey i Genel Sekreterine bir tebligatta bulunacaklard ır. Mumaileyh i şbu paragraf gereğince alacağı her tebligattan di ğer Âkid Taraflar ı haberdar edecektir." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 44. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ı için bkz. S.K. [GK], B. No: 2018/24280, 17/3/2021, 31-42. V.İNCELEME VE GEREKÇE 45. Anayasa Mahkemesinin 22/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 46. Başvurucu, Azerbaycan'da i şlediği suçtan dolay ı 6706 say ılı Kanun'un 16., 24. maddelerine ve Azerbaycan ile Türkiye aras ında imzalanan iade anla şmas ına ayk ırı olarak herhangi bir delil sunulmadan tutukland ığını ve geçici olmas ı gereken bu tutuklulu ğun kanunda ve S İDAS ta öngörülen 40 günlük süreyi ve makul süreyi a ştığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 47. Bakanl ık görüşünde, başvurucunun tutuklu kald ığı sürenin makul olmad ığı şikâyeti bak ımından söz konusu süreçte Azerbaycan yetkili makamlar ı aras ında yap ılan iade yaz ışmalar ının yoğunluğunun ve niteli ğinin gözönüne al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 48. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında Azerbaycan makamlar ınca iddia konusu suçun i şlendiğine yönelik delil olarak gösterilen ve şikâyetçi taraf ından tanzim edilen adi senedin alt ında imzas ının bulunmad ığını, üzerine at ılı suçu işlediğine dair hiçbir delil sunulmad ığını ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca iade edilmesinden sonra 6706 say ılı Kanun'a Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 10ayk ırı olarak iade talebi d ışındaki suçlardan da yarg ılanmas ının istendiğini, müşteki taraf ın Azerbaycan da etkili bir ki şi olmas ından dolay ı haks ız bir yarg ılamaya maruz kald ığını belirtmiştir. 2. Değerlendirme 49. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 50. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci ve ikinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. Şekil ve şartlar ı kanunda gösterilen: ... usulüne ayk ırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakk ında s ınır d ışı etme yahut geri verme karar ı verilen bir ki şinin yakalanmas ı veya tutuklanmas ı; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun b ırak ılamaz. ..." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 51. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 52. Genel ilkeler için bkz. S.K. , 55-66. ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 53. Somut olayda öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 54. Geri verme amac ıyla al ınacak tedbirlerin geri verme talepnamesinin gönderilmesi öncesi ve sonras ı olmak üzere iki a şamal ı olarak düzenlendi ği görülmektedir. Geri verme i şlemlerinde diplomatik prosedürlerin uzun sürmesi, bu süre içinde baz ı önlemlerin al ınmas ını gerektirmektedir. Zira hakk ında iade talebinde bulunulan ki şinin kaçmas ı söz konusu olabilecektir. Geri verme amac ıyla yakalanan ki şi hakk ında geri verme evrak ının geri verme talebinde bulunan ülkenin yetkili makam ına ulaştırılmas ına kadar geçen aşamada ikili anla şmalarda, S İDAS ta ve 6706 say ılı Kanun'un 14. maddesinde geçici Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 11tutuklama kurumu düzenlenmi ştir. Geçici tutuklama tedbirinin şartlar ı 6706 say ılı Kanun'un 14. maddesinde ortaya konulmu ştur. Bunun için iade evrak ının Bakanl ığa ulaşmam ış olmas ı, iade talebine konu olabilecek bir suçun i şlendiğinin kabulü için kuvvetli şüphe bulunmas ı, ilgili milletleraras ı anlaşma hükümleri veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde ilgili devletin talebinin bulunmas ı, ilgili devletin talebine ili şkin merkezî makam olarak Bakanl ığın onay ı, savc ının talebi ve sulh ceza hâkiminin karar ı gereklidir. 55. Başvurucu, bu hükme uygun olarak sulh ceza hâkimli ğine sevk edilmi ştir. Bak ırköy Sulh Ceza Hâkimli ği Azerbaycan adli makamlar ınca doland ırıcılık suçu dolay ısıyla geri verilmesine ili şkin talepte bulunuldu ğunu belirtilerek S İDAS' ın 16. maddesi uyar ınca başvurucunun 40 gün tutuklu kalmas ına karar vermi ştir. Başvurucu hakk ında iade talebinde ve k ırm ızı bülten karar ında at ıf yap ılan Azerbaycan Mahkemesince verilen tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin yeterince ortaya konuldu ğu görülmektedir. Bu nedenle geçici tutuklaman ın 6706 say ılı Kanun'da öngörülen kuvvetli suç şüphesi şart ını karşılad ığı sonucuna var ılm ıştır. 56. Başvurucu ayr ıca tutukluluk süresinin S İDAS'ta ve 6706 say ılı Kanun'da öngörülen 40 günlük süreyi a ştığını ileri sürmü ştür. 57. 6706 say ılı Kanun'un 14. maddesinde, geçici tutuklama süresinin ilgili milletleraras ı anlaşma hükümlerine göre belirlenece ği, mütekabiliyet ilkesi çerçevesind e tutuklama talebi yap ılm ışsa sürenin en fazla 40 gün olaca ğı öngörülmü ştür. Somut olayda milletleraras ı anlaşma hükümlerine göre iade talebi söz konusudur. Türkiye ve Azerbaycan SİDAS'a taraf oldu ğundan ve S İDAS'ta iki tarafl ı anlaşmalar ın suçlular ın iadesine ili şkin hükümlerinin ilga edilece ği belirtildi ğinden somut olayda S İDAS' ın dikkate al ınmas ı gerekir. 58. SİDAS' ın 16. maddesinin (4) numaral ı fıkras ına göre geçici tutuklama süresi kural olarak 18 gün olup bu süre hiçbir şekilde 40 günü a şamayacakt ır. Dolay ısıyla somut olayda azami geçici tutuklama süresi 40 gündür. Ancak bu süre iade talebi evrak ının gelmesine kadar geçerlidir. Nitekim 6706 say ılı Kanun'un 14. maddesinin (6) numaral ı fıkras ında ve S İDAS' ın 16. maddesinin (5) numaral ı fıkras ında ilgili devlet taraf ından belirtilen süre içinde iade evrak ının gönderilmemesi hâlinde geçici tutuklama tedbirinin kald ırılacağı ancak bu durumun iade talebinin al ınmas ından sonra iade amac ıyla korum a tedbirleri uygulanmas ına engel te şkil etmeyece ği belirtilmi ştir. Somut olayda 5/2/2018 tarihinde, iade evrak ının gönderildi ği tarih itibar ıyla 40 günlük süre dolmam ıştır. Başvurucunun iade talebi evrak ının gelmesinden sonraki tutulmas ı geçici tutuklama niteliğinde değildir. Bu yönüyle ba şvurucunun bu a şamadaki tutuklulu ğunun kanuna uygun olduğu sonucuna var ılm ıştır. 59.İade evrak ının gelmesinden sonra ba şvurulabilecek koruma tedbirlerine ili şkin düzenlemeler ise 6706 say ılı Kanun un "İade amac ıyla koruma tedbirlerinin uygulanmas ı" kenar başlıklı 16. maddesi ve 16. maddenin atf ıyla 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun koruma tedbirlerine ili şkin hükümlerinden olu şmaktad ır. Buna göre ağır ceza mahkemesi iade sürecinin her a şamas ında iadesi talep edilen ki şi hakk ında 5271 say ılı Kanun hükümleri uyar ınca koruma tedbirlerine karar verebilir. Bu hükümden iade evrak ının ulaşmas ından kişinin yabanc ı devlet makamlar ına teslim edilmesine kadar korum a tedbirlerine karar verilebilece ği anlaşılmaktad ır. Kanun hükmüne göre iade evrak ının alınmas ından sonraki bu a şamada uygulanacak koruma tedbirleri aç ısından 5271 say ılı Kanun hükümlerinin tatbik edilece ği görülmektedir. Ba şvurucunun tutulmas ının kanuni olup olmad ığının tespit edilebilmesi için tutmaya dayanak olu şturan düzenlemenin (5271 say ılı Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 12Kanun'un 100. maddesinin) esasa ve usule ili şkin kurallar ına riayet edilip edilmedi ğinin değerlendirilmesi gerekir. 60. Somut olayda ba şvurucu, bir suç i şlediği şüphesiyle yürütülen ceza soru şturmas ı veya yarg ılamas ı kapsam ında tutuklanmam ıştır. Başvurucunun tutuklanmas ı bir başka ülkede işlediği iddia olunan suç dolay ısıyla ülkenin talebi üzerine iadesine karar verilip verilmeyece ğine dair yürütülen yarg ılama s ıras ında başvurulan bir tedbirdir. Burada suçlular ın iadesine dair sürecin s ıhhatli bir biçimde yürütülmesinin sa ğlanmas ına yönelik bir gaye söz konusudur. Dolay ısıyla suç isnad ına bağlı tutuklama ile iade yarg ılamas ı sıras ında uygulanan tutuklama tedbiri aras ında amaç ve nitelik bak ımından önemli farkl ılıklar mevcuttur. Zira mahkemenin iade talebine ili şkin yapaca ğı inceleme, delillerin değerlendirilmesi ve suçun sübutunun tespitini konu edinen bir yarg ılama niteli ği taşımamaktad ır. 61. Öte yandan özellikle yabanc ı ülkede i şlenen bir suç bak ımından kuvvetli suç şüphesinin varl ığıyla ilgili tespit ve de ğerlendirmenin yap ılmas ının zorluklar ı ortadad ır ve bu nedenle derece mahkemelerinin bu husustaki takdir aral ıklar ının suç isnad ına bağlı tutmay a göre oldukça geni ş olduğunun kabulü gerekir. Bu itibarla Anayasa Mahkemesi taraf ından bireysel ba şvuru incelemesinde bu takdir alan ının denetimi ancak tutuklama şartlar ına ilişkin olarak yarg ı mercilerince yap ılan değerlendirmelerden farkl ı bir değerlendirme yap ılmas ını gerekli k ılan istisnai ko şullar ın varl ığı hâlinde söz konusu olabilir. Bu noktada kuvvetli suç şüphesi şart ı ve tutuklama sebepleri gönderilen iade evrak ı çerçevesinde de değerlendirilebilecektir. 62. Somut olayda geçici tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin bulundu ğuna ilişkin tespitlerden ayr ılmay ı gerektirecek bir durum bulunmamaktad ır. Başvurucunun tutukluluğunun devam ına karar verilirken suçun vas ıf ve mahiyetine, delil durumuna, suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığına dayan ılarak tutuklulu ğun devam ına hükmedilmi ştir. Bu itibarla ba şvurucunun kanunda öngörülen tutuklama şartlar ına riayet edilerek tutukland ığının kabul edilmesi gerekir. Bu yönüyle ba şvurucunun tutulmas ının kanuni dayana ğının olduğunun ve kanunda öngörülen usule uygun bir şekilde tutuldu ğunun söylenmesi mümkündür. 63. Diğer taraftan ba şvurucunun tutulmas ının meşru bir amac ının bulunup bulunmad ığının tespit edilmesi gerekir. Anayasa'n ın 19. maddesinde, hakk ında geri verme karar ı verilen bir ki şinin tutulmas ı kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının s ınırlanabilmesi bak ımından meşru bir sebep olarak öngörülmü ştür. Başvurucu da iade sürecinin sa ğlıklı bir şekilde yürütülmesinin sa ğlanmas ı amac ıyla tutulmu ştur. Dolay ısıyla başvurucunun tutulmas ının meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır. 64. Başvurucu hakk ındaki tutuklama tedbirinin ölçülü olup olmad ığının ve bu kapsamda iade sürecinin özenli yürütülüp yürütülmedi ğinin de belirlenmesi gerekir. Ayn ı zamanda prosedürün süresinden ba ğıms ız olarak tutukluluk süresinin takip edilen amaca ulaşmak için gerekli olan makul süreyi geçip geçmedi ği de değerlendirilecektir. Bu kapsamda tutmaya dayanak olu şturan geri verme i şlemlerinin süresinin makul olup olmad ığının değerlendirilmesinde yetkililerin özen göstermeyerek hareketsiz kal ıp kalmad ığına ve başvurucunun tutum ve davran ışlar ının sürecin uzamas ına sebep olup olmad ığına bak ılacakt ır. Gösterilmesi gereken özenin derecesini belirlemek için iade şeklinin önemi de gözard ı edilmemelidir. Bir cezan ın infaz edilmesi için yap ılacak iadeden farkl ı olarak somut olayda oldu ğu gibi iade talebinde bulunan devletin şüpheli ki şiyi yarg ılayabilmesi için Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 13yap ılacak iadede ceza yarg ılamas ı devam ederken tutuklu bulunan ki şi masum say ılmaktad ır. Daha doğrusu bu a şamada, bu ki şinin masumiyetini kan ıtlamak için ceza yarg ılamas ı sıras ında savunma hakk ını kullanabilme imkân ı çok k ısıtlıdır. Şüpheli olan ki şiyi iade etmesi istenen devletin davan ın esas ını incelemesi mümkün de ğildir. Bu sebeplerden dolay ı, ilgili olan kişinin haklar ının korunmas ı, iade prosedürünün düzgün bir şekilde işlemesi ve ki şinin uygun bir süre içinde yarg ılanmas ı için iade talebinde bulunulan devletin ciddi bir öze n göstermesi gerekmektedir. 65. Somut olayda iade amaçl ı olarak gerçekle ştirilen tutukluluk süresi (27/12/2017 tarihinden 16/2/2019 tarihine kadar) 1 y ıl 1 ay 20 gündür. İade yarg ılamas ı sürecinin ilk derece aşamas ında 2 ay, Yarg ıtay aşamas ında 3 ay sürdü ğü görülmü ştür. İlk derece mahkemesince yürütülen yarg ılama sürecinde ba şvurucunun savunmas ını yapmas ı için duruşma yap ıldığı görülmektedir. Yap ılan tek duru şma sonucunda ba şvurucunun geri verme talebinin kabulüne karar verilmi ştir. Yarg ıtay da bu karara kar şı yap ılan temyiz ba şvurusunu kanuna uygun bir şekilde 3 ayl ık sürede sonuçland ırm ıştır. Bu yönüyle iade yarg ılamas ı sürecinde bir gecikmenin ve özensizli ğin bulundu ğu tespit edilememi ştir. 66. Ancak karar ın kesinleştiği bilgisinin Bakanl ığa gönderildi ği 3/7/2018 tarihinden başvurucunun teslim edildi ği 16/2/2019 tarihine kadar geçen 7 ayl ık sürenin özenli yürütüldü ğü söylenemeyecektir. A ğır Ceza Mahkemesince iadeye engel bir durumun olmad ığı tespit edilerek iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna karar verildikten sonra bu karar ın yerine getirilip getirilmeyece ği Cumhurba şkan ı'nın onay ına bağlıdır. Ayr ıca 6706 say ılı Kanun'un 19. maddesine göre bu süreçte D ışişleri ve İçişleri Bakanl ıklar ının görüşünün alınmas ı ve adalet bakan ının teklifi gereklidir. Sürecin özgürlük hakk ının gerektirdi ği özene uygun yürütülmesi beklenmekle birlikte bu bürokratik i şlemlerin gerçekle ştirilmesinin belirli bir zaman alaca ğı kuşkusuzdur. Ancak A ğır Ceza Mahkemesince iadeye hukuken engel bir durumun olmad ığı tespit edilerek iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna karar verildikten sonra ba şvurucunun talep eden devlete teslim edilip edilmeyece ğine ilişkin tercihin yap ılacağı bu aşaman ın neden 5 ay sürdüğü dosyadan anla şılamam ıştır. Bakanl ık da bu hususa ili şkin bir aç ıklamada bulunmam ıştır. 67. Öte yandan bu süreçte de 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı gereğince tutukluluk durumunun a ğır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenmesi gerekmektedir. Somut olayda bu hükme uyulmam ış, başvurucunun tutukluluk hâline gerekli özenle yakla şılmam ıştır. İadenin onaylanmas ından teslime kadar geçen süreçte ise teslim için uygun yer, tarih, teslim edecek ve teslim alacak görevlilerin belirlenmesi amac ıyla birtak ım formalitelerin oldu ğu kabul edilebilirse de ba şvurucunun bu süreçte tutuklulu ğunun devam etti ği gözönünde bulunduruldu ğunda onay a şamas ından teslime kadar geçen 2 ayl ık sürenin makul olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Bu süreçte başvurucu, teslimin ertelenmesi talebinde bulunmu ş ise de bu talebin teslimin uzamas ında bir etkisinin olmad ığı görülmektedir. 68. Son olarak 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinde iade sürecinde başvurulabilecek koruma tedbirleri bak ımından 5271 say ılı Kanun'a at ıf yap ılmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucu hakk ında tutuklama yerine adli kontrol karar ı verilebilmesi de mümkündür. Nitekim bu maddenin gerekçesinde "Mahkemenin iade talebinin kabul edilebilir olduğuna dair karar vermesine ra ğmen, iadesi talep edilen ki şiyi adlî kontrol alt ında serbest bırakmas ı, devam eden iade süreci içinde ki şinin Türkiye d ışına kaçmas ı ve bu nedenle iad e talebinin konusuz kalmas ı uygulamada rastlanabilen sorunlardan biridir. Ancak ki şinin uzun süreden beri Türkiye de ikamet etmesi ve belli bir i ş sahibi olmas ı gibi güçlü sosyal v e ekonomik ba ğlar ı dikkate al ınarak, tutuklama d ışında diğer tedbirlere ba şvurulmas ı da Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 14mahkemenin takdirinde olacakt ır." şeklinde bir aç ıklamaya yer verilmek suretiyle bu husus a açıklık kazand ırılm ıştır. İadesi talep edilen ki şi hakk ında devam eden iade sürecinde ilgilinin kaçmas ını önlemek amac ıyla ilk a şamada tutuklama tedbirine ba şvurulmas ına ihtiyaç duyulabilirse de ilerleyen a şamada ölçülülük ilkesi gere ğince başvurucunun ki şisel durumu da dikkate al ınarak adli kontrol tedbirlerinin gözönünde bulundurulmas ı elzemdir. Somut olayda ba şvurucu; tahliye ve tutuklulu ğa itiraz dilekçelerinde, 2001 y ılından beri Türkiye'de bulunduğunu, SGK'ya kay ıtlı olarak Türkiye'de çal ıştığını, bugüne kadar hiçbir suç kayd ı olmad ığını, Türkiye'de okumakta olan 11 ya şındaki k ızı ile sabit bir ikamet adresinde yasalara ba ğlı olarak ya şadığını defaatle belirtmesine ra ğmen derece mahkemelerince adli kontrol tedbirlerinin yeterince dikkate al ınmad ığı ve bu tedbirlerin neden yetersiz kalaca ğı hususunun gerekçelendirilmedi ği görülmü ştür. 69. Dolay ısıyla başvurucunun üçüncü bir devlette kovu şturulmas ı amac ıyla başlatılan iade i şlemlerinin mahiyeti ve gecikmelerin Türk makamlar ınca gerekçelendirilmedi ği gözönünde bulunduruldu ğunda başvurucunun yakla şık 1 y ıl 2 ayl ık tutukluluğunun hukuka uygun olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 70. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 71. Başvurucu 6706 say ılı Kanun da ve Azerbaycan ile Türkiye aras ında imzalanan anlaşma gereğince suçlama konusu delillerin gösterilmesi ve istenmesi öngörülmesine ve bu doğrultuda talepte bulunmas ına rağmen suçlama ile ilgili deliller istenmeden iadesine karar verildiğini, Savc ılığın da bu gerekçeyle karar ın bozulmas ını talep etti ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 72. Bakanl ık, AİHM içtihatlar ına at ıf yaparak iade yarg ılamas ına ilişkin şikâyetlerin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğunu değerlendirmi ştir. 2. Değerlendirme 73. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme ve Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren başvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 74. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak hakk ın kapsam ı düzenlenmemi ştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "ile adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 15sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı metne dahil" edilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 53). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir (Onurhan Solmaz , 22). 75. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 76. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı, suç isnad ına bağlı yarg ılamalar ın yan ında bir kimsenin medeni hak ve yükümlülükleri nin karara bağlanmas ıyla ilgili yarg ılamalarda da uygulan ır. Anayasa'n ın 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ortada hukuk düzeni taraf ından kişiye tan ınm ış veya en az ından savunulabilir temeli bulunan bir hakkın bulunmas ı gerekir. Bu hakk ın Anayasa'da do ğrudan veya dolayl ı olarak tan ımlanan ve güvence alt ına al ınan bir hakka ilişkin olmas ı zorunlu de ğildir. Bu bak ımdan kanunla ki şilere tan ınan ve savunulabilir bir temeli bulunan hak ve ayr ıcal ıklar da -mahkemelerde ileri sürülebilmesi ko şuluyla- Anayasa'n ın 36. maddesi ba ğlam ında hak kavram ına dâhildir (baz ı farklarla birlikte bkz. Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem , B. No: 2015/7942, 28/5/2019, 28; M.B., [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 67). 77. Anayasa Mahkemesi birçok karar ında, s ınır d ışı edilme i şlemlerine ili şkin uyuşmazl ıklar ı konu alan yarg ılama süreçlerini adil yarg ılanma hakk ının koruma alan ı kapsam ında görmemi ştir (Z.M. ve I.M ., B. No: 2015/2037, 6/1/2016, 63). A İHM'e göre de suçlular ın iadesi i şlemlerine ili şkin uyuşmazl ıklar ı konu alan yarg ılama süreçleri adil yarg ılanma hakk ının koruma alan ı dışında kalmaktad ır. Anayasa Mahkemesi ve A İHM'i n anılan kararlar ında; yabanc ılar ın ülkeye giri şleri, ülkede ikamet edi şleri ve ülkeden s ınır d ışı edilmeleri, iade edilmelerine ili şkin işlem ve yarg ılama süreçlerinin, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında bir medeni hak ve yükümlülük veya bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı ile ilgili olmad ığı kabul edilerek adil yarg ılanma hakk ının belirtilen yarg ılama süreçleri bak ımından uygulanabilir olmad ığına hükmedilmi ştir. 78. Tüm bu de ğerlendirmelere göre medeni hak ve yükümlülük veya suç isnad ı kapsam ında yer almayan uyu şmazl ığın Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kald ığı sonucuna var ılmaktad ır. 79. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 16C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 80. 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 81. Başvurucu 150.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 82. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 83. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 84. Başvuruda, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucu hakk ındaki iade süreci ve ba şvurucunun buna ba ğlı olan tutuklulu ğu Azerbaycan makamlar ına 16/2/2019 tarihinde teslim edilmesiyle birlikte sona erdi ğinden ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için tazminat ödenmesi d ışında yap ılmas ı gereken bir hususun bulunmad ığı anlaşılm ıştır. 85. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 40.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 86. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 589,40 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 5.089,40 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/19302 Karar Tarihi : 22/2/2022 17VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. İade tutuklamas ının hukuka ayk ırı olmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B.İade tutuklamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ında güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 40.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 589,40 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 5.089,40 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ