TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HARUN SELÇUK BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/10442) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/10442 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Harun SELÇUK Vekili : Av. Adnan EROL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda infaz ve koruma memurlar ı taraf ından darbedilme ned
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HARUN SELÇUK BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/10442) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/10442 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Harun SELÇUK Vekili : Av. Adnan EROL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda infaz ve koruma memurlar ı taraf ından darbedilme nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 22/3/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca, ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, 11/8/2017 tarihinde gözalt ına al ınm ış; akabinde 23/8/2017 tarihinde tutuklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/10442 Karar Tarihi : 6/10/2021 29. Başvurucu vekili taraf ından 8/9/2017 tarihinde Gaziantep Cumhuriyet Başsavc ılığına (Başsavc ılık) başvurucunun ceza infaz kurumunda kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin olarak suç duyurusunda bulunulmu ştur. Başsavc ılığa verilen dilekçedeki iddialar özetle şu şekildedir: i. Başvurucuya ceza infaz kurumuna kabul i şlemleri s ıras ında saç kesimi (başvurucu vekili saç kesiminin zorunlu olarak yapt ırıldığını belirtmiştir) ve foto ğraf çekimi için bekledi ği s ırada iki infaz ve koruma memuru taraf ından tokat ve yumrukla i şkence edilmi ş, daha sonra ba şvurucu h ırpalanm ış ve bu durum belli bir süre devam etmi ştir. ii.İnfaz ve koruma memurlar ı başvurucuya "Anan ızı, bac ınızı si... sizler vatan hainisiniz, sizin dölünüz bile haram, sizi savunan avukatlar da vatan haini yoksa sizi savunmazlard ı, ama devletimiz hakk ınızdan gelmeyi biliyor, size cezaevi bile ço k lüks." şeklinde hakaret etmi şlerdir. 10. Başsavc ılıkça 16/10/2017 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilmiştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: "Yap ılan haz ırlık soruşturmas ı neticesinde avukat Adnan EROL'ün iddialar ının cezaevi idaresinden soruldu ğu, olay ı gören infaz koruma ve tan ıklar ın beyanlar ına başvurulduğu, beyanlarda özetle; Tan ık [A.Ç.nin] beyan ında; yakla şık 2 ayd ır E/2 ko ğuşunda kald ığını, kurumda berberhanede çal ıştığını, suç tarihinde saat 22:00 s ıralar ında memurun 4 SSÇ'nin geldi ğini, bunlardan saçlar ı uzun ve düzensiz olanlar ın t ıraş edileceğini söyleyerek kendisini ko ğuştan ald ığını, yan ında bulunan infaz koruma memurunun nezaretinde saç ı uzun ve düzensiz olan çocuklar ın saçlar ını tıraş ettiğini, sonrada ko ğuşuna döndü ğünü, orada bulundu ğu süre içerisinde görevli herhangi ibr infaz koruma memurunun çocuklar ı darp etti ğini, kötü muamele yapt ığını, SSÇ'lere ve avukatlar ına küfür etti ğini aşağılay ıcı hakaret içeren sözler söylediğine şahit olmad ığını beyan etti ği, Tan ık [N.S.] ise beyan ında; yakla şık 4 y ıldır E/1 koğuşunda kald ığını, kurumun fotoğraf atölyesinde çal ıştığını, suç tarihinde 4 SSÇ'nin geldi ğini ve foto ğraflar ının çekilece ğini söylemedi ğini, bunun üzerine foto ğrafhaneyi açarak yan ında bulunan infaz koruma memuru nezaretinde SSÇlerin foto ğraf ını çektiğini, sonra da ko ğuşuna döndü ğünü, orada bulundu ğu süre içerisinde görevli herhangi bir infaz koruma memurunun çocuklar ı darp etti ğini, kötü muamele yapt ığını, SSÇ'lere ve avukatlar ına küfür etti ğini aşağılay ıcı hakaret içeren sözler söylediğine şahit olmad ığını beyan etti ği, İnfaz Koruma Memuru [Ş.S.] ise beyan ında; olay günü saat 22:00 s ıralar ında 4 SSÇ'nin kuruma geldi ğini bunlar ın fotoğraflar ının çekilece ğini ve saçlar ının uzun olanlar ın tıraş edileceğini, bu yüzden foto ğrafç ı ve berberi ko ğuştan ç ıkarmas ı için [H.A.ya] söylediğini, çocuk tutuklular ın saçlar ı düzensiz olanlar ı tıraşlar ı yapt ırılıp fotoğraf çektirildikten sonra nöbetçilere teslim etti ğiğini, kendisinin SSÇ'leri ne foto ğrafhane, ne berberhane, ne de kurumun herhangi bir yerinde darp etmedi ğini, tokat ve yumrukl a vurmad ığını, çocuklara küfür etmedi ğini beyan etti ği, İnfaz Koruma Memuru [H.A.] ise beyan ında; olay günü 4 SSÇ'nin nöbet yerine getirilerek, çocuklar ın kuruma yeni geldi ğini, çocuklar ın t ıraş edilerek fotoğraflar ının kendisine söylenmesi üzerine, foto ğrafç ı ve berberi ko ğuştan ald ığını, SSÇ'leri getiren Başvuru Numaras ı: 2018/10442 Karar Tarihi : 6/10/2021 3personel [Ş.S.nin] çocuklar ın saç t ıraşlar ını yapt ırıp fotoğraflar ını çektirdikten sonra geri götürdüğünü, kendisinin çocuklar ı ne fotoğrafhanede ne berberhanede, ne de kurumu n başka bir yerinde darp etmedi ğini, tokat ve yumrukla vurmad ığını, çocuklara ve avukatlara kesinlikle küfür etmedi ğini, aşağılay ıcı ve hakaret içeren sözler söylemedi ğini beyan etti ği, 23/08/2017 tarihli görüntü tutanaklar ında SSÇlerin kolluk kuvvetleri taraf ından kuruma getirildi ği ve herhangi bir darp, kötü muamele, hakaret olay ının olmad ığı, SSÇ'lerin 27/03 [9]/2017 tarihli darp cebir raporlar ında 'herhangi bir darp cebir izine rastlanmam ıştır. Hayati tehlikesi yoktur. Kati hekim raporudur' şeklinde rapor düzenlendi ği, Bu itibarla söz konusu iddialarla ilgili olarak; SSÇ'lerin suç tarihinde saat 21:00 sıralar ında kuruma getirildi ği, mahkum kabul i şlemlerinin yap ıldığı, ard ından SSÇ'lerin fotoğraf çekilmesi ve saçlar ının uzun ve düzensiz olanlar ın saçlar ının düzeltilmesi için E-blok üst koridor k ısm ına ç ıkar ıldıklar ı, burada foto ğraf atölyesinde çal ışan hüküml ü [N.S.n ın] kalmakta oldu ğu E-1 ko ğuşundan ç ıkar ıldığı, ve bu hükümlü taraf ından fotoğraflar ının çekildiği sonra berberhanede çal ışmakta olan hükümlü [A.Ç.nin] kalmakta olduğu E-2 ko ğuşundan ç ıkar ıldığı, saçlar ı uzun ve düzensiz olanlar ın saçlar ının düzeltildiği fakat saçlar ı düzgün olanlar ın t ıraş edilmedi ği bu işlemlerin ard ından da SSÇ'lerin B-7 ko ğuşuna yerle ştirildiği, gerek al ınan tüm ifadelerde gerekse kamera görüntülerinde, kamera çözüm tutana ğında ve al ınan darp-cebir raporunda Avukat Adnan EROL'ün iddia etti ği gibi mü ştekilere infaz koruma memurlar ı taraf ından darp edildi ği, kötü muamele uygunland ığı, SSÇ'lere ve avukatlara hakaret edildi ği hususunda somut bir delile rastlan ılmad ığı, Bu tür as ılsız şikayetlerin gerçe ği yans ıtmad ığı, Devlet kurumlar ının ve personelinin yıprat ılmas ına ve karalanmas ına yönelik oldu ğu kanaatine var ıldığından, konu ilgili oldu ğu düşünülen infaz ve koruma memurlar ı hakk ında herhangi bir disiplin soru şturmas ı açılmas ına gerek görülmedi ği anlaşılmakla... " 11. Başvurucu vekilinin an ılan karara kar şı yapt ığı itiraz 13/12/2017 tarihinde reddedilmi ştir. 12. Nihai karar ba şvurucuya 26/2/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş; başvurucu, vekili arac ılığıyla 22/3/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 14. Başvurucu; ceza infaz kurumunda i şkenceye, orant ısız güç kullan ımına, sözlü ve fiziksel sald ırıya maruz kald ığını, Başsavc ılığa verilen şikâyet dilekçesi üzerine etkili bir soruşturma yürütülmedi ğini, sağlık raporu ald ırılmad ığını, kamera kay ıtlar ının toplanmad ığını, müşteki ve tan ık beyanlar ının al ınmad ığını, kovuşturmaya yer olmad ığına dair karara kar şı yap ılan itiraz ın gerekçesiz şekilde reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ı ile kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numarası : 2018/10442 Karar Tarihi : 6/10/2021 4B. Değerlendirme 15. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yapılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp, olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının tümü kötü muamele yasağı kapsamında değerlendirilmi ştir. 16. Devletin bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına saygı gösterme yükümlülü ğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü f ıkrasında belirtilen şekillerde ki şilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalar ını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlü ğüne saygı gösterme yükümlülü ğünden kaynaklanan negatif ödevidir ( Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, 81). 17. Devletin ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsamında sahip olduğ u pozitif yükümlülü ğün usule ilişkin boyu tu çerçevesinde bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve An ayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bi r iddias ının bulunmas ı hâlinde olay hakkında etkili bir resmî soruşturman ın yürütülmesi gerekmektedir (Cezmi Demir ve diğerleri, 110; Tahir Canan , 25). 18. Ancak bir soruşturma yükümlülü ğünün başlamas ı için öncelikle işkence ve kötü muamele konusundaki iddialar uygun delillerle desteklenmelid ir. İddia edilen olaylar ın gerçekliğinin tespit edilebilmesi için her türlü makul şüpheden uzak kan ıtlar ın varl ığı gerekir. Bu nitelikteki bir kan ıt yeterince ciddi, aç ık ve tutarl ı emarelerden ya da aksi ispat edilemeyen birtak ım k arinelerden de oluşabilir. Ancak bu uygun koşullar ın tespiti hâlinde bir soruşturma yükümlülü ğünün bulunduğundan bahsedilebilir (C.D., B. No: 2013/394, 6/3/2014, 28). Öte yandan bir şikâyet yapılmad ığında bile kötü muameleyi gösteren yeterli belirtiler olduğ unda soru şturma aç ılması sağlanmal ıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, 116). 19. Kötü muameleye maruz kalmas ı nedeniyle ma ğdur olduğunu ileri süren ki şilerin kötü muamele yasa ğı kapsam ına giren a ğırlıkta bir muamele görmü ş olabileceklerini gösteren emareleri ve delilleri sunmalar ı gerektiğini belirtmek gerekir. Bu kapsamd a mağdur olduğ unu ileri süren ki şilerin olgulara dayanmayan yetersiz aç ıklamalar ı, iddialar ının delillerle desteklenmemesi hatta kimi zaman delillerin uyumsuzlu ğu, kötü muamelenin yap ıldığı yer, zaman ve diğer konulardaki çelişkili ifadeleri gibi hususlar kötü muamelenin gerçekliğini şüpheye düşürür. Bu durumda iddialar ın savunabilir olduğundan ve dolay ısıyla bu iddialara ilişkin derhâl resmî bir soruşturma başlat ılmas ı gerekliliğinden söz edilemeyecektir. Bu gibi durumlar -iddialar ın güçlü bir dayanak ile birlikte yetk ili merciler nezdind e dile getirilmemesi- söz konusu oldu ğunda ma ğdur olduğunu ileri süren ki şilerin etkili bir soruşturma yürütülmesine ilişkin meşru (hakl ı) bir beklentiye girebileceklerini söyley ebilmek de mümkün de ğildir ( Beyza Metin, B. No: 2014/19426, 12/12/2018, 45, 46). 20. Bununla birlikte kişileri n iddialar ını desteklemek için yetkili makamlara zaman ında başvurma gibi bir özen yükümlülükleri de bulunmaktad ır. Anayasa Mahkemesi, bu tür şikâyetleri esastan inceleyebilmek için bu konuda hakl ı bir neden ileri sürülmedi ğinde kişilerin iddialar ını desteklemek için kendilerinden makul olar ak beklenen her şeyi y erine getirdiğine kanaat getirmek dur umundad ır. Aksine kanaat getirild iğinde söz ko nusu iddiala r savunabilir düzeye ula şmad ığı için kötü muamele yasağının ihlal edildi ğinin incelenebilmesi mümkün olmamaktad ır (Beyza Metin, 47). Başvuru Numaras ı: 2018/10442 Karar Tarihi : 6/10/2021 521. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (3), 48. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı uyar ınca bireysel ba şvuruda, kamu gücünün neden oldu ğu iddia edilen ihlale dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı; bireysel ba şvuru kapsam ındaki haklar ın ne şekilde ihlal edildiği, buna ili şkin gerekçeler ve deliller aç ıklanmal ıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20). 22. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkin başvurularda, başvurucunun delil elde etmesi konusundaki zorluklar dikkate al ınmakta ve başvurucuda n ihlal iddialar ını kan ıtlamas ı beklenmemektedir. Ancak ba şvurucudan ihlal iddialar ının araştırılmas ına, dosya kapsam ında sahip olunan bilgi ve belgelerle kar şılaştırılarak bir değerlendirme yap ılmas ına elverişli somut bir olay anlat ımı yapmas ı beklenmektedir ( Metin Özkara, B. No: 2015/7415, 17/7/2019, 31). 23. Somut olayda ba şvurucu, ceza infaz kurumuna kabulü s ıras ında kötü muameleye maruz kald ığını ileri sürmekle birlikte bireysel ba şvuru formunda olay ın nas ıl gerçekleştiğine ilişkin bir aç ıklama yer almamaktad ır. Başvurucu, kötü muamele iddialar ına ilişkin soruşturma evrak ına ve özellikle Ba şsavc ılığa verdiği suç duyurusu dilekçesine at ıfta bulunmuştur. 24. An ılan dilekçenin incelenmesi neticesinde ba şvurucunun ceza infaz kurumun a giriş işlemleri s ıras ında zorunlu olarak saç ının kesilmesi ve foto ğraf çekimi için beklediği sırada iki infaz ve koruma memuru taraf ından tokat ve yumrukla i şkence edildi ği, başvurucunun bedeninin h ırpaland ığı ve bu durumun belli bir süre devam etti ği, akabinde hakaret edildi ğini ileri sürdü ğü anlaşılm ıştır (bkz. 9). 25. Başvurucunun kötü muameleye maruz kald ığını ileri sürdü ğü tarih ile ba şvurucu vekilinin Cumhuriyet Ba şsavc ılığına verdiği dilekçe aras ında yakla şık on beş günlük bir süre olduğu anlaşılmaktad ır. Başvurucunun kötü muamele iddias ını derhâl kamu makamlar ına iletmesi yönünde engel te şkil eden bir durumun varl ığı yönünde ileri sürdü ğü bir husus bulunmamaktad ır. 26. Başvurucu hakk ında 27/9/2017 tarihinde düzenlenen sa ğlık raporundan herhangi bir darp ve cebir izine rastlanmad ığının tespit edildi ği anlaşılm ıştır. Başvurucunun kuruma getirili şinden koğuşuna yerle ştirilmesi aras ındaki zaman dilimine ili şkin kamera kayd ı görüntüleri ve Görüntü Çözümleme Tutana ğı Başsavc ılık taraf ından dosyaya getirtilmiş, tutanakta ba şvurucunun iddialar ını destekler nitelikte bir görüntüye rastlanmam ış, yaln ızca berberhane k ısm ında kamera bulunmad ığı tespit edilmi ştir. 27. Başvurucu, Ba şsavc ılığa verdiği dilekçede saç kesiminin zorunlu olmas ının kötü muamele te şkil ettiğinden söz etmekle birlikte saç ının kuvvet kullan ılarak kesilip kesilmedi ği yönünde bir aç ıklama yapmam ıştır. 28. Dosya kapsam ındaki mevcut delillerin ba şvuruya konu fiilî ve sözlü şiddet iddias ını desteklemedi ği, başvuruya konu ihlal iddialar ının araştırılmas ına ve dosya kapsam ında sahip olunan bilgi ve belgelerle kar şılaştırılarak değerlendirilmesine elveri şli somut bir olay anlat ımı yap ılmad ığı, olaydan on be ş gün sonra yap ılan suç duyurusu üzerine varsa olas ı yaralanmalar ın tespit edilmesinin olanaks ız olduğu hususlar ı birlikte değerlendirildi ğinde başvurucunun kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin olarak savunulabilir bir iddias ının bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/10442 Karar Tarihi : 6/10/2021 629. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN