TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET AL İ ALA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/5156) Karar Tarihi: 10/3/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 2/4/2021-31442 Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : Ahmet Ali ALA Vekili : Av. Bilal KOLBÜKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, soru şturman ın başlamas ından uzun sür
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET AL İ ALA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/5156) Karar Tarihi: 10/3/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 2/4/2021-31442 Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : Ahmet Ali ALA Vekili : Av. Bilal KOLBÜKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, soru şturman ın başlamas ından uzun süre geçtikten sonra kovu şturm a aşamas ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 38. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde sona ermi ştir. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun yıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisak ı nedeniyle kapat ılan bir özel e ğitim kurumund a öğretmen olarak görev yapmakta olan ba şvurucu hakk ında Tunceli Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından FETÖ/PDY ile ba ğlant ısı dolay ısıyla soruşturma başlatılm ıştır. An ılan soruşturma kapsam ında başvurucunun ifadesi Tav şanl ı Cumhuriyet Ba şsavc ılığında 18/10/2016 tarihinde alınm ıştır. Başvurucunun ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... 2006 y ılından beri ö ğretmenlik yapmaktay ım. 23 Temmuz 2016 tarihinde Özel Munzur Anadolu Fen Liseleri ad ındaki okulun kapat ılmas ı münasebetiyle bu tarihten beri işsizim. Bu okul FETÖ/PDY örgütü kapsam ında kapat ılmıştır. Bu okul Tunceli Merkezd e bulunmaktad ır. Ben bu yap ının ne evlerinde kald ım, ne yurtlar ında kald ım. Bu yap ıyla okullar ında çal ışmak d ışında hiçbir ba ğlant ım yoktur. 2006-2007 y ıllar ında 3-5 ayl ık süreyle Çorum ilinde Zaman Gazetesine aboneli ğim olabilir. Ancak çok net hat ırlam ıyorum. 2006 y ılında tarihini tam hat ırlamad ığım bir zaman diliminde Bank Asya'da mevdua t hesab ı açt ım. Çorum'da Özel Murathan Kolejinde çal ıştığım sürede okul idaresini n telkiniyle maa şımın buraya yatmas ı münasebetiyle Bank Asya'da hesap açt ırdım. [''Bank Asyaya Aral ık 2013'ten Haziran 2014'e kadar olan zaman diliminde para yat ırdın m ı veya bunun d ışındaki zamanlarda toplu olarak para yat ırdın m ı?'' şeklindeki soru üzerine] ... hat ırlad ığım kadar ıyla 2011 yada 2012 y ılında 6000-7000 TL civar ındaki birikimimi Bank Asya'ya yat ırdım. Bu para yakla şık olarak 6 ay süreyle Bank Asya'da bulundu. Daha sonra bu paray ı çektim. Bunun d ışında Bank Asya'ya para yat ırmad ım. Eşim de para yat ırmad ı. Kald ı ki eşimin Bank Asya hesab ı söz konusu de ğildir. [Çorum'da Özel Murathan Koleji ad ında, Tunceli'de Özel Munzur Koleji ad ında FETÖ/PDY örgütünün kurumlar ından olan okullarda çal ışmışsın, neden bu örgütün okullar ında çal ıştın da bu yap ıyla her ne hikmetse hiçbir ba ğlant ın olmad ığını iddia etmektesin, bu hususu nas ıl aç ıklayacaks ın?' şeklindeki soru üzerine] Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 4...2005 y ılında okulumu bitirdim. Ben asl ında birçok dersane ve kuruma ba şvurmama rağmen beni hiçbir kurum i şe almad ı. Ben bu sebeple bu okullarda çal ışmak durumunda kald ım. Ben örgüt üyesi hiç kimseyi tan ımıyorum. Benim tan ıdıklar ım okul içinde müdürlerimiz , idarecilerimizdir. Bu ki şilerin de örgüt içerisindeki hiyerar şilerini ve konumlar ını bilmiyorum. Ben 15/07/2016 tarihinde 0530 ... numaral ı cep telefonunu kullanmaktayd ım. Hali haz ırda da bu cep telefonunu kullanmaktay ım. Yaklaşık olarak 10 senedir bu cep telefonu hatt ını kullanmaktay ım. Atılı suçlamalar ı kabul etmiyorum. Ben matematik ö ğretmenliği d ışında bu okullarda başka hiçbir şey yapmad ım. Başka sorumlulu ğum olmad ı." 11. Başvurucu 18/10/2016 tarihinden itibaren hakk ında yurt d ışına ç ıkamama ve haftan ın belirlenen günlerinde imza verme şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmas ına kara r verildiğini bildirmi ştir. 12. Tunceli Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 20/5/2019 tarihli iddianame ile ba şvurucu ve eşi hakk ında terör örgütüne üye olma suçunu i şlediklerinden bahisle cezaland ırılmalar ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava açm ıştır. 13. İddianamede ba şvurucuya yöneltilen suçlamalar ın dayand ığı olgular özetle şöyledir: i. Tan ık İ.K.n ın beyan ı dayanak gösterilerek ba şvurucunun örgüt mensubu olduğu ve kod ad ı kulland ığı, ayr ıca örgütün tepe yöneticilerinden S.U. ile do ğrudan irtibat hâlinde oldu ğu ve örgütün Tunceli'deki yap ılanmas ında önemli bir konumda bulunduğu, ii. FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibat ı nedeniyle kapat ılan Pak E ğitim İş Sendikas ına 20/10/2014 tarihinde terör örgütüne yard ım amac ıyla üye oldu ğu, iii. FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibat ı nedeniyle kapat ılan kurumlarda (Ankara, Çorum ve Tunceli'de) örgüt içi atamayla çal ıştığı, iv. Tunceli'de bulunan örgütle ba ğlant ılı Çemişgezek Eğitim Gençlik ve İnovasyon Derne ği ile Munzur Gençlik ve Spor Kulübüne üye oldu ğu, ayr ıca Çemişgezek Eğitim Gençlik ve İnovasyon Derne ğinde yönetici olarak da görev ald ığı, v. Örgüt liderinin talimat ı doğrultusunda Bank Asyaya para yat ırdığı, bu bağlamda Bank Asya hesap hareketleri incelendi ğinde 15/1/2014 tarihinde hesab ına üç ayr ı işlem ile 1.600 TL, 1.200 TL ve 100 TL yat ırdığı, 31/1/2014 tarihinde kat ılım hesab ı açt ırdığı ve söz konusu hesaba 2.279 TL yat ırarak Amerikan dolar ı sat ın ald ığı, 5/2/2015 tarihinde yeniden kat ılım hesab ı açt ırdığı, 12/9/2014 tarihinde altın hesab ı açt ırdığı, ayr ıca 2014 y ılından sonra belirtilen i şlemler d ışında çok say ıda para yat ırma işlemi gerçekle ştirdiği, Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 5vi. Örgütün talimatlar ı doğrultusunda örgüte yard ım amac ıyla örgüt ile iltisa k ve irtibat ı nedeniyle kapat ılan Zaman, Bugün ve Meydan gazetelerine abone oldu ğu ileri sürülmü ştür. 14. Tunceli 1. A ğır Ceza Mahkemesi 28/5/2019 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2019/164 say ılı dosya üzerinden kovu şturma başlam ıştır. 15. Tunceli 1. A ğır Ceza Mahkemesi 31/5/2019 tarihinde yapt ığı tensip incelemesi ile birlikte yetkisizli ğine ve dosyan ın Kütahya A ğır Ceza Mahkemelerine gönderilmesine karar vermi ştir. 16. Yetkisizlik karar ı üzerine dosyan ın tevzi edildi ği Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) E.2019/188 say ılı dosya üzerinden kovu şturmaya devam edilmiştir. Mahkeme 6/9/2019 tarihinde yapt ığı tensip incelemesinde '' başvurucunun kulland ığı tüm telefon hatlar ının tespiti ile bu hatlarla örgütün kulland ığı programlar ı kullan ıp kullanmad ığının araştırılmas ı için Kütahya İl Emniyet Müdürlü ğü'ne müzekkere yazılmas ına, Bank Asya hesap hareketlerine ili şkin bilirki şi raporu al ınmas ına ve Tan ık İ.K.n ın ifadesinin al ınmas ı için ilgili mahkemeye talimat yaz ılmas ına '' karar vermi ştir. 17. Mahkeme tensip incelemesi sonunda "...5271 say ılı CMK n ın 100. maddesinde yazılı tutuklama sebeplerinin bulundu ğu, adli kontrol tedbirinin ölçülü ve orant ılı olduğu..." şeklindeki gerekçe ile ba şvurucu hakk ında yurt d ışına ç ıkamama şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmas ına da karar vermi ştir. 18. Mahkemece 28/1/2020 tarihinde yap ılan ilk duru şmada tan ık ifadesi için yaz ılan talimat ın ikmal edildi ği, Bank Asya hesaplar ına ilişkin bilirki şi raporunun dosyaya sunuldu ğu ve iletişim kay ıtlar ının tespiti için İl Emniyet Müdürlü ğüne yaz ılan müzekkereye cevap verildiği belirtilmi ştir. Bu ba ğlamda kovu şturma aşamas ında dosyaya dâhil oldu ğu belirtilen belgelere ili şkin olarak UYAP'tan yap ılan inceleme sonucu elde edilebilen belgelere göre; - Talimat üzerine Erbaa 1. Asliye Ceza Mahkemesi taraf ından 21/10/2019 tarihinde ifadesi al ınan tan ık İ.K.n ın ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...ben Ahmet Ali ALA isimli ki şiyi Suat olarak tan ırım, Beypazar ı'nda bir tane ö ğrenci evinde kal ıyordu, ben 2018 y ılında polise verdi ğim ifadede gerçek ismini ö ğrendim, Maltepe dersanesinde fizik ö ğretmeniydi, bekard ı, öğrenci evinde kal ıyordu, ben de 3-4 ay kendisi ile ayn ı evde kald ım, gazete abonesi olup olmad ığına dair bilgim yoktur, ben kendisini 2003-2004 y ıllar ında tan ıdım, kendisinde baylock olup olmad ığını bilmiyorum, be n kendisinin gerçek ismini Suat olarak biliyordum, demekki kod ad ı kullan ıyormuş, ben kendisinin cemaat içinde hangi konumda oldu ğunu bilmiyorum, benim d ışındaki arkadaşlarda onun ismini Suat olarak biliyordu, kendisinin Bankasyada hesab ının olup olmad ığını bilmiyorum, ben de kendisi ile ö ğrenci evlerinde kalmam sebebiyle tan ırım, be n [B.A.y ı] tan ımıyorum, o tarihlerde bekard ı, muhtemelen sonradan evlenmi ştir, ben kald ığım o y ıllarda evde siyaset konu şulduğunu hiç görmedim, evdeki sorunlarla alakal ı konuşurduk ya da dini sohbetler olurdu..." - Başvurucunun Bank Asyadaki hesap hareketlerine ili şkin olarak al ınan 23/9/2019 tarihli bilirki şi raporunda, bir k ısm ına iddianamede de yer verilen Bank Asya hesap hareketlerine dair de ğerlendirmeler yap ılm ıştır. Söz konusu değerlendirmelerin mahiyeti itibar ıyla iddianamedeki de ğerlendirmelerle benzer olduğu görülmektedir. Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 6- Mahkemece Kütahya İl Emniyet Müdürlü ğüne yaz ılan 28/1/2020 tarihli müzekkereye Emniyet Müdürlü ğü taraf ından yaz ılan (28/1/2020 tarihli ve 30/1/2020 havale tarihli) cevap yaz ısında; başvurucunun örgütle iltisak ve irtibat ı nedeniyle kapat ılan özel kurumlarda çal ışma kayd ının bulundu ğu, yine örgütle ba ğlant ılı bir kısım derneğe üye oldu ğu, bunlar ın bir k ısm ında yönetici olarak görev ald ığı, haklar ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlardan soru şturma veya kovu şturma yürütüldü ğü -ayr ıca baz ılar ının örgütün tepe yöneticilerinden ve kaçak oldu ğu- belirtilen ki şilerle ileti şim kayd ının bulundu ğu ancak ByLock kayd ının bulunmad ığı (yine Kütahya İl Emniyet Müdürlü ğünün 15/10/2020 tarihli yaz ısında da başvurucunun ve e şinin kulland ığı telefon numaralar ına ilişkin olarak yap ılan güncel sorgulamaya göre ba şvurucunun ve e şinin ByLock kayd ına rastlanmad ığı) belirtilmiştir. 19. Öte yandan 28/1/2020 tarihinde yap ılan bu duru şmada Cumhuriyet savc ısı Mahkemenin yetkisizli ğine karar verilmesi yönünde mütalaada bulunmu ştur. Mahkeme duruşma sonunda ba şvurucunun tutuklanmas ına, hakk ında uygulanan yurt d ışına ç ıkış yasağı şeklindeki adli kontrol tedbirinin devam ına, Mahkemenin yetkisizli ğine ve kar şı yetkisizlik karar ı verilmesi nedeniyle olumsuz yetki uyu şmazl ığının çözümü için dosyan ın Yarg ıtay 5. Ceza Dairesine gönderilmesine karar vermi ştir. Tutuklama karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "San ık Ahmet Ali Ala'n ın örgütün ... üst düzey yöneticilerden [S.U.] ile irtibat ının olduğu yine bu irtibat ı doğrular şekilde Çemi ş Gezek Gençlik ve İnavasyon Derne ği ve Munzur Gençlik ve Spor Klübü gibi örgütün ... vatanda şlar ı örgüte ısındırmaya yönelik sosyal faaliyetlerine de etkin oldu ğu anlaşılmakla ayr ıca benzer şekilde pek çok örgüt üyelerinin yurt d ışına kaçt ıklar ı örgütün bu yurt d ışına kaç ımı rutin hale getirdiği anlaşılmakla örgüt içerisinde yo ğun faaliyetleri bulundu ğundan, üzerine at ılı suçun niteli ği, kuvvetli suç şüphesini gösteren somut olgular ın bulunuşu (bylock tespit tutana ğı) at ılı suçun kanunda öngörülen cezas ının alt s ınırı, bu yap ıya mensup ki şilerin hicret ad ı alt ında yur t dışına kaçma yönündeki yo ğun faaliyetleri ve bu yap ı içerisindeki uzant ı ve kollar ın kullan ılarak kovu şturmay ı sonuçsuz b ırakma ad ına kaçma ihtimalinin bulunu şu, san ığın üzerine at ılı suç ile uygulanan tedbir aras ında bu anlamda orant ı ve ölçü bulunmas ı nedeni dikkate al ınarak CMK 100 ve devam ı maddeleri gere ğince itiraz yolu aç ık olmak üzere tutuklanmas ına... [karar verildi.] " 20. Başvurucu, tutuklama karar ına itiraz etmi ş; Kütahya 1. A ğır Ceza Mahkemesi 3/2/2020 tarihinde benzer gerekçe ile itiraz ı kesin olarak reddetmi ştir. 21. Başvurucu söz konusu karar ın 4/2/2020 tarihinde tebli ğ edildiğini bildirmi ştir. 22. Başvurucu 7/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuru yapm ıştır. 23. Yarg ıtay 5. Ceza Dairesi 10/3/2020 tarihli ilam ı ile başvurucunun yarg ılamas ını yapmaya yetkili mahkemenin Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesi oldu ğuna karar vermi ş ve kovuşturmaya Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesinin E.2020/81 say ılı dosyas ı üzerinden devam edilmi ştir. 24. Mahkeme 26/3/2020 tarihinde yapt ığı tensip incelemesi sonunda ba şvurucunun tahliyesine ve hakk ında uygulanan yurt d ışına ç ıkamama şeklindeki adli kontrol tedbirini n devam ına karar vermi ştir. Tahliye karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 7"San ık Ahmet Ali Ala'n ın üzerine at ılı suçun vas ıf ve mahiyeti, tutuklu kald ığı süre, delillerin toplanm ış olmas ı nazara al ınarak bu a şamada tutuklamadan beklenen faydan ın adli kontrol tedbiri ile sa ğlanabilecek olu şu, tutuklama nedenlerinin varl ığı nazara al ınara k san ık Ahmet Ali Ala'n ın 5271 say ılı CMK'n ın 109. Maddesi uyar ınca tahliyesine ... karar verildi." 25. Mahkeme 1/10/2020 tarihinde yapt ığı duruşmada başvurucunun savunmas ını alm ış ve duruşma sonunda ba şvurucu hakk ında uygulanan adli kontrol tedbirinin devam ına karar vermi ştir. Başvurucu savunmas ında özetle Beypazar ı'nda, FETÖ/PDY ile ba ğlant ısı olmayan bir dershanede sigortas ız çal ışmas ı nedeniyle hafta içi ders veren S. isminde bir hocan ın ad ını kullanarak derslere girdi ğini, daha sonra çal ıştığı dershanelerde de bu ismi kullanmaya devam etti ğini, başka yerlerde i ş bulamamas ı nedeniyle örgütle ba ğlant ılı olan eğitim kurumunda ö ğretmenlik yapt ığını, Bank Asyadaki hesab ını maaş ödemesini alabilmek için açt ırdığını ve rutin bankac ılık işlemleri yapt ığını, S.U. isimli ki şi ile hiç tan ışmad ığını, Tunceli'de çal ıştığı sırada İl Millî E ğitim Müdürlü ğünün bilgisi dâhilinde İstanbul'a gezi düzenlendi ğini, bu nedenle İstanbul'da bulunduklar ı s ırada okul müdürünün kendisine güzergâh konusunda yard ımc ı olmas ı için S.U.nun telefon numaras ını verdiğini, S.U.yu arad ığında telefonu sekreterinin açt ığını ve sekreterle k ısa bir görü şme yapt ıklar ını, dolay ısıyla bu ki şiyle yüz yüze veya telefonla görü şmediğini, traj ı yüksek göstermek amac ıyla okul taraf ından gazetelere abone edilmi ş olabilece ğini, Asya Termal Tatil Köyü'ne ailesi ve arkada şlar ı ile tatil için gitmi ş olabilece ğini, burada kald ığı söylenen ve kendisine sorulan ki şileri tan ımad ığını, bir k ısım öğrenci velisi ile bir kez K ırgızistan'a gittiklerini ve baz ı okullar ı gezdiklerini, bunun d ışında yurt d ışına ç ıkmad ığını ifade etmi ştir. 26. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir. 27. Öte yandan Anayasa Mahkemesince Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesinden tutuklama karar ında yer alan "kuvvetli suç şüphesini gösteren somut olgular ın bulunu şu (bylock tespit tutana ğı)" ibaresi ba ğlam ında başvurucunun ByLock kullan ıcısı olup olmad ığının bildirilmesinin istenmesi üzerine Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesince (30/10/2020 tarihli yaz ı cevab ında) söz konusu ibarenin "matbu halde bulunan duru şma kısayolundan sehven silinmedi ği" olduğu, ayr ıca başvurucu hakk ında bir ByLock tespit tutanağının bulunmad ığı belirtilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 28.İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Yıldırım Turan [GK], B. No: 2017/10536, 4/6/2020, 27-82. V.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Mahkemenin 10/3/2021 tarihinde yapm ı ş olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 30. Başvurucu, hakk ında devam eden soru şturma sürecinde uzun bir süre adli kontrol tedbirlerine uymas ına rağmen dava aç ıldıktan sonra yarg ılamay ı yapan Mahkemece Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 8tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 31. Bakanl ık görüşünde öncelikle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen tazminat davas ı aç ılmadan ba şvuru yap ıldığından ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilebilece ği ifade edilmi ş ve Anayasa Mahkemesi taraf ından esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda tutuklama karar ında somut olgularla kuvvetli suç şüphesinin ortaya konulduğu ileri sürülerek tutuklama karar ının keyfî oldu ğunun söylenemeyece ği belirtilmi ştir. 32. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru dilekçesindeki iddialar ın ı yinelemiştir. B. Değerlendirme 33. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ...Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 34. Başvurucunun iddialar ının tutuklaman ın hukuki olmad ığına yönelik oldu ğu değerlendirilmi ş ve Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden35. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Genel İlkeler 36. Genel ilkeler için bkz. Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, 85-90; Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, 38-45. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 37. Somut olayda öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının olup olmad ığı nın belirlenmesi gerekir. Ba şvurucu, FETÖ/PDY ile ba ğlant ısının bulundu ğu iddias ıyla terör örgütüne üye olma suçundan 5271 say ılı Kanun'un 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 938. Öte yandan ba şvurucu, adli kontrol tedbirlerine riayet etmesine ra ğmen kovuşturma aşamas ında tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmektedir. Adli kontrol tedbirlerine bir riayetsizlikleri olmasa bile soru şturma veya kovu şturma aşamas ında şüpheli ya da san ıklar hakk ında tutuklama tedbirine ba şvurulmas ının önünde kanunda n kaynaklanan bir engelin bulundu ğu tespit edilmemi ştir (ayn ı yöndeki de ğerlendirme için bkz. Eren Erdem , B. No: 2019/9120, 9/6/2020, 138, 143). Esasen ba şvurucunun bu yönde bir iddias ı da yoktur. Dolay ısıyla başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanağı bulunmaktad ır. 39. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtinin bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. 40. Bu ba ğlamda iddianamede; tan ık İ.K.n ın beyan ı dayanak gösterilerek başvurucunun örgüt mensubu oldu ğu ve kod ad ı kulland ığı, ayr ıca örgütün tepe yöneticilerinden S.U. ile do ğrudan irtibat hâlinde oldu ğu, FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibat ı nedeniyle kapat ılan Pak E ğitim İş Sendikas ına terör örgütüne yard ım amac ıyla üye oldu ğu, FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibat ı nedeniyle kapat ılan kurumlarda uzun süre örgüt içi atamayla çal ıştığı, Tunceli'de bulunan örgütle ba ğlant ılı bir k ısım derneğe üye oldu ğu ve bunlar ın bir k ısm ında yönetici olarak da görev ald ığı, örgüt liderinin talimat ı doğrultusund a Bank Asyaya para yat ırdığı, örgütün talimatlar ı doğrultusunda örgüte yard ım amac ıyla FETÖ/PDY ile iltisak ve irtibat ı nedeniyle kapat ılan Zaman, Bugün ve Meydan gazetelerine abone oldu ğu belirtilerek ba şvurucunun örgüt hiyerar şisi içinde yer ald ığı ileri sürülmü ş ve terör örgütüne üye olma suçunu i şlediği iddia olunmu ştur. 41. Mahkemenin tutuklama karar ında ise ba şvurucunun örgütün üst düze y yöneticilerinden S.U. ile irtibat ının bulundu ğu, FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibat ı olduğu belirtilen Çemi şgezek Gençlik ve İnovasyon Derne ği ile Munzur Gençlik ve Spor Kulübü gibi derneklerin sosyal faaliyetlerinde etkin rol ald ığı belirtilerek suç i şlediğine dair kuvvetli belirtinin bulundu ğu sonucuna var ılm ıştır (bkz. 19). 42. Başvurucu, Mahkemedeki savunmas ında suçlamalar ı kabul etmemi ştir (bkz. 25). 43. Anayasa Mahkemesi birçok karar ında başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibat ının bulunduğuna ve bu yap ılanmaya mensup oldu ğuna yönelik tan ık anlat ımlar ını tutuklaman ın hukukiliği bağlam ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı bir suçun i şlendiğine dair kuvvetli belirti olduğu sonucuna varm ıştır (benzer nitelikteki tan ık beyanlar ının kuvvetli belirti olarak kabu l edildiği kararlar aras ından bkz. Metin Evecen, B. No: 2017/744, 4/4/2018, 47-52, Recep Uygun, B. No: 2016/76351, 12/6/2018, 43, Mustafa Mende ş, B. No: 2018/1349, 30/10/2018, 51). 44. Somut olayda tan ık İ.K. başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatl ı olduğunu ve kod adı kulland ığını ifade etmi ştir (bkz. 13, 18). Ayr ıca başvurucunun örgüt içi atama ile uzun süre örgütle irtibatl ı kurumlarda çal ıştığı, yine örgütle irtibatl ı bir k ısım dernekte yöneticilik yapt ığı anlaşılmaktad ır. Sonuç olarak söz konusu tan ık beyan ı ile bu hususlar birlikte değerlendirildi ğinde başvurucu yönünden suç şüphesinin varl ığını doğrulayan belirtilerin dosya kapsam ında bulundu ğu yönündeki de ğerlendirmelerin keyfî ve temelsiz oldu ğu söylenemez. Nitekim Anayasa Mahkemesi -bu konudaki Yarg ıtay kararlar ına da değinerek- Didar Adak (B. No: 2017/13215, 10/3/2020, 41-44) karar ında başvurucunun tamam ı Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 10örgüte ait okullarda yakla şık yirmi y ıllık bir süre ve tayine tabi konumda çal ışma hayat ı sürdürmesini dikkate alarak kuvvetli suç belirtisi olarak kabul etmi ştir (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Hac ı Karakurt , B. No: 2018/4064, 1/7/2020, 46, 47). 45. Diğer taraftan ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığının ve ölçülülü ğünün değerlendirilmesi gerekir. Bu de ğerlendirmede, tutuklama karar ının verildiği andaki genel ve özel ko şullar gözard ı edilmemelidir. 46. Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesince ba şvurucunun tutuklanmas ına karar verilirken i şlendiği iddia olunan terör örgütüne üye olma suçunun niteli ğine ve kanunda öngörülen yapt ırımın ağırlığına vurgu yap ılarak ba şvurucunun kaçma şüphesinin bulunmas ına dayan ıldığı görülmektedir (bkz. 19). Mahkeme tutuklama karar ında delillerin yok edilmesi veya de ğiştirilmesi riskine (delilleri etkileme ihtimaline) de ğinmemiştir. Kald ı ki yarg ılaman ın geldiği aşama ve dosya kapsam ındaki delillerin niteli ği dikkate al ındığında somut olayda delilleri etkileme ihtimalinden bahsetmek mümkün görünmemektedir. Dolay ısıyla tutuklaman ın meşru bir amac ının bulunup bulunmad ığı incelenirken başvurucunun delilleri etkileme ihtimaline ili şkin bir de ğerlendirme yap ılmayacakt ır. Bu itibarla tutuklaman ın meşru amac ının bulunup bulunmad ığı değerlendirmesi yap ılırken kaçma şüphesine ili şkin somut bir olgunun olup olmad ığının incelenmesi gerekir. 47. Başvurucunun tutuklanmas ına esas al ınan silahl ı terör örgütü üyesi olma suçu, Türk hukuk sistemi içinde a ğır cezai yapt ırımlar öngörülen suç tipleri aras ında olup isnat edilen suça ili şkin olarak kanunda öngörülen cezan ın ağırlığı kaçma şüphesine i şaret eden durumlardan biridir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Hüseyin Burçak , B. No: 2014/474, 3/2/2016, 61; Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 25/5/2017, 66). Ayr ıca anılan suç 5271 say ılı Kanun'un 100. maddesinin (3) numaral ı fıkras ında yer alan ve kanun gereği tutuklama nedeni varsay ılabilen suçlar aras ındad ır (Gülser Y ıldırım (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, 148). 48. Bununla birlikte tutuklama karar ında dayan ılan kaçma şüphesinin mevcut olup olmad ığının belirlenmesinde tutuklamaya konu soru şturma ve kovu şturma sürecinin bir bütün olarak gözönüne al ınmas ı ve somut olayda kaçma şüphesinin bulundu ğu yönündeki değerlendirmelerin dayana ğını oluşturan olgular ın bu bütünlük içinde de ğerlendirilmesi gerekmektedir. Yine bu de ğerlendirme yap ılırken başvurucunun soru şturma ve kovu şturm a sürecinde uzunca bir süre geçtikten sonra tutuklanmas ı nedeniyle kaçma şüphesinin varl ığına ilişkin denetimin daha s ıkı yap ılmas ı -kaçma şüphesine ili şkin somut ve belirgin olgular ın ortaya konulmas ının aranmas ı- gerekir. 49. Nitekim Anayasa Mahkemesi Erdem Gül ve Can Dündar ([GK], B. No: 2015/18567, 25/2/2016, 79-81) karar ında, başvurucular hakk ında soru şturma başlatıldığının kamuoyuna duyurulmas ından sonra tutuklama tedbirinin uyguland ığı tarihe kadar geçen yakla şık alt ı ayl ık sürede soru şturma makamlar ının suça konu edilen haberler dışında hangi delile ula ştıklar ının ve dolay ısıyla tutuklama tedbirinin uygulanmas ının nede n gerekli oldu ğunun somut olay ın özelliklerinden ve tutuklama karar ının gerekçelerinde n anlaşılmamas ı hususu, ba şvurucular ın kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılırken dikkate al ınan olgulardan biri olmu ştur. Anayasa Mahkemesi buna karşılık Mehmet Baransu (2) (B. No: 2015/7231, 17/5/2016, 139-141) ve Süleyman Bağrıyan ık ve diğerleri (B. No: 2015/9756, 16/11/2016, 228-232) kararlar ında suçun işlendiği tarih ile tutuklama tedbirinin uyguland ığı tarih aras ında uzun bir süre geçmi ş olmas ına rağmen bu süre içinde soru şturma işlemlerinin devam etti ğini ve soru şturma Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 11makamlar ının hareketsiz kalmad ığını dikkate alarak bu tutuklamalar ın süreç bakımından gerekli ve ölçülü oldu ğu sonucuna varm ıştır. 50. Öte yandan Anayasa Mahkemesi suç tarihi ile tutuklama tarihi aras ında önemli zaman diliminin bulundu ğu baz ı olaylara ili şkin başvurularda ölçülülük ba ğlam ında değerlendirme yaparken -süreç itibar ıyla- tutuklaman ın gereklili ğine dair de incelemelerde bulunmuştur. Bu kapsamda Anayasa Mahkemesi ilk tutuklaman ın hukukili ğini inceledi ği Eren Erdem (ayn ı kararda bkz. 169-177) karar ında başvurucunun suça konu olaylar ın yaşand ığı tarihten dört y ıl kadar sonra, A.C. (B. No: 2016/64868, 27/2/2020, 72-76) karar ında ise ba şvurucunun soru şturma başlatılmas ından yakla şık iki y ıl sonra tutuklanmas ını -söz konusu sürelerde soru şturma makamlar ınca herhangi yeni bir olguya ula şılmad ığına dikkat çekerek- ölçüsüz bulmu ş ve tutuklaman ın hukuki olmad ığı sonucuna varm ıştır. 51. Somut olayda Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesince 6/9/2019 tarihinde yap ılan tensip incelemesinde ba şvurucu hakk ında yurt d ışına ç ıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmas ına karar verildi ği görülmektedir (bkz. 17). Mahkeme 28/1/2020 tarihli il k duruşmada ise soru şturman ın başlamas ından yakla şık üç y ıl sonra ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir (bkz. 19). Söz konusu tutuklama karar ında başvurucunun adli kontrol tedbirine uymad ığı yönünde herhangi bir tespit olmad ığı gibi soru şturma makamlar ınca böyle bir iddia da ileri sürülmemi ştir. Kovuşturma aşamas ında dosyaya dâhil oldu ğu belirtilen tan ık beyan ı ve Bank Asya hesab ına ilişkin bilirki şi raporunun iddianamede ayn ı hususlara ili şkin olarak ortaya konulan değerlendirmelerle mahiyetleri itibar ıyla benzer olduklar ı, emniyet taraf ından gönderilen yaz ıda ise ba şvurucunun ByLock kullanmad ığının belirlendi ği görülmektedir. Bu kapsamda başvurucunun i şlediği iddia olunan suçun a ğırlığına, dolay ısıyla kaçma şüphesine etki edecek yeni bir delilin dosyaya dâhil oldu ğunu söylemek mümkün de ğildir. 52. Öte yandan ba şvurucunun kaçma şüphesine yönelik olarak dosyaya veya tutuklama karar ına yans ıyan başkaca somut bir olgu da bulunmamaktad ır. Yine mahkeme tutuklama karar ında başvurucunun bu süreç içinde kaçma haz ırlığında ya da bu yönde bir eğiliminin oldu ğuna yönelik herhangi bir aç ıklamaya da yer vermemi ştir. Ayr ıca başvurucunun soru şturma ve kovu şturma sürecinde adli kontrol tedbirlerine uydu ğu ve yap ılan ilk duru şmaya da kat ıldığı görülmektedir. 53. Sonuç itibar ıyla somut olaya ili şkin olarak mahkemelerin de ğerlendirmeleri ile soruşturma ve kovu şturma süreci dikkate al ındığında hakk ında başlatılan soruşturma kapsam ında başvurucunun ilk ifadesinin al ındığı 18/10/2016 tarihinden yakla şık üç y ıl geçtikten sonra 28/1/2020 tarihinde verilen tutuklama karar ında ve di ğer belgelerde yer alan açıklamalarda kaçma şüphesine ve adli kontrolün neden yetersiz kalaca ğına dair somut olgular ortaya konulmadan tutuklanmas ının gerekli oldu ğunu söylemek mümkün görünmemektedir. Dolay ısıyla somut olay ın koşullar ında başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü olmad ığı değerlendirilmi ştir (ölçülülü ğe ilişkin benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Abdullah K ılıç, B. No: 2017/26110, 27/2/2020, 82-86; Yetkin Yıldız, B. No: 2018/3292, 23/6/2020, 69). 54. Bu itibarla tutuklama nedenlerinin bulundu ğuna ve tutuklaman ın ölçülü olduğuna dair olgular yeterince ortaya konulmadan ba şvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak Anayasa'n ın 13. maddesi ile 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 1255. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 56. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 57. Başvurucu, tazminat talebinde bulunmam ıştır. 58. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 59. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 60. Başvuruda, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucu hakk ındaki davada 26/3/2020 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir (bkz. 24). Dolay ısıyla başvurucunun tutukluluk hâli sona ermi ştir. Bu durumda ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gereken bir hususun bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2020/5156 Karar Tarihi : 10/3/2021 13A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ı kapsam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, D. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, E. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Kütahya 3. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2020/81) GÖNDER İLMESİNE, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/3/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN